open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juan Pablo II

Si **San Juan Pablo II** (Linatin: *Ioannes Paulus PP. II*, Italiano: *Giovanni Paolo II*; sibil nga ngalan: **Karol Józef Wojtyła**; 18 Mayo 1920–2 Abril 2005), maoy ika-264 Santo Papa sa Simbahang Katoliko ug maoy nagdumala sa Dakbayan sa Batikano sugod niadtong 16 Oktubre 1978, hantod sa iyang kamatayon. Ang iyang hapit mag 27 katuig nga paglingkod maoy ikaduhang pinakataas nga pagka-Papa, sukad sa 31 ka tuig nga paglingkod ni Pío IX. Siya usab ang labing unang taga-Polskowa nga Santo Papa, ug ang unang dili-Italyano nga Papa sukad ni Adriano VI niadtong mga 1520.
Juan Pablo

Ang Juan Pablo mahimong nagpasabot sa:

*Juan Pablo I, ika-263 nga Santo Papa sa Simbahang Romano Katoliko
*Juan Pablo II, ika-264 nga Santo Papa sa Simbahang Romano Katoliko
Sedia gestatoria

Ang *sedia gestatoria* usa ka madala-dala nga trono diin ang mga Santo Papa maglingkod kaniadto. Usa kini ka luho nga trono nga pagakargahon sa napulog-duha ka tig-alsa (palafrenieri), sul-ob ang pula nga uniporme.

Ang sedia gestatoria maoy gamiton kaniadto para pagdala sa Santo Papa sa mga seremonyas sa Basilika ni San Juan Lateran ug Basilika ni San Pedro. Nahimo kining kabahin sa mga seremonya nga *papal* sulod sa kapin usa ka milenyo. 

Ang gigikanan sa seda gestatoria dili pa klaro. Adunay mga nagingon nga gikan kini sa Byzantium, apan may mga ebidensya nga nagpakiat nga kini naggikan pa sa mas sayong panahon, gani basin pa sa Imperyong Romano.

## Ang Seda gestatoria karon
Ang mga Santo Papa human ni Papa Juan Pablo I wala na mogamit sa Sedia gestatoria. Si Papa Juan Pablo I wala mosugot sa paglingkod niini, apan napugos ra sa mga tawo sa Vatican. Si Papa Juan Pablo II ma gayod molingkod niini, ug mao man si Papa Benedicto XVI. Ang ilang puli sa Sedia gestatoria mao ang Popemobile, ang sakyanan nga protektado alang sa Santo Papa.

Ang maong wala pagsugot sa mga ulahing Santo Papa sa paggamit sa mga *maluhong* simbolo sa Papasya, sama sa Sede gestatoria, matawag ug *akto sa pagpa-ubos*. Uban sa mga simbolo nga wala na gamita sa mga Papa sugod ni Juan Pablo I mao ang Tiara sa Santo Papa.

## Mga Sumpay
*Santo Papa
*Koronasyon sa Santo Papa
*Popemobile

## Galeriya sa hulagway


Pie_VIII_porté_dans_la_basilique_de_Saint-Pierre_à_Rome,_by_Horace_Vernet,_1829.jpg
Sedia gestatoria pope Pius VII.jpg
Sedia_gestatoria_pope_Pius_VII.jpg
Monségur, Gironde

Ang **Monségur** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 1,537 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Gironde sa rehiyon sa Nouvelle-Aquitaine.
Youporn

Ang **YouPorn** usa ka libreng pornograpiko nga balayan sa Internet alang sa *video sharing*, kapareho og pormat sa YouTube. 

### Mga sumpay sa gawas
*http://www.youporn.com
*Porno HD en español 

## Galeriya sa hulagway


Screen_of_YouPorn_login_page.png
Aprika

Ang **Aprika** mao ang ikaduhang labing dako ug ikaduhang labing populoso nga kanaypan, human sa Asya. Sa iyang arya nga mga 30,221,532 km² (11,668,545 sq mi) apil ang mga haduol nga mga isla, kini mikabat og 6% sa tibuok kalibotan, ug 20.4% sa total nga yutan-ong arya. Mas daghan pa sa 900,000,000 ka mga tawo (sa tuig 2005), sa 61 ka mga teritoryo, ang Aprika may 14% sa kalibotanong kalumulupyoan. Gilibotan ang kanaypan sa Dagat Mediteranyo sa amihanan, sa Suez Canal ug Dagat Pula sa amihanang-sidlakan, sa Kadagatang Indyan sa habagatang-sidlakan, ug sa Kadagatang Atlantiko sa kasadpan. Adunay mga 46 ka mga nasod apil ang Madagascar, ug 53 apil ang mga kapupod-an.

Ang Aprika, partikular ang sentral nga sidlakang Aprika, giila sa mga siyentipiko isip lugar nga ginikanan sa mga tawo ug sa Hominidae (*great apes*), pinaagi sa pagkaplag sa mga nahiunang hominid ug mga ansestor, ug uban pa, sa miaging pito ka milyon ka tuig – apil ang *[[Sahelanthropus tchadensis]]*, *[[Australopithecus africanus]]*, *[[A. afarensis]], [[Homo erectus]], [[H. habilis]] ug [[H. ergaster]]* – uban ang mga nahiunang Homo sapiens (tawo) nga nakit-an sa Etyopiya sa ca. 200,000 ka tuig nga miagi.

Dakong bahin sa Aprika nahimutang sa ekwador apan nahiubos sa lahi-lahing klima; kini lamang ang kanaypan nga may klima gikan sa amihanang templada ngadto sa habagatang templada. Tungod sa kulang ang natural ug regular nga presipitasyon ug irigasyon ug mga *[[glacier]]* o aquifer sa kabukiran, walay natural nga tigmoderar sa klima, kundili, sa mga lugar nga duol lamang sa baybayon.
Habagatang Amerika

Ang **Habagatang Amerika** (Kinatsila: *América del Sur*) mao ang kanaypan nga nahimutang sa Kasadpang Emisperyo. Kini may utlanan sa Kadagatang Pasipiko sa kasadpan, sa Kadagatang Atlantiko sa amihanan ug sidlakan; ug sa Amihanang Amerika ug Dagat Caribbean sa amihanang-kasadpan.

Ang kanaypan sa Amerika gipangalanan sa tuig 1507 sa mga kartograpo nga si Martin Waldseemüller ug Matthias Ringmann alang kang Amerigo Vespucci, ang nahiunang Uropeyo nga nag-ingon nga ang Amerika wa mahimutang sa *[[East Indies]]*, pero usa ka Bag-ong Kalibotan nga wa pa mailhi sa mga Uropeyo.

Ang Habagatang Amerika may arya nga 17,840,000 kilometros kwadrados (6,890,000 sq mi), o mga 3.5% sa panit sa kalibotan. Sa tuig 2005, ang populasyon niini mga 371,000,000. Ikaupat kini sa arya (human sa Asya, Aprika, ug Amihanang Amerika) ug ikalima sa populasyon (human sa Asya, Aprika, Uropa, ug Amihanang Amerika).

### Tan-awa usab
* Talaan sa mga nasod sa Habagatang Amerika
* Unyon sa mga Nasod nga Habagatang-Amerikanhon
* Latinong Amerika
Lakewood

Ang **Lakewood** usa ka ika-upat nga klase nga lungsod sa lalawigan sa Zamboanga del Sur sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 16,317 ka tawo sa 3,122 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Lakewood nabahin ngadto sa napulo'g upat (14) ka barangay.

* Bagong Kahayag 
* Baking  
* Biswangan 
* Bululawan 
* Dagum 
* Gasa 
* Gatub 
* Lukuan 
* Matalang 
* Poblacion (Lakewood) 
* Sapang Pinoles 
* Sebuguey 
* Tiwales 
* Tubod 

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Samurai

Ang mga Hapon nga Samurai dedekado nga pundok sa mga mangugubat nga dili-magkabayo, ug anaay dakong pribelihiyo sa nasod nga Hapon kaniadto.

Sama sa mga Uropeyong mga Kabalyero, ang mga samurai mga tag-iya'g yuta nga mibulontaryo sa serbisyo militar ilis sa proteksyon sa mas gamhanang *warlord*. Aduna usab sila'y Bushido, usa ka kodigo sa sakto nga binuhatan sa mga samurai, sama sa Kibalriya sa mga Uropeong kabalyero. Usa sa mga *tukma* nga matanag sa pakig-away alang kanila mao ang pagsuporta *one-on-one* nga sangka, isip pagpakita ug kaisog.

Ang lacquer nga armor sa mga samurai dakong natabang sa ilang proteksyon. Bisan tuod ug nakapanalipod kini batok sa unang mga armas de fuego, apan may mga naimbento nga maskusgan ug mas *accurate* nga mga pusil. Kini ang nakapahuyang sa pundok sa mga Samurai, busa ang kadaghanan mibalhin gikan sa panggubatan ngadto sa politikal nga mga pwesto. Ang mga samurai nahunong na niadtong ulahing ika-19 nga Siglo.
Mga Inmortal

:*Para sa konsepto sa eternong kinabuhi, tan-awa ang [[Inmortalidad]].*

Ang **mga Inmortal** usa ka klase sa mga binansay ug banggi-itang mga sundalo sa Imperyong Persiyano. Sila kusgan nga mga sundalo nga nagserbisyo sa Imperyong Persiano niadtong ika-5 nga siglo B.K.

Isip mga maayong sundalo, sila gitawag ug *imortal* tungod kay bisan ug daghan sa ila ang mangasamdan sa gubat, ang usa ka grupo makabalik sa samang kabaskog, bisan pila pay magasto. Gamit ang mga pana ug bangkaw, ang unang linya mo-atake ngadto sa kaaway, samtang ang naa sa luyo magpaa-ulan ug pana para mas sayon sa unang linya ang pag-atake.
Vicente sa Zaragoza

Si San **Vicente** (?-304), ang Protomartir sa Espanya, ug maoy Dyakuno sa Saragossa, Espanya.

Sa panahon sa pagpanglutos ni Emperador Dacian niadtong 304, nabilanggo siya kuyog sa iyang obispo nga si Valerius didto sa Valencia. Si Vicente mipahibalo sa mga gwardya nga silang duha andam mamatay alang sa ilang pagtuo.

Napungot si Dacian ug gipasakitan silang duha sa daghang matang sa *[[torture]]*. Gi-inat siya sa usa ka tabla ug gigisi ang iyang panit sa mga puthaw nga kaw-it. Ang mga samad niya gibu-boan ug asin, nga nagdala ug dakong kahapdos ug kasakit. Human niini gi-sunog siya, ug unya gitambog sa lawak nga puno ug mga bu-ak nga kaang ug bildo. Apan taliwala niini, nagpakita siya ug pagkakalma sama nga ana siya sa kalinaw. Kini nakapakugang sa usa sa mga nagbantay kaniya, kinsa nagbasol ug nakabig sa pagtuo.

Wala magdugay, namatay si San Vicente. ug gilabay ang iyang patay'ng lawas sa dagat. Apan nakuha ra kini pagbalik sa mga Kristyanos, ug ang benerasyon kaniya misikat sugod kaniadto.

Ang kapistahan ni San Vicente pagasaulugon kada Enero 22.
Iring

Ang **iring** o **kuring** (*Felis catus*)mao ang usa sa duha ka labing popular nga binuhing mananap sa mga panimalay. Ang usa mao ang iro. Mahilig kini manakop og ilaga.

## Ang mga gi basihan niini
Espanyol

Ang mga **Espanyol** o **Katsila** mao ang tawag sa mga manlulupyo sa Espanya - 45 milyones ang total nga populasyon. Adunay mga kaliwat-Espanyol sa ubang kanasuran sa kalibotan, partikular sa Latin Amerika ug Pilipinas.
Intsik

Ang **Intsik** (Inintsik: 中国人, *[[Minandarin|Zhōnggúorén]]*; Kinatsila: *chino*) mao ang tawag sa mga nasodnon sa Tsina. Ang Han mao ang dominante nga grupong etniko.

## Galeriya sa hulagway


Tang_Wei_2008.jpg
Minandarin

Ang **Inintsik nga Mandarin** (官話 / 官话; pinyin: Guānhuà; sa literal: "sinultian sa mga mandarin"), o Beifanghua (北方话; / 北方話; pinyin: Běifānghuà; sa literal: "Amihanang Diyalekto"), mao ang mga pinulongan ug/o diyalekto nga gitabi sa amihananan ug habagatang-kasadpang bahin sa Tsina. Ang diyalekto sa may Beijing o Peking mao ang gibasehan sa estandard nga Mandarin, ang opisyal nga pinulongan sa Tsina.

## Galeriya sa hulagway


Guanhua_swapped.svg
Idioma_mandarín.png
Mandarin_and_Jin_in_China.png


zh-yue:國語
Espada

Ang *Espada* maoy usa sa unang mga epektibong hinagiban niadtong Panahon sa Puthaw.

Ang bintaha sa tag-as ug hait nga mga espada diha sa panggubatan naghuwat una sa pagkadiskubre sa mga bag-ong paagi sa pagtunaw ug puthaw, bag-o magamit. Sa mga 1500 B.K., ang atsa panggubat mi-evolve ngadto sa espadang sickle, usa ka bronse nga espada nga bawog, ug adunay baga nga gunitanan. Tungod kay kapin tulo ka ti-il man ang iyang gitas-on, milapas kini sa tensile strength sa bronse ug, nan, dili praktikal. Kini nga matang sa espada nakit-an sa mga arkeologo sa mga lubnganan sa Gresya.

Isip usa ka tininuod nga hinagiban, nagsugod ang paghimo sa mga puthaw nga espada sa pagkadiskubre sa paggama ug puthaw. Ang mga "tinuod" nga espada  nagsugod ug gawas niadtong mga 1200 B.K. 
Ang unang mga espada sa panahong klasikal gimugna nga mugbo, kay usahay ra man kini gamiton sa pag-guba ug armor. Ang mga espada sa Roma kaniadto, ang gladius, duha ra ka tiil ang gitas-on. Apan sa pagkunhod sa imperyo migawas ang spatha, ang taas nga pangtigbas nga mga espada sa mga barbaro, ang "amahan" sa mga espada sa medyibal nga Uropa.
Gela

Ang **Gela** usa kini sa labing karaan nga mga dakbayan sa Sicily. Makit-an kini sa estado sa Italya. Aduna kini'y populasyon nga 77,261.


Gela_panorama.jpg
Uno scorcio di Gela.jpg
Uno_scorcio_di_Gela.jpg


## Mga pakisayran

## Gawas nga mga sumpay
* (**en**) | Piccolo, Salvatore. ''Gela.'' Ancient History Encyclopedia. December 20, 2017.
Maria Victoria Beltran

Si **Mar&#237;a Victoria Beltr&#225;n** maoy Pilipinong magsusulat sa Sinugboanon ug Ininggles, pintor ug mobuhat usab og sine isip usa ka tigpagula, manunulat ug artista. Nidaog siya sa Gawad Komisyon sa mubong sugilanon sa tuig 2007 (ikatulong ganti) ug 2008 (ikaduhang ganti).
Usa

Ang **usa** puyde mopasabot sa:
* 1 (numero)
* 1, ang tuig nga 1 PK
* 1 BK, ang tuig bag-o ang 1 PK
* usa (hayop)
* usa (gramatika)
* Estados Unidos isip USA
1

## ∞
:*Kabahin sa tuig ang kining artikulo, alang sa ubang gamit tan-awa ang [[usa]].*

Ang tuig **1** (**I**) usa ka kumon nga tuig nga nagsugod sa Sabado sa kalendaryong Juliano. Kini ang teknikal nga unang tuig sa Panahon ni Kristo (PK) o *Anno Domini* (AD). 

## Mga panghitabo

## Mga adlawng natawhan

## Mga adlawng namatyan
Belldandy

:*Alang sa [[Mitolohiya sa Igsoon]] Kini an, Makikita [[Verdandi]].*

Si **Belldandy** mao ang usa ka piksyonal sa karakter naa sa sulod ang himatilang Manga sa Oh My Goddess (Ah! Akong Diosa) (OVA) ug naa sa sulod ang Anime sa ang magkapanagway sa ngalan. siya mao ang tinigiboses sa pinulongan sa Hinapon daul during si Kikuko Inoue ug siya mao ang tinigiboses sa pinulongan sa Sinugboanon ug Tinagalog nga si Rose Marie Barin. Suya ang mao ang usa kang tulong diosa kinsa ang pumarito sa ngadto sa kalibotan sa manimuyo ni uban si Keiichi Morisato (Ingon sa atabay sa iyang Interes sa gugma).

## Saysay


## Mga sumpay sa gawas
1 (numero)

**1** (**usa** o **uno**) mao ang numero, numeral, ug ang ngalan sa *glyph* niining numero. Kini ang natural nga numero nga misunod sa 0 ug gisundan sa 2. Girepresentar niini ang nag-inusarang entidad. Ang usa usahay gireper isip unidad o yunit.

## Galeriya sa hulagway


Chinesische.Zahl.Eins.jpg
Maya_1.svg
Nasodnong Parkeng Phong Nha-Kẻ Bàng

**Phong Nha-Ke Bang** (Biyetnames: *Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng*) maoy usa ka parkeng nasyonal sa probinsya sa Quang Binh, Vietnam. Adunay daghang langob ug mga groto dinhi. Sa 2003, gilista sa UNESCO ang kining parke sa *world heritage sites*.
Lake Sebu

Ang **Lake Sebu** (sa Sinugboanon: **Danaw Sebu**) usa ka ikaduhang klase nga lalawigan sa Habagatang Cotabato, Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 54,142 ka tawo sa 11,158 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Lake Sebu nabahin ngadto sa napulo'g siyam (19) ka barangay.



* Bacdulong
* Denlag
* Halilan
* Hanoon
* Klubi
* Lake Lahit
* Lamcade
* Lamdalag
* Lamfugon
* Lamlahak

* Lower Maculan
* Luhib
* Ned
* Poblacion
* Siluton
* Talisay
* Takunel
* Upper Maculan
* Tasiman


## Mga sumpay sa gawas
*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Norala

An **Norala** usa ka ikatulong klase nga lungsod sa lalawigan sa Habagatang Cotabato, Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 40,744 ka tawo sa 8,263 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Norala nabahin ngadto sa napulo'g upat (14) ka barangay.

* Dumaguil
* Esperanza
* Kibid
* Lapuz
* Liberty
* Lopez Jaena
* Matapol
* Poblacion
* Puti
* San Jose
* San Miguel
* Simsiman
* Tinago
* Benigno Aquino, Jr.

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
1480

Ang tuig **1480** maoy usa ka leap year nga nagsugod sa Sabado.

## Mga panghitabo

## Mga adlawng natawhan
* Natawo si Fernando de Magallanes.

## Mga adlawng namatyan
Portuges

Ang mga **Portuges** mao ang mga lumulupyo sa Portugal sa peninsula sa Iberia sa Uropa ug ang mga kaliwat sa ubang nasod sa kalibotan, ilabi na sa Brasil. Pinortuges ang ilang lumad nga pinulongan, ug Katoliko Romano ang nangunang relihiyon.
1521

Ang **1521 (MDXXI)** mao ang usa ka tuig sa kalendaryong Hulyano. Ang 1521 maoy usa ka tuig nga normal nga nagsugod sa usa ka Martes.
Sugboanon

Ang mga **Sugboanon** (Kinatsila: *Cebuano*; Tinagalog: *Sebwano*) mao ang lumulupyo sa Sugbo apil usab ang mga kaliwatan sa mga tapad nga kapupud-an sa Kabisay-an ug Mindanao ug sa bisan diin sa kalibotan. Binisayang Sinugboanon ang lumad nga pinulongan.

Bisan tuod nga sa mga akademik ug sa mga nakahibalo, ang **Bisaya** gilangkoban sa tanang katawhan sa Kabisay-an (Ilonggo, Waray, Sugboanon, ubp.) motawag ang kadaghanan sa mga Sugboanon nga namuyo sa ubang dapit sa Kabisay-an ug Mindanao isip **Bisaya**. Usa kini ka butang nga mipagamay sa ihap sa katawhang Sugboanon sa senso sa kamulupyohan sa Pilipinas, tungod kay mitapad ug nalahi ang mga entri alang sa Sugboanon ug sa Bisaya/Binisaya.
## Tan-awa usab
* Sugbo
* Sinugboanon
* Tagalog
* Bisaya
* Moro (Pilipinas)
Jacques Offenbach

Si **Jacques Offenbach** (Hunyo 20, 1819–Oktubre 5, 1880) usa ka Pransyanhong kompositor og musika ug usa ka pyanista.
Archimedes

Si **Archimedes** (o Arquimedes) nga taga-Siracusa usa ka karaang Griyego mga matematiko, pisiko, astronomo ug enhinyiro. Giila siya isip usa mga nahiunang siyentipiko sa karaang panahon. Sa pisika, siya ang mihimo sa pundasyon sa idrostatiko (*hydrostatics*) ug sa pag-esplikar sa prinsipyo sa *lever*. Ilado siya sa pagsinggit og *Eureka* sa dihang nadiskubre niya ang penomenon nga nailhan karong prinsipyo ni Archimedes (*Archimedes' principle*).
Klemens von Metternich

Si **Klemens Wenzel von Metternich** (1773-1859), kansang tinuod nga pangalan Klemens Wenzel Nepomuk Lothar von Metternich, misilbi isip ministro sa panggawas nasod sa Austriya gikan niadtong 1809 ngadto sa 1848. Siya maoy nag-una nga politiko niadtong panahuna, nga usahay gitawag ug Panahon ni Metternich. Konserbatibo si Metternich, ug iyang gigamit ang iyang gahom sa pagprotektar sa Imperyong Austriyano ug sa pagsuporta sa mga monarkiya sa Uropa. 

## Sayong Kinabuhi
Natawo si Metternich sa Koblenz, Kasadpang Alaemanya, sa usa ka amahan nga Ambasador. Nagsugod siya sa iyang karera nga diplomatiko niadtong 1801 isip usa ka ministro sa Austriya ngadto sa Dresden.Napangasawa niya si Prinsesa Eleanore Kaunitz, ang apo sa Chancellor sa Austria. Kini nga pagpangasawa nakatabang sa pagsaka niya sa gahom. Gihatag, wala magdugay, sa Emperador sa Austriya ang titulong "Prinsipe von Metternich" niadtong 1813.

## Panahon ni Metternich
Gisuwayan ni Metternich ang pagpabilin sa balanse sa gahom didto sa Uropa. Dako ang iyang natampo sa mga panagtigom sa mga Uropeyong lider, sugod sa Kongreso sa Vienna (1814-1815). Kini nga panagtigom maoy nagbahin sa Uropa human mapukan sa Ika-unom nga Koalisyon si Napoleon I. Iyang gi-aghat ang mga lider sa pagpukan sa mga pagtulun-ang liberal ug nasyonalista. 

Aron mapatuman ang mga lagda sa Kongreso, gitukod ni Metternich niadtong Nobyembre 1815 ang Konsyerto sa Uropa o ang Kwadrupleng Panag-anib tali sa Austriya, Britanya, Prusya, ug Rusya. Ang konsyerto usa ka Pulis Internasyonal. Gamit ang kasundaluhan niini, nag-apil-apil kini sa mga problema sa nasod (ilabi na sa mga rebolusyon) aron mapukan ang bisan unsang hulga saa kalinaw sa Uropa.

Ang mga polisiya ni Metternich nagpahumot kaniya diha sa mga hari ug mga royalista, apan ang kadaghanan sa mga tawo wala mahimuot kaniya. Daghan ang nag-alsa sa Uropa niadtong 1830, ug nagkahuyang ang iyang impluwensya. Niadtong 1848, mi-ulbo ang usa ka bag-ong rebolusyon sa Pransya ug daling mikatap sa Austriya. Ang katawhan sa Vienna mi-alsa ug midemanda sa iyang resignasyon. Busa mibiya siya sa gahom niadtong Marso 1848 ug mi-adto sa Inglatera. Mibalik siya sa Austriya niadtong 1851, pero wala na sukad mibalik sa politika. Mipanaw siya niadtong Hunyo 11, 1859.

## Legasiya
Mahinumduman si Metternich isip kaaway sa demokrasya ug Nasyonalismo. Nailhan siya sa iyang pagbatok niining duha ka pagtulun-an, gamit ang dugu-on nga mga taktika ug sa kasundaluhan sa Konsyerto sa Uropa. Naghimo siya ug mga sikreto'ng kapulisan aron matangtang ang mga hulga batok kaniya. Gipatuman usab niya ang hugot nga pag-sensor sa mga basahon, sa pagtuo nga kini ang makahunong sa pagkaylap sa mga demokratikong ideya. Apan ang iyang gibuhat nakapasamot hinuon sa kalagot sa mga tawo nganha kaniya.

## Reperensya
# Zaide, Sonia M.. World History. Metro Manila: All-Nations Publishing Co., Inc., 1994. ISBN 971-642-110-2
Saint-Girons-en-Béarn

Ang **Saint-Girons-en-Béarn** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 151 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Pyrénées-Atlantiques sa rehiyon sa Nouvelle-Aquitaine.

## Galeriya sa hulagway


Logo-Béarnais-carré-2018.png
Logo_St-Girons_en_Béarn.png
64479-Saint-Girons-en-Béarn-Sols.png
64479-Saint-Girons-en-Béarn-Routes-Hydro.png
1796

Ang tuig **1796** (MDCCXCVI) usa ka *leap year*, nga nagsugod sa Biyernes sa Kalendaryong Gregoryano.

## Dagkong Panghitabo sa Tuig
## Nangatawo niining Tuiga
## Nangamatay niining Tuiga
## Mga Kasa-ulugan niining Tuiga
Portal:Box-header

Test text with 
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, 

sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. 

Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut 

aliquip ex ea commodo consequat. 

Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore 

eu fugiat nulla pariatur.

 Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia 

deserunt mollit anim id est laborum.
Ganghaan:Kasaysayan/Intro

Ang **kasaysayan** usa ka sistematikanhong koleksiyon sa impormasyon kabahin sa mga panghitabo sa kanhiay. Sa sentidong "natad sa pagtuon", ang kasaysayan nagtumbok sa pagtuon ug interpretasyon sa rekord sa mga tawo, pamilya ug katilingban. Ang kahibalo sa kasaysayan naglakip sa kahibalo sa mga panghitabo sa kanhiay ug sa gitawag nga *historical thinking skills*.


**[[Kasaysayan|Padayon sa pagbasa...]]**
1821

Ang tuig **1821** (MDCCCXXI) usa ka tuig nga komon, nga nagsugod sa Lunes sa Kalendaryong Gregoryano.

## Dagkong Panghitabo sa Tuig
* Mayo 5 - Mipanaw na si Napoleon I didto sa Isla sa Santa Elena.

## Nangatawo niining Tuiga
## Nangamatay niining Tuiga
* Mayo 5 - Napoleon I sa Pransya.

## Mga Kasa-ulugan niining Tuiga
Sumer

Ang **Sumer** (Kinatsila: *Sumeria*; Ininggles: *Sumer*) maoy kinaunahang sibilisasyon sa kasaysayan. Kini napahimutang sa Mesopotamya, nga karon habagatang Irak.

Ang Sumeria, kuyog sa Karaang Ehipto, Sibilisasyon sa Walog Indus, ug ang Sibilisasyon sa Norte Chico, maoy unang mga duyan sa sibilisasyon.

## Kasaysayan
Ang mga dakbayan-estado sa sumeria misaka sa gahom sa prehistorikal nga panahong Ubaid ug Uruk. Ang Sumerya natapos sa Imperyong Akkadyan sa ika-24 siglo B.K. Nahiusa ang Sumerya ug ubang Sibilisasyon sa Mesopotamya ubos sa Imperyong sa Babilonya.

## Mga ambag sa katawhan
Usa sa mga ambag ng mga Sumerian ay sila ang mga kauna-unahang tao na gumamit ng gulong sa paglalakbay papunta sa isang lugar.

Mga ambag ng sumerian:

-cuneiform

-pagbibilang hanggang 10

-pakikidigma

-algebra

-360 degrees na bilog

-ziggurat

-polytheismo

-theokrasya
Mga Krusada

Ang mga **Krusada** serye sa mga Gubat sa Tinuohan nga gibuhat sa mga Uropeong Kristiyano batok sa mga hulga sa sulod ug sa gawas sa ilang pundok. 

Ang tumong sa lintunganay nga krusada mao ang pagbawi sa Jerusalen ug sa Balaang yuta, apan tungod sa mga maharlika nahimong labing lugaynon inay relihiyoso nga gubat. Usa ka ehemplo mao ang Ika-upat nga Krusada, nga misimang hinuon ngadto sa Constantinople ug gisakop kini.

Usa sa mga trahedya sa krusada mao ang Krusada sa mga Bata, diin usa ka "*kasundalohan*" sa mga bata ang milusad ug ilahang krusada. Kadaghanan kanila ang namatay sa dalan, nadakpan, ug daghan ang natambog sa pagka-ulipon. Apan ang kamatuoran sa maong krusada anaa pa sa usa ka pagtuon, kay aduna may nag-ingon nga kini usa ra ka panglibog sa mga nahitabo niadtong panahona..

Ang mga maayong natampo sa mga Krusada mao ang pagkaabli sa pagtan-aw sa mga Uropeo ngadto sa Asya. Sa makausa pa, nadasig sila pagdiskobre sa mga yuta nga anaa sa Asya.
Schutzstaffel

Ang **Schutzstaffel** (Aleman sa "Eskwadrong Tigpanalipod"), ang minubo mao ang **SS**, usa ka organisasyon sa Kasundaluhang Nazi ubos ni Adolf Hitler ug sa Partidong Nazi. Ang SS mitubo gikan sa usa ka Paramilitar nga pundok ngadto sa usa ka kasundaluhang *elite* nga nagprotekta sa Führer. Ang SS nahimong tigpanalipod nga eskwadron alang sa partido, ug naghupot ug dakong impluwensya sa politikang Aleman. Ubos sa mga giya sa Ideyolohiyang Nazi, ug ubos sa pagmando ni Heinrich Himmler, ang SS maoy nagbuhat sa mga pagpatay'ng politikal ug ubang mga tagong operasyon. Ang gikahadlokang Gestapo, ang Sikretong Kapulisan sa partido, anaa ubos sa direktang pagmando sa SS.

Sa sinugdan sa partido, ang SS mas gamay ra kon itandi sa *[[Sturmabteilung]]* (Dibisyong Bagyo, ang minubo SA sa Aleman). Apan mitubo kini tungod sa iyang linaing pag-unong kang Hitler, kon itandi sa SA nga gawasnon ug nahimo man ganing hulga sa pagkahiusa sa partido.

Ang SS maoy responsable sa kadaghanan sa mga salaod sa gubat nga nahitabo sa panahon sa Nazi, ang kinagrabehan mao ang Holocaust. Ang SS maoy napilian nga mopatuman sa Katapusang Sulosyon, tungod sa ilang dedikasyon sa pag-alagad sa Ikatulong Reich. Sila ang naghimo ug mga Kuta Konsentrasyon, ug nagpatay sa libo-an ka mga Hudiyo, Slav, Komunista, Katoliko, Protestante, ug mga Saksi ni Jehovah.

Human sa gubat, ubos sa Husay sa Nuremberg, nadakpan ug nahukman ang kadaghanan sa mga kadagku-an sa SS. Apan ang uban, ilabi na kadtong mga dedikado kaayo, nagpakamatay sa dili pa sila mabitay.
Tseklist sa peligro sa alta presyon

Ang **[[alta presyon]]** mahimong mobiktima kang bisan kinsa. Dunay mga tawo nga mas taas ang posibilidad nga maapektohan niini. Aron hisayran, sutaa kon ikaw nahiapil ba niining mga mosunod ug timbang-timbanga kon kini mitumbok ba kanimo:

## Ang bahin kanimo:
* Lalaki ka ba nga nag-edad og 45 pataas?
* Babaye ka ba nga nag-edad og 55 pataas?
* Duna ka bay igsoon o ginikanan nga may alta presyon, sakit sa kasingkasing o naestrok?

## Mga kinaiya ug bisyo
* Hinigarilyo ka ba?
* Ang imong timbang misobra ba og 10 porsento sa angay nga timbang?
* Hilig ba nimo ang pagkaon og parat, pinirito ug abunda sa tambok nga mga pagkaon?
* Kusog o hilig ka ba nga moinom og alak o serbesa?
* Kanunay ba nga grabe ang problema sa kinabuhi o trabaho?
* Kanunay ba nga walay ehersisyo, sa trabaho man o sa balay?

## Ang miaging sakit o problema sa lawas
* Ang kolesterol ba nimo miabot sa 200&nbsp;mg/dl?
* Duna ka bay diyabetes o dunay problema sa paggamit sa asukar sa imong dugo o ang FBS mikabat sa 126&nbsp;mg/dl?
* Duna ka bay sakit sa kasingkasing (misakit ang dughan o giatake na sa kasingkasing)?
* Naestrok ka na ba?
* Duna ka bay sakit sa bato o naay protina ang imong ihi?

Kon daghan ang imong namarkahan, labing taas ang peligro nimo nga maigo sa alta presyon o sa mga komplikasyon niini. Panahon na aron madugangan ang imong kahibalo bahin sa alta presyon ug kon unsaon kini sa pag-atiman. Labing maayo usab nga magpakonsulta sa imong doktor. Himoang kinaiya ang pagpahiling sa presyur sa imong dugo.

:*Alang sa dugang kasayoran ug mga pangutana, mahimong motawag sa Council on Hypertension ug Council on Preventive Cardiology sa PHA Secretariat: Suite 502, 5th Flr President Tower, Timog Ave. Quezon City, Philippines Tel. 929-1161 o 929-1166*
Dugo

Ang **dugo** maoy usa ka klase sa *bodily fluid* (tisyu sa teknikal) nga gitibuok sa likido nga gitawag og plasma nga dugo ug mga selula nga dugo. Ang mga selula nga dugo sa dugo mao ang pulang selula nga dugo (*red blood cells*, o RBC o *erythrocytes*), puting selula nga dugo (*white blood cells* o WBC), apil ang *leukocytes* ug *lymphocytes*, ug ang *platelets* (usab *thrombocytes*).

Ang plasma nga dugo gitibuok sa tubig uban ang mga protina, asin ug uban pa; kini mikabat og mga 55% sa dugo *by volume*. Ang mga mamal dunay pulang dugo, tungod sa hemoglobin.
Kamatayon

Ang **kamatayon** o **pagkamatay** mao ang utlanan sa kinabuhi sa usa ka biyolohikal nga organismo. Daghan ug lainlain ang mga butang nga moresulta sa kamatayon, apil dinhi ang sakit, predasyon, pagkaguba sa puy-anan, senesensya, malnutrisyon, ug aksidente. Ang mga prinsipal nga butang nga ikamatay sa tawo sa mga ugmad nga nasod mao ang mga sakit dala sa katigulangan o pagkatiguwang (*aging*). Ang mga tradisyon ug pagtuo bahin sa kamatayon kabahin na sa kultura ug sentro sa mga relihiyon.
Neprolohiya

Ang **neprolohiya** usa ka sanga sa medisinang internal ug pedyatriks nga nagtuon sa *function* ug sa mga sakit sa kidney. Ang kini ng apulong gikan sa Griyego nga *nephros*, ang gipasabot "kidney," ug ang *suffix* nga -olohiya, nga ang gipasabot "pagtuon sa."
Bitin

Ang **bitin** usa ka klase sa mananap nga nagkamang. Kini sakop sa reptilya.

Ang bitin usa ka pagngalan sa mananap nga kabahinb sa reptilya nga pamilya. Ang Ininggles nga ngalan niini mao ang *snake*. Adunay nagkadaiyang klase sa bitin, depende sa unsang henero ug espesye kaning nia. Ginabahin kini pasiayon sa iyang pagkamalala, a. Malala nga bitin; b. way lala. Ang malala nga bitin maoy dilikado sanglit makamatay kini o makaparalisa sa tawo nga napaakan niini.

## References
Uetersen

Ang **Uetersen** (ˈyːtɐzən) usa ka dakbayan sa Habagatang-Sidlakang Alemanya. Kini may 17865 ka mga lumulupyo sumala sa senso sa tuig 2006.
Tumor

*Alang sa malignant tumor, tan-awa ang [[kanser]].*

Ang **tumor** (Linatin *tumor*, gipasabot *swelling* sa Iningles) orihinal nga mipasabot sa abnormal nga swelling sa unod. Sa karon, ang tumor mipasabot sa sakit nga **neoplasia**, ang abnormal nga pagdaghan sa mga selula sa tisyu o organo, nga moresulta sa neoplasma. Sa medisina, ang termino nga *tumefaction*, mao ang tawag alang sa dili-neoplastic nga tumor.

## Galeriya sa hulagway


Colon_cancer_2.jpg
Hidradenoma.jpg
Patiënt_met_een_rugontsteking_in_het_ziekenhuis_van_Penang,_Bestanddeelnr_255-6745.jpg
Tumor_Cells.png
Tumor_microenvironment.jpg
Tumors.jpg
Wilms_Tumor_(Nephroblastoma)_(4882456062).jpg
Gastrointestinal_Stromal_Tumor.jpg
Estrok

Ang **estrok** o **istrok** (gikan sa Iningles nga *stroke*) gitawag sa medisina isip *cerebrovascular accident* (CVA) mao ang paspas nga pagkawala sa gamit sa utok (*brain functions*) tungod sa disturbo sa mga ugat nga misuplay og dugo sa utok. Puyde nga naggumikan kini sa ischemia (kakulangan sa blad suplay) tungod sa thrombosis o embolism, o kaha tungod sa hemorej (*hemorrhage*). Sa medisina, ang estrok, fit, o pagkalipong usahay gireper isip ictus [cerebri], gikan sa Latin nga icere ("to strike"), bag-o maghatag og eksaktong dayagnosis.

Ang estrok usa ka medikal nga emerhensiya ug makaresulta sa permanenteng pagguba nga neurolohikal, komplikasyon ug kamatayon kon dili dayon kini nadiyagnos ug natambalan. Kini ang ikatulo nga butang nga ikamatay ug nahiuna nga rason sa *adult disability* sa Estados Unidos ug sa Uropa. Gipredik nga ang estrok maoy mahimong numero unong sakit nga ikamatay sa tibuok kalibotan. Ang mga risgo niini mao ang katigulangan, alta presyon (high blood pressure), transient ischaemic attack (TIA), diabetes, taas nga kolesterol, panigarilyo, atrial fibrillation, migraine with aura, ug thrombophilia (tendensi nga magka-thrombosis). Ang presyon sa dugo mao ang pinakapuydeng usbon nga risgo sa estrok.

Ang tradisyonal nga depinisyon sa estrok, gikan sa World Health Organization mao ang "neurolohikal nga kakulangan nga cerebrovascular nga modugay pa sa 24 oras o ma-interap sa kamatayon sa 24 oras". Ang kini nga depinisyon mireplek sa rebersibilidad sa pagkaguba sa tisyu.

Ang pagtambal sa estrok okasyonal nga gipaagi sa thrombolysis ("clot buster"), pero mas pirme ang sa supportive care (physiotherapy ug occupational therapy) ug segunda nga prebensyon gamit ang antiplatelet drugs (aspirin ug dipyridamole), blood pressure control, statins ug anticoagulation.

## Mga sumpay sa gawas
*Stroke Society of the Philippines

## Galeriya sa hulagway


INFARCT.jpg
MCA-Stroke-Brain-Human-2.JPG
MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg
Francisco de Sales

Si San **Francisco de Sales** (1567-1622) natawo sa Savoy, Pransya, niadtong 1567. 

Gihalad niya ang iyang kaugalingon kang Birhen Maria, dungan sa pagsaad sa kaputli. Sa edad nga 24, nakabaton siya'g doctorate sa pamalaod sa Unibersidad sa Padua. Niadto usab sa 1593, nakabaton siya'g pagtugot gikan sa iyang amahan sa pagkapari. 

Human sa iyang ordinasyon, mi-apil siya sa peligrosong misyon sa Chablais, nga gipuy-an sa mga armadong Protestante. Usa ka gabii niadto, gi-atake siya sa pipila ka lobo. Pagkasunod buntag, nakit-an siya sa pipila ka mga Calvinista, nga nagtabang kaniya. Gikahinabi sila ni Francisco, ug tungod sa kamaalamon ug kamaluluy-on niini, nakabig silang tanan sa Katolisismo.
Daghan ang iyang nakabig didto sa pagtuo gamit ang mga *leaflets*, libreto, ug mga libro.

Kaduha sa 1595, gi-atake siya sa mga assassin nga misaad pagpatay kaniya, apan wala nila kini mabuhat.

Napili si San Francisco isip Obispo sa Geneva, diin gihurot niya ang iyang panahon sa pagpakumpisal, pagsangyaw, ug pagtudlo ug Katekismo.

Gina-ingon nga ang usa ka bungol nga ginganla'g Martin natudlu-an niya sa Pagtuong Kristyano gamit ang lengwaheng sinimbulo (*sign language*). Tungod niini siya ang nahimong Patron sa mga Bungol.

Niadtong 1610 natukod niya, uban ni Santa Jane Frances Chantal ang "*Orden sa Bisitasyon*".

Namatay siya sa Lyons niadtong 1622. Ang iyang kapistahan pagasaulugon matag Enero 24.
Kosobo

Ang **Republika sa Kosobo** (Inalbanes: *Republika e Kosovës*; Sinerbiyo: *Република Косово*) maoy parsiyal nga rekonosidong estado sa habagatang Uropa. Prishtina ang iyang kapital. Inalbanes ug Sinerbiyo ang mga opisyal nga pinulongan niini.

Sumala sa Serbiya, ang Kosobo maoy usa ka lalawigan sa ilang nasod ug adunay ngalang **Awtonomong Lalawigan sa Kosovo ug Metohija**.
Atake sa kasingkasing

Ang **atake sa kasingkasing** o ***heart attack*** gitawag sa medisina isip *acute myocardial infarction* (**AMI** o **MI**), mao ang kondisyon nga medikal kun diin ang blad suplay sa parte sa kasingkasing nainterap, gumikan sa raptyur sa usa ka *plaque*. Ang nahitabong ischemia o kakulangan sa oksihena makaguba o makapatay sa mga tisyu sa kasingkasing. Usa kini ka emerhensyang medikal, ug kini ang nangunang sakit nga ikamatay sa tawo, lalaki o babaye sa kalibotan. Ang mga risgo mao ang kasaysayan sa *vascular disease* sama sa *atherosclerotic coronary heart disease* ug/o *angina*, miaging atake sa kasingkasing o estrok, miaging mga abnormal nga ritmo sa dughan, katigulangan — hilabi na ang mga kalakihan > 40 anyos ug kabaihan > 50, panigarilyo, sobrahang alkohol, abuso sa droga , taas nga lebel sa triglyceride, taas nga LDL (low-density lipoprotein, "bad cholesterol") ug mubo nga HDL (high density lipoprotein, "good cholesterol"), diyabetes, alta presyon, sobra nga tambok (*obesity*), ug kronikal nga estres. Ang sakit sa kidney ug heart failure signipikant usab nga mga risgo.

Ang terminong myocardial infarction gikan sa myocardium (ang muskulo sa kasingkasing) ug *infarction* (pagkamatay sa tisyu tungod sa kakulangan sa oksihena). Ang prase nga "heart attack" usahay sayop nga gigamit alang sa *sudden cardiac death*, nga miresulta tungod o dili tungod sa acute myocardial infarction. Ang heart attack lahi sa, pero puyde mao ang rason sa *cardiac arrest*, ang paghunong sa pagpitik sa dughan, ug ang *cardiac arrhythmia*, ang abnormal nga pagpitik sa dughan.
Triyumbirato

Ang **Triyumbirato**, sa kasaysayan sa Roma, usa ka grupo sa tulo ka tawo nga misulay og ilog sa gahom sa pagagamhanan. Adunay duha ka Triyumbirato ang Roma. Ang una, gitukod niadtong 60 B.C., gitukod nila ni Julius Caesar, Pompey ang Bantogan, ug Marcus Licinius Crassus. Ang ikaduha gitukod niadtong 43 B.C., human gipaslang nila Brutus ug Cassius si Caesar. Ang iyang membro mao si Octavian, Marcus Lepidus, ug Marco Antonio.

Ang República sa Roma nauyog pa'g ayo ubos sa unang triyumbirato, ug napukan na gayod sa ikaduha. Ang duha ka triyumbirato misangpot sa gubat civil aron mahibaloan kung kinsa sa tulo ang makailog sa gahom. Sa unang gubat civil, gibuntog ni Caesar si Pompey. Sa ikaduha, gipilde ni Octavian si Marco Antonio.
Sesar

Ang titulong **Sesar** (Linatin: *Caesar*; Kinatsila: *César*) usa ka titulo sa mga Romanhong Emperador. Kini gikuha gikan sa ngalan sa banay ni Julio César, kinsa midumala sa Roma isip diktador niadtong 49 hangtod 44 B.K. Si Octavian, ang sumusunod ni Julio mikuha sa ngalang sesar ug usab sa titulong Augusto. Ang mga misunod nga Emperador tanan migamit sa mao usab nga ngalan, agi sa pamilya o sa adapsyon. Nan, ang ngalang Sesar nahimong titulo alang sa mga Emperador'ng Romanhon.

Sa pagkagun-ob sa Imperyong Romanhon, ang ubang mga misunod nga imperyo mihulam sa maong titulo. Sa Imperyong Ruso, ang Sesar nahimong *[[Czar]]*. Sa Aleman kini gihimong *[[Kaiser]]*.
Agrippina ang Manghod

Si **Agrippina ang Manghod** (15 - 59) maoy usa sa mga gamhanang babayw sa Karaang Roma. Siya maoy apo sa tuhod ni Emperador Augusto ug igsuon ni Emperador Caligula. Dako siya'g impluwensya sa duha ka laing Romanong Emperador - ang iyang banang si Claudius ug iyang anak nga si Nero.

Niadtong tuig 39, gipapahawa ni Caligula si Agrippina gikan sa Roma human niya kini masakpan nga kabahin sa laraw batok sa Emperador. Mibalik siya sa Roma human mahimong emperador ang iyang uyo-ang si Claudius niadtong 41 A.D. Niadtong tuig 49, iyang gipakaslan si Claudius. Sa misunod nga tuig, gipasidunggan siya sa pagtukod ug usa ka romanhong kolonya, ang Colonia Agrippinensis, didto sa iyang lugar'ng natawhan nga karon Cologne, ALemanya. Gipugos ni Agrippina si Claudius sa pag-*adopt* kang Nero, iyang anak sa uangn kasal, aron bantayan ang anak ni Claudio nga si Britannicus. Niadtong tuig 54 namatay si Claudius, ug daghang nagduda nga gihilo-an siya ni Agrippina aron ma-emperador si Nero. Sa unang tuig sa pagka-emperador ni Nero, dako ang iyang impluwensya sa Roma. Apan sa dihang nakamatikod si Nero nga mas gamhanan pa ang iyang inahan kaysa kaniya, iya kining gipapatay niadtong tuig 59.
Claus von Stauffenberg

Si **Claus Schenk Graf von Stauffenberg** (1907-Hulyo 20, 1944) usa ka koronel nga Aleman kinsa misulay ug patay sa Alemang Diktador nga si Adolf Hitler. Si Stauffenberg usa ka koronel sa opisyong Aleman kinsa sa una misuporta kang Hitler, apan na-usab tungod sa brutal nga pamaagi sa Nazismo.

Si Stauffenberg natawo sa Jettingen, Bavaria. Misulod siya sa kasundaluhan, ug niadtong 1943 nasamdan ug dako didto sa Kampanya sa Amihanang Aprika. Tungod niini, gibalhin siya sa reserbang pwersa didto sa Berlin. Siya mi-apil sa mga opisyal nga wala mahimuot kang Hitler human makita ang kabrutal sa mga pama-agi sa Fuehrer sa iyang pagpatay sa mga Hudiyo. Kuyog ang ubang mga konspirator, naglaraw sila sa pagpatay kang Hitler nga dunganan ug kudeta. Niadtong Hulyo 20, 1944, gibutngag niya'g bomba ang headquarters ni Hitler sa Rastenburg. Mibuto ang bomba, apan wala mapatay si Hitler. Ang kudeta wala usab madayon. Nadakpan si Stauffenberg ug ang iyang kaubanan, ug gipatay niadtong gabhi-ona.
Mein Kampf

Ang *Mein Kampf* usa ka libro ni Adolf Hitler. Kini gimantala sa duha ka bahin niadtong 1925 ug 1926, sa wala pa mahimong diktador sa Alemanya si Hitler. Kini nahimong usa ka "bibliya" sa mga Nazi. Ang *Mein Kampf* maoy aleman sa *"Akong Pakigbisog"*.

## Ang Pagtulun-an ni Hitler
Sa maong libro gisulat ni Hitler nga ang mga Aleman superyor sa tanang mga *lahi* tungod sa ilang kaputli kung *race* ang istoryahan. Kini nagpasabot, matod kang Hitler, nga sila adunay "katungod nga moral" aron gun-ubon ug abogon ang mga "hinay" nga *race* sa Uropa. Iya usab nga gihulagway ang mga Hudiyo isip hugaw nga *race*, busa angay silang papason. 

## Sangputanan sa mga ideya
Ang mga ideya sa *Mein Kampf* maoy pundasyon sa Nazismo nga misangpot ngadto sa Ikaduhang Gubat Kalibutanon. Kini usab ang nagtukmod sa mga Nazi ngadto sa sistematikong pagpatay sa minilyon ka mga Hudiyo ug ubang mga Uropeyo, ang Olokawsto.
Arc de Triomphe

Ang **Arc de Triomphe**, sulod sa Paris, mao ang kinadak-ang arko sa kadaugan sa tibuok kalibotan. Kini adunay gitas-on nga 162 ka tiil (49.5 metros). Kini anaa sa kasadpang tumoy sa dalan Champs-Élysées.

Ang arko gikomisyon ni Emperador Napoleon I niadtong 1806 isip handumanan sa iyang kasundaluhang imperyal. Kini gidesenyo sa arkitektong si Jean-Francois Chalgrin, kinsa misunod sa diesnyo sa mga arko sa Karaang Roma. Nahunong ang pagtukod niadtong 1814 human napalagpot sa pwesto si Napoleon. Gitiwas kini sa misunod nga administrasyon ug nahuman niadtong 1836.

Ang istruktura usa ka ihemplo sa istilong neyoklasikal sa ulahing 1700 ug sayong 1800. Ang arko gidiesnyohan ug mga iskulturang *[[relief]]*, ilabi na ang grupo sa mga iskulturang gitawag ug *[[La Marseillaie]]* (1836) ni Francois Rude. Ang lubnganan sa Wala Hi-ilhing Sundalo sa Pransya anaa ilawom sa arko.
KGB

Ang **KGB** (Rinuso: КГБ) o ang **Komite tungod sa Nasudnong Kahilwasan** (Rinuso: Комитет государственной безопасности, *Komitet gosudarstvennoj bezopasnosti*) usa ka ahensya de gobyerno sa Unyong Sobyet. Ang KGB maoy nagpadagan sa usa ka pwersa sa sikretong-pulis aron mapadayon ang pagkontrol sa Partido Komunista sa nasod. Kini usab nagkuha ug mga impormasyong militar alang sa kasundaluhan sa USSR Ang KGB naghatag usab ug proteksyon alang sa mga opisyales nga sobyet ug nagpatrolya sa mga utlanan sa nasod. Sa ubang nasod nga mahigalaon sa U.S.S.R., kini naghatag ug tabang militar ug tabang pangespiya.

## Kasaysayan
Ang KGB mitubo gikan sa gwardiyang Cheka, usa ka sikretong kapulisan nga gitukod niadtong 1917, sa pagbuto sa rebolusyon komunista sa Rusya. Ang Cheka maoy gituhuang mipatay sa katapusang sumusunod sa banay'ng imperyal Romanov. Human niadto, pipila na ka ngalan ang gihatag niini. Niadtong 1954, nadawat sa ahensya ang ngalang *KGB*, ang akronimo sa mga pulong Ruso nga nagpasabot ug "Komite sa Pang-estadong Kahilwasan".

Niadtong 1991, pipila sa kadagkuan sa KGB mi-apil sa usa ka kudeta batok sa kagamhanang Sobyet. Human mapukan ang maong kudeta, ang kagamhanan mihulip sa lider sa KGB ug gibuwag ang Partido Komunista. Wala magdugay , gi buwag usab ang KGB ug gihatag sa mas gagmay'ng mga ahensya ang iyang mga gimbuhaton. Niadtong tuiga, gi-ilisan ug usa ka Komonwelt sa mga Gawasnong Nasod ang Unyong Sobyet.
Dragon Ball Z

Ang **Dragon Ball Z** (kasagaran sa dinaglat ingon sa *DBZ*) (Sinugboanon: *Bola sa Dragon Z*) ingon sa og kasunudsunuran kang telebisyon sa anime nga Hinapon sa buhat nga Toei Doga (Karon: Toei Animation). Ang *Dragon Ball Z* (Bola sa Dragon Z) mao ang sekuwel nganha ang Anime sa Dragon Ball, hain sa taklub ang nahaunang 16 nga basahon sa usang 42 nga basahon sa ang orihinal kang Manga ingon Akira Toriyama.

Ang *Dragon Ball Z* (Bola sa Dragon Z) ang unang kahanginan nga anime sa Hapon sugod sa Abril 26, 1989, hangtud Enero 31, 1996, ug pagkamao ang Dubbed sa pipilang nasud nga haduol sa ang kalibotan, lakip sa Pilipinas, Latin Amerika ug ang Estados Unidos. 
Ang hilisgutan sa Amerikahon ug Soundtrack amo ang komposer ug produkto naa sa sulod sa bahin si Bruce Faulcorner.

Ang reboot *[[Dragon Ball Z Kai]]* ang unang 2009-2010.
Corsica (pagklaro)

Ang **Corsica** mahimong magpasabot bisan asa ning mosunod:
*Corse, usa ka pulo sa Dagat Mediteranyo
*Corsica, Pennsylvania
*Corsica, Habagatang Dakota
*Chevrolet Corsica (awto)
*Corsica (album), ni Petru Guelfucci
*Corse sa Pransiya

## Tan-awa usab
*Corse sa Pransiya
*Corsicana, Texas
Kasaysayan sa Uropa

Ang **kasaysayan sa Uropa** mihulagway sa pag-agi sa panahon gikan sa pag-abot sa mga tawo sa kontinente sa Uropa hangtod sa karon.
Diktador

Ang **diktador** usa ka awtoritaryano, kasagaran totalitaryano nga tigdumala kinsa adunay tibuok nga gahom sa estado, apan usahay ra kini gamiton alang niadtong nakakuha sa gahom gamit ang konstitusyonal nga pamaagi sama sa hingpit nga monarko. Ang titulo unang gigamit sa karaang Roma isip tawag sa mahistrado nga itudlo sa Senado aron modumala sa publiko sa panahon sa emerhensiya. Sama sa terminong  *tyrant* (teranya), kanhi usa ka tinahod nga titulo sa karaang Griyego, kini nahimong tawag alang sa kadtong mga gitan-aw isip abusado o tigdaog-daog nga mga lider.

Sa modernong paggamit, ang terminong "diktador" gigamit alang niadtong naghupot ug/o nag-abuso sa usa ka dakong personal nga gahom, ilabi na niadtong mahimong magpanday ug balaod nga gawasnon sa usa ka lehislatibong pundok. KAsagaran sa mga modernong diktador nagpakita sa pipila ka kinaiya: ang suspensyon sa eleksyon ug ubang mga katungod; proklamasyon sa usa ka estado sa emerhensiya; pagmando gamit ang mga dekreto; represyon sa mga kaaway sa politika; estadong usa ray partido; kulto sa personalidad, ug uban pa.

Aduna say mga matang sa gobyerno nga kasagarang diktador ang nangulo, sama sa Junta militar ug mga nasod nga usa ra ang partido politikal.
Balak

Ang **balak** usa ka porma sa arte diin ang mga pulong maoy gigamit alang sa katahom puno sa, o ilis sa kahulogan.

## Pamalak sa Sinugboanon
Ang kinaunahang balak nga napatik sa pinulongang Binisaya Sinugboanong mao ang usa ka soneto nga nag-ulohan og "Soneto sa Pagdayeg can Santa María Guijapon Virgen" nga tinagik sa usa ka rekolektong Katsilang pari nga si Tomas de San Geronimo. Kining maong balak migawas dihang mitaliwan na ang tagsulat sa 1686. Napatik kini sa basahong *Práctica del Catecismo Romano y Doctrina Cristiana* (1731).
Heneral

Ang **baganbagani** kun **heneral** usa ka taas nga ranggo nga opisyal sa militarya o armadong puwersa. Ang termino gigamit sa hapit tanang nasod sa kalibotan.
Rebolusyong Pranses

Ang **Rebolusyong Pranses** (1789–1799) usa ka yugto sa kagubot nga politikal ug sosyal sa Pransiya ug sa kinatibuk-an, sa Uropa, diin ang estruktura sa pagdumala sa Pransiya, nga kaniadto monarkiya nga dunay mga pribilehiyo nga pyudal alang sa mga aristokrata ug sa mga namuno sa Simbahang Katoliko, nausab ngadto sa porma nga binase sa mga prinsipyo sa *[[Enlightenment]]*, nasyonalismo, pagkalungsoranon o *citizenship*, ug sa *inalienable rights*.
Paul von Hindenburg

Si **Paul von Hindenburg** (Oktubre 2, 1847-Agosto 2,1934) usa ka sundalong Aleman ug politiko. Siya nahimong lider sa militar sa Alemanya niadtong Gubat Kalibutanon I ug nahimong presidente sa Alemanya niadtong 1925 hangtod sa iyang kamatayon niadtong 1934. Siya ang nagtudlo kang Adolf Hitler isip *[[chancellor]]* niadtong 1933, ug nahimong pamuno-nasod sa Alemanya si Hitler human niadto.

Natawo si Hindenburg niadtong Oktubre 2, 1847 sa Posen, Sidlakang Prusya (karon Poznan, Poland). Siya miserbisyo isip ubos nga opisyal sa kasundaluhan sa Prusya. Nahimo siyang heneral niadtong 1896, ug miretiro niadtong 1911. Sa pagsugod sa Gubat Kalibutanon I, migawas siya sa iyang pagkaretiro aron momando sa ikawalong kasundaluhan sa Alemanya. Si Henral Erich Ludendorff maoy iyang *chief of staff*. Sa tinglaya niadtong 1914, dagha'g nadaog nga mga sangka sila Hindenburg ug Ludendorff batok sa mga sundalong Ruso didto sa sidlakang Prusya. Gihimong *field marshal* si Hindenburg ug gihatag ug pagmando sa silangang *front*. Niadtong 1916 gihimo siyang supremong tigmadosa tanang pwersang Aleman, busa nahimo siyang usa sa mga gamhanang tawo sa Alemanya. Si Ludendorff, kinsa gitan-aw sa kadaghanang mga historyador nga mas maayong stratehista, nagpabilin isip tuong-kamot ni Hindenburg.

Sa sayong 1917, gimando sa duha ang pagtukod sa Linyang Siegfried didto sa amihanang-sidlakang Pransya, aron mamub-an ang kasadpang *front*. Gihuptan sa mga Aleman kining linyaha gikan niadtong Marso 1917 hangtod kini masulod sa mga Alyado sa hinapos nga bahin na sa gubat. Ang mga ALyado nagtawag niini nga Linyang Hindenburg.

Gipiling presidente sa Alemanya si Hindenburg niadtong 1925, ug gipili pag-usab niadtong 1932. Ang Dakong Depresyon niadtong 1929 nakahimog lapad nga kawalay trabaho sa tibuok Alemanya. Kadaghanan sa mga tawo ang nawad-ag pagsalig sa gobyerno, busa mi-apil sila sa pipila ka pundok nga nagsaad og mas maayong kinabuhi ug paagi sa panggobyerno. Usa niini mao ang Partido Nazi nga gidala ni Adolf Hitler. Sa eleksyon niadtong 1932, napakita sa mga NAzi ang ilang gahom, gani kadaghanan sa posisyon sa parlyamentong Aleman ang ilang nakuha. Kadaghanan sa mga tigtambag ni Hindenburg ang gi-impluwensyahan sa mga Nazi. Ang edaran ug gikapoy nga si Hindenburg, human sa daghang pagtambag ug pagpugos, mitudlo kang Hitler isip *[[chancellor]]* niadtong Enero 30, 1933. Human sa iyang kamatayon niadtong Agosto 2, 1934, gipapas ni Hitler ang opisyo sa presidente ug gibalhin ang mga gahom niini ngadto s iyang kaugalingon.
Unang Imperyong Pranses

Ang **Unang Imperyong Pranses**, komun nga nailhan isip **Imperyong Pranses** o **Imperyong Napoleonico**, usa ka rehimen ni Napoleon I sa Pransiya, diin siya midominar sa Uropa. Midugay ang imperyo gikan 1804 hangtod 1814 — gikan sa Konsulado hangtod sa pagbalik sa monarkiyang Bourbon — ug naibalik kadiyot sa panahon sa Syentos Diyas sa tuig 1815.