open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Raul G. Moldez

Si **Raul G. Moldez** usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Natawo siya niadtong Abril 10, 1972 didto sa Palao, Iligan City, midako sa Lungsodaan, Padre Burgos, Southern Leyte ug karon nanimuyo na sa Dakbayan sa Cagayan de Oro.

## Edukasyon
Natapos niya ang elementarya sa Padre Burgos Central School (1985); Sekondarya sa St. James Academy sa Padre Burgos, Southern Leyte (1989). Gradwado sa kursong BA English sa Liceo de Cagayan (1993). Natapos niya ang kursong Master of Public Administration sa University of Bohol (2014) ug ang Doctor of Philosophy in Educational Administration and Supervision sa Cagayan de Oro College-Phinma Education Network sa 2019. Sa pagkakaron, nagkuha siya sa iyang ikaduhang doktorado, ang Doctor of Public Administration sa Cebu Technological University.

## Karera
Nahimo siyang writing fellow sa Fourth Iligan National Writers Workshop (1997), 37th UP National Writers Workshop (2000), 2nd Panagsugat Creative Writing Workshop (2005) ug 53rd UP National Writers Workshop (2014). Nag-lagad siya sa Buhatan sa Konseho sa Dakbayan sa Cagayan de Oro ug nag-partime isip tig-abag sa kapangulohan sa Peryodiko Mindanao, usa ka sinemanang mantalaan sa Dakbayan sa Cagayan de Oro.
Bacolod

Ang **Dakbayan sa Bacolod** usa ka dakbayan sa lalawigan sa Negros Occidental sa Kasadpang Kabisay-anng rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas.  Mao kini ang ulohan sa lalawigan. 

Ang Bacolod primera klaseng dakbayan. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 162.67 kilometros quadrado ug nahimutang nga nag-inusara nga distrito. Sumala sa census ni acting 2015, dunay 561,875 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 6100. 

Ilahado kini tungod sa *Maskara Festival* sa Oktubre.  

## Mga barangay
Ang Dakbayan sa Bacolod nabahin ngadto sa 61 ka mga barangay.



* Alangilan
* Alijis
* Banago
* Barangay 1
* Barangay 2
* Barangay 3
* Barangay 4
* Barangay 5
* Barangay 6
* Barangay 7
* Barangay 8
* Barangay 9
* Barangay 10
* Barangay 11
* Barangay 12
* Barangay 13

* Barangay 14
* Barangay 15
* Barangay 16
* Barangay 17
* Barangay 18
* Barangay 19
* Barangay 20
* Barangay 21
* Barangay 22
* Barangay 23
* Barangay 24
* Barangay 25
* Barangay 26
* Barangay 27
* Barangay 28

* Barangay 29
* Barangay 30
* Barangay 31
* Barangay 32
* Barangay 33
* Barangay 34
* Barangay 35
* Barangay 36
* Barangay 37
* Barangay 38
* Barangay 39
* Barangay 40
* Barangay 41
* Bata
* Cabug

* Estefania
* Felisa
* Granada
* Handumanan
* Mandalagan
* Mansilingan
* Montevista
* Pahanocoy
* Punta Taytay
* Singcang-Airport
* Sum-ag
* Taculing
* Tangub
* Villamonte
* Vista Alegre


## Mga iladong molupyo sa Bacolod
* Ramoncito Maravilla, Sr.

## Mga sumpay sa gawas
*
* Ang Online nga Ganghaan sa Dakbayan sa Bacolod 
* Opisyal nga Websayt sa Gobyerno sa Dakbayan sa  Bacolod
* Philippine Standard Geographic Code 
* Metro Bacolod Interactive Online
Maranaw

**Maranaw** ang tawag sa mga katawhan sa mga lalawigan sa Lanao del Norte ug Lanao del Sur sa pulo sa Mindanaw sa Pilipinas. Minaranaw ang labing gigamit sa rehiyon.
Vicente C. Padriga

Si **Vicente C. Padriga** (nailhan usab sa dagangalang **Virgo Potens**) usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon.

Siya ang nagtukod sa Bisaya Magasin, ang labing dugay nga mantalaan sa pinulongang Sinugboanon. Siya gibantog sa iyang lindog "Mga Hunahuna Sa Magbabalak". Ang panganay niyang balak nag-ulohag "Hikalimtan" apan ang giila nga obra maestra niya mao ang balak "Dalagang Pilipinhon" ug *Vino Viejo en Odres Nuevos (Old Wine in New Bottles)* ug giila sa Premio Zobel niadtong 1962 sa iyang kontribusyon sa liheraturang Filipino ug katsila nga pinulongan.  Tungod sa pagtukod niya sa maong basahong BISAYA, gianggaan siyag "Tatay sa Bisaya" sa iyang kakontemporaryo.
Tinausug

Ang **Tinausug** ([tinaʔu'sug]; Tinausug: *Bahasa Sūg*) kun **Sinuluk** usa ka Binisayang pinulongan nga gisulti sa lalawigan sa Sulu sa Pilipinas. Gisulti usab kini sa Malaysia ug Indonesia.

## Tan-awa usab
*Mga pinulongan sa Pilipinas

## Mga sumpay sa gawas

*Mga publikasyon sa Tinausug at ubang pinulongang Pilipinhon
*Mga leksyon sa Tinausug, ni Carl G. Rubino
*Mga leksyon sa Tinausug, sa Language Links
Cirilo N. Lacuna

Si **Cirilo N. Lacuna** usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Siya nadiskobre sa seksiyong Young Blood Writer sa BISAYA Magasin sa tunga-tungang bahin sa tuig 2004. Siya maoy unang gradwado sa maong pandayan human kini ibalik sa Bisaya sa maong tuig gikan sa kanhi "Youth's Literary Page" sa mga dekada 50. Dungan sa pagtuboy kaniya sa Bisaya isip gradwado na sa maong pandayan, gipasidunggan siyang Labing Masaarong Bag-ong Magsusulat sa Bisaya sa tuig 2005.

## Mga obrang sugilanon
* Ang Buhing Kabilin Niadtong Kabos Nga Magbabalak, (Bisaya Magasin, Hunyo 2, 2004).
* Ang Tawo Ug Ang Pagsalop Sa Adlaw (Bisaya, Enero 19, 2005)
* Mga Larawan Sa Bungbong (Bisaya, Septiyembre 28, 2005)
* Ang Gugma Nga Gikulit Sa Kahoy (Bisaya, Marso 8, 2006)
* May Bangaw Luyo Sa Kangiob (Bisaya, Mayo 17, 2006)
* Daman, sugilanon (Bisaya Agosto 23, 2006)
*Ang Bungahoy
*Ang Babaye Ug Ang Gabok Nga Kahoy Sa Baklayon

## Artikulo ug gumalaysay
* Young Blood Writer: Programa Sa Bisaya Nga Nag-agak Sa Mga Bag-ong Subol Nga Mahiligon sa Panulat, gumalaysay (Bis. Sep. 6, 2006)

*Ang Bisaya,Ang Binisaya,Ug Ang Pagtulun-an

## Sugilanong Komiks
*Huyunghuyong
*Ug Nagusbat ang mga Damgo
Dakbayan sa Iloilo

Ang ** Dakbayan sa Iloilo **  maoy ang ulohan nga dakbayan sa lalawigan sa Iloilo sa Kasadpang Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Mao kini ang sentro sa rehiyon ug maoy ang *main economic hub* sa rehiyon sa Kasadpang Kabisay-an. 

Ang Iloilo primera klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa Iloilo, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 78.34 kilometros quadrado ug nahimutang nga nag-inusara nga distrito. 
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 424,619 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 5000.

## Mga Radyo
*DYLL 585 kHz (Philippine Broadcasting Service)
*DYAE 603 kHz (Security Broadcasting Corporation)
*DYOK 720 kHz (Manila Broadcasting Company)
*DYOG 90.3 MHz (TBA) (Audiovisual Communicators, Inc.)
*DYLM 107.1 MHz (TBA) (Mareco Broadcasting Network)

## Mga sumpay sa gawas
* Opisyal nga sityo 
* Bangon Iloilo 
* Philippine Standard Geographic Code 

## Mga reperensya

:*Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Iloilo (pagklaro)]].*

Kapital sa rehiyon ang **Iloilo** (Ininggles: **Iloilo City**) sa Pilipinas. Nahimutang ni sa lalawigan sa Province of Iloilo ug rehiyon sa Kasadpang Kabisay-an, sa habagatang bahin sa nasod,  km sa habagatan sa Dakbayan sa Manila ang ulohan sa nasod.  metros ibabaw sa dagat kahaboga ang nahimutangan sa Iloilo, ug adunay  ka molupyo.

Ang yuta palibot sa Iloilo kay  patag. Sa habagatan, dagat ang pinakaduol sa Iloilo. Ang kinahabogang dapit sa palibot dunay gihabogon nga  ka metro ug  km sa habagatan sa Iloilo. Dunay mga  ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Iloilo medyo hilabihan populasyon.. Iloilo ang kinadak-ang lungsod sa maong dapit. Sa rehiyon palibot sa Iloilo, mga lawis talagsaon komon.

Hapit nalukop sa kaumahan ang palibot sa Iloilo.  Ang klima tropikal nga kasalupan. Ang kasarangang giiniton  °C.  Ang kinainitan nga bulan Abril, sa &nbsp;°C, ug ang kinabugnawan Enero, sa &nbsp;°C. Ang kasarangang pag-ulan  milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Hulyo, sa  milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Pebrero, sa  milimetro.

## Saysay



## Ang mga gi basihan niini
Kidapawan

Ang **Dakbayan sa Kidapawan** primera klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa Cotabato, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 358.47 kilometros quadrado ug nahimutang ikaduhang distrito. Sumala sa census ni acting 2010, dunay 125,447 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 9400.

Ang yuta palibot sa Kidapawan kabungtoran sa sidlakan, apan sa kasadpan nga kini mao ang patag. Ang yuta palibot sa Kidapawan nga tinakpan sa ubos nga tungason kaayo sa kasadpan. 

Hapit nalukop sa kaumahan ang palibot sa Kidapawan.  Ang klima tropikal nga kasalupan. Ang kasarangang giiniton  °C.  Ang kinainitan nga bulan Abril, sa &nbsp;°C, ug ang kinabugnawan Hunyo, sa &nbsp;°C. Ang kasarangang pag-ulan  milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Enero, sa  milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Abril, sa  milimetro.

Mao kini ang ulohan sa Cotabato. Kini usa ka paboritong destinasyon sa mga turista gikan sa Oktubre hangtod sa Disyembre, ug sa *summer*, daghaang mga turista ang mosaka sa taas sa Bukid Apo, ang kinahitas-ang bukid sa Pilipinas. 

## Mga Barangay

Ang Dakbayan sa Kidapawan nabahin ngadto sa 40 ka barangay.



* Amas
* Amazion
* Balabag
* Balindog
* Benoligan
* Berada
* Gayola
* Ginatilan
* Ilomavis
* Indangan
* Junction
* Kalaisan
* Kalasuyan
* Katipunan

* Lanao
* Linangcob
* Luvimin
* Macabolig
* Malinan
* Manongol
* Marbel (Embac)
* Mateo
* Meochao
* Mua-an
* New Bohol
* Nuangan
* Onica

* Paco
* Patadon (Patadon East)
* Perez
* Poblacion
* San Isidro
* San Roque
* Santo Niño
* Sibawan
* Sikitan
* Singao
* Sudapin
* Sumbao
* Magsaysay


## Mga medya
### Mga estasyon sa AM
*DXND-AM 747 kHz (Notre Dame Broadcasting Corporation) 
*DXTI-AM 909 kHz (Audiovisual Communicators, Inc./Alpha Omega Broadcasting Corporation ug YAKI Herbs Laboratory Inc.)
*DXCM-AM 1089 kHz (University of Mindanao Broadcasting Network) 
*Povisional Authority 1458 kHz (Intercontinental Broadcasting Corporation)
*DXJN-AM 1512 kHz Radyo Tigasin (FBS Radio Network ug Visivo Productions)

### Mga estasyon ng FM
*DXUT 95.3 MHz (Audiovisual Communicators, Inc.)

## Saysay


## Ang mga gi basihan niini




## Mga sumpay sa gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
*  2000 Philippines Census Information
Antipas

Ang lungsod sa **Antipas** giila isip Sentro sa Komersyo, Patigayon ug Industriya sa Arakan Valley Complex. Usa ka ikaduha nga klase nga klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa LGMPS tuig 2009, kini may populasyon nga 24,519 ka tawo sa 5,692 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Antipas nabahin ngadto sa napulog upat (13) ka barangay.

* Camutan
* Canaan
* Dolores
* Kiyaab
* Luhong
* Magsaysay
* Malangag
* Malatab
* Malire
* New Pontevedra
* Poblacion
* B. Cadungon
* Datu Agod

## Mga Reperensya

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Arakan

Ang unang Amahan sa barrio sa Arakan mao si Mayor Aproniano Ebon, Sr. Siya mao ang naghatag ug nagpalambo sa nasangpit nga lugar. Siya mao ang nagpahiluna sa Arakan-gikan sa usa ka Barrio hangtud nga nahimo kining usa ka hingpit nga munispyo nga dunay biyente otso ka mga barangay. Si Mayor Aproniano Ebon, nagdumala/napadagan/nagpalambo sa maong lugar sulod sa tulo niya ka termino ug ingon usab ang iyang bise mayor. karon, ang Arakan, usa na ka hingpit nga luna alang sa mga "Arakeños" o nga tawo nga nagpuyo sa Arakan alang usab kaninyo nga gusto magpuyo... 

Ang pulong "ARAKAN" naga-gikan sa pulong manobo nga "*ara*" nga pasabot "with" or "naa" o ginatawag nga abunda sa maong lugar and "Kan" which means 'bravery', 'heroic' and 'valor' of early manobo tribe. 

ang matag barangay sa Arakan ginabahin-bahin sa mga "sitio", ug ang matag "*sitio*" dunay "*Purok*" or kiosk sa iningles nga pulong. kini ginapangulohan sa usa ka purok lider.

Sa wa' mahobaw-i ang Arakan dunang mga sekreto. Arakan has it's secret beauty it's simplicity and natural beauty. Arakan possesess a tourist's destination. Like Bagiou in Luzon, Arakan, has Barangay Lanao kuran that will freez you, it has barangay San Miguel that will served fresh vegetables from its garden. Arakan' potentials to produce electricity is there . Matigol Falls- a secret falls that has enticing beauty. it located near barangay Kinawayan- Where Manobos, a tribe live therein governed the place. Aside from, Arakan also has may caves. its sparking stalagmites and stalactites will seduced you to visit it. 

**but so far the Arakan municipality is still on developing of its tourists spots.*

Ang **Arakan** usa ka ikatulo nga klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 34,588 ka tawo sa 6,605 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Arakan nabahin ngadto sa 28 ka barangay.



*Allab
*Anapolon
*Badiangon
*Binoongan
*Dallag
*Datu Ladayon
*Datu Matangkil
*Doroluman
*Gambodes
*Ganatan
*Greenfield
*Kabalantian
*Katipunan
*Kinawayan

*Kulaman Valley
*Lanao Kuran
*Libertad
*Makalangot
*Malibatuan
*Maria Caridad
*Meocan
*Naje
*Napalico
*Salasang
*San Miguel
*Santo Niño
*Sumalili
*Tumanding


pananglitan, ang Barangay Greenfield ginalangkuaban sa mga sitio. **kini ang mga sitio sa: Dili-on, sabang, poblacion, saje or "over the hill", guitawan, napanlahan...** 

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Banisilan

Ang **Banisilan** usa ka ikatulo nga klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 35,539 ka tawo sa 6,501 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Banisilan nabahin ngadto sa kawhaan (21) ka barangay.



* Poblacion 1
* Poblacion 2
* Busaon
* Capayangan
* Carugmanan
* Gastav
* Kalawaig
* Kiaring
* Malagap
* Malinao
* Miguel Macasarte

* Pantar
* Paradise
* Pinamulaan
* Poblacion II
* Puting-bato
* Solama
* Thailand
* Tinimbacan
* Tumbao-Camalig
* Wadya


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Carmen, Cotabato

Ang **Carmen** usa ka ika-unang klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 45,909 ka tawo sa 9,395 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Carmen nabahin ngadto sa 28 ka barangay.



* Aroman
* Bentangan
* Cadiis
* General Luna
* Katanayanan
* Kib-Ayao
* Kibenes
* Kibugtongan
* Kilala
* Kimadzil
* Kitulaan
* Langogan
* Lanoon
* Liliongan

* Lumayong
* Macabenban
* Malapag
* Manarapan
* Manili
* Nasapian
* Palanggalan
* Pebpoloan
* Poblacion
* Ranzo
* Tacupan
* Tambad
* Tonganon
* Tupig


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Kabacan

Ang **Kabacan** usa ka ikaduhang klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 61,998 ka tawo sa 12,663 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Kabacan nabahin ngadto sa 24 ka barangay.



* Aringay
* Bangilan
* Bannawag
* Buluan
* Cuyapon
* Dagupan
* Katidtuan
* Kayaga
* Kilagasan
* Magatos
* Malamote
* Malanduague

* Nanga-an
* Osias
* Paatan Lower
* Paatan Upper
* Pedtad
* Pisan
* Poblacion
* Salapungan
* Sanggadong
* Simbuhay
* Simone
* Tamped


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Libungan

:*Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Libungan]].*

Ang **Libungan** usa ka ika-upat nga klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 40,589 ka tawo sa 7,910 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Libungan nabahin ngadto sa 20 ka barangay.



* Abaga
* Baguer
* Barongis
* Batiocan
* Cabaruyan
* Cabpangi
* Demapaco
* Grebona
* Gumaga
* Kapayawi

* Kiloyao
* Kitubod
* Malengen
* Montay
* Nica-an
* Palao
* Poblacion
* Sinapangan
* Sinawingan
* Ulamian


Hapit nalukop sa kaumahan ang palibot sa Libungan. Dunay mga  ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Libungan medyo hilabihan populasyon.  Ang klima tropikal nga kasalupan. Ang kasarangang giiniton  °C.  Ang kinainitan nga bulan Pebrero, sa &nbsp;°C, ug ang kinabugnawan Agosto, sa &nbsp;°C. Ang kasarangang pag-ulan  milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Oktubre, sa  milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Disyembre, sa  milimetro.

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information 

## Ang mga gi basihan niini
Aleosan

Ang **Aleosan** usa ka ika-upat nga klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 26,164 ka tawo sa 4,950 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Aleosan nabahin ngadto sa napulo'g siyam (19) ka barangay.



* Bagolibas
* Cawilihan
* Dualing
* Dunguan
* Katalicanan
* Lawili
* Lower Mingading
* Luanan
* Malapang
* New Leon

* New Panay
* Pagangan
* Palacat
* Pentil
* San Mateo
* Santa Cruz
* Tapodoc
* Tomado
* Upper Mingading


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
M’lang

Ang **M’lang** usa ka ika-unang klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 78,170 ka tawo sa 15,533 ka bubong.

## Mga barangay

Ang M’lang nabahin ngadto sa 37 ka barangay.



* Bagontapay
* Bialong
* Buayan
* Calunasan
* Dalipe
* Dagong
* Dungo-an
* Gaunan
* Inas
* Katipunan
* La Fortuna
* La Suerte
* Langkong

* Lepaga
* Liboo
* Lika
* Luz Village
* Magallon
* Malayan
* New Antique
* New Barbaza
* New Kalibo
* New Consolacion
* New Esperanza
* New Janiuay

* New Lawa-an
* New Rizal
* Nueva Vida
* Pag-asa
* Poblacion
* Pulang-lupa
* Sangat
* Tawantawan
* Tibao
* Ugpay
* Palma-Perez
* Poblacion B5


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Magpet

Ang **Magpet** usa ka ika-unang klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 38,973 ka tawo sa 7,465 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Magpet nabahin ngadto sa 32 ka barangay.



* Alibayon
* Bagumbayan
* Bangkal
* Bantac
* Basak
* Binay
* Bongolanon
* Datu Celo
* Del Pilar
* Doles
* Gubatan

* Ilian
* Inac
* Kamada
* Kauswagan
* Kisandal
* Magcaalam
* Mahongcog
* Manobo
* Noa
* Owas
* Pangao-an

* Poblacion
* Sallab
* Tagbac
* Temporan
* Amabel
* Balete
* Don Panaca
* Imamaling
* Kinarum
* Manobisa


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Makilala

Ang **Makilala** usa ka ikaduhang klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 63,039 ka tawo sa 12,380 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Makilala nabahin ngadto sa 38 ka barangay.



* Batasan
* Bato
* Biangan
* Buena Vida
* Buhay
* Bulakanon
* Cabilao
* Concepcion
* Dagupan
* Garsika
* Guangan
* Indangan
* Jose Rizal

* Katipunan II
* Kawayanon
* Kisante
* Leboce
* Libertad
* Luayon
* Luna Norte
* Luna Sur
* Malabuan
* Malasila
* Malungon
* New Baguio
* New Bulatukan

* New Cebu
* Old Bulatukan
* Poblacion
* Rodero
* Saguing
* San Vicente
* Santa Felomina
* Santo Ni?o
* Sinkatulan
* Taluntalunan
* Villaflores
* New Israel


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Matalam

Ang **Matalam** usa ka ikaduhang klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 60,146 ka tawo sa 11,706 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Matalam nabahin ngadto sa 34 ka barangay.



* New Alimodian
* Arakan
* Bangbang
* Bato
* Central Malamote
* Dalapitan
* Estado
* Ilian
* Kabulacan
* Kibia
* Kibudoc
* Kidama

* Kilada
* Lampayan
* Latagan
* Linao
* Lower Malamote
* Manubuan
* Manupal
* Marbel
* Minamaing
* Natutungan
* New Bugasong

* New Pandan
* Patadon West
* Poblacion
* Salvacion
* Santa Maria
* Sarayan
* Taculen
* Taguranao
* Tamped (Tampad)
* New Abra
* Pinamaton


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Midsayap

Ang **Midsayap** usa ka ika-unang klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 105,760 ka tawo sa 21,349 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Midsayap nabahin ngadto sa 57 ka barangay.



* Agriculture
* Anonang
* Arizona
* Bagumba
* Baliki
* Bitoka
* Bual Norte
* Bual Sur
* Central Bulanan
* Damatulan
* Central Glad
* Ilbocean
* Kadigasan
* Kadingilan
* Kapinpilan
* Central Katingawan
* Kimagango
* Kiwanan
* Kudarangan
* Central Labas

* Lagumbingan
* Lomopog
* Lower Glad
* Lower Katingawan
* Macasendeg
* Malamote
* Malingao
* Milaya
* Mudseng
* Nabalawag
* Nalin
* Nes
* Olandang
* Patindeguen
* Barangay Poblacion 1
* Barangay Poblacion 2
* Barangay Poblacion 3
* Barangay Poblacion 4
* Barangay Poblacion 5

* Barangay Poblacion 6
* Barangay Poblacion 7
* Barangay Poblacion 8
* Palongoguen
* Rangaban
* Sadaan
* Salunayan
* Sambulawan
* San Isidro
* San Pedro
* Santa Cruz
* Tugal
* Tumbras
* Upper Bulanan
* Upper Glad I
* Upper Glad II
* Upper Labas
* Villarica


## Mga tulunghaan
*Southerm Christian College 
*Notre Dame of Midsayap Colle 
*iLink College of Science and Technology
*Caxton College of Technology (defunct)
*Ernest Rutherford Technological School (defunct)
*Central Cotabato Colleges (defunct)
*Coland System Technology (defunct)
*Cotabato Medical Foundation Cotabato, Inc.

## Mga Ospital

*Midsayap Community Doctors Hospital 
*Amado Diaz Hospital
*Midsayap Diagnostic Center Hospital
*Sarah Hospital
*Pesante Surgical Clinic

## Mga sumpay sa gawas

* LGU Websayt sa Midsayap 
*eMidsayap.com Ganghaan sa Komunidad sa Midsayap 
*Midsayap Free Classified Ads 
*Alpha Phi Omega Midsayap
*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
President Roxas, Cotabato

Ang **President Roxas** usa ka ikatulong klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 41,231 ka tawo sa 8,118 ka bubong.

## Mga barangay

Ang President Roxas nabahin ngadto sa 25 ka barangay.



* Alegria
* Bato-bato
* Del Carmen
* F. Cajelo (New Maasin)
* Idaoman
* Ilustre
* Kamarahan
* Camasi
* Kisupaan
* La Esperanza
* Labu-o
* Lamalama
* Lomonay

* New Cebu
* Poblacion
* Sagcungan
* Salat
* Sarayan
* Tuael
* Greenhill
* Cabangbangan
* Datu Indang
* Datu Sandongan
* Kimaruhing
* Mabuhay


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Tulunan

Ang **Tulunan** usa ka ikatulong klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 41,756 ka tawo sa 8,182 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Tulunan nabahin ngadto sa 29 ka barangay.



* Bagumbayan
* Banayal
* Batang
* Bituan
* Bual
* Daig
* Damawato
* Dungos
* Kanibong
* La Esperanza
* Lampagang
* Bunawan
* Magbok
* Maybula
* Minapan

* New Caridad
* New Culasi
* New Panay
* Paraiso
* Poblacion
* Popoyon
* Sibsib
* Tambac
* Tuburan
* F. Cajelo
* Bacong
* Galidan
* Genoveva Baynosa
* Nabundasan


## Mga sumpay sa gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
*  2000 Philippines Census Information
Francisco Dagohoy

Si **Francisco Dagohoy**, nailhan usab isip **Francisco Sendrijas**, usa ka Bol-anon nga maoy ang namuno sa kinadugayan nga rebelyon sa kasaysayan sa Pilipinas. Nahitabo ang rebelyon sa pulo sa Bohol gikan sa 1744 hangtod sa 1829 batok sa kagamhanang kolonyal sa Espanya.  Sumala ni Jes Tirol, ang ngalang *Dagohoy* gikan sa *dagon sa hoyohoy*http://www.theboholchronicle.com/opinion.php?issue=94&s1=1274&s2=1279&s3=1288&s4=1299&s5=1286&s6=356&s7=1287&s9= . 

Ang lungsod sa Dagohoy, Bohol gipanganlan kaniya.
Sumuroy

Si **Agustin Sumuroy** (nailhan usab isip **Agustin Sumoroy** ug **Agustin Sumudoy**) usa ka bayaning Waraynon nga namuno sa usa ka rebelyon sa Sidlakang Kabisay-an batok sa mga Kastila niadtong tuig 1649 hangtod 1650.

May mga nag-ingon usab nga ang iyang ngalan **Juan Ponce Sumoroy**.

## Rebelyon ni Sumuroy
Sa lungsod karon sa Palapag, Amihanang Samar, si Sumuroy, usa ka Waray, ug mga kauban niya mibatok sa sistemang polo sa Samar niadtong Hunyo 1, 1649. Gitawag kini isip **rebelyon ni Sumuroy**. Ang hinungdan sa maong rebelyon mao ang mapinugsanong pagpatrabaho sa mga taga-Sidlakang Kabisay-an sa mga himoanan og sakayan sa kadagatan didto sa Cavite. Ang gobyernong Katsila sa Manila midikta nga ang tanang lumad nga magpolo dili paadtoon sa mga lugar nga layo sa ilang lungsod nga gipuy-an. Bisan niini, ubos sa mga mando sa mga alcalde, o mayor, ang mga Samarnon gipadala sa himoana'g-barko (*shipyard*) sa Cavite para didto sila magpolo, kini nga butang ang nagpasiugda sa rebelyon. 

Nagsugod ang rebelyon sa lungsod sa Palapag ug Pambujan nga nahimutang sa karong lalawigan sa Amihanang Samar. Kini mikatap sa tibuok nga rehiyon. May mga nag-ingon nga ang rebelyon miabot bisan sa rehiyon sa Bikol ug sa Mindanao. 

Bisag kon popular ang rebelyon, midaog ang mga Katsila.

## Galeriya sa hulagway


LM_JUAN_SUMUROY_TITLE.jpg
Rald C. Ampong

Si **Rald C. Ampong** usa ka magsisibyang Sugboanon. Siya ang pamuno ug tagtukod sa Katilingban Bisaya sa Metro Manila, Inc. Sakop usab siya sa LUDABI, Rajah Humabon Chapter, Dakbayan sa Sugbo, Sugbo.

Ang iyang probinsiyal nga adres mao ang Catungawan, Guindulman, Bohol.

Si Ampong maoy prodyuser sa *Mga Kantang Binisaya* sa *Bohol Association of Musician and Performers (D'BAMP)*.
Pulo sa Sugbo

Ang **pulo sa Sugbo** mao ang kinadak-ang pulo sa lalawigan sa Sugbo. Dinhi usab mahimutang ang dakbayan sa Sugbo.

Giatubang sa Sugbo sa sidlakan ang mga pulo sa Leyte ug Bohol samtang anaa sa kasadpan niini ang pulo sa Negros. Ang pulo anaa mahimutang taliwala sa 9°25' ug 11°15'N habagatang latityud ug taliwala sa 123°13' ug 124°5' sidlakang longhitud. Kini ang sentro sa arkipelago sa Pilipinas.

Ang Sugbo nagtaas ug gikan sa usa ka tumoy ngadto sa pikas kini 225 ka kilometro kun 140 ka milya. May mga dili mokubos 167 ka mga gagmayng pulo nga nagpalibot sa Sugbo ug tradisyonal nga giilang sakop niini; naglakip kini sa mga pulo sa Mactan, Bantayan, Logon (Malapascua), Olango ug Camotes.
Pikit

Ang **Pikit** usa ka ika-unang klase nga lungsod sa lalawigan sa Cotabato sa Pilipinas.  Ang gitawag nga Gubat sa Pikit sa mga Muslim separatista ug puwersa armado sa Pilipinas nahitabo dire sa unang bahin sa tuig 2003.

Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 68,455 ka tawo sa 13,081 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Pikit nabahin ngadto sa 42 ka barangay.



* Bagoaingud (Bagoinged)
* Balabak
* Balatican
* Balong
* Balungis
* Barungis
* Batulawan
* Bualan
* Buliok
* Bulod
* Bulol
* Calawag
* Dalingaoen (Lalingaon)
* Damalasak

* Fort Pikit
* Ginatilan
* Gligli
* Gokoton (Gokotan)
* Inug-ug
* Kabasalan
* Kalacacan
* Katilacan
* Kolambog
* Ladtingan
* Lagunde
* Langayen
* Macabual
* Macasendeg

* Manaulanan
* Nabundas
* Nalapaan
* Nunguan
* Paidu Pulangi
* Panicupan
* Poblacion
* Punol
* Rajah Muda
* Silik
* Takipan
* Talitay
* Tinutulan
* Pamalian


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Bantayan (pulo)

Ang **pulo sa Bantayan** anaa mahimutang sa habagatang tumoy sa Sugbo, Pilipinas. Kining maong pulo mahimong maadto pinaagi sa dunggoanan sa Hagnaya, San Remigio, Sugbo. Mahimo usab kining maadto pinaagi sa mga barko gikan sa Dakbayan sa Cadiz, Negros Occidental.

Ang pulo may tulo ka lungsod: Bantayan, Sugbo, Madridejos, Sugbo, ug Santa Fe, Sugbo.

Suma sa sensus sa tuig 2000, ang pulo may 120,101 ka lumulupyo.

## Mga sumpay sa gawas
## External links
*Bantayan.Net 
*PointCebu sa Bantayan  -- bisan kon ang ulohan ning maong artikulo "Bantayan, Cebu", ang gihisgotan ang tibuok pulo, lakip na ang duha ka lungsod gawas sa Bantayan.
*Bantayan Travel Guide  sa World66.com

Pulo ang **Bantayan Island** sa Pilipinas. Nahimutang ni sa lalawigan sa Province of Cebu ug rehiyon sa Central Visayas, sa habagatan-sidlakang bahin sa nasod,  km sa habagatan-sidlakan sa Dakbayan sa Manila ang ulohan sa nasod. Naglangkob kin og  ka kilometro kwadrado.

Ang yuta sa Bantayan Island kay  patag. Ang labing taas nga punto sa pulo mao ang  metros ibabaw sa dagat nga lebel. Naglukop ni og 18.2 km gikan sa amihanan ngadto sa habagatan ug 13.2 km gikan sa sidlakan ngadto sa kasadpan.

Mga lungsod sa Bantayan Island:

* Bantayan
* Patao
* Tinaan
* Sulangan
* Kabac
* Mancilang
* Sillon
* Madridejos
* Ocoy
* Baud
* Atop-atop
* Maricaban
* Guiwanon
* Santa Fe
* Kaongkod

Sa mosunod nga mga natural nga mga bahin makita sa Bantayan Island:

* Cambongai Point (punta)
* Panangatan Chico Islet (pulo)
* Panangatan Islets (kapuloan)

Hapit nalukop sa kaumahan ang palibot sa Bantayan Island.  Ang klima tropikal nga kasalupan. Ang kasarangang giiniton  °C.  Ang kinainitan nga bulan Mayo, sa &nbsp;°C, ug ang kinabugnawan Enero, sa &nbsp;°C. Ang kasarangang pag-ulan  milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Disyembre, sa  milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Abril, sa  milimetro.

## Saysay



## Ang mga gi basihan niini
Tranquilino P. Udarbe

Si **Tranquilino P. Udarbe** usa ka magsusulat nga Sugboanon.

Ang iyang sugilanong *Kabilin* mananaog sa Gawad Komisyon 2006 nga gipaluyohan sa Komisyon sa Pinulongang Filipino. Nagsugod siyag niwniw sa tinta sa iyang dagang kaniadtong tuig 1960. Ang panganay niyang obra mao ang sugilanong *Damgo Lamang* (Bisaya, Septiyembre 14, 1960). Taudtaod nga nagpakahilom ang iyang ngalan ug mitunga kini pagka 1990 dihang napatik ang iyang sugilanong *Mga Ulat Sa Panimpalad*.

Imbes magkaanam og kaitos ang iyang dagang, misamot hinuon kini pagsubang sukwahi sa nagkasawop niyang pangedaron. Bug-at ang iyang mga tema nga nagtakoban sa yano lamang nga estilo. Aktibo siyang sakop sa BATHALAD-Mindanao.

Maoy hinigugma niyang sugilanon ang *Paghugpa Sa Baha Sa Tinghulaw*. 

## Mga Obra
### Sugilanon
* *Damgo Lamang* (Bis. Sept. 14, 1960)
* *Mga Ulat Sa Panimpalad* (Bis. Hunyo 13, 1990)
* *May Gitakdang Panahon Sa Tawo* (Bis. Hul. 25, 1990
* *Bag-ong Binhi* (Bis. Nob. 14, 1990)
* *Katahap* (Bis. Peb. 13, 1991)
* *Pakigsugal Sa Yanong Lungsoranon* (Bis. Dis. 4, 1991)
* *Milunhawng Pagbati* (Bis. Hul. 31, 1991)
* *Dangan*' (Bis. Dis. 2, 1992)
* *Mangitngit Nga Pangandoy* (Bis. Ene. 26, 1994)
* *Hisabtang Lintunganay* (Bis. Ene. 18, 1995)
* *Pagkatibway Sa Tanan* (Bis. Peb. 22, 1995)
* *Paghugpa Sa Baha Sa Tinghulaw* (Bis. Mayo 31, 1995)
* *Bag-ong Panan-aw* (Bis. Ago. 23, 1995)
* *Pakigbulig Sa Mga Mithi* (Bis. Abr. 17, 1996)
* *Mga Lama Sa Panghupaw* (Bis. Mayo 29, 1996)
* *Duha Ka Dagway Sa Usa Ka Gugma* (Bis. Hul. 31, 1996)
* *Pagsabot Sa Katunhayan* (Bis. Okt. 16, 1996)
* *Dili Angay Isalikway Ang Gugma* (Bis. Mar. 12, 1997)
* *Mga Hagawhaw Sa Tanlag* (Bis. Hul. 23, 1997)
* *Pag-alisngaw Sa Tinagoan* (Bis. Abr. 28, 1999)
* *Madonna Akong Kalibotan Ug Kinabuhi* (Bis. Hun. 7, 2000)
* *Ug Natumpag ang Lit-ag* (Bis. Ene. 26, 2005)
* *Tangil Sa Panimalos* (Bis. Hun. 29, 2005)
* *Huyad Sa Paghukom* (Bis. Peb. 1, 2006)
* *Ngipon Sa Ngipon* (Bis. Mayo 10, 2006)
* *Utlanan* (Bis. Ago. 2, 2006)

### Komiks
* *Masakit Man Apan Matam-is ang Linugdangan sa Pagbag-o* (Bis. Mayo 19, 1999)
* *May Tubag Ra Unya sa Tukmang Panahon* (Bis. Ago. 22, 1999)
* *Nagkakuyog nga Pagbati* (Bis. Ene. 31, 2000)
* *Ang Pahiyom sa Anghel* (Bis. Mayo 24, 2006)

### Artikulo
**Ginagmayng Patigayon Kaabag Sa Pagsagang Sa Kapit-os* (Lima ka gula; Bis. Ene. 8 - Peb. 5, 1997)
**Unsay Angay Pagabuhaton Sa Basura* (Unom ka Gula, Bis. Sept. 2 - Okt. 7, 1998)
**Ang Ozone Layer Ug Ang Chlorofluoro Carbons* (Bis. Hul. 14, 1999)
**Brgy. San Roque* (Bis. Dis. 7, 2005)
* *LWSH Multi-purpose Coop* (Bis. Abr. 26, 2006)
* *Mga Panud-ong Sa Ika-10ng Kombensiyon Sa Bathalad-Mindanao* (Bis. Hun. 28, 2006)
* *Talagsaong Mga Talan-awon Sa Camiguin* (Bis. Hul. 25, 2007)

### Balak
* *Parola* (Bis. Mar. 8, 2000)
* *Dalan* (Bis. Okt. 3, 2001)
* *Ang Bisaya Kon Makasulti Pa Lamang* (Bis. Ago. 16, 2006)
Ganting Palanca sa 2006

Kaniadtong Septiyembre 1, 2006, gipasidunggan ang **mga mananaog sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature 2006** sa Dusit Hotel Nikko sa Makati City. Ania ang mga nanagpakadaog sa 
*Maikling Kuwentong Cebuano*.

*Unang Ganti, Lamberto Ceballos (*Ang Ungo Sa San Pilar*)
*Ikaduhang Ganti, Richel Dorotan (*Dayaspora*)
*Ikatulong Ganti, Eleazar T. Acampado (*Mata Sa Bagyo*)

## Tan-awa usab
*Mga mananaog sa Gawad Komisyon 2006
Mariano V. Tuyor

Si **Mariano V. Tuyor** usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon.

## Mga obra
### Sugilanon
* *Bidlisiw Luyo Sa Dag-om* (Bisaya Magasin, 10-27-04)
* *Gibayaw Sa Kalipay Ang Buwan Sa Pagpahiyom Sa Bituon* (Bis. 2-16-05)
* *Usa Ka Yugto Sa Panaghimamat* (Bis. 4-13-05)
* *Gianod Nga Hinagawhaw Sa Kasingkasing* (Bis. 5-18-05)
* *Gisangkoan Sa Habog Nga Pangandoy* (Bis. 10-12-05)
* *Ang Puhunan Ni Magdalene* (Bis. 12-14-05)
* *Kahayag (Bis. 3-14-07)
* *Laing Matang sa Kagawasan*(Bis. 08-08-07)

==Balak==
* *Abog Mao ang Tawo* (Bis. 9-16-98)
* *Gugma* (Bis. 9-30-98)
* *Kapakyasan* (Bis. 9-1-99)
* *Taytayan Sa Pangandoy* (Bis. 6-14-04)
* *Maulawong Hinagawhaw Sa Akong Kasingkasing* (Bis. 2-15-06)
* *Nagkayagawng Pagbati* (Bis. 6-14-06)
* *Ritwal (Bis. 4-04-07)
* *Subay sa Dalan sa Kaluwasa* (Bis. 10-17-07)
* *Ang Bantayog sa Imong Anino* (Bis. 03-12-08)

## Artikulo
* *Giunsa nila Pagtungas ang Mt. Everest* (Bis. 08-01-07)
Young Blood Writer

Ang **Young Blood Writer** usa ka seksiyon sa Bisaya Magasin nga nagtumong sa pagdiskobre ug pag-agak sa bag-ong mga talento sa panulat. Kanhi nailhang **Youth's Literary Page**, gibuksan kini sa mga dekada 50 ug milahutay hangtod sa hinapos sa dekada 90. Ning maong gidugayon, daghan kinig nahimong produkto nga nangahimong inilang mga magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Pipila sa mahinganlan mao sila si Prax Cantilang, Satur P. Apoyon, Papias P. Apoyon, Eleazar T. Acampado, ubp.

Sa tuig 2004, samtang nanimon isip katitikanong editor sa  Bisaya si Edgar S. Godin, gibuksan niya kini pagbalik ubos sa bag-o niining ngalan. Nahukman usab nga kadtong mga magtatampo sa tuig nga nanagpakita og impresibong pag-uswag sa arte sa panulat, ituboy isip mga gradwado na, ug ang labing hawod kanila (base sa ilang natampong obra) pagapasidunggan isip Labing Masaarong Bag-ong Magsusulat sa Bisaya.

## Mga magtatampo sa tuig
Kini ang mga Magtatampo sa Tuig sa pandayang Young Blood Writer sa BISAYA Magasin. Sanglit ang paghatag pasidungog iatol man sa anibersaryo sa magasin matag Agosto 15, ang maisip nga entrante mao kadtong nakatampo sulod sa pagsipong sa tuig.

### 2004-2005
* Cirilo N. Lacuna
* Elaine Grace Lape
* Ma. Vera Naome Flores
* Eustracio Masong, Jr.

### 2005-2006
* Elaine Grace Lape
* Ma. Vera Naome Flores
* Louloua Chilly Cabrera

### 2006-2007
* Elaine Grace Lape
* Romeo Nic Bonsocan
* Eustracio Masong, Jr.
* Kevin Lagunda
* Louloua Chilly Cabrera
* M. Bing (Ruben G. Dorotan, Jr.)
* Ermine R. Aledo

### 2007-2008
Maria Vera Naome Flores

Si **Mar&#231;a Vera Naome Flores** usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Anak siya ni magsusulat Oliver Flores.

Nagsugod siya pagsulat-sulat sa dihang diha pa sa hayskol. Sagad, mga eskrip sa drama kun *play* ang iyang gisulat ug gipasundayag usab sa ilang saring.

Sa kolehiyo sa kursong dyurnalismo, nahimo siyang editor sa Sinugboanon sa The Visayanian sa Unibersidad sa Kabisay-an. Kini maoy nakapahimo kaniyang eskolar sa unibersidad.

Sa pagkakaron, gipadagan niya ang kolum 'Teenage Confession' sa Bisaya Magasin. Tigtampohan usab siyag mga sinulat sa lokal nga mga *tabloid* sa Sugbo.

Usa sa iyang mga sinulat ang "Laing Matang sa Hustisya", usa ka sugilanon nga napatik sa BISAYA Magasin, Marso 29, 2006. Siya usab ang napasidunggan sa maong magasin isip "Labing Masaarong Bag-ong Magsusulat Sa Bisaya" sa tuig 2006.
Laing Matang sa Hustisya

Ang **Laing Matang sa Hustisya** usa ka mubong sugilanon nga sinulat ni Ma. Vera Naome Flores ug napatik sa BISAYA Magasin niadtong Marso 29, 2006.

## Hukngay
Ang sugilanon daghag *implied plot* nga gipasigo sa inantigong estilo. Ang maong pamaagi, bisan dili na bag-o alang sa mga tadhan, apan talagsa ra kining gigawi sa mga bag-ohan. Ug kon gamiton man, makita ang ka kulang sa kahanas. Apan dinhi, gipasundayag ni Flores ang iyang disiplina.

Ang karakter nga si Beatris wala magpaila sa iyang kaugalingon. Bisan gani ang pipila ka panghitabo sa nangaging panahon, napadayag sa awtor pinaagi sa inantigo nga paagi. Kini masihag lamang samtang nagdagan ang estorya. Nagpabilin ang ka hugot sa dagayday bisan pa man kon gitagoan sa awtor ang pipila ka detalye sa pagka tawo sa iyang protagonista.

Daghang balidong pangutana nga mosantop sa hunahuna samtang magbasa sa sugilanon. Pananglit: giunsa kaha paglighot ni Beatris ngadto sa sakyanan ni Mayor dela Cerna? Apan ang maong pangutana, natubag sa sugilanon pinaagi sa lohika nga motrabaho sa atong pangisip sa ato nang pagbasa. Kon nabantayan, giestablisar sa awtor nga ang protagonista nagtungha og kriminolohiya busa dayag na lang ang ka suheto niini sa paniktik. Kon nganong nakailog kini sa manobela sa sakyanan ni Mayor dela Cerna, ang atong hunahuna na ang modugtong niini. Gani, ang kaigmat sa protagonista mapanihag na man natong daan diha sa gihimo niyang pangandam alang sa ipahamtang niyang "lahi nga matang sa hustisya".

Ang kinatibuk-ang sugilanon susama sa usa ka tigmo nga pulos lamang *clue* ang masigpo sa magbabasa. Kon matibuok sa alimpatakan sa magbabasa ang gambalay sa sugilanon, mosangpot kini sa kahimuot. Ug niini, malamposon kaayo ang awtor sa gisubay niyang disiplina.

Ang bugtong maingong kahuyangan sa sugilanon mao ang ka balido sa matang sa panimalos nga gigamit sa protagonista. Apan kining tanan natapin-an nang daan sa awtor. Gipakita niya nga ingon sa wala nay laing pamaagi si Beatris nga makapanimalos. Gipakita niya ang kagamhanan sa antagonista. Ug kini nagpakita lang nga dili danghag ang awtor sa iyang obra, butang nga nihit igkita sa mga bag-ohan.

*Ang orihinal nga hukngay ning sugilanon gihimo ni [[Richel Dorotan]].*
Ramon D. Abellanosa

Si **Ramon D. Abellanosa** usa ka magsusulat sa pinulongang Bisayang Sinugboanon. Nailhan usab siyang gumagapan sa mga isyung politikal, usa ka maynor nga politiko, ug negosyante, apan mas popular siya sa iyang mga drama sa entablado. Anak siya ni Baldomero Abellanosa, ang notadong kompositor sa Pardo, Dakbayan sa Sugbo, ug igsoon ni Onofre Abellanosa.

## Mga drama sa entablado
* *Ganghaan sa Lu    *, 1926.
* *Binuno sa Palad*, 1926.
* *Doring*

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Mga mananaog sa Gawad Komisyon 2006

Gipahigayon kaniadtong Agosto 31, 2006 sa Philippine Columbian Plaza sa Paco, Manila ang pagtunol sa mga ganting salapi ug tropeyo alang sa **mga mananaog sa Gawad Komisyon sa Pinulongang Filipino alang sa tuig [[2006]]**.

Kini ang talaan sa mga mananaog sa dibisyong Sinugboanong-Binisaya.

## Sugilanon
*Unang Ganti, Dindin Villarino (Kinakusgang Unos)
*Ikaduhang Ganti, Gumer M. Rafanan (Diin Lunhaw Ang Mga Balili)
*Ikatulong Ganti, Marcelo A. Geocallo (Ang Bituon Nga Iyang Gikumkom)
*Unang Pinasidunggan, Lino Udarbe (Kabilin)
*Ikaduhang Pinasidunggan, Gremer Chan Reyes (Ang Relo)
*Ikatulong Pinasidunggan, Fred Monternel (Guod)

## Balak
*Unang Ganti, Myke Obenieta (Teknolohibat Ug Uban Pang Mga Balak)
*Ikaduhang Ganti, Ernesto D. Lariosa (Dihang Gigakos Ko Ang Mga Balod)
*Ikatulong Ganti, Oliver Flores (Kaakohan)
*Unang Pinasidunggan, Arlaine J. Obenieta (Paglabong)
*Ikaduhang Pinasidunggan, Gumer M. Rafanan (Bakod, Juan)
*Ikatulong Pinasidunggan, Angelie Nellas (Lahugay Sa Mga Balak)

## Tan-awa usab
*Mga mananaog sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature 2006
* Kompletong Talaan sa mga Sugboanong mananaog sa Carlos Palanca Memorial Awards for Literature
* Mga mananaog sa Gawad Komisyon 2007, Dibisyong Binisaya-Sinugboanon
*Mga mananaog sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature 2007
Victorina A. Abellanosa

Si **Victorina A. Abellanosa** (1903-1968) usa ka iladong tagsulat sa mga Sinugboanong drama sa entablado.

Anak siya sa notadong kompositor sa Pardo, Dakbayan sa Sug   a si Baldomero Abellanosa, ug igsoon nilang Onofre ug Ramon.

## Mga drama
(sagad mga sarswela)
**Ninoy*
**Marti*
**Haring Solomon*
Temistokles Adlawan

Si **Temistokles Adlawan** usa ka kontemporaryong magbabalak sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Ang iyang mga balak naglakip og mga reperensiya gikan sa kadalanan. May pipila usab siya ka sinulat kabahin sa isyu sa kaangayan sa lalaki ug babaye. Usa siya ka sakop sa Bathalan-ong Halad sa Dagang ug aktibo sa mga pasinati sa mga magsusulat nga giisponsoran sa Mga Babaye sa Katitikanhong Arte (WILA) ug sa Sentro sa Pagtuong Sinugboanon sa Unibersidad sa San Carlos.

Ang labing popular na tingali niyang obra mao ang balak nga *Lili*, sa tuig 1987.
Roperto Alaura

Si **Roperto Alaura** (1928-????) usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Usa siya mga mananaog sa tigi sa sinulatay sa Lubasang Dagang Binisaya sa tuig 1961.

## Mga mu     sugilanon
**Usa ka Hataas nga Gabii*, napatik sa Bisaya Magasin sa tuig 1961.
* *Mga Pugas nga Bulawan* napatik sa Bag-ong Suga.
* *Ang Damgo*, napatik sa Silaw.
* *Sukod* napatik sa Bag-ong Suga.

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Augurio Abeto

Si **Augurio Abeto** usa ka popular nga magsusulat og gumalaysay sa pinulongang Binisayang Hiligaynon sa Bulawanong Panahon sa Hiligaynon (1920-1940).

## Mga reperensya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Brigido B. Alfar

Si **Brigido B. Alfar** (1907-????) usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Kanhi siya magtutudlo sa wala pa mahimong gumagapan ug magmamantala. Ang iyang mga obra gipundok sa *Mga balod sa paghandom* nga gipatik niadtong 1953.

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Ceres Yap Chai Abanil

Si **Ceres Yap Chai Abanil** usa sa mga partisipante sa *Iligan National Writers Workshop* (INWW) sa tuig 1998 alang sa pamalak.
Cora Almerino

Si **Cora Almerino** usa ka magsusulat nga Sinugboanon. Usa sa iyang mga obra ang *Sinug-ang: A Cebuana Trio* nga gipatik sa Kababayen-an sa Katitikanhong Arte (WILA) niadtong 1999. Ko-awtor niya sila si Erlinda K. Alburo ug Ester Tapia sa maong libro.

## Mga reperensya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Diosdado A. Alferez

Si **Diosdado A. Alf&#233;rez** usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Tigsulatan usab siyag mga drama sa entablado ug direktor sa sine sa Sugbo. Aktibo siya sa lokal nga politika ug direkto sa Lubasang Dagang Binisaya, Cebu Dramatic Guild (1964), ug Cebu Radio-TV Association (1970-1972).

Mananaog siya sa tigi sa sinulatay sa balak sa LUDABI sa tuig 1965 ug 1971.

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Diosdado G. Alesna

Si **Diosdado G. Alesna** usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Nailhan usab siya sa mga dagangalang **Diody Mangloy**, **Rigor Tancredo**, **Reynaldo Lap**, **Buntia**, **La Roca Melendres**, ug **Flordeliz Makaluluoy**.

Usa siya ka magtutudlo ug opisyal sa kagamhanan. Siya ang giingong nagmugna sa siniloy, usa ka porma sa pamalak nga Sinugboanon. Daghan siyag nadag-an nga pasidungog gikan sa Lubas Sa Dagang Bisaya (LUDABI), lakip na ang "Labing Maayong Magbabalak sa Miaging 10 ka Tuig" niadtong 1966.

Ang iyang mga balak naglakip sa *Ang Gahom sa Awit*, *Kalimti ug Biyai* ug *Si Kristo sa Balabag*.

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Epifanio Alfafara

Si **Epifanio Alfafara** (1882-1933), nailhan usab isip **Isco Anino**, usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Respetado siya sa natad sa politika ug gumaran. Siya ang naghubad sa *Ang Dose Pares sa Pransiya*' ngadto sa Sinugboanon niadtong 1930.

Anak niya si Sergio R. Alfafara.

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Erlinda Kintanar Alburo

Si **Erlinda Kintanar Alburo** usa ka prolipiko ug importanteng kontemperayong magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Siya ang kasamtangang direktor sa Sentro sa Pagtuong Sinugboanon sa Unibersidad sa San Carlos, Dakbayan sa Sugbo. Aktibo siyang sakop sa Kababayen-an sa Katitikanhong Arte (WILA) ug tigsulatan og mga balak sa Sinugboanon ug sa Iningles.

## Mga obra
* *Sinug-ang: A Cebuano trio*, uban nilang Cora Almerio ug Ester Tapia. Women in Literary Arts-Cebu, Inc., 1999. Mga balak sa Iningles.
* *Dulaang Cebuano*, editor uban nilang Resil Mojares ug Don Pagusara. Ateneo de Manila University Press, 1993. Koleksiyon sa mga drama sa entablado sa Sinugboanon.
* *Panulaang Cebuano* (introduksiyon ni Resil B. Mojares). Ateneo de Manila University Press, 1993. Koleksiyon sa mga balak nga Sinugboanon.
* *Bibliography of Cebuano folklore*, Unibersidad sa San Carlos, 1977.
* *Cebuano poetry = Sugboanong balak* (editor ug naghubad). Sentro sa Pagtuong Sinugboanon, Unibersidad sa San Carlos, 1988. Mga balak Sinugboanon nga may hubad sa Iningles.
* *Centering voices: an anthology*, editor kauban nilang Erma M. Cuizon ug Ma. Paloma A. Sandiego. Kababayen-an sa Katitikanhong Arte, 1995. Mga balak ug mu     sugilanon sa Iningles ug Tinagalog.
* *Cebuano folksongs*. Editor/taghubad. Unibersidad sa San Carlos, 1978.
* *Gawad Bonifacio sa panitikan*. Editor alang sa Sinugboanon. Nasodnong Komisyon alang sa Kultura ug Arte (NCCA), 1998. Koleksiyon sa mga Pilipinhong obra sa literatura kabahin ni Andres Bonifacio.
* *Cebu: more than an island.* Mga gumalaysay sa mga kulturanhong isyu nilang Resil B. Mojares, Reina-Marie C. Bernaldez, Raymund L. Fernandez, Erlinda K. Alburo, Melva R. Java, Jovi and Ma. Cristina Juan, Reynaldo E. Martires, Erma M. Cuizon, ug Jenara R. Newman. Ayala Foundation, 1997.
Francisco Alvarado

Si **Francisco Alvarado** usa ka popular nga tagsulat sa mga sarswela sa pinulongang Binisayang Winaray. Usa siya sa mga sakop sa gibantog nga Sanghiran san Binisaya, usa ka pundok nga namugna sa tuig 1909 alang sa kalamboan sa pinulongang Waray.

## Mga obra
### Mga balak
**Panhayhay hin Bungtohanon*, 1921
**An Marol*, 1925
**Kaadlawon*, 1925
**Kagab-ihon*, 1925
**Nihaga*, 1930
**Pilipinas*, 1931

### Antolohiya
*Panulaan At Dulaang Leytenhon-Samarnon*, Jaime Biron Polo, Editor ug taghubad.
Ateneo de Manila University Press, 1994.

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Francisco Alcina

Si **Ignacio Francisco Alcina** usa ka Katsilang Heswita nga pari nga sa tuig 1668 midokumento sa mga paagi sa pamalak sa Sidlakang Kabisay-an sama sa *kandu*, haya, ambahan, kaanugon, bikal, balak, siday ug awit. Lakip usab sa iyang nadokumento ang mga porma sa narati   a gitawag susumaton ug pusong.

## Mga reperensya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon

## Galeriya sa hulagway


Boats_from_Francisco_Alcina’s,_Historia_de_Las_Islas_e_Indios_Bisayas_(1668).jpg
Francisco C. Alvarez

Si **Francisco C. Alvarez** (1903-1963) usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Nabantog siya isip dramaturgo ug tagsulat sa mga drama sa entablado. Nahimo siyang sakop sa kapangulohan sa The Freeman. Ang iyang dramang *Dinagmalan* napatik sa Bisaya Magasin niadtong 1948.

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Jacinto Alcos

Si **Jacinto Alcos** usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Siya misikat sa wala pa ang Ikaduhang Gubat Kalibotanon. Usa sa iyang mga nobela mao ang *Handurawan*, usa ka nobela kabahin sa abentura ug eskapismo.

## Mga reperensya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Martin Abellana

Si **Mart&#237;n Abellana** (1904-????) usa ka magsusulat nga Sugboanon. Usa siya ka magtutudlo. Sa mga tuig 1956 hangtod 1958, siya ang pamuno sa Lubasang Dagang Binisaya (LUDABI), usa ka pundok sa mga magsusulat nga pinulongang Sinugboanon.

Ang Nasodnong Tulunghaang Abellana, Dakbayan sa Sugbo, gingalan alang kaniya.

## Mga nobela
* *Kaulit sa Kalipay*
* *Ang Kalayo sa Sulad*
* *Tulisok sa Tanlag*
* *Basuni sa Katingala*
* *Awit sa Gugma*
* *Kinabuhi*

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Onofre Abellanosa

Si **Onofre Abellanosa** (1913-????) usa ka magsusulat sa pinulongang Bisayang Sinugboanon. Usa siya ka magtutudlo. Siya tigtampohan sa daghang mga mantalaan ug usa usab ka iladong dramaturgo. Sakop siya sa popular nga pamilyang Abellanosa sa Pardo, Dakbayan sa Sugbo.

## Mga obra
**Floriki*, drama sa entablado, 1930.
**Ang Kagabhion*, mu     sugilanon, napatik sa Bisaya Magasin, 1946.
**Gahom sa Latig*, drama sa entablado, 1965

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon

## Tan-awa usab
*Ramon D. Abellanosa