open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Victoria, Amihanang Samar

Ang **Victoria** 5th class na munisipalidad o lungsod sa lalawigan sa Northern Samar sa Sidlakang Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa 2000 census, ang Victoria may 11,632 ka tawo sa 2,354 na bubong.

## Mga baranggay

Ang Victoria may napulo'g unom (16) ka barangay.

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Talaan sa mga gobernador sa Habagatang Leyte

Kining maong panid gitagana alang sa lista sa mga tawo nga nahimong gobernador sa lalawigan sa Southern Leyte o Habagatang Leyte.

## Mga Gobernador

*Rosette Lerias

## Tan-awa usab

*Habagatang Leyte
Talaan sa mga gobernador sa Negros Oriental

Kining maong panid gitagana alang sa lista sa mga tawo nga nahimong gobernador sa lalawigan sa Negros Oriental.

## Mga gobernador

*Mariano Perdices
*George P. Arnaiz
*Emilio Macias
San Sebastian, Samar

Ang **San Sebastian** ikaunom nga klaseng municipalidad nahimutang sa probensya sa Samar, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 39.07 kilometros quadrado ug nahimutang saikaduhang distrito. 
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 7,708 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 6709.

## Mga Barangay

Ang San Sebastian may napulo'g upat (14) ka barangay.

## Impormasyon sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Santa Rita, Samar

Ang **Santa Rita** ikatulo nga klaseng municipalidad nahimutang sa probensya sa Samar, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 411.77 kilometros quadrado ug nahimutang saikaduhang distrito. 
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 38,082 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 6711.

## Mga Barangay

Ang Santa Rita nabahin sa 38 ka barangay.

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Tolosa

Ang **Tolosa** usa ka ikalima nga klase nga lungsod sa lalawigan sa Leyte sa Sidlakang Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas.  Nahimutangan ang lungsod sa sidlakang dapit sa lalawigan.  Sa amihanan sa lungsod makaplagan ang lungsod sa Tanauan.  Sa habagatan sa Tolosa makaplagan ang lungsod sa Dulag.  Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini  may populasyon nga 14,539 ka tawo sa 2,963 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Tolosa nabahin ngadto sa napulo'g lima (15) ka barangay.

*Burak
*Canmogsay
*Cantariwis
*Capangihan
*Doña Brigida
*Imelda
*Malbog
*Olot
*Opong
*Poblacion
*Quilao
*San Roque
*San Vicente
*Tanghas
*Telegrafo

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Santa Fe, Leyte

Ang **Santa Fe** usa ka ikalimang klase ngalungsod sa lalawigan sa Leyte sa Sidlakang Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini  may populasyon nga 15,042 ka tawo sa 2,899 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Santa Fe nabahin ngadto sa kawhaan (20) ka barangay.



* Baculanad
* Badiangay
* Bulod
* Catoogan
* Katipunan
* Milagrosa
* Pilit
* Pitogo
* Zone 1 (Pob.)
* Zone 2 (Pob.)

* Zone 3 (Pob.)
* San Isidro
* San Juan
* San Miguelay
* San Roque
* Tibak
* Victoria
* Cutay
* Gapas
* Zone 4 Pob. (Cabangcalan)


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Palo

Ang **Palo** usa ka ikatulo nga klase nga lungsod sa lalawigan sa Leyte sa Sidlakang Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas.  Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini  may populasyon nga 47,982 ka tawo sa 9,272 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Palo nabahin ngadto sa 33 ka barangay.



* Anahaway
* Arado
* Baras
* Barayong
* Cabarasan Daku
* Cabarasan Guti
* Campetik
* Candahug
* Cangumbang
* Canhidoc
* Capirawan

* Castilla
* Cogon (Cogon San Joaquin)
* Gacao
* Guindapunan
* Libertad
* Naga-naga
* Pawing
* Buri (Pob.)
* Cavite East (Pob.)
* Cavite West (Pob.)
* Luntad (Pob.)

* Santa Cruz (Pob.)
* Salvacion
* San Agustin
* San Antonio
* San Isidro
* San Joaquin
* San Jose
* San Miguel (Pob.)
* Tacuranga
* Teraza
* San Fernando


## Kasaysayan

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Leyte, Leyte

Ang lungsod sa **Leyte** usa ka ikalima nga klase nga lungsod sa lalawigan sa Leyte sa Sidlakang Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 35,241 ka tawo sa 6,889 ka bubong.

## Mga Barangay

Ang lungsod sa Leyte nabahin ngadto sa 30 ka barangay.



* Bachao
* Baco
* Bagaba-o
* Basud
* Belen
* Burabod
* Calaguise
* Consuegra
* Culasi
* Danus
* Elizabeth
* Kawayan
* Libas
* Maanda
* Macupa

* Mataloto
* Palarao
* Palid I (Ilawod)
* Palid II (Iraya)
* Parasan
* Poblacion
* Salog
* Sambulawan
* Tag-abaca
* Tapol
* Tigbawan
* Tinocdugan
* Toctoc
* Ugbon
* Wague


## Mga sumpay sa gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
*  2000 Philippines Census Information
Tabontabon

Ang **Tabontabon** usa ka ika-upat nga klase nga lungsod sa lalawigan sa Leyte sa Sidlakang Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini  may populasyon nga 8,372 ka tawo sa 1,692 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Tabontabon nabahin ngadto sa napulo'g unom (16) ka barangay.



* Amandangay
* Aslum
* Balingasag
* Belisong
* Cambucao
* Capahuan
* Guingawan
* Jabong

* Mercadohay
* Mering
* Mohon
* District I Pob. (Quezon)
* District II Pob. (Rizal)
* District III Pob. (Bonifacio
* District IV Pob. (Macarthur)
* San Pablo (Mooc)


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Dulag

Ang **Dulag** usa ka ika-upat nga klase nga lungsod sa lalawigan sa Leyte sa Sidlakang Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas.  Usa kini sa mga kinadak-ang lungsod sa daplin sa dagat sa sidlakang dapit sa Pulo sa Leyte na miatubang sa Golfo sa Leyte paingon sa Oceano Pacifico. Sumala sa sensus sa tuig 2000, ang Dulag may populasyon nga 38,897 ka tawo sa 7,657 ka bubong.

Sa amihanan sa lungsod, makaplagan ang lungsod sa Tolosa.  Ang lungsod sa Mayorga makaplagan sa habagatan, ug makaplagan sa kasadpan sa Dulag ang lungsod sa Julita. Duha ang suba sa Dulag, ang Suba sa Dagitan sa habagatan ug ang Suba sa Kalbasag sa amihanan.

## Mga Barangay

Ang Dulag nabahin ngadto sa 45 ka barangay.



* Alegre
* Arado
* Bulod
* Batug
* Bolongtohan
* Cabacungan
* Cabarasan
* Cabato-an
* Calipayan
* Calubian
* Camitoc
* Camote
* Dacay
* Del Carmen
* Del Pilar

* Fatima
* General Roxas
* Luan
* Magsaysay
* Maricum
* Barbo (Pob.)
* Buntay (Pob.)
* Cambula District (Pob.)
* Candao (Pob.)
* Catmonan (Pob.)
* Combis (Pob.)
* Highway (Pob.)
* Market Site (Pob.)
* San Miguel (Pob.)
* Serrano (Pob.)

* Sungi (Pob.)
* Rawis
* Rizal
* Romualdez
* Sabang Daguitan
* Salvacion
* San Agustin
* San Antonio
* San Isidro
* San Jose
* San Rafael
* San Vicente
* Tabu
* Tigbao
* Victory


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Kinaray-a

Ang **Kinaray-a** usa sa mga Binisayang pinulongan. Gisulti kini sa pulo sa Panay, labi na sa lalawigan sa Antique.

## Tan-awa usab
*Mga pinulongan sa Pilipinas
Akeanon

Ang **Akeanon** (o **Aklanon**) usa sa mga Binisayang pinulongan.  Gisulti ni sa lalawigan sa Aklan.

## Tan-awa usab
*Mga pinulongan sa Pilipinas
Ajuy

:*Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Ajuy]].*

Ang **Ajuy** usa ka ika-upat nga klase nga lungsod o munisipalidad sa lalawigan sa Iloilo sa Kasadpang Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa  sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 45,192 ka tawo sa 8,312 nga bubong.

## Mga Barangay

Ang Ajuy nabahin ngadto sa 34 ka barangay.

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Alimodian

Ang **Alimodian** usa ka ikaupat nga klase nga munisipalidad o lungsod sa lalawigan sa Iloilo sa Kasadpang Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, ang Alimodian may 31,494 ka mga tawo sa 5,963 ka mga bubong.

## Mga barangay
Ang Alimodian may 51 ka mga barangay.

## Impormasyon sa Gawas
*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
San Miguel, Leyte

Ang **San Miguel** usa ka ikalimang klase nga lungsod sa lalawigan sa Leyte sa Sidlakang Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini  may populasyon nga 15,153 ka tawo sa 3,017 ka bubong.

## Mga barangay

Ang San Miguel nabahin ngadto sa napulo'g siyam (19) ka barangay.



* Bagacay
* Bahay
* Bairan
* Cabatianuhan
* Canap
* Capilihan
* Caraycaray
* Libtong (East Poblacion)
* Guinciaman
* Impo
* Kinalumsan

* Lukay
* Malaguinabot
* Malpag
* Mawodpawod
* Patong
* Pinarigusan
* San Andres
* Santa Cruz
* Santol
* Cayare (West Poblacion)


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Passi

Ang ** Passi ** ikatulo nga klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa Iloilo, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 251.39 kilometros quadrado ug nahimutang ikaupat nga distrito. 
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 79,663 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 5037.

## Mga Barangay

Ang Dakbayan sa Passi nabahin ngadto sa 51 ka barangay.



* Agdahon
* Agdayao
* Aglalana
* Agtabo
* Agtambo
* Alimono
* Arac
* Ayuyan
* Bacuranan
* Bagacay
* Batu
* Bayan
* Bitaogan
* Buenavista
* Buyo
* Cabunga
* Cadilang

* Cairohan
* Dalicanan
* Gemat-y
* Gemumua-agahon
* Gegachac
* Gines Viejo
* Imbang Grande
* Jaguimitan
* Libo-o
* Maasin
* Magdungao
* Malag-it Grande
* Malag-it Pequeño
* Mambiranan Grande
* Mambiranan Pequeño
* Man-it
* Mantulang

* Mulapula
* Nueva Union
* Pangi
* Pagaypay
* Poblacion Ilawod
* Poblacion Ilaya
* Punong
* Quinagaringan Grande
* Quinagaringan Pequeño
* Sablogon
* Salngan
* Santo Tomas
* Sarapan
* Tagubong
* Talongonan
* Tubod
* Tuburan


## Mga sumpay sa gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
*  2000 Philippines Census Information
Barotac Nuevo

Ang **Barotac Nuevo** ikaduhang klaseng municipalidad nahimutang sa probensya sa Iloilo, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 94.49 kilometros quadrado ug nahimutang saikaupat nga distrito. 
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 51,867 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 5007.

Ang lungsod usa ka oras na biyahe gikan sa kapital sa probinsya na  Dakbayan sa Iloilo. Ang lungsod mismo junction sa mga lungsod sa Pototan, Dingle, Anilao ug Dumangas.

## Ekonomiya

## Mga Demograpiko

Hiligaynon o Ilonggo ang pinulongan sa Barotac Nuevo. Ang relihiyon sa mayoriya sa katawhan Katoliko Romano.

## Mga Barangay

Ang Barotac Nuevo may 29 ka barangay.

## Kasaysayan

## Impormasyon sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Dumangas

Ang **Dumangas** primira klaseng municipalidad nahimutang sa probensya sa Iloilo, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 128.70 kilometros quadrado ug nahimutang saikaupat nga distrito. 
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 66,108 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 5006.

## Mga Barangay

Ang Dumangas may 45 ka barangay.

## Kasaysayan
Ang Dumangans ginganlang Araut hangtod 1605. Dire sa kining lungsod nahimutangan ang usa sa mga kinadaang simbahan sa Kabisay-an. Kini ang lugar kun asa giproselitisa sa mga Katsilang misyonaryo ang mga lumad sa Kristyanismo. Adunay daghang kwento kun *how* nahupot sa lungsod ang iyang ngalan, sa unsang paagi ang eksplikasyon nga gipangalanan ang lungsod sa mga kahoy sa mangga nga abundante sa parteng niini sa Panay ang konsenso.
## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Sanghiran san Binisaya

Ang **Sanghiran san Binisaya ha Samar ug Leyte** (Sinugboanon: *Akademiya sa Binisaya sa Samar ug Leyte* o *Akademiya sa Pinulongang Bisaya sa Samar ug Leyte*) usa ka organisasyon o akademiya (kon sa Winaray *sanghiran*) nga misusi ug mibandilyo sa pinulongang Winaray.  Mao kini ang nagmantala sa ortograpiya ug batadila sa pinulongang Winaray.  Gitukod kining maong akademiya ni Don Norberto Romualdez Sr.

Karon dili na aktibo ang akademiya.

## Mga Ilahadong Miyembro
*Norberto Romualdez Sr.
*Iluminado Lucente
*Eduardo Makabenta
*Vicente I. de Veyra
Nasodnong Awit sa Pilipinas

Ang ***Lupang Hinirang*** (Sinugbuanon: *Yutang Hinigugma* o *Yutang Tabonon*) mao ang nasodnong awit sa Pilipinas.

## Kasaysayan
### Sa wala pa ang mga Amerikano
Ang nasodnong awit sa Pilipinas nagsugod isip martsa nga gikomisyon ni kanhi pamuno-nasod Emilio Aguinaldo kang Julian Felipe, alang sa proklamasyon sa kagawasan sa Pilipinas niadtong Hunyo 12, 1898. Sa wala pa kining maong martsa, may lain nang gipahimo si Aguinaldo apan wala kini niya maayoni.

Ang taytol sa maong martsa mao ang *Marcha Filipina Magdalo*. Sa Hunyo 11, 1898, giisip kining nasodnong martsa sa Pilipinas, apan sa bag-ong ngalan: Marcha Nacional Filipina.

Agosto 1899, gisulat ni Jose Palma ang balak *[[Filipinas]]* sa pinulongang Kastila. Kini maoy nahimong liriko sa nasodnong himno.

### Sa panahon sa kagawasan
Karon, ilegal mao ug usa ka aktong kriminal ang pag-awit sa Nasodnong Awit sa Binisaya ug lain pang pinulongan gawas sa Tinagalog. Ginadili usab ang paggamit sa orihinal nga bersiyong Kinatsila.

## Liriks



### Orihinal nga liriks
Kini ang orihinal na letra ni José Palma sa Kinastila.

Tierra adorada
hija del sol de Oriente,
su fuego ardiente
en ti latiendo está.

¡Tierra de amores!
del heroísmo cuna,
los invasores
no te hollarán jamás.

En tu azul cielo, en tus auras,
en tus montes y en tu mar
esplende y late el poema
de tu amada libertad.

Tu pabellón, que en las lides
la victoria iluminó,
no verá nunca apagados
sus estrellas ni su sol.

Tierra de dichas, de sol y amores,
en tu regazo dulce es vivir;
es una gloria para tus hijos,
cuando te ofenden, por ti morir.
### Ininggles nga bersiyon sa Lupang Hinirang
Kining paghubad gihimo ni Senador Camilo Osias og Mary A. Lane ug gihimong opisyal sa balaod sa Kongreso sa Pilipinas kaniadtong 1938 (mil nuybe cientos trainta’y otso).. Ang nasud dayon nahimong Komonwelt sa Estados Unidos.

Land of the morning,
Child of the sun returning,
With fervor burning
Thee do our souls adore.

Land dear and holy,
Cradle of noble heroes.
Ne'er shall invaders
Trample thy sacred shore.

Ever within thy skies and through thy clouds,
And o'er thy hills and sea,
Do we behold the radiance
Feel the throb of glorious liberty.

Thy banner, dear to all our hearts
Its sun and star alight
O never shall its shining field
Be dimmed by tyrants might.

Beautiful land of love, O land of light,
In thine embrace 'tis rapture to lie;
But it is glory ever, when thou art wronged
for us, thy sons to suffer and die.

## Panagalitan nga instrumental
Igbaras

Ang **Igbaras** ikatulo nga klaseng municipalidad nahimutang sa probensya sa Iloilo, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 148.72 kilometros quadrado ug nahimutang saunang distrito. 
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 31,347 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 5029.

## Mga Barangay

Ang Igbaras may  46 ka barangay.

## Impormasyon sa Gawas
*Official Website of Igbaras 
*First and oldest Igbaras Website 
*Municipality of Igbaras Website 
*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Janiuay

Ang **Janiuay** primira klaseng municipalidad nahimutang sa probensya sa Iloilo, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 179.10 kilometros quadrado ug nahimutang saikatulo nga distrito. 
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 63,031 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 5034.

Nahimutangan ang lungsod 33 ka kilometros sa amihanang-kasadpang dapit sa Dakbayan sa Iloilo. Gisugod ni sa 1769.

## Mga Barangay

Ang Janiuay may 60 ka barangay.

## Kasaysayan

## Impormasyon sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
San Miguel, Iloilo

Ang **San Miguel** ikaupat nga klaseng municipalidad nahimutang sa probensya sa Iloilo, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 31.97 kilometros quadrado ug nahimutang saikaduhang distrito. 
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 25,013 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 5025.

## Mga Barangay

Ang San Miguel may 24 ka barangay.

## Mga sumpay sa gawas

*Opisyal nga sityo
Balete, Aklan

Ang **Balete** 4th class na lungsod sa  lalawigan sa Aklan sa Kasadpang Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa 2000 census, ang Balete may 23,616 ka tawo sa 4,548 na bubong.

## Mga Barangay

Balete is politically subdivided into 10 barangays.

* Aranas
* Arcangel
* Calizo
* Cortes
* Feliciano
* Fulgencio
* Guanko
* Morales
* Oquendo
* Poblacion

## Impormasyon sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Banga, Aklan

Ang **Banga** 4th class na lungsod sa  lalawigan sa Aklan sa Kasadpang Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa 2000 census, ang Banga may 32,128 ka tawo sa 6,469 na bubong.

## Mga Barangay

Ang Banga may 30 ka barangay.



* Agbanawan
* Bacan
* Badiangan
* Cerrudo
* Cupang
* Daguitan
* Daja Norte
* Daja Sur
* Dingle
* Jumarap
* Lapnag
* Libas
* Linabuan Sur
* Mambog
* Mangan

* Muguing
* Pagsanghan
* Palale
* Poblacion
* Polo
* Polocate
* San Isidro
* Sibalew
* Sigcay
* Taba-ao
* Tabayon
* Tinapuay
* Torralba
* Ugsod
* Venturanza


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Batan

Ang **Batan** 4th class na lungsod sa  lalawigan sa Aklan sa Kasadpang Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa 2000 census, ang Batan may 27,889 ka tawo sa 5,874 na bubong.

## Mga Barangay

Ang Batan may kawhaan (20) ka barangay.



* Ambolong
* Angas
* Bay-ang
* Caiyang
* Cabugao
* Camaligan
* Camanci
* Ipil
* Lalab
* Lupit

* Magpag-ong
* Magubahay
* Mambuquiao
* Man-up
* Mandong
* Napti
* Palay
* Poblacion
* Songcolan
* Tabon


## Impormasyon sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Buruanga

Ang **Buruanga** 5th class na lungsod sa  lalawigan sa Aklan sa Kasadpang Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa 2000 census, ang Buruanga may 15,077 ka tawo sa 2,758 na bubong.

## Mga Barangay

Ang Buruanga may napulo'g lima (15) ka barangay.

* Alegria
* Bagongbayan
* Balusbos
* Bel-is
* Cabugan
* El Progreso
* Habana
* Katipunan
* Mayapay
* Nazareth
* Panilongan
* Poblacion
* Santander
* Tag-osip
* Tigum

## Impormasyon sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Escalante

Ang ** Escalante ** ikaupat nga klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa Negros Occidental, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 192.76 kilometros quadrado ug nahimutang unang distrito. 
Sumala sa census ni acting 2015, dunay 94,070 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 6124. Ang sentro sa maong dakbayan mao ang Barangay Balintawak.

## Mga Barangay

Ang Dakbayan sa Escalante may 21 ka barangay.



* Alimango
* Balintawak (Pob.)
* Magsaysay (Binabongol)
* Binaguiohan
* Buenavista
* Cervantes
* Dian-ay
* Hacienda Fe
* Jonobjonob
* Japitan
* Langub

* Libertad
* Mabini
* Malasibog
* Paitan
* Pinapugasan
* Old Poblacion
* Rizal
* Tamlang
* Udtongan
* Washington


## Mga sumpay sa gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
*  2000 Philippines Census Information
Rehiyon sa Ilocos

Ang **Rehiyon sa Ilokos** kun Rehiyon 1, nahimutang sa amihanang-kasapdang bahin sa Luzon.

## Katawhan ug budaya
Ang Rehiyon mao ang historikal nga pinuy-anan sa mga Pangasinan ug Ilokano.

## Ekonomiya

## Heyograpiya

### Politika

#### Mga lalawigan
*Ilocos Norte
*Ilocos Sur
*La Union
*Pangasinan

#### Mga dakbayan
*Dakbayan sa Laoag, Ilocos Norte
*Dakbayan sa Vigan, Ilocos Sur
*Dakbayan sa Candon, Ilocos Sur
*Dakbayan sa San Fernando, La Union
*Dakbayan sa Alaminos, Pangasinan
*Dakbayan sa Urdaneta, Pangasinan
*Dakbayan sa Dagupan, Pangasinan
*Dakbayan sa San Carlos, Pangasinan

## Mga maanindot nga talan-awon
***Nasodnong parke sa Hundred Islands**
***Mga karaang balay sa Vigan**
***Mga karaang simbahan**

## Kasaysayan
Fumio Nakahira

Si Kapitan **Fumio Nakahira** sa Kasundalohang Imperyal sa Hapon ang kinaulhiang misurender sa Ikaduhang Gubat Kalibotanon. Nadiskobrehan siya sa Abril, 1980 sa bungtod sa Halcon sa isla sa Mindoro sa Pilipinas.

## Tan-awa usab
* Hiroo Onoda
* Shoichi Yokoi

## Mga sumpay sa gawas
*http://www.wanpela.com/holdouts/
Mga Kabulahanan

Ug sa pagkakita niya sa mga panon sa katawhan, siya mitungas sa bukid, ug sa nakalingkod siya ang iyang mga tinun-an miduol kaniya. Ug kanila mibungat siya sa iyang baba sa pagtudlo nga nag-ingon:

* "Bulahan ang mga kabus sa espiritu, kay ila ang gingharian sa langit.

* "Bulahan ang mga nagamasulob-on, kay sila pagalipayon.

* "Bulahan ang mga maaghop, kay sila magapanunod sa yuta.

* "Bulahan ang mga gigutom ug gi-uhaw sa pagkamatarung, kay sila pagabusgon.

* "Bulahan ang mga maloluy-on, kay magadawat silag kaluoy.

* "Bulahan ang mga maputli ug kasingkasing kay makakita sila sa Dios.

* "Bulahan ang mga magbubuhat ug kadaitan, kay sila pagatawgon nga mga anak sa Dios.

* "Bulahan ang mga ginalutos tungod sa pagkamatarung, kay ila ang gingharian sa langit.

* "Bulahan kamo sa diha nga panamastamasan kamo sa mga tawo, ug pagalutoson kamo, ug pagabutangbutangan kamo sa tanang matang sa kadautan batok kaninyo tungod kanako.

Kinahanglan managmaya ug managkalipay kamo, kay daku ang inyong balus didto sa langit, kay sa ingon man niini gilutos sa mga tawo ang mga profeta nga nanghiuna kaninyo.

## Galeriya sa hulagway


Bloch-SermonOnTheMount.jpg
IkonaZapovediBlazhenGIM.jpg
TissotBeatitudes.JPG
Talaan sa mga talaan

* Talaan sa mga magsusulat nga Sugboanon
* Talaan sa mga tudling nga Linatin
* Talaan sa mga Sinugboanong balayan sa Internet
2M1207b

Ang **2M1207b** usa ka planeta gawas sa sistema sa adlaw. Kini nag-orbit sa 2M1207A, usa ka brown dwarf. Kalimaon niini ang gidak-on sa Jupiter. Ang mga unang hulagway sa planeta nakuha sugod sa 2005 ginamit ang VLT sa Paranal, Tsile. Kini nadiskobre sa grupo nga gidumala ni Gael Chauvin sa European Southern Observatory. Ang 2M1207b ang unang planeta gawas sa atong sistema sa adlaw nga direktang maobserbahan.

## Galeriya sa hulagway


2M1207b_-_First_image_of_an_exoplanet.jpg
Artist's_rendering_of_the_2M1207_System.jpg
Exoplanet_Comparison_2M1207_b.png
1750

Ang **1750 (MDCCL)** mao ang usa ka tuig sa kalendaryong Gregoryano. Ang 1750 maoy usa ka tuig nga normal nga nagsugod sa usa ka Huwebes.
1944

## Mga panghitabo

## Mga adlawng natawhan

## Mga adlawng namatyan
* Agosto 1 - Manuel L. Quezon, unang pamuno sa Commonwealth sa Pilipinas (gipanganak 1878)
Abdominal cavity

Ang **abdominal cavity** mao ang itaas nga bahin sa *[[abdominopelvic cavity]]*. Nahimutang niini ang tiyan (*stomach*), *spleen*, dakong bahin sa gamayng tinai (*small intestine*), bahin sa dakong tinai (*big intestine*), pantog (*gall bladder*), ug atay (*liver*).

## Galeriya sa hulagway


Belly_button.jpg
Body_Cavities_Frontal_view_labeled.jpg
Scheme_body_cavities-es.svg
Abdominal_cavity.jpg
Abdominopelvic cavity

Ang **abdominopelvic cavity** mao ang *cavity* sa atubangang bahin sa lawas; kabahin niini ang *[[abdomen]]* ug ang *[[pelvic]]* nga bahin.

## Galeriya sa hulagway


Golekani_lesh.jpg
Illu_body_cavities_-_ar.png
Acetylcholine

Ang *[[chemical compound]]* nga **acetylcholine** (minubo: **Ach**) mao ang unang *[[neurotransmitter]]* nga nailhan. Kining maong *neurotransmitter* ipagawas sa mga *neuron* sa *[[parasympathetic nervous system]]* ug CNS kun *[[central nervous system]]*. Kini makapahinay sa pinitik sa kasingkasing.

## Galeriya sa hulagway


ACh-stick.png
Acetylcholine-3D-balls.png
Three_conformation_states_of_acetylcholine_receptor.jpg
Talaan sa mga tudling nga Linatin/A

**ab aeterno*: gikan sa sinugdanan sa panahon
**ab imo pectore*: gikan sa kinailawoman sa kasingkasing
**ab incunabulis*: gikan sa duyan
**ab initio*: gikan sa sinugdanan
**absente rio*: (sa pamalaod) sa absensiya/pagkawala sa sinumbong
**absit invidia*: wala tuyoa nga makapasakit
**a capite ad calcem*: gikan sa ulo hangtod sa tiil
**A cruce salus*: gikan sa Krus ang atong kaluwasan
**Acte est fabula*: human na ang pasundayag
**Anno Domini*: sa tuig sa Diyos
**Ad absurdum*: sumpaki base sa absurdiyo
**Addendum*: paapas-puno
**ad hominem*: personal nga atake sa kasumpaki
**Ad infinitum*: (sa matematika, astronomiya, pisika, termodaynamiko): walay kataposan
**Ad interim*: (sa politika) sa kasamtangan
**ad lib*: puno-puno
**Adsum*: ania ako
**Advocatus diaboli*: *Devil's Advocate*
**Agnus Dei*: Kordero sa Diyos
**alibi*: naa sa laing dapit
**alma mater*: nagpadakong inahan. Sa modernong gamit, kini nagpasabot nga tulunghaang gigraduwaran
**Alter ego*: (sa saykolohiya) laing pagkatawo
**Ante meridiem*: sa dili pa mag-udto
**A posse ad esse*: gikan sa posibilidad ngadto sa aktuwalidad. Sa mga sinulat ni Santo Tomas de Aquino, dili mahitabo ang aktuwalidad gikan sa lain pang posibilidad kon dili tungod sa usa ka personalidad -- ang Diyos
**Ars gratia artis*: alampat alang sa katuyoan sa alampat (*art for art's sake*)
**Artium baccalaureus*: Bachelor of Arts
**Artium magister*: Master of Arts
**Ave atque vale*: komosta ug hangtod sa sunod (*hello and goodbye*)
**Ave Maria*: Maghimaya ka Maria
Maghimaya Ka Maria

Ang **Maghimaya Ka Maria** mao ang timbaya sa arkanghel nga si Gabriel kang Maria sa Maayong Balita.

Sa mga Romano Katoliko, kini usa usab ka pag-ampo. Ania ang kompletong teksto:

Maghimaya ka Maria, napuno ka sa grasya 
Ang Ginoong Diyos maanaa kanimo. 
Bulahan ikaw sa mga babayeng tanan, 
Ug bulahan man usab ang bunga sa tiyan mo nga si Hesus. 
Santa Maria inahan ka sa Diyos, 
Ig-ampo mo kaming mga makasasala, 
Karon ug sa oras sa among ikamatay. 
Amen.

**Ubang Paagi sa pag-ampo:**
Maghimaya ka Maria, napuno ka sa grasya 
Ang Ginoong Diyos anaa kanimo. 
Bulahan ikaw sa mga babayeng tanan, 
Ug bulahan man usab ang bunga sa tiyan mo nga si Hesus. 

Santa Maria inahan ka sa Diyos, 
Ig-ampo mo kaming mga makasasala, 
Karon ug sa oras/takna sa among kamatayon. 
Amen.
Enero 1

Ang **Enero 1** ang unang adlaw sa tuig sa kalendaryong Gregoryan. 364 pa ka adlaw (365 kon *[[leap year]]*) ang nahabilin sa tuig.

## Mga dagkong panghitabo sumad ning adlawa
* 1921: Gibuwag ang lungsod sa Sogod, Sugbo, gikan sa Catmon.

## Mga gipanganak sumad ning adlawa

## Mga nangamatay sumad ning adlawa

## Mga selebrasyon ning adlawa

## Mga sumpay sa gawas

* BBC: On This Day
* Today in History: January 1
Enero 2

Ang **Enero 2** ang ika-2 nga adlaw sa tuig sa kalendaryong Gregoryan. 363 pa ka adlaw (364 kon *[[leap year]]*) ang nahabilin sa tuig.

## Mga dagkong panghitabo sumad ning adlawa

## Mga gipanganak sumad ning adlawa

## Mga nangamatay sumad ning adlawa

## Mga selebrasyon ning adlawa
* Katolikong kasaulugan ni San Basil ang Bantugan ug ni San Gregorio Nacianceno.

## Mga eksternal nga link
* BBC: On This Day
* Today in History: January 2 

## Galeriya sa hulagway


Forros_Crimea.jpg
Gregory_of_Nazianzus.jpg
Krönungszug2.jpg
Fort Hughes

Ang **Fort Hughes** (Caballo, Pilipinas) kanhi kabahin sa depensa sa kabaybayonan sa mga bahiya sa Manila ug Subic sa Kasundalohan sa Tinipong Bansa.

Tan-awa usab:
*Heyograpiya sa Pilipinas
*Kasaysayan sa Militar sa Pilinas
*Kasaysayan sa Militar sa Tinipong Bansa

## Galeriya sa hulagway


Map of Corregidor 1941.jpg
Enero 7

Ang **Enero 7** ang ika-7 nga adlaw sa tuig sa kalendaryong Gregoryan. 358 pa ka adlaw (359 kon *[[leap year]]*) ang nahabilin sa tuig.

## Mga dagkong panghitabo sumad ning adlawa

## Mga gipanganak sumad ning adlawa

## Mga nangamatay sumad ning adlawa

## Mga selebrasyon ning adlawa
* Mga nagpiyesta sa Simbahang Romano Katoliko  
** San Carlos sa Sezze
** San Luciano sa Antioch
** San Ramon sa Penyafort

## Mga eksternal nga link
* BBC: On This Day
* Today in History: January 7
Barugo

Ang **Barugo** usa ka ika-upat nga klase nga lungsod sa lalawigan sa Leyte sa Sidlakang Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini  may populasyon nga 26,919 ka tawo sa 5,108 ka bubong.

## Mga Barangay

Ang Barugo nabahin ngadto sa 37 ka barangay. 



*Abango
*Amahit
*Balire
*Balud
*Bukid
*Bulod
*Busay
*Cabarasan
*Cabolo-an
*Calingcaguing
*Can-isag
*Canomantag
*Cuta

*Domogdog
*Duka
*Guindaohan
*Hiagsam
*Hilaba
*Hinugayan
*Ibag
*Minuhang
*Minuswang
*Pikas
*Pitogo
*Poblacion Dist. I

*Poblacion Dist. II
*Poblacion Dist. III
*Poblacion Dist. IV
*Poblacion Dist. V
*Poblacion Dist. VI (New Road)
*Pongso
*Roosevelt
*San Isidro
*San Roque
*Santa Rosa
*Santarin
*Tutug-an


## Kasaysayan

## Mga sumpay sa gawas

*Opisyal na Websayt sa Lungsod sa Barugo 
*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Abril 3

:*Alang sa selebrasyon sa [[Dakbayan sa Sugbo]], adtoa ang [[Tres de Abril]].*

Ang **Abril 3** ang ika-3 nga adlaw sa tuig sa kalendaryong Gregoryan. 272 pa ka adlaw ang nahabilin sa tuig.

## Mga dagkong panghitabo sumad ning adlawa
* 1898: Milihok ang mga rebolusyonaryo sa Sugbo batok sa mga Katsila.

## Mga gipanganak sumad ning adlawa

## Mga nangamatay sumad ning adlawa

## Mga selebrasyon ning adlawa

## Mga eksternal nga link
* BBC: On This Day
* Today in History: April 3
Enero

Ang **Enero** mao ang unang bulan sa tuig sa tuigang Gregoryano ug usa sa mga bulan nga may 31 ka adlaw. Ang iyahang lumadnong tumbas mao ang **Ulalong**.
Pebrero

Ang **Pebrero** mao ang ika-duha nga bulan sa tuig sa tuigang Gregoryano. Iyahang lumadnong tumbas mao ang **Dagangkahoy**.
Mayo

:*Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Mayo (pagklaro)]].*

Ang **Mayo** mao ang ika-lima nga bulan sa tuig sa tuigang Gregoryano. Ang iyahang lumadnong tumbas mao ang **Himabuyan**.
Republika sa Bohol

Ang **Republika sa Bohol** usa ka kagamhanan nga giingong nagdumala sa isla sa Bohol gikan sa Hunyo 11, 1899 hangtod Disyembre 23, 1901.

## Mga nag-unang hitabo
### Pederal nga Kagamhanan sa Kabisay-an
Sa Disyembre 20, 1898, usa ka piniliay sa Tagbilaran ang gipahigayon ubos sa pagdumala ni Lt. Hen. Emilio Verdeflor sa Sugbo. Ang maong kagamhanan sakop sa *Gobierno de Canton de Visayas* kun Pederal nga Kagamhanan sa Kabisay-an. Pagka-Disyembre 25, 1898, ang mga piniling opisyal mihupot sa renda sa pangagamhanan.

Pipila ka mga Boholano misulat kang Pamuno-nasod Emilio Aguinaldo aron ipakawalay bali ang nahitabong piniliay. Sa Enero 8, 1899, miisyu og dekrito si Aguinaldo ug kini nadawat sa kataposang semana sa maong bulan, kanus-a ang mga Presidente Munisipal sa Bohol mipili og bag-ong mga opisyal. Ang mga napili mao kining mosunod:

* Gobernador: Bernabe Reyes
* Bise-Gobernador: Salustino Borja
* Tigsugyot sa Pinansiyal nga mga Butang: Rafael Reyes
* Tigsugyot alang sa Hustiya: Eduardo Calceta
* Tigsugyot kabahin sa Polisya: Macario Sarmiento
* Heneral sa Armadong Kusog sa Bohol: Braulio Flores

### Pagkabungkag sa pederal nga kagamhanan
Sa Pebrero 11, 1899, gisulong sa mga Amerikano ang ulong-buhatan sa Pederal nga Kagamhanan sa Kabisay-an didto sa Santa Barbara, Iloilo. Niining puntoha ang mga Boholano midesisyon nga maghimog ilang kaugalingong republika.

## Pag-umol sa republika
### Pagpatay kang Bag. Flores
Ang unang giplano sa mga opisyal sa kagamhanan sa Bohol mao ang pagpatawag og usa ka kombensiyon alang sa pagsulat og usa ka batakang-balaod. Mitumaw ang pag-ilogay sa gahom tali ni Reyes ug Flores. Gisugo ni Reyes ang Sugboanong si Pedro Samson aron pagpatay kang Flores. Sa Mayo 20 sa maong tuig, gipatay si Bag. Flores ug ang duha niya ka anak sa Kapitolyo sa Lalawigan.

### Ang kombensiyon konstitusyonal
Sa Hunyo 11 sa mao gihapong tuig, gisugdan ang kombensiyon konstitusyonal. Giaprobahan kini sa mao ra gihapong mga tawo nga nag-guba niini ug misunod ang eleksiyon diin si Reyes ang migawas nga mananaog. Walay nahitabong plebisito kabahin sa maong batakang-balaod.

### Pag-amin ni Bag. Samson
Si Pedro Samson nahimong baganbagani sa maong kagamhanan. Siya mitahan lamang sa mga Amerikanhon nianang Disyembre 23, 1901.

## Mga reperensiya
* Republic of Bohol Constitutional Convention and the Killing of Gen. Braulio Flores
Septiyembre

Ang **Septiyembre** mao ang ika-siyam nga bulan sa tuig sa tuigang Gregoryano. Iyahang lumadnong tumbas mao ang **Kagurolsol**.
Mayo 21

Ang **Mayo 21** ang ika-141 nga adlaw sa tuig sa kalendaryong Gregoryan. 224 pa ka adlaw ang nahabilin sa tuig.

## Mga dagkong panghitabo sumad ning adlawa
* 1972 - Ang Pietà ni Michelangelo gidaot sa usa ka bandal.
* 1991 - gipatay ang kanhi Primiro Ministro sa Indiya nga si Rajiv Gandhi sa usa ka babayeng *suicide bomber* duol sa Madras.

## Mga gipanganak sumad ning adlawa
* 1527 - Haring Felipe II sa Espanya (namatay 1528)

## Mga nangamatay sumad ning adlawa
* 1991 - Rajiv Gandhi, kanhi Primiro Ministro sa Indiya (natawo 1944)

## Mga selebrasyon ning adlawa

## Mga eksternal nga link
* BBC: On This Day
* Today in History: May 21
Kalendaryo

Ang **kalendaryo** kun **talaadlawan** maoy sistema sa pagngalan sa mga yugto sa panahon, ilabina sa mga adlaw.  Kini nga mga ngalan nailhan nga mga petsa sa kalendaryo.  Ang mga petsa mahimong ibase sa giila nga mga lihok sa mga butang nga astronomiya.  Usab usa ka pisikal nga himan (kasagaran papel) usa ka kalendaryo nga naghulagway sa sistema (pananglitan, usa ka *kalendaryo sa lamesa*)–kini ang labing kasagaran nga paggamit sa pulong.

## Mga [[bulan (panahon)|bulan]] sa tuig
* Enero (Ulalong)
* Pebrero (Dagangkahoy)
* Marso (Dagangbulan)
* Abril (Kiling)
* Mayo (Himabuyan)
* Hunyo (Kabay)
* Hulyo (Hinapdapon)
* Agosto (Lubadlubad)
* Septiyembre (Kagurolsol)
* Oktubre (Bagyo-bagyo)
* Nobiyembre (Panglot-nga-diyutay)
* Disyembre (Panglot-nga-dako)

## Mga sumpay sa gawas

*Calendar converter, including all major civil, religious and technical calendars.
Hunyo 12

Ang **Hunyo 12** ang ika-163 nga adlaw sa tuig sa kalendaryong Gregoryan. 202 pa ka adlaw ang nahabilin sa tuig.

## Mga dagkong panghitabo sumad ning adlawa

## Mga gipanganak sumad ning adlawa

## Mga nangamatay sumad ning adlawa

## Mga selebrasyon ning adlawa
*Pilipinas - adlaw sa Independensiya. 1898
*Pederasyon sa Rusya - adlaw sa Rusya(Independence Day). 1990
*Brasil - Dia dos Namorados (Lover's day; Pareha sa Valentine's Day)

## Mga eksternal nga link
*BBC: On This Day
*Today in History: June 12
Septiyembre 11

Ang **Septiyembre 11** ang ika-254 nga adlaw sa tuig sa kalendaryong Gregoryan. 111 pa ka adlaw ang nahabilin sa tuig.

## Mga dagkong panghitabo sumad ning adlawa

* 2001 - Septiyembre 11 nga pag-atake sa World Trade Center sa Dakbayan sa New York ug sa kasadpang pader sa Pentagon sa Arlington, Virginia; ug pag crash sa usa ka eroplanong pampasahero sa  Shanksville, Pennsylvania. 2,974 ka tawo ang namatay. 

Ang mga terminong *September 11* ug *9/11* gigamit sa medya isip minubo sa Septiyembre 11, 2001 nga pag-atake sa mga terorista sa Estados Unidos. Kini ang nagpasugod sa Gubat sa Terorismo.

## Mga gipanganak sumad ning adlawa
Umutit ang buhay ko sa panahon nun

## Mga nangamatay sumad ning adlawa

## Mga selebrasyon ning adlawa

## Mga eksternal nga link
* BBC: On This Day
* Today in History: September 11
Disyembre 24

Ang **Disyembre 24** ang ika-358 nga adlaw sa tuig sa kalendaryong Gregoryan. 7 pa ka adlaw ang nahabilin sa tuig.

## Mga dagkong panghitabo sumad ning adlawa

## Mga gipanganak sumad ning adlawa

## Mga nangamatay sumad ning adlawa

## Mga selebrasyon ning adlawa

## Mga eksternal nga link
*BBC: On This Day
*Today in History: December 24 

## SUGBUANONG MGA PANID SA INTERNET

* Mga Lindog 
* DYAB Abante Bisaya
* DYAB Gallery
* Arangkada
* Radyo Patrol Balita
* Balay Ni Tikay
* Pasada 1512
* DYAB Statistics
* Inday Misyel
* DYAB Tech
* Hoy Gising!
* NBA Updates
* Public Service Announcements
* Kapamilya Forum
* Job Fair
* Kini Ang Radyo Patrol
* Atong Bisnis
* Sex Sense
* Maayong Morning
* Rated R
* Tabang Patrol
* Mr. Dream Boy
* Ay'g Saba!
* Sentimental Journey
* Timbangan sa Hustisya
* Radyo Ebanghelyo
* Atong Banat
* Pulso sa Sugbo 
* Wanted Langga
* Artistahon Ba? 
* Showbiz Patrol
* Alas Sa Balita
* Halad Sa Kapamilya
* Kapamilya Relief Campaign
* Way Lubagay, Way Suburnohay!
* Arangkada sa TV
* DYAB Podcast
Disyembre 28

Ang **Disyembre 28** ang ika-362 nga adlaw sa tuig sa kalendaryong Gregoryan. 3 pa ka adlaw ang nahabilin sa tuig.

## Mga dagkong panghitabo sumad ning adlawa

## Mga gipanganak sumad ning adlawa

## Mga nangamatay sumad ning adlawa

## Mga selebrasyon ning adlawa
Kini usab ang gi ilang Ninos Inocentes o ang adlaw nga gi ila sa kalendaryong kristyano nga pagpatay sa mga inosenting ninyos o mga bata sa Bethlehem sa sugo ni Haring Herodes.  Kini iyang gi pa tuman aron sa pagpanaw sa na ilang mga tabi tabi nga natawo na ang usa ka bata nga maoy maghari sa tibuok kalibotan ug ilhong hari sa tanang hari, sa ni adtong hitabo tanang mga batat edad bag ong natawo hangtud duha ka panu igon iyang gipapatay.  Mao ang ngalang Ninos Inocentes napatik na sa kalendaryo sa pagtapos sa pasko.

## Mga eksternal nga link
* BBC: On This Day
* Today in History: December 28
Marcelo Fernan

Si **Marcelo Fern&#225;n y Briones** (Oktubre 24, 1927 -  Hulyo 11, 1999) usa ka manlalaban ug politikong Pilipino. Siya lamang ang bugtong Pilipino nga nakapamuno sa hudikatura ug lehislatibong sanga sa kagamhanan sa Pilipinas, isip Pamunong Mahistrado sa Kinatas-ang Hukmanan ug isip presidente sa Senado, sa pangiyahay.

Si Fernan natawo sa dakbayan sa Sugbo sa mga mestisong ginikanan. Sa tuig 1953 migraduwar siya isip abogado gikan sa Unibersidad sa Pilipinas. Miadto siya sa Unibersidad sa Harvard sa Estados Unidos aron makuha ang iyang *master's degree*. Dangtan og pipila ka tuig, mibalik siya sa Pilipinas ug misulod sa politika isip delegado sa Nasodnong Kombensiyon alang sa Batakang Balaod. Sa tuig 1977 napili siyang nasodnong pamuno sa Integrated Bar (Nasodnong Kapunongan sa mga Manlalaban) ug sa 1988 nahimong Pamunong Mahistrado sa Kinatas-ang Hukmanan. Sa tuig 1995, napili siya isip senador. Sa pag-abli sa ika-11 nga Kongreso niadtong 1998, siya ang gipiling pamuno sa Senado.

Miluwat sa pagkapamuno sa Senado si Fernan nianang Hunyo 28, 1999 tungod sa pagkasakit. Pipila ka adlaw ang nakalabay (Hulyo 11), namatay siya sa Dakbayan sa Sugbo.

Ang ikaduhang taytayan nga nagdugtong sa mga isla sa Sugbo ug Mactan ginganlan pahinungod kaniya.
Estronsyo

Ang **estronsyo** or **estrontyo** (Iningles *strontium*) mao ang elementong kimiko sa talaang peryodiko nga may simbolo nga **Sr** ug kaiphan nga atomik 38. Ang estrontyo mao ang puthaw.

## References
Mangagaw

Ang **mangagaw** (*Euphorbia hirta*) usa ka sagbot nga sagad masagol sa balili, hiyunghiyong, ug uban pang kasagarang sagbot/tanom.

Ang dahon sa mangagaw kombinasyon sa berde ug lila nga bulok. Gagmay ang punoan niini nga may berde usab nga bulok. Tabunon ang punoan duol sa gamot niini. Ang iyang mga bulak dili sama og bayhon sa kasagarang mga bulak nga dunay mga gihay kun petal. Lingin kini ug may berde ug lila nga bulok ug nagpatong sa punoan sa tanom.

Ang mangagaw gigamit sa Kabisay-an ug Mindanaw isip tambal sa dengi.

Laing pangalan niini mao ang *tawatawa*.

## Mga sumpay sa gawas
* What's in ''mangagaw''?
Magnesyo

Ang **magnesyo** ay ang elementong kimiko nga naa sa periodic table na may simbolo kimiko na Mg og atomic number nga 12. Ang magnesyum ay ang ika-otso nga pinakadaghan sa kalibutan

## References
Dakbayan sa San Carlos

Ang **Dakbayan sa San Carlos** ngalan sa duha ka lugar sa Pilipinas:

* San Carlos, Negros Occidental
* San Carlos, Pangasinan
San Carlos, Negros Occidental

Ang ** Dakbayan sa San Carlos ** ikaduhang klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa Negros Occidental, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 451.50 kilometros quadrado ug nahimutang unang distrito. 
Sumala sa census ni acting 2015, dunay 132,536 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 6127.

## Mga Barangay
Ang Dakbayan sa San Carlos may napulo'g walo (18) ka barangay.



* Bagonbon
* Buluangan
* Codcod
* Ermita
* Guadalupe
* Nataban
* Palampas
* Barangay I (Pob.)
* Barangay II (Pob.)

* Barangay III (Pob.)
* Barangay IV (Pob.)
* Barangay V (Pob.)
* Barangay VI (Pob.)
* Prosperidad
* Punao
* Quezon
* Rizal
* San Juan


## Mga sumpay sa gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
*  2000 Philippines Census Information 
* The Official website of the City of San Carlos, Province of Negros Occidental
* GENESYS (Phil.) Foundation, Inc. 
* San Carlos Development Board, Inc. 
* SanCa FOODS, Inc. 
* Julio and Florentina Ledesma Foundation, Inc. 
* Asian Rural-Urban Development and Peace Institute, Inc. (ARDEP) 
* CINCINs Quality Website Templates 
* '''YONEK Computers and Designs''' - Provide Web design, Web development, PC repair. - ''San Carlos City, Negros Occidental''
Anaha

Ang **anaha** usa ka insekto nga susama og hitsura sa hulmigas apan tag-as og kamoy, medyo may pagkapula, ug dili mamaak. Mosupsop kini og mga tam-is sama sa biko, kamay, ug dugos.

## Galeriya sa hulagway


Anaha_from_Kaka'ako_Waterfront_Park.jpg
Anaha_under_Construction_(23715421695).jpg
Anaha_under_construction._(24132565946).jpg
Anaha_as_seen_from_Magic_Island_(27788799603).jpg
Construction_of_Waena_and_Anaha_as_seen_from_Ward_Farmer's_Market_(26083146710).jpg
Kasadya Ning Taknaa

Ang **Kasadya Ning Taknaa** (o **Kasadya ning Taknaa**) usa ka popular nga tugtog sa Pasko sa mga dapit sa Pilipinas diin ang gigamit nga pinulongan mao ang Binisayang Sinugboanon. Ang maong kanta gitagik ni Vicente Rubi (mas nailhan isip Noy Inting Rubi), usa ka iladong kompositor sa mga awit Binisaya. Ang teksto sa awit gisulat ni Mariano Vestil.

Ang maong kanta labihan ka popular nga gani kini gihimog bersiyon sa ubang pinulongan, lakip na sa Tinagalog.

## Liriko
Ania ang tibuok nga teksto sa maong awit:
Juan Capistrano

Si **Juan Capistrano** (Initalyano: *Giovanni da Capestrano*) usa sa labing bantogang Pransiskanong magwawali. Siya natawo sa Capestrano, Italya, sa tuig 1386.

Human mahuman ang iyang pagkadoktor sa balaod, natudlo siya isip gobernador sa Perugia, diin siya naminyo og usa ka maanyag ug adunahang babaye.

Sa tuig 1416 miulbo ang gubat tali sa Perugia ug Malatestas, ug si Juan nabilanggo. Human sa iyang pagkabilanggo nakigbulag siya sa iyang asawa ug nakahukom nga mosulod sa kongregasyon sa mga Pransiskano.

Agig pagpakita sa iyang pag-usab, mituyok siya sa tibuok Perugia nga nagdalag plakards diin nahisulat ang mga salang iyang nahimo.

Sa tuig 1420 naordinahan siya pagkapari ug nagsugod pagwali nga malamposon sa Maayong Balita sa Italya ug Alemanya.

Sa tuig 1456, gitahasan siya sa Santo Papa sa pagpahigayon og krusada batok sa mga Turko. Nagmalamposon ang iyang krusada nga gilangkoban sa 70,000 ka mga hinanib.

Tulo ka bulan human ang krusada, namatay siya tungod sa usa ka impeksiyon.
Basay

Ang **Basay** usa ka 4th class nga lungsod sa lalawigan sa Negros Oriental sa Taliwalang Kabisay-an na rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa 2000 na senso, ang Basay may populasyon nga 21,366 ka tawo sa 4,220 ka panimalay.

## Mga barangay

Ang Basay may 10 ka barangay.

* Actin
* Bal-os
* Bongalonan
* Cabalayongan
* Cabatuanan
* Linantayan
* Maglinao
* Nagbo-alao
* Olandao
* Poblacion

## Mga sumpay sa gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
*  2000 Philippines Census Information
Bacong

Ang **Bacong** usa ka 4th class nga bungto sa lalawigan sa Negros Oriental sa Taliwalang Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa 2000 nga sensus, ang Bacong may populasyon nga 23,219 ka tawo sa 4,832 ka bubong.

## Mga Barangay

Ang Bacong may 22 ka barangay.



* Balayagmanok
* Banilad
* Buntis
* Buntod
* Calangag
* Combado
* Doldol
* Isugan
* Liptong
* Lutao
* Magsuhot

* Malabago
* Mampas
* North Poblacion
* Sacsac
* San Miguel
* South Poblacion
* Sulodpan
* Timbanga
* Timbao
* Tubod
* West Poblacion


## Mga Sumpay sa Gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
*  2000 Philippines Census Information
Guindulman

Ang **Guindulman** usa ka 4th class na lungsod sa lalawigan sa Bohol sa Pilipinas. Sumala sa 2000 na senso, ang Guindulman may populasyon na 29,166 ka tawo sa 5,573 na panimalay.

## Mga Barangay

Ang Guindulman may napulo'g siyam (19) ka barangay.



* Basdio
* Bato
* Bayong
* Biabas
* Bulawan
* Cabantian
* Canhaway
* Cansiwang
* Casbu
* Catungawan Sur

* Catungawan Norte
* Guinacot
* Guio-ang
* Lombog
* Mayuga
* Sawang (Pob.)
* Tabajan (Pob.)
* Tabunok
* Trinidad


## Mga Eksternal na Sumpay

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Inabanga

Ang **Inabanga** usa ka 4th class na lungsod sa lalawigan sa Bohol sa Pilipinas. Sumala sa 2000 na senso, ang Inabanga may populasyon na 40,714 ka tawo sa 7,867 na bubong.

## Mga Barangay

Ang Inabanga may 50 ka barangay.



* Anonang
* Bahan
* Badiang
* Baguhan
* Banahao
* Baogo
* Bugang
* Cagawasan
* Cagayan
* Cambitoon
* Canlinte
* Cawayan
* Cogon
* Cuaming
* Dagnawan
* Dagohoy
* Dait Sur

* Datag
* Fatima
* Hambongan
* Ilaud (Pob.)
* Ilaya
* Ilihan
* Lapacan Norte
* Lapacan Sur
* Lawis
* Liloan Norte
* Liloan Sur
* Lomboy
* Lonoy Cainsican
* Lonoy Roma
* Lutao
* Luyo
* Mabuhay

* Maria Rosario
* Nabuad
* Napo
* Ondol
* Poblacion
* Riverside
* Saa
* San Isidro
* San Jose
* Santo Niño
* Santo Rosario
* Sua
* Tambook
* Tungod
* U-og
* Ubujan


## Mga Eksternal na Sumpay

*Philippine Standard Geographic Code
* 2000 Philippines Census Information
Jagna

Ang **Jagna** usa ka 4th class na lungsod sa lalawigan sa Bohol sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa 2000 na senso, ang Jagna may populasyon na 30,643 ka tawo sa 5,957 na bu    .

## Mga barangay
Ang Jagna may 33 ka barangay.



* Alejawan
* Balili
* Boctol
* Buyog
* Bunga Ilaya
* Bunga Mar
* Cabunga-an
* Calabacita
* Cambugason
* Can-ipol
* Canjulao

* Cantagay
* Cantuyoc
* Canuba
* Can-upao
* Faraon
* Ipil
* Kinagbaan
* Laca
* Larapan
* Lonoy
* Looc

* Malbog
* Mayana
* Naatang
* Nausok
* Odiong
* Pagina
* Pangdan
* Poblacion (Pondol)
* Tejero
* Tubod Mar
* Tubod Monte


## Mga popular nga tawo nga natawo sa Jagna, Bohol
* Justo S. Virtudazo, magsusulat sa Sinugboanon

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Alicia, Bohol

Ang **Alicia** usa ka 5th class na lungsod sa lalawigan sa Bohol sa Pilipinas. Sumala sa 2000 na senso, ang Alicia may populasyon na 14,204 ka tawo sa 4,065 na bubong.

## Mga Barangay

Ang Alicia may napulo'g lima (15) ka barangay.

* Cabatang
* Cagongcagong
* Cambaol
* Cayacay
* Del Monte
* Katipunan
* La Hacienda
* Mahayag
* Napo
* Pagahat
* Poblacion (Calingganay)
* Progreso
* Putlongcam
* Sudlon (Omhor)
* Untaga

## Mga Eksternal na Sumpay

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Garcia Hernandez

Ang **Garcia Hernandez** usa ka 4th class na lungsod sa lalawigan sa Bohol sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa 2000 na senso, ang Garcia Hernandez may populasyon na 21,428 ka tawo sa 3,989 na bubong.

## Mga Barangay

Ang Garcia Hernandez may 30 ka barangay.



* Abijilan
* Antipolo
* Basiao
* Cagwang
* Calma
* Cambuyo
* Canayaon East
* Canayaon West
* Candanas
* Candulao
* Catmon
* Cayam
* Cupa
* Datag
* Estaca

* Libertad
* Lungsodaan East
* Lungsodaan West
* Malinao
* Manaba
* Pasong
* Poblacion East
* Poblacion West
* Sacaon
* Sampong
* Tabuan
* Togbongon
* Ulbujan East
* Ulbujan West
* Victoria


## Mga Eksternal na Sumpay

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Duero

Ang **Duero** usa ka 5th class nga lungsod sa lalawigan sa Bohol sa Taliwalang Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa senso niadtong tuig 2000, ang Duero adunay populasyon nga 16,485 ka tawo sa 3,245 ka bubong.

## Mga Barangay

Ang Duero adunay 21 ka barangay.



* Alejawan
* Angilan
* Anibongan
* Bangwalog
* Cansuhay
* Danao
* Duay
* Guinsularan
* Itum
* Langkis
* Lobogon

* Madua Norte
* Madua Sur
* Mambool
* Mawi
* Payao
* San Antonio (Pob.)
* San Isidro
* San Pedro
* Imelda
* Taytay


## Mga Eksternal na Sumpay

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Dimiao

Ang **Dimiao** usa ka 5th class na lungsod sa lalawigan sa Bohol sa Taliwalang Kabisay-an na rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa 2000 na senso, ang Dimiao may 14,151 ka tawo sa 2,708 na bubong.

## Mga Barangay

Ang Dimiao may 35 ka barangay.



* Abihid
* Alemania
* Baguhan
* Bakilid
* Balbalan
* Banban
* Bauhugan
* Bilisan
* Cabagakian
* Cabanbanan
* Cadap-agan
* Cambacol

* Cambayaon
* Canhayupon
* Canlambong
* Casingan
* Catugasan
* Datag
* Guindaguitan
* Guingoyuran
* Ile
* Lapsaon
* Limokon Ilaod
* Limokon Ilaya

* Luyo
* Malijao
* Oac
* Pagsa
* Pangihawan
* Sawang
* Puangyuta
* Tangohay
* Taongon Cabatuan
* Tawid Bitaog
* Taongon Can-andam


## Mga Eksternal na Sumpay

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information