open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Estrella Alfon

Si **Estrella Alfon** usa ka Sugboanong magsusulat sa pinulongang Iningles. Ang iyang mga sugilanon gipundok sa mga librong *Magnificence and Other Stories* nga gipatik niadtong 1960, ug sa *Stories of Estrella Alfon* nga gipatik niadtong 1994, pipila ka tuig human sa iyang kamatayon.

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Potenciano Alino

Si **Potenciano Alino** (????-1909), nailhan usab sa dagangalang **P. Alex**, usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Siya ang labing unang mihubad sa Kataposang Panamilit ni Jose Rizal ngadto sa Sinugboanon.

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Sergio R. Alfafara

Si **Sergio R. Alfafara** (1920-????), nailhan usab sa dagangalang **Napoleon Alferez**, usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Siya usa ka kura paruko, magmamantala, ug taghubad/tagsulat sa dili maihap nga gidaghanon nga mga relihiyong libro. Siya usab ang tagsulat sa gibantog nga *Sugboanon nga Gramatika*.

Anak siya ni Epifanio Alfafara. 

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Tomás N. Alonso

Si **Tomás N. Alonso** (1881-1962, nailhan usab sa dagangalang **Taga-Look**) usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Usa siya ka manlalaban ug politiko. Siya ang nakapatik sa labing unang kompletong hubad sa El Filibusterismo ni Jose Rizal. Gihubad usab niya ang Kataposang Panamilit. Kolumnista siya sa Bag-ong Suga ug editor sa Kinatsilang *La Opini&#243;n*.

## Mga reperensya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Vicente Alcover

Si **Vicente Alcover** (1907-1953 usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Siya usa ka magtutudlo ug nahimong popular tungod sa iyang mga drama sa entablado.

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Vicente B. Alcoseba

Si **Vicente B. Alcoseba** (1859-1938) usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Tigtampohan siya sa mga mantalaang Bisaya, The Freeman ug Ang Suga.

Sa pagsulat og mga drama sa tablado misikat si Alcoseba. Pipila sa iyang mga sarsuwela mao ang *Paz*, *Saloma*, ug *Ang Kataposang Hinabang*.

Ang iyang nobelang *Ang Kamatayon ni [[Leon Kilat]]* nahuman sa tuig 1925 apan wala kini mapatik.

## Mga reperensiya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Uldarico T. Suello

Si **Uldarico T. Suello** (Hulyo 4, 1931-Agosto 3, 2006), usa ka magbabalak sa Sinugboanong Binisaya kinsa nahimong lig-ong haligi sa Dagang Foundation, Inc. (DFI). Nahimugso siya sa Salog, Getafe, Bohol.

Naila sa dagnay nga **“Rics”** sa iyang mga kauban sa DFI, si **“Didong”** o **“Tatay Didong”** sa iyang mga higala ug kabanay.

Napili nga presidente sa DFI (Marso 1, 1993-Pebrero 28, 1995) puli kang Sam Costanilla diin usa sa dili mahikalimtan niyang kahimoan isip pangulo mao ang pagpang-apod-apod niyag mga uniporme sa mga sakop niini ug usa usab sa mga proponente sa pagpahigayon og “Siete Palabras” sa maong kapunongan. Nangalagad usab sa General Milling Corporation sa Dakbayan sa Lapulapu. Ug sa pagretiro sa buhat, si Rics nangalagad pagka kapitan ug dayon kalihim sa Barangay Salog. 

Pipila sa iyang balak nakalandig sa dughan sa BISAYA Magasin niadtong 1990s. May mga sinulat usab siya nga nakakaplag og luna sa Banat News ug may nahilakip sa antolohiyang Mga Tunob Sa Dagang nga gipatik sa DFI. Apan ang daghan sa iyang mga sinulat nga balak napalanog sa mga estasyon sa radyo sa inilang mga programa nila ni Roger Solante sa DYRC ug ni Emy Bustillo sa DYKC.

### Mga Pasidungog:
* **Exemplary Community Service Award** nga gihatag sa munisipalidad sa Getafe niadtong Oktubre 12, 2005
* **Sertipiko sa Pagtambong** sa 2nd National Convention on Labor Management Cooperation nga gihatag niadtong Nobiyembre 25, 1999
* **Excellence Public Service Award** isip Outstanding Barangay Captain of the Philippines nga gihatag sa Leadership Organization of the Philippines, Inc. niadtong Hulyo 5, 1996
* **Plaque of Appreciation** nga gihatag sa General Milling Corporation niadtong Abril 1, 1992.

### Mga Sinulat:
* Dalagang Bol-anon, balak (Mga Tunob Sa Dagang)
* Siloy, balak (Mga Tunob Sa Dagang)

### Mga Banay
Si Rics naminyo kang Mrs. Rufina “Nenie’ L. Suello.

#### Mga anak:
Ma. Jesusa S. Garcia ug Auron Garcia; Ma. Anita S. Dabuet ug Marianito Dabuet; Nimfa S. Fuentes ug Ruben Fuentes; Jr.; Wilfredo L. Suello ug Lucena Wagwag; Niño L. Suello ug Merlyn Orongan ug Nicolas L. Suello.

#### Mga apo:
 Rosario G. Pino ug Virgilio Pino III, Ma. Fe G. Fajardo ug Tranquilino Vincent Fajardo, Jr.; Jeremy S. Garcia, Melva S. Jimenez ug Servando Jimenez, Jr.; Marianito S. Dabuet II, Marianne Ivy S. Dabuet, April Joy S. Fuentes, Irene Faith S. Fuentes, Ma. Rhona Khai S. Fuentes, Br Suello, Archieb Suello, Nina Mae Suello, Kevin Clyde Suello, Kenneth Earl Suello, Elaise Leonore Suello, Johndell Roi Pino, Jeffril Ian Pino, Joshua Vincent Fajardo, Mia Stephanie Fajardo, Mark Tranqilino Fajardo ug Servando Jimenez III.—
Literatura Waraynon

Ang **Literatura Waraynon** maoy ang literatura nga gisulat sa Binisayang Winaray.  Kadaghanan sa mga magsusulat sa Binisayang Winaray gikan sa Sidlakang Kabisay-an.
Camotes

Ang **Camotes** usa ka pundok sa mga pulo sa Dagat sa Camotes, taliwala sa mga pulo sa Sugbo ug Leyte. Ang maong pundok sa mga pulo gitibuok sa Pacijan, Poro, Ponson, ug ang gamayng Tulang. Ang Pacijan ug Poro gisumpay sa usa ka sementadong dalan. Ang Ponson gibulag sa Dagat sa Camotes gikan sa Poro. Kini mga kuwatro kilometros habagatang-sidlakan gikan sa naulahi. Ang Tulang anaa sa habagatan sa Pacijan.

Ang maong mga pulo pulos patag. Usa lamang ang medyo nabungtod sa Pacijan ug may lain sa Poro. Kining maong mga bungtod gigamit sa usa ka kompaniya sa telekomunikasyon alang sa ilang mga transmiter. Ang Pacijan may lanaw nga may gitas-ong dos kilometros.

## Kasaysayan

Sa tuig 1942, ang diki bakanti na gikan sa mga gahum ni Hinapon nga kuha sa pulo sa dagat sa Camotes sa Sugbo.

Sa tuig 1945, ang liberasyon na duul during sa kuha gikan sa mga katiguman sa Pilipinhon na nasud sa Dagat sa Camotes sa Sugbo amo ang pangunahan ang labanan na pagsupak sa mga kusog Hinapon sa Labanan sa Dagat sa Camotes sulud sa Ikaduhang Gubat Kalibotan.

Ang Camotes Island gihimu sa upat ka lungsod. Kini ma ang San Francsico, Poro, Tudela ug Pilar.

## Dugang Impormasyon

*Beachcombing In Camotes
Uldarico A. Alviola

Si **Uldarico A. Alviola** (1883-1966, nailhan usab sa dagangalang **Artagnan**, **[[Sikatuna]]**, ug **M. Anabell**) usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Siya ang giilang dekano sa mga magsusulat nga Bisaya, ug usa sa labing unang nobelista. Usa usab siya ka magtutuon sa leksikograpiya. Nahimo siyang editor sa Ang Suga ug sa pipila ka Kinatsilang mantalaan. Sa tuig 1962 nadawat niya ang pasidungog gikan sa Lubasang Dagang Binisaya alang sa iyang mga tampo sa pagpaugmad sa kulturang Sinugboanon. Sa makadiyot nahimo usab siyang deputadong gobernador sa Sugbo.

Pipila sa iyang mga libro kining mosunod:
**Felicitas*, 1912
**Ang Gugma sa Lalaki*
**Ang Gugma sa Babaye*
**Gumaran sa Kinabuhi*

## Mga reperensya
* panid sa Bisaya.Com kabahin sa literatura sa Kabisay-an  -- wala na karon
Ozamiz

Ang **Dakbayan sa Ozamiz** ikatulo nga klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa Misamis Occidental, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 169.95 kilometros quadrado ug nahimutang ikaduhang distrito. 
Sumala sa census ni acting 2015, dunay 141,828  katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 7200.

## Ngalan
Ginganlan ang Dakbayan sa Ozamiz sa dungog ni José F. Ozámiz nga maoy unang gobernador, kongresista, ug unang (ug hangtod karon, mao ra ang) Senador gikan sa lalawigan. Ang unang ngalan sa dakbayan maoy ang *Misamis*. Naay bayograpiya ni Senador Ozámiz nga makaplagan sa OzamizCity.com nga websayt .

Bisag kon daghan ang misulat sa ngalan sa dakbayan nga *Ozamis*, ang iksakto ug opisyal nga pagsulat sa ngalan sa dakbayan maoy ang *Ozamiz*.

## Mga Barangay

Ang Dakbayan sa Ozamiz nabahin ngadto sa 51 ka barangay.



* Aguada (Pob.)
* Banadero (Pob.)
* Bacolod
* Bagakay
* Balintawak
* Baybay Santa Cruz
* Baybay Triunfo
* Bongbong
* Calabayan
* Capucao C.
* Capucao P.
* Carangan
* Catadman-Manabay
* Cavinte
* Cogon
* Dalapang
* Diguan

* Dimaluna
* Embargo
* Gala
* Gango
* Gotokan Daku
* Gotokan Diot
* Guimad
* Guingona
* Kinuman Norte
* Kinuman Sur
* Labinay
* Labo
* Lam-an
* Liposong
* Litapan
* Malaubang
* Manaka

* Maningcol
* Mentering
* Carmen (Misamis Annex)
* Molicay
* Stimson Abordo (Montol)
* Pantaon
* Pulot
* San Antonio
* Baybay San Roque
* Sangay Daku
* Sangay Diot
* Sinuza
* Tabid
* Tinago
* Trigos
* 50th District (Pob.)
* Doña Consuelo


## Mga Medya
### Mga AM Istasyons
*DXDD-AM 657 kHz (Da-ag sa Dakbayan Broadcasting Corporation)
*D___ 738 kHz (TBD)
*DXCU 900 kHz (Far East Broadcasting Company)
*DXUF 1143 kHz (Radio GMA)
*DXSY-AM 1242 kHz (Times Broadcasting Network Corporation)
*DXHQ-AM 1359 kHz (Audiovisual Communicators, Inc.
*DXOC-AM 1494 kHz (Radio Corporation of the Philippines)

## Mga sumpay sa gawas

* Websaut sa Dakbayan sa Ozamiz 
* Philippine Standard Geographic Code 
*  2000 Philippines Census Information
Tangub

Ang **Dakbayan sa Tangub** ikaupat nga klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa Misamis Occidental, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 162.78 kilometros quadrado ug nahimutang ikaduhang distrito. 
Sumala sa census ni acting 2015, dunay 63,011 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 7214.

## Mga Barangay

Ang Dakbayan sa Tangub nabahin ngadto sa 55 ka barangay.



* Santa Maria (Baga)
* Balatacan
* Banglay
* Mantic
* Migcanaway
* Bintana
* Bocator
* Bongabong
* Caniangan
* Capalaran
* Catagan
* Barangay I - City Hall (Pob.)
* Barangay II - Marilou Annex (Pob.)
* Barangay IV - St. Michael (Pob.)
* Isidro D. Tan (Dimalooc)
* Garang
* Guinabot
* Guinalaban
* Kauswagan

* Kimat
* Labuyo
* Lorenzo Tan
* Barangay VI - Lower Polao (Pob.)
* Lumban
* Maloro
* Barangay V - Malubog (Pob.)
* Manga - FUENTES
* Maquilao
* Barangay III- Market Kalubia (Pob.
* Minsubong
* Owayan
* Paiton
* Panalsalan
* Pangabuan - NARON
* Prenza
* Salimpuno
* San Antonio

* San Apolinario
* San Vicente
* Santa Cruz
* Santo Niño
* Silangit
* Simasay
* Sumirap
* Taguite
* Tituron
* Barangay VII - Upper Polao (Pob.)
* Villaba
* Silanga
* Aquino (Marcos)
* Baluk
* Huyohoy
* Matugnaw
* Sicot
* Tugas


## Mga sumpay sa gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
*  2000 Philippines Census Information 
* Panoramikong paglantaw sa lapyahan sa San Apolinario
Oroquieta

Ang **Dakbayan sa Oroquieta** ikaupat nga klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa Misamis Occidental, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 237.88 kilometros quadrado ug nahimutang unang distrito. 
Sumala sa census ni acting 2015, dunay 70,757 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 7207.

Mao kini ang ulohan nga lungsod sa Misamis Occidental.  

## Mga Barangay

Ang Dakbayan sa Oroquieta nabahin ngadto sa 47 ka barangay.



* Apil
* Binuangan
* Bolibol
* Buenavista
* Bunga
* Buntawan
* Burgos
* Canubay
* Clarin Settlement
* Dolipos Bajo
* Dolipos Alto
* Dulapo
* Dullan Norte
* Dullan Sur
* Lamac Lower
* Lamac Upper

* Langcangan Lower
* Langcangan Proper
* Langcangan Upper
* Layawan
* Loboc Lower
* Loboc Upper
* Rizal Lower
* Malindang
* Mialen
* Mobod
* Ciriaco C. Pastrano (Nilabo)
* Paypayan
* Pines
* Poblacion I
* Poblacion II
* San Vicente Alto

* San Vicente Bajo
* Sebucal
* Senote
* Taboc Norte
* Taboc Sur
* Talairon
* Talic
* Toliyok
* Tipan
* Tuyabang Alto
* Tuyabang Bajo
* Tuyabang Proper
* Rizal Upper
* Victoria
* Villaflor


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Tudela, Misamis Occidental

Ang **Tudela** usa ka ika-upat nga klase nga lungsod sa lalawigan sa Misamis Occidental sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 23,047 ka tawo sa 4,617 ka bubong. 

## Mga barangay

Ang Tudela nabahin ngadto sa 33 ka barangay.



* Balon
* Barra
* Basirang
* Bongabong
* Buenavista
* Cabol-anonan
* Cahayag
* Camating
* Canibungan Proper
* Casilak San Agustin
* Centro Hulpa (Pob.)

* Centro Napu (Pob.)
* Centro Upper (Pob.)
* Calambutan Bajo
* Calambutan Settlement
* Duanguican
* Gala
* Gumbil
* Locso-on
* Maikay
* Maribojoc
* Mitugas

* Nailon
* Namut
* Napurog
* Pan-ay Diot
* San Nicolas
* Sebac
* Silongon
* Sinuza
* Taguima
* Tigdok
* Yahong


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Joe B. Labuga

Si **Jose "Joe" B. Labuga**, sa Lanipao, Lala, Lanao del Norte, Pilipinas, usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon.

Sa iyang mga obra, maoy labing hinisgotan ang sugilanon niyang **Hulaw** (Bisaya Magasin, Hunyo 10, 1956) ug ang balak nga **Patak-patak Sa Ulan** nga napatik usab sa maong magasin.

## Mga sinulat
* Hulaw, sugilanon (Bis. Hunyo 10, 1956)
* Baha, sugilanon
* Dangan, sugilanon,
* Katunggan, sugilanon
* Hain Ang Kalamposan, sugilanon
* Mga Baboy Sa Lasang, sugilanon
* Akong Nanay, sugilanon
* Usa Ka Gabii, sugilanon
* Gradwesyon, sugilanon (Bis. Mayo 6, 1964)
* Patak-patak Sa Ulan, balak
* Pagluwat, balak (Bis. Marso 1, 2006)

(Ang ma sinulat nga walay petsa sa pagkapatik gibanabana nga nangapatik sa 1956-1964.)

Si Labuga nakadawat usab sa *Ten Outstanding Teacher of the Philippines* tungod sa iyang pagpangalagad sa publikong tulunghaan.
Gawad Komisyon

Ang **Gawad Komisyon** usa ka award nga ginahatag sa Komisyon sa Pinulongang Filipino (Commission on Filipino Language), ang nasodnong ahensiya sa kagamhanan nga nag-atiman sa mga pinulongan sa Pilipinas.

Sa labing unang higayon, ang Komisyon Sa Pinulongang Filipino, miliwag sa ilang panan-aw balik sa mga rehiyon ning tuiga (2006) aron hatagag pagpakabana ang lainlaing pinulongan sa Pilipinas.

Agig pasiunang lakang ning maong tumong, gilusad ang Gawad Komisyon 2006 kun kompetisyon sa pagsulat sa mga pinulongang Sinugboanong Binisaya, Iluko, Pangasinan, Hiligaynon ug sa pinulongang Filipino.

### Mga Mananaog
*Ang mga mananaog mabasa sa sumpay nga artikulo*:
* Mga mananaog sa Gawad Komisyon 2006
* Mga mananaog sa Gawad Komisyon 2007
2006

Ang **2006 (MMVI)** mao ang usa ka tuig sa kalendaryong Gregoryano. Ang 2006 maoy usa ka tuig nga normal nga nagsugod sa usa ka Dominggo.
Louloua Chilly Cabrera

Si **Louloua Chilly  Artianza Cabrera** usa ka magsusulat sa pinulongang Sinugboanong Binisaya. 

Natawo siya sa Dakbayan sa Dipolog kaniadtong Abril 7, 1985. 
Kamagulangan siyang anak ni Reine Surigao Artianza (Cabrera, Reine Artianza) ug Rodrigo Santos Cabrera, Jr. ug gradwado sa kursong *Bachelor of Science in Business Administration* (*major in Banking & Finance*) sa Bukidnon State College, Dakbayan sa Malaybalay. 

Nanimuyo kauban sa iyang inahan ug duha ka igsoon sa Bonifacio Drive-Caul Sts., Barangay 1, Dakbayan sa Malaybalay, ug kasamtangang konektado siya sa usa ka kompaniya sa Dakbayan sa Cagayan de Oro.

Panahon sa iyang pagtungha sa kolehiyo, nahimo siyang sakop sa pamunoan sa "The Collegianer", ang publikasyon sa ilang tunghaan, hangtod nga nahimo siyang editor sa balita ug misaka pagka editor alang sa pagdumala. 

Nagsugod siya pagsalmot sa basahong BISAYA sa edad nga 15 anyos, ug kasamtangang kuyog sa panon sa mga magsusulat ubos sa landong sa Young Blood Writer.

### Mga sinulat nga napatik sa Bisaya Magasin
* Likayi ang Cigar-Bisyo (artikulo)
* Kalamposan sa Pangandoy (gumalaysay)
* Talento: Dalan Paingon sa Katumanan sa Pangandoy (gumalaysay)
* Ang mga Awit sa Silliman Universtiy Men's Glee Club (artikulo)
* Atong Panaw (gumalaysay)
* Tinagoan ni Adrian (sugilanon)
* Usa Ka Inahan... Sa Usa Ka Higayon (sugilanon, Bis. Mar 28, 2007)
Eustracio Masong, Jr.

Si **Eustracio Masong, Jr.** usa ka sumusubang sa panulat sa Binisayang Sinugboanon ug usa siya sa kugihang tinun-ang magsusulat ilawom sa seksiyong Young Blood Writer sa BISAYA Magasin.

Nagtrabaho siya isip *utility* sa San Miguel Corporation sa Dakbayan sa Mandaue.

## Mga obrang nangapatik
* *Salimuang sa Usa ka Gugma*, sugilanon (Bisaya Magasin, Sept. 6, 2006)
* *Gusto Kang Mahimong Writer, sa YBW Na!*, gumalaysay (Bisaya Magasin, Okt. 11, 2006)
* *Peso*, sugilanon (Bisaya Magasin, Dis. 27, 2006)
Kevin Lagunda

Si Kevin A. Lagunda (natawo sa tuig 1989) taga Campo Uno, Dakbayan sa Talisay, usa sa mga nakasubang nga magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon ubos sa pandayang Young Blood Writer sa BISAYA Magasin. Migradwar siya sa Unibersidad Normal sa Sugbo sa tuig 2010 sa kursong BA Communication. Nadawat siya sa SunStar Cebu isip reporter kaniadtong Hunyo 1, 2010.

Matod niya, di siya magsapayan kon di man mapatik ang iyang mga sinulat. Apan ang iyang panganayng balak **Ang pagpanaw maoy mohatag og bulok sa atong kinabuhi dinhi sa kalibotan** (Bis. Nobiyembre 1, 2006) malisod isalindot sa pamantalaan.

Sama sa Iningles nga balak *Reading Maps* ni Sarah Phelps diin ang nagsuhag nga kadalanan sa New York mao ang nahiusang mga lawas sa panaghilawas, ang kinabuhi ning balak ni Lagunda naghubit og daghang hulagway diha sa nagkadaiyang puwersa sa kinaiyahan. Kining maong kabatid sa pagtag-ing og mga butang pinaagi sa aliterasyon usa ka birtud diin pipila lamang ka ginasahang mga magbabalak ang naghupot.

Niini, usa na siya ka kandidato pagka "Labing Masaarong Bag-ong Magsusulat Sa Bisaya" alang sa tuig 2007.

Si Kevin A. Lagunda ang nakasignit sa "LABING MASAARONG MAGSUSULAT SA BISAYA SA 2008" ubos sa Young Blood Writer series sa BISAYA magasin. Ang iyang mga balak nga ORATIO IMPERATA, GUGMA ug PAGDAPIT nakakuhag dakong puntos gikan sa kapangulohan sa BISAYA. Apan ang GUGMA mao ang naa sa kinastang talay.

Si Kevin A. Lagunda ang gihukmang MAGSUSULAT SA TUIG 2016 sa BATHALAD SUGBO, usa ka prestihiyosong organisasyon sa mga Sugbuanong magsusulat.

Pipila sa giisip niya nga mga impluwensiya sa iyang panulat mao iyang anino nga mibakasyon didto sa Dakbayan sa mga Bungol.

## Pipila ka mga obra
* Ang pagpanaw maoy mohatag og bulok sa atong kinabuhi dinhi sa kalibotan, balak (Bismag 11/01/06)
* Pasko Na, Wala Nay Gubat, balak (Bismag 01/03/06)
* Pagpangita Sa Di Makita, balak (Bis., Hul. 25, 2007)
* Ang Paglakaw, Gumalaysay (Bis., Oct. 10, 2007)
* Oratio Imperata, balak (Bis., Oct. 17, 2007)
* Y Enero?, experimental artikulo (Bis., Enero 2, 2008)
* Gugma, balak (Bis., Enero 9, 2008)
*Nagdahunog Ang Tren, balak (SuperBalita Cebu, Aug. 19, 2017)
*Ang Akong Damgo Namunga Og Gubat, balak (SuperBalita Cebu, Sept. 16, 2017)
*Ang Pag-eskapo Usa Ka Tahas Nga Gikaluhaag Baligo, sugilanon (Bis., Sep. 20, 2017)
*Mananom Ko Og Mga Bituon, balak (SuperBalita Cebu, Oct. 21, 2017)
*Katapusang Buhilaman, balak (SuperBalita Cebu, Nob. 11, 2017)
*Anino Nga Naay Dagway Sa Kangitngit, sugilanon (Bis., Nob. 22, 2017)

Kadaghanan sa mga balak nga nasulat sa magbabalak sukad tuig 2008 nangapatik sa balayang Kabisdak, www.balaybalakasoy.blogspot.com.
Elaine Grace Lape

Si **Elaine Grace Lape** usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon.

Gamay lang ang nasayran sa iyang pagka tawo gawas sa iyang giingon nga pagkamahiligon sa mga tanom ug nga siya taga Langub, Asturias, Sugbo. Sama sa tipikal nga mga dalaga, kalipay niya ang kabulakan. 

Sa panganayng nobela niyang "Ulipon sa Saad" (BISAYA Magasin, Nobiyembre 8, 2006-Enero 24, 2007), iyang gipakita ang katakos sa pagsulat og pilosopikanhong obra nga nihit igkita sa mga bag-ohan. 

Ug tungod niining maong obra, siyay palarang nakaangkon sa pasidungog "Labing Masaarong Bag-ong Magsusulat sa Bisaya" sa tuig 2007 (hukngay ug deklarasyon "Ang Labing Masaarong Bag-ong Magsusulat Sa Bisaya Sa Tuig 2007" gipatik sa Bisaya, Ago. 15, 2007).

Una siyang nakapapatik og mga sugilanon, artikulo ubp. sa BISAYA Magasin ubos sa pandayang Young Blood Writer sa tuig 2004.

## Mga pinalabing obra
* Pagpalawod Sa Pagsabot, sugilanon (Bis. Hun. 16, 2004)
* Ang Biyahe Sa Kasingkasing Nga Nangita Sa Matuod Nga Kalipay, sugilanon (Bis. Dis. 22, 2004)
* Ulipon sa Saad, nobela (BISAYA Magasin, Nob. 8, 2006-Ene. 24, 2007)
* Ako Ang Putol Nga Balak, balak (Bis. Hul. 18, 2007)
Kalainan sa kon ug kun

Daghan ang wala pa masayod unsay **kalainan sa ''kun'' ug ''kon***. Gani, daghan ang nagtuo nga kini managsama ug komporme lang sa gustong gamiton. Ang uban malagmit naglibog unsay sakto niining duha. Apan alang sa mga nasayod, ang panagbaylo-baylo niini usa ka dakong sayop--usa ka ilhanan sa ka[[walay alamag]].

Sumala sa pagtuon sa mga [[Bisayista]], ang *kun* maoy tugbang sa *or* sa [[Iningles]]; samtang ang *kon* maoy tugbang sa *if*.

*Pananglitan:*
* *'Kon** ako pay ikaw (''If I were you'')
* Kapin **kun** kulang (**more or less**)
* **Kon** mouyon ka (''If you agree'')
* tukma **kun** (o) sayop (''right or wrong'').

Timan-i usab nga ang ''kung'' usa ka pulong [[Tinagalog]] nga wala sagopa sa Binisaya. **Kon*' ang sa mga Bisaya, walay *kung*. Sa laing bahin, ang *o* gigamit ingong baryasyon sa *kun'' sama sa "naglibog sa kalainan o gamit", "moadto ka o dili" ubp.
Jonecito R. Saguban

Si **Jon Sagrete** (natawo Agosto 18, 1971) usa ka kontemporaryong magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Siya taga-Jugno, Amlan, Negros Oriental ug nagtungha sa teyolohiya ilawom sa Pransiskanong order sa Sta. Filomena, Dakbayan sa Iligan.

Hilig niya ang pagbirisbiris (*draft*) og mga sugilanon, balak ug nobela sukad sa kabatan-on ug sa kadugayan nahagit na gayod pagtampo og sinulat sa Bisaya Magasin.

### Mga napatik nga obra
* *Linugdangan sa Hamubong Kalipay*, mubong sugilanon (Bisaya, Nobiyembre 8, 2006)
Gitikgitik

Ang **gitikgitik** sa kontemporaryong gamit sa pinulongang Binisayang Sinugboanon nagapasabot og mga pasiaw kun pakatawa ug komedya.

Kon kining pulonga gamiton na isip berbo, ang giyon ipahimutang sa tunga aron pagpahimug-at (*emphasize*) sa gamot-pulong nga *gitik*. Pananglitan, "Iyang *gigitik-gitik* ang higalang nahiubos kaniya.", "*Gigitik-gitik* ni Pete ang seksi niyang uyab."

## Gigikanan sa terminolohiya
Ang paggamit sa maong pulong nagsugod sa Bisaya Magasin, diin kini usa ka popular nga lindog kun seksiyon nga nag-unod og mga pasiaw. Ang halos tanang magbabasa sa maong magasin, miingon nga kining seksiyona mao gayoy unahon nila pagbasa.

## Tan-awa usab
* Pulongbay

## Mga sumpay sa gawas
* Gitikgitik: Mga pakatawang Binisaya
Ruben G. Dorotan, Jr.

Si **Ruben G. Dorotan, Jr.**, nailhan usab sa dagangalang **M. Bing** usa ka kontemporaryong magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Ubos siya karon sa pandayang Young Blood Writer sa BISAYA Magasin. Matod niya, daghan na siyag nasulat nga sugilanong birisbiris apan sa pagkakaron usa pa lang ang iyang napapatik (*Panag-ilog sa Kahayag ug Kangitngit*, BISAYA, Oktobre 4, 2006).

Kandidato siya sa gradwasyon sa sunod tuig sa kursong batsilyer sa siyensiya sa industriyal nga teknolohiya, mayor sa awtomotibo. Nagtungha siya sa Palompon Institute of Technology, kampus sa Tabango (Leyte) diin usa siya sa nag-una sa iyang klase.

Manghod siya ni magsusulat Richel G. Dorotan.

Si Ruben baynte singko anyos ug ulitawo pa.
Mga magsusulat sa Iligan

Ang Dakbayan sa Iligan sa lalawigan sa Lanao del Norte, Mindanao, Pilipinas, pinuy-anan sa daghang mga magsusulat, labi na gayod sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Kining maong panid nagtala sa **mga magsusulat** nga nagbase **sa Iligan**, lakip na kadtong mipanaw na sa laing kalibotan ug ingon man kadtong dili Sinugboanon ang medyum sa pagsulat.

Tan-awa usab ang kategoryang *[[:category:Mga magsusulat sa Iligan|Mga magsusulat sa Iligan]]*.

## Mga magsusulat sa Iligan nga nagsulatan sa Sinugboanon
Ang mga magsusulat sa Dakbayan sa Iligan nga nagsulatan sa Sinugboanon nahugpong sa duha ka aktibong sanga sa pundok sa mga magsusulat, ang LUDABI-Iligan ug ang BATHALAD-Mindanao.
Budaya

Ang **Budaya** usa ka katitikanong dyurnal sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Kini nagpaila isip "Unang Binisayang Magasin sa Talad-kapehan" (*first Cebuano coffeetable magazine*).

Ang pulong budaya usa ka karaang pulong Sinugboanon nga nagakahulogag kultura.

## Tumong ug higayon sa paggula
Tumong sa maong dyurnal ang pagpakayab sa bulawanong mga ani sa katitikan sa pinulongang Binisayang Sinugboanon, lakip na sa musika ug mga dula; o sa kulturang Bisaya sa kinatibuk-an, pinaagi sa pagpatik og mga rebyo, mga kritisismo, o hukngay sa natunog nga maayong mga obra. Tuyo usab unta niini ang pagpaugmad sa kalidad sa panulat sa Sinugboanon ug ang pagdasig sa mga bag-ong magsusulat sa maong pinulongan.

Ang maong dyurnal migula kaupat sa usa ka tuig.

## Produksiyon
Ang maong dyurnal personal nga paninguha nilang Edgar S. Godin, editor alang sa katitikan sa BISAYA Magasin sa pagpagawas sa maong dyurnal, ug Richel Dorotan, usa ka premyadong magsusulat sa Sinugboanon ug usa sa mga *staff* sa BISAYA niadtong panahona. Sila ra usab ang nagpapatik niini, ug ang mga kopya giapod-apod personal niadtong buot makahupot. Tungod kay dili negosyo ang maong paninguha, ang kantidad sa matag haon igo lamang usab nga gitapak sa gasto sa produksiyon; wala gani bayri ang kahago ni Godin ug Dorotan sa *layouting* sa maong dyurnal. Ang mga mitampo sa maong dyurnal wala usab bayri alang sa ilang mga sinulat; hinuon sagad sa mga napatik sa dyurnal napatik na sa ubang mantalaan ug busa 'nabayran' na ang tagsulat niini.

## Pagkaurong sa dyurnal
Dihang nabalhin ang panag-iya sa BISAYA Magasin gikan sa Liwayway Publishing, Inc. ngadto sa Manila Bulletin Publishing, si Godin nahimong *associate editor* samtang si Dorotan misaka isip editor alang sa katitikan. Daghang mga magsusulat sa Sinugboanon ang nagpaabot nga ipadayon ang pagpatik sa maong dyurnal apan wala kini mahitabo tungod sa kakulang sa oras sa mga nagpasiugda niini.

Ang dyurnal milungtad lamag usa ka tuig (2003), apan kini nahimo nang tipik sa handomanan sa mga nagtukaw alang sa kulturang Sinugboanon.

Ang pinungpong nga edisyon (upat ka gula) sa ***Budaya*** mabasa sa basahonan sa Sentro sa Pagtuong Sinugboanon, Unibersidad de San Carlos, Dakbayan sa Sugbo.

## Tan-awa usab
* Kawit sa Buntagon -- usa ka antolohiya sa mga sugilanon ug balak nila gihapong Godin ug Dorotan
Gagmayng Tingog sa Protesta

Ang **Gagmayng Tingog sa Protesta** usa ka antolohiya sa mga mananaog nga mga sugilanon ni Gremer Chan Reyes, usa ka premyadong magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Kini gipunpon nila ni Richel Dorotan, katitikanong editor sa Bisaya Magasin, ug Edgar S. Godin, ang *associate editor* sa maong magasin.

Pipila sa mga sugilanon nga lakip sa koleksiyon nagpakita sa kinabuhi sa dagat, usa ka kalibotang gipakabuhian ni Reyes.

## Talaan sa sulod
* Ang Bata, ang Langgam, ang Tawo
* Sa Utlanan sa Kahayag ug Kangitngit
* Ang Isda sa Bulak sa Timpalan
* Ang Tawo nga Nakigsayaw sa Larawan sa Kuwadro
* Kay Ikaw Mao Ikaw
* Kamatayon sa Usa ka Bathala
* Ang Bata ug ang Kasag nga Balinggiitan
* Ang Kahoy nga Walay Ngalan sa Isla Verde
* Ang Ginoo Anaa Kanimo
* Mga Binuhat sa Lawod
* Ang Tawo nga Nanamin sa Adlaw sa Tinagong Dagat
* May Baybayon ang Pikas Bahin sa Lawod
* Agianan Paingon sa Adlaw
* Usa Ka Dahon sa Talad Kong Sulatanan
* Ang Iring ug ang Kagabhion
* Matag Linalang May Iyang Bulawanong Takna
* Ang Hawo, ang Himalatyong Yuta ug si Nong Amboy
* Ang Tawo nga Nangita sa Katahoman
* Quotes & Great Lines, mga kinutlong matahom nga linya gikan sa koleksiyon

## Tan-awa usab
* Budaya
* Khaliedoskopyo
Ang Ugma Walay Pag-abot

**Ang Ugma Walay Pag-abot** usa ka nobelang historikal sa pito ka bolyum nga sinulat ni Gremer Chan Reyes, usa ka premyadong magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon.

Ang kasugiran sa maong nobela gipalatay sa tinuod nga mga panghitabo sa kasaysayan. Makita dinhi ang batan-ong Sugbo nga napagan sa Ikaduhang Gubat sa Kalibotan. Ang kahimtang, mga pagbati, mga pangagpas, ug mga pangandoy sa kaliwatan ubos sa kabangis sa gubat tatawng maaninag niining nobelaha.

Giingong kining maong nobela kinse ka tuig nga gihagoan sa tagsulat — diin sulod sa maong gidugayon nahadiin-diin na lang siya sa nagkadaiyang mga basahonan aron lang pagsiksik sa gikinahanglang kasayoran.

## Tan-awa usab
* Gagmayng Tingog sa Protesta

## Mga sumpay sa gawas
* Prologo sa ''Ang Ugma Walay Pag-abot''
Karaang pulong Sinugboanon

Kining maong panid nagtala sa mga **karaang pulong Sinugboanon**, mga pulong sa pinulongang Binisayang Sinugboanon nga nahibaloang lakip sa maong pinulongan niadtong una apan karon wala na mahibaw-i ang kahulongan gawas niadtong mga nanagtuon sa pinulongan.

### Mga Pananglitan

{| class="wikitable sortable" 
|-
! Sinugbuanon 
! Kastila o Ingles sa Sinugbuanon 
! Ingles
|-
| abang
| renta
| rent
|-
| agda
| imbitar
| invite
|-
| agham
| sayans,siyensiya
| science
|-
| amihanan 
| norte 
| north
|-
| alamdag
| sayans,siyensiya
| science
|-
| alang
| para
| for
|-
| apan
| pero
| but
|- 
| awit
| kanta
| song
|-
| balansayon
| praktis
| practice
|-
| banay
| pamilya
| family
|-
| basahonon
| libro
| book
|-
| bathala
| Diyos
| God
|-
| bombay
| sibuyas
| onion
|-
| budaya
| kultura
| culture
|-
| budhi
| traydor
| traitor 
|-
| bugho
| selos
| jealous
|-
| katungdanan
| opisina
| office
|-
| kagamhanan
| gobyerno
| government
|-
| kagaw
|
| germ
|-
| kahigayonan
| oportunidad
| opportunity 
|-
| kalainan
| diperensiya
| differece
|-
| kaligdong
| dignidad
| dignity
|-
| kamangyan
| insenso
| incense
|-
| kanunay
| pirmi
| always
|-
| kaplag 
| obserba 
| observe
|-
| kapulongan
| diksyonaryo
| dictionary
|-
| kasadpan
| weste
| west
|-
| katarong
| hustisya
| justice
|-
| kinatumhaan
| unibersidad
| university
|-
| dakbayan
| syudad
| city
|-
| dapit
| lugar
| place
|-
| diwata
| diyosa
| goddess
|-
| duaw
| bisita
| visit
|-
| duma
| tradisyon
| tradition
|-
| dusahos
| korona
| crown
|-
| gadya 
| elepante 
| elephant
|-
| ganghaan
| purtahan
| door
|-
| guro
| maestro(a)/titser
| teacher
|-
| handomanan
|
| remembrance
|-
| higala
| amigo
| friend
|-
| hilanat
| kalintura
| fever
|-
| hiwat
| aksidente
| accident
|-
| hukom
| husga
| judge
|- 
| hulagway
| litrato
| photo
|-
| lu-ib
| traydor
| traitor
|-
| hulad
| publikar
| publish
|- 
| ilaya
|
| upland
|-
| lasuna
| ahos
| garlic
|-
| luhin o kinatawhan
| henero
| gender
|-
| lalawigan
| probinsya
| province
|-
| langob
| kuweba
| cave
|-
| lingkuranan 
| silya
| chair
|- 
| lawak
| kwarto
| room
|-
| mantalaan
| dyaryo
| newspaper
|-
| mamahimo
| puwede
| can
|-
| matag
| kada
| each
|-
| mutya
| perlas
| pearl
|-
| pagtulun-an
| leksyon
| lesson
|-
| pahibalo
| abiso
| notice
|-
| pamanday
| karpintero
| carpenter
|-
| paniklop 
| polder
| folder
|-
| pananglitan
| ehemplo,eksampol
| example
|-
| panuigon
| edad
| age
|-
| pinulongan
| lengwahe
| language 
|-
| parakul
| atsa
| axe
|-
| pulo
| isla
| island
|-
| saksi
| testigo
| witness
|-
| salirawan
| relikya
| relic
|-
| sama
| pareho
| same
|-
| saringanan
| eskwela
| school
|-
| sidlakan
| 
| east 
|-
| suliran
| problema
| problem
|-
| sutla
| seda
| silk
|-
| tahod
| respeto
| respect
|-
| talad
| lamesa
| table
|-
| talikala
| kadena
| chain
|-
| tamboanan
| bintana
| window
|-
| tandi
| kompara
| compare
|- 
| tinapay
| pan
| bread
|-
| tugon
| mensahe
| message
|-
| tumbaga
| bronse
| bronze
|-
2005

Ang tuig **2005** (**[[Numerong Romano|MMV]]**) usa ka komon nga tuig nga nagsugod sa Sabado sa kalendaryong Gregoryano.

Kining mga mosunod gisaulog sa maong tuig:
* Tuig sa mga Bolunter sa kagamhanan sa Inglatera
* Kalibotanong Tuig sa Pisika
* Ang Internasyonal nga Tuig sa Eukaristiya sa Katolisismo
* Ang tuig sa Dakbayan sa Cork isip Kaulohan sa Uropanhong Kultura
Sikolohiya

Ang **sikolohiya** (Kinatsila: *sicología*, *psicología*) usa ka akademikong natad nga naglakip sa pagtuon sa hunahuna sa tawo, utok, ug taras. Ang sikolohiya nagpasabot usab sa paggamit sa maong kahibalo sa lain-laing natad sa kinabuhi sa tawo, lakip ang inadlaw-adlaw nga mga problema ug ang pag-ayo sa mga sakit sa utok.

Ang pulong sikolohiya gikan sa Griyegong ψυχή psyche ("kalag", "hunahuna") ug -λογία, "pagtuon").
Junne Cañizares

Si **Potenciano "Junne" Cañizares, Jr.**, (nailhan usab sa dagangalang **Xon Khan Zares**) usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon.

## Personal nga impormasyon
Si Cañizares natawo sa Dumlog, Dakbayan sa Talisay, Sugbo. Usa siya ka manlalaban ug retiradong arbiter sa pamuo. Sa kabatan-on, editor siya kanhi sa usa ka mantalaang pangkampus; nahimong sakop sa kapangulohan sa Bisaya Magasin sa mga tuig 1960-1965 ubos ni Editor Francisco Candia ug usa sa maunongong dumadapig sa maong magasin.

Si Cañizares labing nahigugma sa Binisaya apan tigsulatan usab og Iningles. Ang iyang mga sinulat sa maong pinulongan nangapatik sa Philippine Free Press, Philippine Graphic, Sunday Inquirer, ubp. Ang libro niyang The Fastest Ulisi Fighter nga didto gipatik sa Canada nahimong himalitan. Ang iyang mga lindog sa Bisaya Magasin sama sa "Pananaw: Sa Kinaadman, Kultura, ug Kinabuhi" ug "Unsay Arang Mahimo" usa sa labing impluwensiyal nga seryal nga nasulat sa Binisayang Sinugboanon tungod sa kahupong niini sa kinaadman.

Nakasulat na si Cañizares og kapid-an ka mga balak, sugilanon, ug mga nobela nga nahiluwan sa nagkalainlaing antolohiya ug mga magasin. Ang dula niyang "Raha Hamabar" apil sa gihubad nga dula nga nalangkob sa librong Panulaang Cebuano nga gipatik sa Ateneo University Press.

## Mga sinulat nga nobela
* Cara A Cara (Bisaya Magasin)
* Ang Damgo ni Ezra (Bisaya)
* Mga Salampating Langyaw sa Las Vegas (Bisaya)
* Manila Mon Amor (Bisaya)
Gremer Chan Reyes

Si **Gremer Chan Reyes** (natawo sa Dakbayan sa Sugbo, Hulyo 17, 1931) usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon.

## Personal nga impormasyon
Si Reyes natawo sa mga ginikanang Eduardo Metante Reyes nga taga Bogo, Sugbo ug Filomena Labaya Chan nga taga Tugas, Pardo, Dakbayan sa Sugbo. Magtutudlo sa tunghaang publiko ang iyang amahan ug usa ka magpapatigayon ang iyang inahan.

Sa lungsod sa Bogo na siya nakamatngon og buot. Sa wala pa siya motungha, milalin ang iyang mga ginikanan ngadto sa Lambusan, usa ka barangay daplin sa dagat sa lungsod sa San Remigio diin madestino ang iyang amahan isip usa ka pangulong magtutudlo.

## Edukasyon
Natapos niya ang hayskol sa Cebu Roosevelt Memorial Colleges sa Bogo. Tinun-an siya pagka manlalaban sa University of Visayas. Apan duha ra siya ka tuig sa "regular nga pamalaod" tungod kay walay ikalahutay sa pagtuon.

Dihang namatay ang iyang inahan, wala madugay nagminyo ang iyang amahan. Ang upat niya ka magulang pulos magtutudlo sa tunghaang publiko, apan sayong gibihag sa kaminyoon ug sanglit may iya-iya nang suliran, dili na makatabang. Milagwang siya sa Manila sa pamasin nga makapadayon pagtungha. Apan niya pa, bangis ang kaulohan. Sa bantok nga kadalanan sa Manila niya gilu     ang iyang pangandoy ug mga damgo sa pagpadayon pagtungha.

## Pagsulod sa panulat
Apan ang kapalaran may laing tinguha sa iyang kinabuhi. Gihimo siyang usa ka magsusulat diin nangapatik sa BISAYA Magasin ang iyang mga anak sa dagang. Wala malimot sa Lambusan sa iyang kabatan-on, busa, dili ikatingala nga ang dagat nahimong nataran sa panagtigi sa gahom sa iyang mga sugilanon. Ang iyang dagang nahumol sa dagat nga sinubhan sa kahamilsing sa iyang gugma ug pagbati.

Ang basahong Gagmayng Tingog sa Protesta (2005) maoy antolohiyang kalangkoban sa 17 niya ka sugilanon ug usa ka mubong nobela. Kasagaran sa mga sugilanong nahilakip ning maong koleksiyon mamanaog og ganti sa sinulatay. Apan wa nay makalabaw sa pito-ka-bolyum niyang nobelang Ang Ugma Walay Pag-abot nga 15 ka tuig niyang gibugtaw ug gihagoan, kon gidak-on ug gibug-aton sa obra ang hisgotan. Ang naulahi gisugdan pagserye sa Bisaya niadtong Mayo 3, 2006 ug nagpadayon hangtod karon.

Niya pa, ang pagbugtaw sa katahoman mao day bugtong tinguha sa iyang pagpakabuhi.

## Impluwensiya sa katitikang Sinugboanon
Si Reyes giilang haligi sa panulat nga Sinugboanon. Siya giilang idolo ni Richel Dorotan, usa sa mga dagkong pigura sa panulat nga Sinugboanon sa kasamtangan. Pinaagi unya ni Dorotan, ang impluwensiya ni Reyes sa katitikang Sinugboanon mapalapdan pa.

## Mga pinalabi ug mananaog nga obra
* Sayonara Major Mataiso, unang ganti, sugilanon
* Ang Tawo nga Nangita sa Katahoman, mubong nobela
* Ang Tawo nga Nanamin sa Adlaw sa Tinagong Dagat, unang ganti, sugilanon
* Ang Isda sa Bulak sa Timpalan, sugilanon (unang ganti, Dagang Foundation Inc.)
* Ang Ugma Walay Pag-abot, nobela
Pasidungog UMPIL

Ang **Pasidungong UMPIL** kun **UMPIL Award** usa ka pasidungog nga itunol sa kahugpongang Unyon sa mga Magsusulat sa Pilipinas matag tuig ngadto sa mga Pilipinong magsusulat nga nakahimog maleyendahong obra sa ilang tagsa-tagsa ka natad.

Kining maong pundok gipangulohan sa notable ug respetadong mga haligi sa alamsulat nga Pilipinhon nga nagabase sa Manila. Ang UMPIL konektado ug suportado usab sa nasyonal ug internasyonal nga mga akademikanhong institusyon.  

## Mga Bisayang Napasidunggan
Kini ang kompletong talaan sa mga nakadawat sa Pasidungog UMPIL sa talay sa mga Bisayang magsusulat:
* Resil B. Mojares
* Nazario D. Bas, 1989 *(Cebuano fiction)*
* Tiburcio Baguio, 1991 *(Cebuano fiction)*
* Lina Espina-Moore, 1992
* Merlie Alunan, 1997
* Tem M. Adlawan
* Marjorie M. Evasco
* Santiago R. Pepito, Jr.
* Don Pagusara
* Ernesto D. Lariosa
* Gumer M. Rafanan
Locas de Loyola

Si **Locas de Loyola** (nailhan usab sa dagangalang **Earl of Lancaster**) usa ka magbabalak sa pinulongang Binisayang Sinugboanon.

Porsiyon sa iyag balak gigamit sa introduksiyon sa antolohiya nga sinulat ni Vicente 'Butch' Bandillo. Ang maong antolohiya nag-ulohan og "Sanglitanan sa Kalipay ug Kasakit". Gipatik kini sa Oqiab ug Gaoal.
Cesar Kilaton, Jr.

Si **Cesar P. Kilaton, Jr.** usa ka premyadong magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon ug tigtampohan sa iyang mga sinulat sa Bisaya Magasin diin di pa lang dugayng natapos ang nobelang komiks niyang **"Kawatan"**.

Gawas sa dakong natampo niya sa Katitikang Bisaya, premyado usab siya sa usa ka tigi sa pamalak-internasyonal. Sa piksiyon, siyay nagpauso sa Binisaya sa epektibong aliterasyon diha sa panapos, sa sugilanon man o nobela. Hawod usab ug sagad mamatikdan sa iyang mga obra ang haniti niyang paggamit sa 'pasiplat sa umaabot' kun *flashfuture*. 

## Personal nga impormasyon
Usa siya ka manlalaban ug nagtudlog pamalaod sa usa sa mga unibersidad sa Sugbo, ug sakop usab siya sa *faculty* sa University of San Carlos sa Department of Accountancy. Gawas sa panulat, mahiligon usab siya sa arteng biswal diin pipila sa iyang mga pinintal gidayan-dayan niya sulod sa iyang lawak-buhatan.

## Mga kahimoan isip magsusulat
Mananaog na usab og daghang tigi sa sinulatay, si Kilaton, usa sa mga pundador sa Dagang Foundation, Inc. sa Dakbayan sa Sugbo. Usa siya sa kaubang-tagtukod sa Akademiyang Bisaya uban ni Mlbn. Adelino Sitoy.

## Mga libro
* Binisaya-Sinugbuanon nga Batadila, kining maong basahon maisip nga usa ka dakong layat sa kalamboan sa dilang Bisaya.
* Mga Tunob Sa Dagang, antolohiya sa mga mananaog ug piniling mga sugilanon ug balak diin usa si Kilaton, Jr. sa mga utok sa kahipnoan.

## Mga pasidungog

## Tan-awa usab
*Sun.Star English-Visayan Cebuano Dictionary
Indya

Ang **Indya** o **India** (sa Devanagari, भारत Bhārat; opisyal nga ngalan **Republika sa Indiya** kun Bhārata Gaṇarājya), usa ka nasod sa Habagatang Asya. Mao kini ang ikapitong kinadak-ang nasod sa area sa heyograpiya, ang ikaduhang nasod sa kinadak-ang populasyon sa kalibotan, ug ang nasod demokratikong kinadak-an ang katawhan. Ang India may lapyahan og labaw pito ka libo ka kilometro nga *bounded* sa Oceano Indiano sa habagatan, ang Dagat Arabo sa kasadpan, ug ang Bahia sa Bengal sa sidlakan. Sa kasadpan sa India makaplagan ang nasod sa Pakistan; ang Tsina, Nepal ug Bhutan sa amihanang-sidlakan; ug ang mga nasod sa Bangladesh ug Myanmar sa sidlakan. Sa Oceano Indiano, duol ang India sa mga nasod sa Sri Lanka, Maldives ug Indonesia.
	
Ang India nagpadayon sa pag-atubang sa mga hagit sama sa dili patas nga trato sa gender, lapnag nga korapsyon, kakulang sa mga tawhanong katungod, politikal nga kakuyaw, pagkaonon nga kakulang sa mga bata, sobra nga populasyon, ug nagkataas nga lebel sa polusyon sa hangin.
Esperanza, Masbate

Ang **Esperanza** usa ka ikalimang klase nga lungsod sa lalawigan sa Masbate sa Pilipinas.  Usa kini sa mga lungsod sa Masbate nga Binisayang Sinugboanon ang lumad nga pinulongan. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 16,209 ka tawo sa 3,389 ka bubong.

## Mga Barangay
Ang Esperanza nabahin ngadto sa kawhaan (20) ka barangay.



* Agoho
* Almero
* Baras
* Domorog
* Guadalupe
* Iligan
* Labangtaytay
* Labrador
* Libertad
* Magsaysay

* Masbaranon
* Poblacion
* Potingbato
* Rizal
* San Roque
* Santiago
* Sorosimbajan
* Tawad
* Tunga
* Villa


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Ermine R. Aledo

Si **Ermine R. Aledo**, natawo sa 1986, usa ka batan-ong magsusulat sa pinulongang Sinugboanong Binisaya. Siya ubos sa programang Young Blood Writer sa BISAYA Magasin. Kasamtangan siyang nagtungha sa Unibersidad sa Pilipinas-Sugbo ug anaa sa ikatulong tuig sa kursong Batsilyer sa Arte sa Siyensiyang Politikanhon.

Sakop siya sa BATHALAD-UP ug usa sa mga delegado sa Kombensiyon sa BATHALAD-Sugbo sa tuig 2006. Si Aledo lumad nga taga Sta. Catalina St., Carcar, Sugbo.

## Mga sinulat
* Anak nga Gibiyaan sa Inahan, balak (Bisaya Nob. 29, 2006)
Oliver Flores

Si **Oliver P. Flores** usa ka premyadong magsusulat sa pinulongang Sinugboanong Binisaya. Usa siya ka magbabalak, magsusugilanon ug nobelista, ug nahimong sakop sa kapangulohan sa BISAYA Magasin sa mga tuig 1986-1998. Sa iyang pagkanaog gikan sa kapangulohan, siya ang editor alang sa katitikan.

Lumad siya nga taga Sogod, Sugbo, ug kaliwat gayod og mga magsusulat: pag-umangkon siya ni Santiago R. Pepito, Jr. nga kadugo upod ni magsusulat Benjamen M. Montejo. Sa iyang banay, misunod sa iyang mga tunob si Ma. Vera Naome Flores, anak niyang dalaga nga kolumnista pod sa Bisaya Magasin.
Santiago R. Pepito, Jr.

Si **Santiago Roflo Pepito, Jr.** (Hul 25, 1937-Dis 17, 2005), nailhan usab sa dagangalang **Juperosan**, usa ka magsusulat sa pinulongang Sinugboanong Binisaya. Siya lumad nga taga Sogod, Sugbo.

Siya nailhan isip Juperosan sa bantogan niyang Mga Sugilanon ni To Imbong dihang siya maoy mibanos pagsulat sa maong binasa kaayong lindog sa BISAYA Magasin. Siya maoy ika-10 nga naeditor (gikan sa tuig 1995 hangtod sa 2001) sa maong publikasyon diin nakaalagad siya niinig tulo ka dekada sa iyang kinabuhi.

## Personal nga kasayoran
Minyo siya kang **Flordeliza R. Ramilo** ug nakabatog unom ka anak: upat ka babaye ug duha ka lalaki. Nakuha niya ang *A.B. English degree* sa University of Southern Philippines ug nagtrabaho isip Information Editor sa Department of Agrarian Reform sa wala pa moalagad sa Bisaya Magasin. Tigtampohan usab siya sa kanhing Silaw, Alimyon, Bag-ong Suga, ug sa lokal nga mga *tabloid* sa Sugbo.

## Mga pasidungog
Nakadawat siya sa Pasidungog UMPIL (2003), Gob. Gwen Garcia Literary Award (2004) sa SunStar ug uban pang mga tigi sa sinulatay. Usa siya sa maisip nga maoy nagpahingkod sa arte sa komiks sa Sinugboanong Binisaya kanus-a usa sa iyang sinulat nga komiks nahimoan og pelikula.

Sa iyang reputasyon sa pagpanulat sa Binisayang Sinugboanon, makadaghan siya kuhaang maghuhukom sa tigi sa panugilanon sa Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. Usa usab siya sa mialagad isip konsultant alang sa pinulongang Sinugboanon sa Diksiyonaryong Filipino sa Unibersidad sa Pilipinas, ug sa uban pang akademikanhong tahas.

Kakontemporaryo niya sila si Gumer M. Rafanan, Arturo Peñaserada, ug Marcelo A. Geocallo.
Arturo Peñaserada

Si **Arturo G. Peñaserada** usa ka kontemporaryong magsusulat sa pinulongang Sinugboanong Binisaya. Siya lumad nga taga Lanao del Norte.

## Mga pasidungog
Ang kabatid niya sa panugilanon giila sa nagkalainlaing kapunongan sa mga magsusulat ug mga institusyon sa panulat diin mitigbabaw nga labing bug-at ang pagpunggit niya sa Unang Ganti sa prestihiyosong Carlos Palanca Memorial Awards for Literature sa tuig 2000 sa obra niyang **Saluma Sa Dagat**.

### Mga mananaog nga obra
Mga Sugilanon ni To Imbong

Ang **Mga Sugilanon ni To Imbong** serye sa mga makaleyendahong mga sugilanon nga gipagawas kanhi sa BISAYA Magasin. Kini nahimong kinaham sa mga magbabasa sa maong magasin, labi na sa mga bata. Ang sulod sa maong serye mga pagsagop sa mga establisido nang mga sugilanon, sama sa *[[Cinderella]]* ug *[[Sleeping Beauty]]*.
Cataingan

Ang **Cataingan** usa ka ikatulong klase nga lungsod sa lalawigan sa Masbate sa Pilipinas. Usa kini sa mga lungsod sa Masbate nga Binisayang Sinugboanon ang lumad nga pinulongan. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 46,593 ka tawo sa 9,310 nga bubong.

Sa kining lungsod unang natukod nga opisyal ang Simbahang Ortodokso sa Pilipinas, ug diri matagboan ang usa sa tulo rang simbahang Ortodokso ug ang bugtong nga monasteryong Ortodokso sa nasod.

## Mga barangay

Ang Cataingan nabahin ngadto sa 36 ka barangay.



* Abaca
* Aguada
* Badiang
* Bagumbayan
* Cadulawan
* Cagbatang
* Chimenea
* Concepcion
* Curvada
* Divisoria
* Domorog
* Estampar

* Gahit
* Libtong
* Liong
* Maanahao
* Madamba
* Malobago
* Matayum
* Matubinao
* Mintac
* Nadawisan
* Osmeña
* Pawican

* Pitogo
* Poblacion
* Quezon
* San Isidro
* San Jose
* San Pedro
* San Rafael
* Santa Teresita
* Santo Niño
* Tagboan
* Tuybo
* Villa Pogado
* 

## Mga reperensya

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Binisaya

Ang pulong **Binisaya**, sa pagkagamit sa mga Bisaya, nagpasabot sa bisan unsang mga butang nga lumad sa mga Bisaya, lakip na ang ilang pinulongan.

## Mga pinulongan
Ang mga **pinulongang Binisaya** sa Pilipinas, lakip na ang Tinagalog ug Bikolano, kabahin sa banay sa mga pinulongan sa tunga-tungang Pilipinas. Mayoriya sa mga Binisayang pinulongan gitabi sa Kabisay-an apan may pipila nga gitabi sa rehiyon sa Bikol (pananglitan sa Sorsogon ug Masbate), sa mga pulo habagatan sa Luzon (pananglitan sa mga pulo sa Romblon), sa amihanan ug kasadpang bahin sa Mindanao, ug sa lalawigan sa Sulu, habagatang-kasadpan sa Mindanao.

May dili momenus 30 ka mga pinulongan nga nagtibuok sa mga pinulongang Binisaya. Ang Binisaya nga may labing daghang gumagamit mao ang Sinugboanon, nga gitabi sa kapin 20 milyones ka mga tawo isip lumad nga pinulongan sa Tunga-tungang Kabisay-an, ug sa amihanan ug sidlakang bahin sa pulo sa Mindanao. Laing nailhang pinulongang Binisaya mao ang Hiligaynon, nga gitabi sa pito ka milyon ka mga tawo sa Kasadpang Kabisay-an, ug ang Winaray, nga gitabi sa tulo ka milyon sa Sidlakang Kabisay-an.

## Tan-awa usab
*Mga pinulongan sa Pilipinas
Pamintal

Ang **pamintal**, sa literal nga pagsabot, mao ang pagbutang sa pintal ngadto sa papel, kambas, o bungbong. Hinuon, kon gamiton sa sentidong artistiko, kini nagpasabot sa paghimo sa maong aktibidad kauban ang pagdrowing, komposisyon, ug uban pang makatahomanong konsiderasyon aron ipakita ang usa ka ekspresibo ug konseptuwal nga intensiyon sa pintor. Ang pamintal gigamit usab aron ipakita ang mga relihiyosong ideya.
Ang pamintal usa sa gikahiligang buhaton sa una nga panahon.