Minglanilla

Ang **Minglanilla** usa ka ika-1 klase nga lungsod sa lalawigan sa Sugbo sa Tunga-tungang Kabisay-an na rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa senso sa tuig 2024, ang Minglanilla dunay populasyon nga 155,934 katawo.

Sa sayong panahon, ang **Minglanilla** gitawag og "**Bu-tong**" tungod kay ang lugar puno sa usa ka matang sa kabhang nga gitawag sa mga lumad og "**butong**." Ang unang mga molupyo nanginabuhi pinaagi sa pagpangisda, pag-uma, ug pagpangayam isip ilang nag-unang panginabuhian.

Sumala sa mga rekord sa simbahan, natukod ang lungsod niadtong 1858 pinaagi ni **Padre Fernando Lopez**, usa ka pari nga Kastila. Niadtong 1860, ang mga tawo gitawag og "**Capitan**," nga nagtumong sa pangulo sa komunidad o mayor sa lungsod. Ang mga misunod kaniya mao sila: Capitan Hilario Castañares, Capitan Narciso Sejas, Capitan Alejandro Larrobis, Capitan Juan Cabatingan, Capitan Alejandro Larrobis, Capitan Tomas Capuno, ug Capitan Narciso Sejas.

Base sa mga rekord sa lungsod, si Canuto Larrobis ang unang napili nga presidente sa panahon sa mga Amerikano. Ang misunod kaniya mao sila Gregorio Basallo, Anastasio Sedorrico, Antonio Cafedo, Alfonso Tecson, Cesar Larrobis, Vicente Villordon, Vicente Ebols (nga gi-appoint panahon sa Japanese Occupation), Serafin Caña, ug Santiago Villordon.

Si Gregorio dela Calzada ang unang napili isip Mayor. Gisundan siya ni **Antonio Cafedo** ug dayon ni **Felicisimo A. Caña**, nga mao ang nagserbisyo niadtong 1965.

Sama sa ubang mga lungsod sa Sugbo, ang Minglanilla adunay pipila ka mga kasaysayanong relikya. Usa niini mao ang simbahan nga Katoliko nga natukod pa sa panahon sa Kastila. Laing importante nga nahibilin mao ang "Bantayan sa Moro" nga nahimutang sa baryo sa Tungkop.

Sa kasaysayan, nadunot ug gisunog ang lungsod sa duha ka higayon. Ang una nahitabo niadtong 1905 sa dihang giatake kini sa mga Insurrectos, gisunog ang munisipyo, ug gipangdaugdaug ang daghang mga balay. Nahitabo kini niadtong Hulyo 18. Sa paghinumdom sa maong panghitabo, gisilibrar sa lungsod ang "18 de Julio."

Niadtong 1942, panahon sa Japanese Occupation, gisunog sa mga Hapon ang tanang mga balay sa Poblacion tungod sa kalihukan sa mga gerilya.

Sa panahon sa Kastila, daghang yuta sa Minglanilla ang napuno sa mga paring Kastila. Ang mga lumad maoy naghatag kanila niini isip regalo o tributo. Sa pag-abot sa mga Amerikano ug sa pagpahamtang sa ilang kagamhanan, gipalit sa gobyerno ang mga maong yuta ug gipamaligya pag-usab ngadto sa mga lumad nga nagpuyo niini.

Usa ka makapaikag nga sugilanon bahin sa Minglanilla mao ang istorya kung giunsa nawala ang pantalan o baybayon sa lungsod. Gisugilon nga kaniadto adunay usa ka dako nga lawom nga bay o inlet diin ang mga Intsik magtambong sa ilang mga sakayan (mga frigate). Samtang sila nagbaligya, miabot ang mga pirata. Aron maluwas ang ilang kaugalingon ug ilang mga bahandi, midangop sila paingon sa kabukiran. Ang mga Intsik lipay nga nakigpamaligya og mga produkto imbes og bulawan. Sa pagbalik sa mga pirata, wala na ang mga Intsik. Sa pagbalik sa mga lumad, nakasabut sila sa nahitabo ug nagbantay sa dapit. Mibiya ang mga Intsik og mga produkto nga baylo sa ilang mga nakuha, hinungdan nga nagsugod ang kalihokan sa komersyo ug padayon kini sa dugay nga panahon.

Ang mga Intsik midangat sa mga frigate. Usa ka adlaw, ang ilang frigate dili na kalayag gikan sa pantalan tungod kay walay hangin. Ang kapitan nakahunahuna og paagi: gimandoan niya ang iyang iro nga mosayaw. Kini usa ka karaan nga binuang sa mga Intsik nga nagtuo nga ang pagsayaw sa iro makapahagit sa mga diyos aron ipadala ang hangin. Epektibo ang binuang, kay samtang nagsayaw ang iro, misugod ang kusog nga ulan ug dalugdog, hinungdan sa dako nga baha. Ang frigate nalunod sa baybayon, ug nangamatay ang tanang sakay.

Sa pagkabuntag pagkahuman sa bagyo, nabantayan sa mga tawo nga ang bay nawala na. Ang dapit nahimong usa ka lapad nga kapatagan. Tungod niini, ang lungsod gitawag og "Linso," nga nagpasabot sa kasaysayan sa bay nga anaa unta sa maong dapit.

## Heograpiya
Ang Minglanilla anaa mahimutang 15 km habagatan sa Dakbayan sa Sugbo. Anaa sa habagatan-kasadpang bahin niini ang Dakbayan sa Naga; sa amihanan-kasadpang bahin ang Dakbayan sa Toledo; sa amihanan-sidlakan ang Dakbayan sa Talisay; ug sa habagatan-sidlakan ang Bohol Strait. Aduna kini'y *land area* nga 15.6 km. Giila ang lungsod isip *"Sugat Capital" of the South* tungod sa pagsaulog niini sa tinuig nga Sugat, isip pahinungod sa pagkabanhaw ni Kristo.

Ang lungsod nahan-ay sa ikatulo nga klase sa klima. Aduna kini'y minugbo nga init nga panahaon nga moabot og usa hangtod unom ka bulan. Kini nga lungsod kay nahimutang sa *tropical rainforest* nga klima nga aduna'y taas nga kainiton ug kusog nga pag-ulan sa kinatibuk-an sa tuig.

## Mga Barangay
Ang Minglanilla may napulo'g siyam (19) ka barangay.

* Cadulawan
* Calajo-an
* Camp 7
* Camp 8
* Cuanos
* Guindaruhan
* Linao
* Manduang
* Pakigne
* Poblacion Ward I
* Poblacion Ward II
* Poblacion Ward III
* Poblacion Ward IV
* Tubod
* Tulay
* Tunghaan
* Tungkop
* Vito
* Tungkil
* Tulay
* Tunghaan
* Tungkop
* Vito
* Tungkil


## Mga estasyon sa radyo
* DYAY Radyo Tingga 1584 (Allied Broadcasting Center ug Audiovisual Communicators, Inc.)

## Reperensiya

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information