open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Republika

Ang **republika** (res publica sa Linatin) usa ka porma sa kagamhanan diin giisip ang nasod nga *pagpakabaan sa katawhan*, ug dili kay pribadong pagpakabanaan o panag-iya lang sa pamunoan. Ang nagaunang mga puwesto sa gahom sulod sa republika wala himoang ipanunod nga kabilin, hinunoa makab-ot lang pinaagi sa piniliay nga nagdayag sa pagtugot sa gipamunoan. Ang inganang matang sa kapuwestohan sa pagpamuno gidahom nga makiangayong magrepresentar sa katibuk-ang lungsoran. Porma siya sa pangagamhanan diin ang pamuno nasod dili o wala isipang hari. Sa Amerikanhong konteksto, nagkahulogan sab ang pulong republika sa usa lang ka pangagamhanan diin mga napiling representante ang mobarog isip dayag sa katibuk-ang kalungsoranonan, giila kini laing mga dapit isip representatibanhong demokrasya (usa ka demokratikanhong republika) ug gipadagan ang gahom subay sa lagda sa pamalaod (usa ka konstitutional nga republika).

Taman 2017, 159 sa 206 ka soberiniyanhong nasod sa kalibotan ang nagdala sa pulong *republika* sa ilang mga opisyal nga ngalan - dili hinuon tanan ani nila tinuod nga republika ingon sab dunay mga republika nga walay pulong republika sa ilang opisyal nga ngalan.

Unang gimugna ang terminong “republika” niadtong mga 500 BC sa Roma, apan sa pagtuyok sa panahon nagkasahi na ang kahulogan niining maong termino. Sa sinugdan ang Linatin nga terminong “*res publica*” nagpasabot sa nahaunang “di-matibuk-anong porma sa demokrasya” sama adtong didto sa Roma sa mga tuig 500 BC taman 27 BC.  Sa kasamtangangan kahulogan sa republika wala nay gitawag og *pinalabing hut-ong* nga mao ray puydeng mamunoan.

## Mga pakisayran
Estado

Ang **bansa** kun **estado** usa ka politikal nga asosasyon nga adunay dominyon sa usa ka heyograpikal nga arya. Apil niini ang mga institusyon nga adunay otoridad sa pagmugna og mga balaod para sa paggobyerno sa mga tawo sa katilingban sa usa ka teritoryo. Ang pagka-estado nakadepende sa pag-ila sa uban pang estado kung internal o eksternal ba ang soberanya niini. Sa sosyolohiya, ang estado nailhan sa kini nga mga institusyon: sa kang Max Weber nga depinisyon, ang bansa mao ang organisasyon nga adunay monopolyo sa lehitimong paggamit sa pisikal nga puwersa sa usa ka ginsakapan, sama sa armadong puwersa, serbisyo sibil o burokrasya, hukumanan ug polisya.

Ang mga nasod sa Tinipong Bansa, Australya, Malasya og Mehiko mga ehemplo sa mga nasod nga migamit sa estado isip subnasyonal nga dibisyong administratibo. Ang Pilipinas ug Canada mga pananglit sa paggamit sa lalawigan isip subnasyonal nga dibisyon sa mga ginsakpan sa nasod.
Cristobal Colon

Si **Cristobal Colon** (Initalyano: *Cristoforo Colombo*, Ininggles: *Cristopher Columbus*) (Genoa, Italya 1451 – Mayo 20, 1506, Valladolid, Espanya) mao ang nabigador ug kolonyalista ubos sa serbisyo sa Gingharian sa Espanya nga giila sa kasaysayan isip unang Uropanhon nga nakadiskubre sa Amerika sa tuig 1492. Ang iyang mga biyahe mao ang nagpahibalo sa mga Uropanhon sa kahimutangan sa Kasadpang Hemispero ug ang superkontinente niini nga Amerika ug ang malamposong pagpundar sa mga kolonya ug kulturang Uropanhon sa Bag-ong Kalibotan (*New World*). 

Ang Iningles nga ngalan: *Christopher Columbus* usa ka anglisisasyon sa Linatin nga *Christophorus Columbus*. Sa Initalyano nailhan siiya nga *Cristoforo Colombo*.

Ang Colon Street (kaniadto: Calle Colón) sa Sugbo, nga mao ang nahiunang dalan nga dakbayanon sa Pilipinas, gingalan gikan kaniya.
Kadagatang Pasipiko

Ang **Kalawrang Pasipiko** (gikan sa Linatin nga ngalan *Mare Pacificum*, "linaw nga dagat", gipangalanan ni eksplorador Fernando de Magallanes) mao ang labing dako sa mga kalawran sa kalibotan. Gikan sa Artiko sa amihanan hangtod ngadto sa Antartika sa habagatan, utlanan sa kasadpan ang Asya ug Australya ug sa Amerika sa sidlakan. Sa iyang 169.2 ka milyon kilometro kwadrado (65.3 milyon milya kwadrado) gilangkopon, ang kining pinakadako nga dibsiyon sa Kalibotanhong Kadagatan– ug mao, sa hidrospera – mga 46% sa tanang tubig sa surface sa Kalibotan ug mga 32% sa total surface area sa Kalibotan, nmao nga mas dako ang Pasipiko kaysa sa tanang kayutaan sa Kalibotan. Ang ekwador mibahin niini ngadto sa Amihanang Pasipiko ug Habagatang Pasipiko. Ang Mariana Trench sa kasadpang Amihanang Pasipiko mao ang pinakalawom nga lugar sa Kalibotan, 10,911 ka metro (35,798 piyes) ang sukod. Ang Philippine Trench mao ang ikaduha sa pinakalawom.
Kadagatang Atlantiko

Ang **Kadagatang Atlantiko** mao ang ikaduha nga labing dako nga kadagatan sa kalibotan; adunay arya nga 106.4 milyon kilometro kwadrado (41.1 milyon milya kwadrado), mokabat og 1/5 sa surface sa Kalibotan. Ang Atlantiko gipangalanan gikan kang Atlas sa Mitolohiyang Griyego. Ang labing karaan nga mensyon nining termino gikan sa *The Histories of Herodotus* sa tuig 450 BC. Bag-o pa nakadiskubre ug ubang kadagatan ang mga Uropeyo, , ang terminong "*ocean*" kapareho sa katubigan human sa Kasadpang Uropa nga karon nailhang Atlantiko. Ang mga Griyego mitoo nga usa kini ka higante nga sapa nga mipalibot sa kalibotan. 

Giutlanan ang Atlantiko sa mga kontinente sa Uropa ug Aprika sa sidlakan, ug sa Amerika sa kasadpan.
Dagat Bering

Ang **Dagat Bering** (o Dagat Imarpik) mao ang dagat sa Amihanang Kadagatang Pasipiko nga adunay lawom nga basin (ang Aleutian Basin). Kini ang nagsilbing utlanan sa kanaypan sa Asya ngadto sa kanaypan sa Amihanang Amerika. Ang mga utlanan niini mao ang bansa sa Alaska sa sidlakan ug amihanang-sidlakan, Siberya ug ang Kamchatka Peninsula sa Rusya sa kasadpan, Alaska Peninsula ug ang Aleutian Islands sa habagatan ug sa Bering Strait sa amihanan. Ang Bristol Bay mao ang porsyon sa Dagat Bering nga naghiwalay sa Alaska Peninsula gikan sa Alaska meynland. Gipangalan ang dagat sa Danes nga nabigador, si Vitus Bering, ang unang Uropeyo nga milayag dinhi.

## Mga reperensya
Alaska

:*Para sa uban pang gamit, tan-awa ang [[Alaska (pagklaro)]].*

Ang **Alaska** mao ang *exclave* ug estado sa Tinipong Bansa, nahimutang sa kasadpan sa Kanada, sa pinaka amihanang-kasadpan nga parte sa kontiente sa Amihanang Amerika. Kini ang estado nga adunay labing dako nga arya, ang labing taas nga bukid, labing dako og diperensya sa elebasyon, pinaka-ekstensibo nga *wilderness*, pinakadaghan og danaw, kabaybayonan, ug *wetlands*, pero kini ang may pinakagamay og densidad sa populasyon.
Hawaii

Ang **Hawaii** (Hawaiian: Mokuʻāina o Hawaiʻi) nahimong ika-50 nga estado sa Tinipong Bansa niadtong Agosto 21, 1959. Ang kining arkipelago nga estado nahimutang sa tropikal nga Amihanang Kadagatang Pasipiko, 2,300 ka milya (3,700 km) ang gilay-on gikan sa meynland sa USA. Sa ika-19 nga siglo, nailhan ang Hawaii isip Sandwich Islands.

Kini ang estado nga adunay pinakadaghan nga mga Pilipino.
Dagang Magasin

ANG **DAGANG MAGASIN** (Mutya sa Halamang Bisaya) usa ka binulan nga magasing Binisaya nga gipagula sa DFI sa Agosto, 2007 sa paningkamot ug pagpakabana sa mga opisyal niini ubos sa pamunoan ni Ret. Col. Rodulfo A. Vaño, ang nasubliang presidente sa Dagang Foundation, Inc. (sa tuig 2007). Siya ang nagdasig sa pagpublikar gayod sa Dagang Magasin ug siya usab ang labawng naningkamot ug nagpakabana nga giabagan dayon nila ni Mlbn. Cesar Kilaton, Jr., ang tsirman sa DFI, ug ni Ernesto A. Amatiaga, ang bise presidente sa DFI.

## Ang Editoryal
Kini ang kinatibuk-ang mensahe sa editoryal sa unang gula sa Dagang Magasin:

"Wala matulog ang mga gabii sa Dagang Foundation Inc. pagbugtaw sa gidamgong mga mithi. Way pagkutat ang buylo sa iyang kasibot pagtikad sa nagkapanas nga natad sa lumadnong katitikan. Apan ang maong kadasig ug kakugi dili mabati hangtod nga kini ikahubad ngadto sa buhat – ngadto sa butang makita, bisan mahimo kining buhing sanglitanan alang sa uban nga adunay susamang mainitong tinguha.
Ang pagpakabana sa Dagang pagpadato sa lumadnong katitikan iyang gibulto sa pagpakita pinaagi sa bangga sa sinulatay; pagpatik sa antolohiya sa piniling mga balak ug sugilanon; pagpatik sa tuigan; forum o seminar sa mga magsusulat; drama sa bantawan; basabalak ug uban pa, sa pamasin nga ang maong mga kalihokan makahaling og kasibot sa atong mga batan-on pag-ila sa bili sa dila nga gibilin kanato ni Haring Lapulapu.

"Tapos masudsod sa pundok ang wanang sa kamingaw sa kagabhion, may mga bituon nga nasipong, hangtod nga diha sa nagduka nga kaadlawon, nasaghid ang sidsid sa langit dihang nagkahiusa sa pag-uyonay ang iyang mga sinaligan alang sa kahimugsoan sa Dagang Magasin, ang Mutya sa Halamang Bisaya, nga mogula matag bulan.

"Taliti lamang ang maong kahago sa usa ka dakong pangindahay. Ang nataran sa katitikan halapad kaayo. Busa, uban sa tanang kasakopan sa Dagang, atong hawiran ang liboy sa atong daro ug bugwalon ta ang naumal nga yuta sa halamang Bisaya aron mobalik sa pagpanglunhaw ang nagkalawos nga dahon sa kaugalingon tang Binisaya- Sinugboanon nga pinulongan."

@Ang Editorial Board:
Ang "Editorial Board" sa Dagang Magasin gilangkoban ning mosunod:
Ret. Col. [Rodulfo A. Vaño], *Managing Editor*; (Ernesto A. Amatiaga], 'editor-in-chief'; [Uriel C. Vallecera(PSK) ug [Quir L. de Gracia], "Associate Editors" [Romeo T. Limpangog], [Samuel M. Gilig, Sr.], [Emy L. Bustillo], [Ritchie "Pete" Mendoza] ug [Segundo S. Mercado(PSK], "Contributing Editors"; [Fred F. Monternel] ug [Ludie A. Amatiaga], "Advertising Consultants"; [Graciano Gras Butantan], "Circulation"; [Sergio O. Mendoza], "Artist"; ug Mlbn. [Cesar Kilaton, Jr.], "Legal Consultant".

## Buhatan
* 2nd Floor Melsam Bldg., D. Jakosalem St., 6000 Cebu City.
Orange, Vaucluse

Ang **Orange** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 6,964 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Vaucluse sa rehiyon sa Provence-Alpes-Côte d'Azur.
Gran Britanya

:*Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Great Britain]].*

**Gran Britanya** (*Great Britain* sa Iningles) usa ka pulo sa Kasadpang Europa diin nahimutang ang tulo ka nasod sa Hiniusang Gingharian (Ang Engta, Scotta ug ang Wales). Nahimutsa Inglatera, sa sentro nga bahin sa nasod, 

Ang klima baybayon. Ang kasarangang giiniton  °C.  Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa &nbsp;°C, ug ang kinabugnawan Pebrero, sa &nbsp;°C.

## Ang mga gi basihan niini
Pag-anular sa kaminyoon

Ang **annulment** legal nga proseso sa deklarasyon sa anulasyon sa kasal. Ang pag-anular ang nag-una nga gigamit ingon nga usa ka puli alang sa diborsiyo, diin diborsiyo dili magamit.

## Mga sumpay sa gawas
*  katin-awan sa mga kalainan tali sa usa ka annulment ug sa usa ka diborsiyo ni abogado
Diborsyo

Ang **diborsyo** terminasyon sa kasal sa wala pa ang ang kamatayon. Lamang sa duha ka mga nasud dili motugot sa diborsyo: Pilipinas ug Dakbayan sa Batikano. Sa Pilipinas, pag-anular sa kaminyoon gigamit ingon nga usa ka puli alang sa diborsiyo.

## Mga sumpay sa gawas
*  *[http://www.osv.com/OSV4MeNav/MyCatholicFaithOnlineResources/WhattheChurchTeaches/WTCTAnnulments/WTCTAnnulmentCatholicDivorce/tabid/386/Default.aspx katin-awan sa mga kalainan tali sa usa ka annulment ug sa usa ka diborsiyo ni abogado] *
Pascual L. Rejas

Si **Pascual L. Rejas** usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon.

## Mga obra
### Sugilanon
* Kadtong Singsing Sa Tamboanan (Bis. Peb. 28, 2007)
* Ang Mamusilay, Si Manang Sepa Ug Ako (Bis. May. 2, 2007)

### Artikulo
* Gotu Kola: Bililhon Nga Tambal (Bis. Abr. 18, 2007)
* Talagsaon Magbabasa (kaubang tagsulat ni Tranquilino P. Udarbe; Bis. Ago. 15, 2005)
2001

Ang tuig **2001** (MMI) usa ka *[[komun nga tuig]]* sa kalendaryong Gregoryano. Kini nagsugod sa Lunes. Sumala sa tradisyonal ug ensakto nga interpretasyon sa kalendaryong Gregoryano, 2001 mao ang unang tuig sa siglo 21 ug sa ikatulong milenyo.
Kristiyanismo

Ang **Kristyanismo** kun **kristohanon** mao'y usang tinoohang monoteista nga nakasentro sa kinabuhi ug mga tudlo ni Hesus.

## Mga sumpay sa gawas

* Kaagi sa Simbahang Ortodokso 
* The Orthodox Faith  
* Ortodoksya ug Katolisismo: Unsa'y mga pagkalain? 
* Unsa'y mga pagkalain sa Ortodoksya at Romanong Katolisismo? 
* Pilang mga diretsong tubag bahin sa Simbahang Ortodokso
Papa

:*Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Papa (pagklaro)]].*

Ang **Balaang Papa** maoy Obispo sa Roma, ang espiritwal nga lider sa Simbahang Katoliko, ug punoang-estado sa Dakbayan sa Watikano.

## Mga Balaang Papa nga adunay panid sa Wikipedya
* Papa Juan Pablo I
* Papa Juan Pablo II

## Mga sumpay sa gawas

* Ang Balaang Amahan
* Ang Papa ug pagkausang Kristohanon
Fiji

**Fiji** (Fijian: Matanitu ko Viti; Fijian Hindustani: फ़िजी فِجی), maoy usa ka islang nasod sa Oseanya, sa Habagatang Kadagatang Pasipiko sidlakan sa Vanuatu, kasadpan sa Tonga ug habagatan sa Tuvalu. Dunay mga 322 ka isla ang nasod, 106 niini permanenteng gipuy-an, ug may 522 nga islets.isla, Viti Levu ug Vanua Levu ang duha nga labing dakong isla. 

Ang namuyo dinhi kasagarang lumad sa mga isla, Polinesyano (ug may Tongan sab) ug Melanesyano ang kaliwat (54.3%), ug mga Indo-Fijian (38.1%), mga *descendants* sa mga Indyano nga *contract laborers* nga gidala sa mga Britaniko niadtong siglo 19.
Kiribati

**Kiribati** (IPA: [ˈkiribæs] o ki-ri-bas) sa Gilbertes, usahay ilitok nga [ˌkɪrəˈbɑti], maoy usa ka islang nasod sa sentral nga Kadagatang Pasipiko. Duna kiniy 33 ka mga atoll sa 1,351,000 mi² (3,500,000 km²) sa may ekwador ug nag-utlanan sa International Date Line sa sidlakan. Ang ngalang Kiribati mao ang lokal nga baryant sa "Gilberts", ang tawag sa Iningles sa mga isla dinhi.
## Galeriya sa hulagway


Payl:Kiritimati AKK Lagoon Shore.jpg
Payl:LocationKiribati.png
Payl:Tarawa, Kiribati ESA22224800.jpeg
Payl:Kiribati w1 locator.svg
Payl:Japan Kiribati locator.png
Payl:Kiribati borders.svg
Payl:Flag of Kiribati.svg
Kapupud-ang Marshall

Ang **Kapupud-ang Marshall** mao ang islang nasod sa Micronesia sa kasadpang Kadagatang Pasipiko, nahimutang sa amihanan sa Nauru ug Kiribati, sidlakan sa Pederadong Estados sa Micronesia ug habagatan sa teritoryo sa US nga Wake Island. Majuro ang iyang kapital.

## Galeriya sa hulagway


LocationMarshallIslands.png
Omelek_Island.jpg
Shoreline_majuro.jpg
Nauru

**Nauru** maoy usa ka islang nasod sa rehiyon sa Mikronesya sa Habagatang Kadagatang Pasipiko. Ang labing duol nga silingan mao ang isla sa Banaba sa Kiribati, 300 km pasidlakan. Ang Nauru mao ang labing gamay nga islang nasod sa kalibotan, 21 km² (8.1 sq. mi) lang ang arya. Kini sab ang labing gamay nga independiyente nga republika, ug nag-inusarang way kapital nga opisyal.

Ang Nauru usa ka isla nga adunahan sa *phosphate*, ug ang pag-eksport niini mao ang iyang pangunang rekurso sa ekonomiya. Investor ang nasod sa Philphos sa Isabel, Leyte.
Palau

Ang **Palau** (Palauan: Belau; Kinatsila: Palaos), maoy usa ka islang nasod sa Kadagatang Pasipiko, mga 500 milyas (800 km) sidlakan sa Pilipinas ug 2000 milyas (3200 km) habagatan sa Tokyo. Naindependensiya sa tuig 1994 gikan sa United Nations trusteeship (gi-administer sa Estados Unidos), usa kini sa mga labing batan-on ug labing gamay nga mga nasod. Sakop kini sa *Spanish East Indies* (gi-administer sa Pilipinas) hangtod 1898.
Nugini sa Papua

**Nugini sa Papua‏**, **Papua New Guinea** o **Papua Nueva Guinea** (paglitok: pa-pyu-wa nyu gi-ni o pa-pu-wa nwe-ba gi-neya) (Tok Pisin: Papua Niugini) maoy usa ka nasod sa Oseanya, nahimutang sa sidlakang bahin sa isla sa New Guinea ug uban pang mga isla (ang kasadpang bahin sa isla mao ang probinsiya sa Indonesia nga Papua ug West Papua). Nahimutang ang nasod sa habagatang-kasadpang Kadagatang Pasipiko, sa rehiyon nga gitawag og Melanesia. Port Moresby ang iyang kapital ug kinadak-ang dakbayan. Usa kini sa mga labing diberso (*diverse*) nga nasod sa kalibotan, mas daghan pa sa 850 ang lumad nga pinulongan ug mao pod ang gidaghanon sa mga katilingban nga tradisyonal, sa populasyon nga 6 ka milyon. Ang nasod usa sa labing rural, 18% lang sa katawhan nagpuyo sa mga urban nga lugar. Wa pa kaayo ma-eksplorar ang nasod, daghan pang mga *species* sa tanom ug mananap ang wa pa madiskubre sa interyor sa Papua New Guinea.

## Galeriya sa hulagway


LocationPapuaNewGuinea.png
Papua_new_guinea_provinces_(numbers).png
Port_Moresby_Town2_Mschlauch.jpg
Samowa

**Samowa** (**Samoa**) mao ang nasod sa kasadpang bahin sa Arkipelago sa Samoa sa Habagatang Kadagatang Pasipiko. Nailhan ang nasod isip Western Samoa sa mga tuig 1914-1997. Naadmit ang nasod sa Hiniusang mga Nasod sa Disyembre 15, 1976 sa ngalang Samowa. Apia ang iyang kapital. Ang arkipelago, apil ang American Samoa (o Samowa Amerikano) sa sidlakang bahin, nailhan isip Navigators Islands (Islas Nabegadores) sa wa pa ang siglo 20. Yutang-sakop sa Tinipong Bansa ang Samowa Amerikano.
Kapupud-ang Solomon

Ang **Kapupud-ang Solomon** maoy usa ka nasod sa Melanesia sa Oseanya, sidlakan sa Papua New Guinea, gitibuok sa mga usa ka mil nga mga isla. Ang iyang arya 28,400 km² (10,965 mi²). Honiara ang iyang kapital, nahimutang sa isla sa Guadalcanal. Sa karon, ika-30 ang nasod sa Failed State Index.

## Galeriya sa hulagway


Dugout_canoe_Rennell.jpg
Honiara_aerial_crop.jpg
LocationSolomonIslands.png
Tonga

Ang **Gingharian sa Tonga** maoy usa ka independiyenteng arkipelago sa habagatang Kadagatang Pasipiko. Nahimutang kini habagatan sa Samoa ug sidlakan sa Fiji. Nailhan usab ang mga isla isip *Friendly Islands*, ang ngalan gihatag ni Kapitan James Cook tungod sa maabi-abing pagtagad kaniya.

Ang Tonga mao lang ang monarkiya o gingharian sa mga islang nasod sa Oseanya. Kini sab ang ikaduhang labing "tambok" nga nasod sa kalibotan - 90% sa populasyon bug-at ang timbang o *obese*.
Pederadong Estados sa Micronesia

Ang **Pederadong Estados sa Micronesia** o **Micronesia** (Iningles: *Federated States of Micronesia*)
maoy usa ka islang nasod sa Kadagatang Pasipiko. Nahimutang kini sa amihanang-sidlakan sa Papua New Guinea ug sidlakan sa Pilipinas. Ang nasod dunay *free association* sa Estados Unidos. Ang Micronesia bahin kaniadto sa Trust Territory of the Pacific Islands ubos sa Hiniusang mga Nasod ug gi-administer sa US; ug parte sa *Spanish East Indies* (gidumala sa Pilipinas) sa siglo 19. Sa tuig 1979 na-adap ang konstitusyon, ug sa 1986 naproklama ang independensiya ubos sa Compact of Free Association sa Estados Unidos. Ang mga isyu sa karon mao ang kawalag trabaho, sobrang pangisda, ug pagsalig sa tabang sa Amerika (*US aid*). Palikir ang iyang kapital.

## Galeriya sa hulagway


LocationMicronesia.png
Micronesian_Cultural_Area.png
Palikir.JPG
Sison, Surigao del Norte

Ang **Sison** usa ka ikalimang klase nga lungsod sa lalawigan sa Surigao del Norte sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 10,046 ka tawo sa 1,958 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Sison nabahin ngadto sa napulo'g duha (12) ka barangay.

* Biyabid  
* Gacepan 
* Ima 
* Lower Patag 
* Mabuhay 
* Mayag 
* Poblacion (San Pedro) 
* San Isidro 
* San Pablo 
* Tagbayani 
* Tinogpahan 
* Upper Patag

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Tuvalu

**Tuvalu** , nailhan kaniadto isip *Ellice Islands*, maoy usa ka islang nasod sa Polinesya sa Oseanya, taliwala sa Hawaii ug Australia. Kiribati, Samoa ug Fiji ang mga silingan nga nasod. Gitibuok og upat ka *reef* ug lima nga atoll, ang iyang tibuok nga arya 26 kilometros kwadrados lang (10 sq mi). Kini ang ikaduha sa labing gamay og populasyon nga nasod (ang Dakbayan sa Vatican ang nahiuna) ug kini ang labing gamay nga nasod nga miyembro sa Hiniusang mga Nasod binase sa populasyon. Sa pisikal nga gidak-on sa yuta, ang Tuvalu ang ikaupat nga labing gamay sa kalibotan: Dakbayan sa Vatican - 0.44 km²; Monaco - 1.95 km² ug Nauru - 21 km².

## Ngalan sa nasod
 Ang opisyal nga ngalan "Tuvalu" sa Tuvaluan.  Ang opisyal nga notasyon sa Ingles parehas.

Sa lokal nga lengguwahe, ang tu nagpasabot nga "barog" ug ang value nagpasabot nga "8".  Kini tungod sa kamatuoran nga ang Tuvalu sa naandan adunay walo ka pulo nga gipuy-an (ang tanan nga siyam ka isla gipuy-an na sukad sa 1949).
Socorro, Surigao del Norte

Ang **Socorro** usa ka ikalima ka klase nga lungsod sa lalawigan sa Surigao del Norte sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 17,932 ka tawo sa 3,071 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Socorro nabahin ngadto sa napulo'g upat (14) ka barangay.

* Albino Taruc 
* Del Pilar  
* Helene 
* Honrado 
* Navarro (Pob.) 
* Nueva Estrella 
* Pamosaingan (nga sa una Gardeña ug lakip sa Del Carmen)
* Rizal (Pob.) 
* Salog 
* San Roque 
* Santa Cruz 
* Sering 
* Songkoy 
* Sudlon

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Tagana-an

Ang **Tagana-an** usa ka ikalima ka klase nga lungsod sa lalawigan sa Surigao del Norte sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 12,844 ka tawo sa 2,545 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Tagana-an nabahin ngadto sa (14) ka barangay.

* Aurora (Pob.)  
* Azucena (Pob.) 
* Banban 
* Cawilan 
* Fabio 
* Himamaug 
* Laurel 
* Lower Libas 
* Opong 
* Patino 
* Sampaguita (Pob.) 
* Talavera 
* Union 
* Upper Libas

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Dakbayan sa Surigao

Ang **Dakbayan sa Surigao** ikatulo nga klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa Surigao del Norte, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 245.30 kilometros quadrado ug nahimutang ikaduhang distrito. 
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 140,540 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 8400.

Mao kini ang ulohang dakbayan sa Surigao del Norte. 

## Mga barangay

Ang Dakbayan sa Surigao may 54 ka barangay.



* Alang-alang 
* Alegria 
* Anomar 
* Aurora 
* Balibayon 
* Balite
* Baybay 
* Bilabid 
* Bitaugan 
* Bonifacio 
* Buenavista 
* Cabongbongan 
* Cagniog 
* Cagutsan 
* Canlanipa 
* Cantiasay 
* Capalayan 
* Catadman 
* Danao 

* Danawan 
* Day-asan 
* Ipil 
* Jubgan
* Libuac 
* Lipata 
* Lisondra 
* Luna 
* Mabini 
* Mabua 
* Manyagao 
* Mapawa 
* Mat-i 
* Nabago 
* Nonoc 
* Orok 
* Poctoy 
* Punta Bilar 
* Quezon 

* Rizal 
* Sabang 
* San Isidro 
* San Jose 
* San Juan 
* San Pedro (Hanigad) 
* San Roque 
* Sema (Bad-asay) 
* Sidlakan 
* Silop 
* Sugbay 
* Sukailang 
* Taft (Pob.) 
* Talisay 
* Togbongon 
* Trinidad 
* Washington (Pob.) 
* Zaragoza 


## Mga Medya
### Mga AM estasyon
*DXAO-AM 639 kHz (Progressive Broadcasting Corporation)
*DXHF 1206 kHz (Radio GMA)

## Mga sumpay sa gawas
* Surigao, Mindanao current Photos  
* Mainit,Surigao Del Norte  
* San Nicolas College HS Alumni  
* Philippine Standard Geographic Code 
*  2000 Philippines Census Information 
* Informations and photos of Surigao City
Humus

:*Para sa organikong unod sa yuta, tan-awa ang [[Umus]].*

Ang **humus** (Inarabiko: حمص بطحينة, *hummus bi-tahini*; Inebreyo: חומוס, *ẖumus*; Inarmenyo: համոս) maoy usa ka nga sawsawan nga gama sa gigaling nga garbanso, tahina, duga sa limon, ug ahos. Popular ang hummus sa lain-lain niining mga lokal nga matang sa Tungang Sidlakan, bisan dili siguro kon diin mismo didto ini naggikan.
Musaka

Ang **musaka** maoy usa ka tradisyonal nga pagkaong sukad sa talong sa Kabalkanan ug sa Tungang Sidlakan, apan naasosyar kaayo sa Gresya ug Turkeya.
Lana sa oliba

Ang **lana sa oliba** maoy lana sa prutas gikan sa oliba, usa ka tradisyonal nga tanom sa Dal-as sa Mediteraneyo. Kasagaran ini nga gigamit sa pagluto, kosmetiko, tambal, ug sabon, ug agig sugnod alang sa mga tradisyonal nga lamparang petroleyo.
Hesús

:*Alang sa ubang gamit, adtoa ang [[Jesus (pagklaro)]].*

Si **Hesús** (Inebreyo: ישו, *Yeshu*) (8–2 BC/BCE - 29–36 AD/CE), usab nailhan isip **Hesus sa Nazaret**, mao ang sentral nga tawo sa Kristiyanismo. Siya gitawag usab isip **Hesu-kristo** (Ininggles: *Jesus Christ*), diin ang *cristo* titulo nga gikan sa Grinyegong χριστός (*christós*), ang gipasabot ang "ang dinihogan," sa Sinugboanon, nga usab kapareho sa Inebreyo nga משיח (*mashíaḥ*; Kinatsila: *mesías*; Ininggles: *messiah*). Ang ngalang *Jesús* gikan sa Kinatsila nga gikan sa Linatin *Iesus* nga gikan sa Grinyegong Ιησούς (*Iisoús*), nga usab orihinal nga ginikanan sa Inebreyo יהושע‎ (*[[Josue|Yehoshúa]]*) o sa Inarameyo ישו (*Yeshúa*), ang gipasabot "Si YHWH ang kaluwasan."

## Mga pakisayran
Tagalog

**Tagalog** mao ang tawag sa mga lumad nga katawhan sa Katagalogan, apil ang Metro Manila. Tinagalog ang tawag sa ilang pinulongan.

## Galeriya sa hulagway


04337jfDapit_May_2017_Liturgical_folk_street_dancing_Flores_de_María_Malolos_Cathedralfvf_21.jpg
Naturales_5.png
Tagalog_dress,_early_1800s.jpg
3742aTilapia_Tagalog.jpg
37Tilapia_Tagalog.jpg
3742Tilapia_Tagalog.jpg
3742BTilapia_Tagalog.jpg
Diariong_Tagalog.jpg
9851Tilapia_Tagalog_27.jpg
Vernon, Eure

Ang **Vernon** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 3,659 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Eure sa rehiyon sa Normandie.


Image:Vernon - Les Tourelles01.jpg|Les Tourelles
Image:Vernon - Église01.jpg|Collégiale Notre-Dame
Image:Vernon - Colombages01.jpg|Place Barette
Image:Vernon - Musée AG Poulain01.jpg|Musée Alphonse Georges Poulain
Tinagalog

Ang **pinulongang Tinagalog** kun **pinulongang Pilipinhon** sa opisyal nga tawag, mao ang pinulongan sa mga Tagalog. Kini gitabi sa mga rehiyon sa Manila, Tunga-tungang Luzon CALABARZON ug MIMAROPA. Kini usab ang nasodnon ug usa sa duha ka opisyal nga pinulongan sa Pilipinas pinauyon sa Konstitusyon sa 1987. Gitudlo kini sa tanang mga tunghaan sa nasod.

## Mga pakisayran

## Tan-awa usab
* Komisyon sa Wikang Filipino
* Sentro ng Wikang Filipino
* Sentro Rizal
* Mga pinulongan sa Pilipinas

## Mga sumpay sa gawas
*Language planning in multilingual countries: The case of the Philippines, discussion by linguist and educator Andrew Gonz&#225;lez
* Ang Sitwasyon ng Planipikasyong Pampinulongan sa Pilipinas , ni Andrew Gonz&#225;lez, FSC
* Ang Metamorposis sa Tinagalog isip Nasodnong Pinulongan
Simbahang Ortodoksong Pilipino

Ga-refer ang **Simbahang Ortodoksong Pilipino** sa katibuk-ang opisyal nga tukod nga presensyang Ortodokso sa Pilipinas. Kasagaran ini nga pikas sa duhang hurisdiksyon:

* ang Eksarkado sa Pilipinas, sa ubus sa Patriyarkadong Ekumeniko sa Constantinople,
* ang Misyong Kristyanong Ortodoksong Antiochian sa Pilipinas, sa ubus sa Patriyarkado sa Antioch.

## Galeriya sa hulagway


Christ_Pantocrator_mosaic_from_Hagia_Sophia_2744_x_2900_pixels_3.1_MB.jpg
Our_Holy_Mother_Of_Perpetual_Succour.jpg
Dulce de leche

Ang **dulce de leche** ("kending gatas" sa literal) mao'y latik nga base sa gatas.

## Mga sumpay sa gawas
*Usa ka simpleng resipi sa paggama ug ''dulce de leche'' gamit lamang ang usa kang lata sa kondensada
*Resipi para sa ''dulce de leche'' sa tacosalad.com
*Kasaysayan sa ''dulce de leche''
*Resipi sa usa kang Arhentinong lain
*Artikulo sa Manila Bulletin tungkol sa dulce de leche
José Rizal

:*Ang [[Rizal]] moredirek dinhi. Alang sa lalawigan, adtoa ang [[Rizal (lalawigan)]], alang sa ubang gamit adtoa ang [[Rizal (pagklaro)]]*.

Si **José Protasio Rizal Mercado y Alonso Realonda** (19 Kabay 1861 – 30 Panglot-nga-Dako 1896) mao ang usa ka bayani nga Pilipinhon ug usa sa kalab-anang inila'ng tigpasiugda sa pagbag-o sa nasud Pilipinas kaniadto sa pagsakop sa mga Katstila. Giila siya nga kalab-anang maayo'ng bayani ug gitala isip usa sa mga nasodnong bayani sa Pilipinas sa Lúlan sa mga Nasudnong Bayani.

Natawo si Rizal sa usa ka adunahang bánay sa Calamba, Laguna ug siya ang ikapito sa napulog-duha ka mga anak sa magtiayong Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandro ug Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos. Mituon siya sa Kinatumhan sa Ateneo de Manila, ug nakakuha og diploma nga *Mangkoy sa Alampat* ug nagtuon og panambal sa Kinatumhaan sa Santo Tomas sa Manila. Gipadayon niya ang iyang pagtuon sa Kinatumhaan sa Madrid, ug nakakuha og *Lisensiya sa Medisina*, nga mihatag kaniya og katungod sa pagpraktis sa panambal. Nagtuon usab siya sa Kinatumhaan sa Paris ug Kinatumhaan sa Heidelberg.

## Sayo'ng Kinabuhi

## Mga pakisayran
Tubig

Ang **tubig** natural nga likidong materyal nga namugnà sa panagtapon sa duha ka atom sa hydrogen ug usa sa oxygen: **H₂O**.

## Mga sumpay sa gawas
* World Water Day - Marso 22
* World Water Monitoring Day - Septiyembre 18
Lubot

Ang **lubot** mao ang likorang bahin sa lawas sa tawo. Kini ang gawasanan sa hugaw.

## Galeriya sa hulagway


Human buttocks.jpg
Human_buttocks.jpg
Male_human_buttocks.jpg
Bunyag

**Bunyag** o **Bawtismo** mao ang relihiyoso nga ritwal sa pagpuripikar pinaagi sa tubig nga sagad maasosyar sa admisyon sa pagkamiyembro o pagkatibuok sa pagkamiyembro sa usa ka tao ngadto sa Kristiyanismo.
1770

Ang **1770 (MDCCLXX)** mao ang usa ka tuig sa kalendaryong Gregoryano. Ang 1770 maoy usa ka tuig nga normal nga nagsugod sa usa ka Lunes.
Kompositor

Ang **kompositor** maoy usa ka tawo nga magsusulat og awit o musika. Ang termino nagreper sa usa nga tigsulat og musika pinaagi sa usa ka notasyon sa musika, para matugtog o ma*perform* sa usa ka musikero. Kini mao ang kalainan sa kompositor sa usa ka musikero o mag-aawit — ang naulahi tig-usab o tigtokar og instrumento.

## Galeriya sa hulagway


Beethoven.jpg
Classical_music_composers_montage.JPG
Louis-Nicolas_Clerambault.jpg
Piyanista

Ang **piyanista** maoy usa ka tawo nga tigtugtog o tigtokar sa piano. Ang usa ka propesyonal nga piyanista puyde moperform og mga solo nga piyesa, motugtog sa usa ka gamayng ensemble, o moakompanyar sa mga musikero ug solo nga instrumentalista.

Ang usa ka piyanistang klasikal sagad nga mitokar sa piano sa bata nga edad, ang uban mga tres anyos pa lamang. Daghan sa mga kompositor nga klasikal birtuso nga piyanista sab: Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven, Carl Maria von Weber, Frédéric Chopin, Robert Schumann, Franz Liszt, Felix Mendelssohn-Bartholdy, Charles-Valentin Alkan, Johannes Brahms, Ferruccio Busoni, Anton Rubinstein, Alexander Scriabin, Sergei Rachmaninoff, Sergei Prokofiev, ug Dmitri Shostakovich.

## Galeriya sa hulagway


Khatia_Buniatishvilli07_(48466926996).jpg
Temporal-Control-and-Hand-Movement-Efficiency-in-Skilled-Music-Performance-pone.0050901.s001.ogv
Kabungol

Ang pulong **pagkabungol** o **bungol** dunay daghang kahulugan depende sa konteksto. Sa siyensiya ug medisina, ang pagkabungol nagpasabot sa usa ka kondisyon nga pisikal nga kulang og sensitibidad sa tingog o tunog (*sound*) ang usa ka tawo. Nagpasabot kini sa usa ka tawo nga parsyal o total ang kakulangan sa pagkadungog. Sa legal nga termino, ang pagkabungol giklasipikar pinaagi sa degri sa pagkawala sa pagkadungog (*hearing loss*). Kini mao ang total (90 dB - 120 dB o mas dako), grabe (60 dB - 90 dB), modereyt (30 dB - 60 dB), ug mild (10 dB - 30 dB sa hearing loss).

## Galeriya sa hulagway


Deafness_and_hard_of_hearing_symbol.png
International_Symbol_for_Deafness.svg
Symphony No. 5 (Beethoven)

Ang **Symphony No. 5 sa C minor, Op. 67** ni Ludwig van Beethoven nahisulat sa 1804–08. Ang kini nga *[[symphony]]* usa sa mga labing popular nga komposisyon sa musika nga klasikal, ug usa sa mga labing gitugtog nga symphony. Duna kiniy upat ka lihok: ang pasiuna (opening) sonata allegro, ang andante, ug paspas scherzo nga mosunod sa *attacca* ngadto sa finale. Una kini natugtog sa Vienna sa Theater an der Wien sa 1808. Si E.T.A. Hoffmann miingon sa kini nga symphony isip "usa sa labing importante nga obra sa tanang panahon". 

Nagsugod kini sa upat-ka-nota nga "mubo-mubo-mubo-taas" nga motif nga balikon kaduha: ()
::

Ang symphony, ug ang upat-ka-nota nga pasiunang motif nailhan sa tibuok kalibotan ug ginatugtog hangtod karon sa kulturang popular.

## Reperensya
Symphony No. 9 (Beethoven)

Ang **Symphony No. 9 sa D minor, Op. 125 "Choral"** mao ang naulahing kompletong symphony nga nahimo ni Ludwig van Beethoven. Nakompleto sa tuig 1824, ang Ika-siyam nga Symphony o *Ninth Symphony* maoy usa sa mga labing iladong obra sa repertoire nga Kasadpanon, giila isip ikono ug ginikanan sa musika nga Romantiko , ug usa sa mga labing napasidunggan nga obra ni Beethoven.

Ang Symphony No. 9 dunay parte nga gikan sa Ode an die Freude ("Ode to Joy"), usa ka balak ni Friedrich Schiller, ug ang teksto niini kantahon sa solowista ug koro sa naulhing lihok. Kini ang nahiunang ehemplo sa usa ka kompositor nga migamit og tingog sa tawo sa parehong lebel sa mga instrumento sa usa ka symphony, ang mipasiugda sa tono sa simponya nga Romantiko.
Symphony No. 6 (Beethoven)

Ang **Symphony No. 6 sa F major (Op. 68)** ni Ludwig van Beethoven, nailhan isip Pastoral Symphony, nakompleto sa tuig 1808. Usa kini ka program music, ang symphony adunay titulo sa unang pagtugtog nga "Recollections of Country Life".
Für Elise

"**Für Elise**" (Inaleman sa *Alang kang Elise*, Iningles: "*For Elise*") mao ang popular nga ngalan sa "**Bagatelle in A minor**", WoO 59, usa ka piyesa sa musika para sa solo nga piano nga obra ni Ludwig van Beethoven, nasulat niadtong 1810. 

Usa sab kini sa popular nga rington sa Nokia nga selpon.

## Literatura
* Klaus Martin Kopitz, *Beethoven’s ‘Elise’ [[:en:Elisabeth Röckel|Elisabeth Röckel]]: a forgotten love story and a famous piano piece*, in: *[[:en:The Musical Times|The Musical Times]]*, vol. 161, no. 1953 (Winter 2020), p. 9–26 (PDF)
Klima

Ang **klima** (Kinatsila: *clima*) mao ang mga pinagsamang tinugyanan sa mga kondisyong pangkahanginan nga nagahatag hiyas sa usa ka wanang.

## Galeriya sa hulagway


Köppen-Geiger_Climate_Classification_Map_(1980–2016)_no_borders.png
MonthlyMeanT.gif
The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg
Piano Sonata No. 8 (Beethoven)

Ang **Piano Sonata No. 8 sa C minor, op. 13** ni Ludwig van Beethoven komun nga nailhan isip **Pathetique** (gihunahuna nga usa sa mga obra nga ginganlan sa kompositor mismo, sa tinuoray ang tigmantala ang mipangalan niining obra) namantala sa tuig 1799, nahisulat sa miaging tuig, nga 27 anyos pa lamang si Beethoven. Ang dedikasyon sa obra alang sa iyang higala nga si Prinsipe Karl von Lichnowsky.

Ang Pathétique Sonata giingon nga maoy nahiunang komposisyon ni Beethoven nga nakakuha og labing dugay nga popularidad. Narepresentar kini hangtod karon sa mga konsiyerto ug mga recording sa mga piyanista.

Ang obra mokabat og mga 19 minutos.

## Galeriya sa hulagway


Beethoven_Riedel_1801.jpg
Piano Sonata No. 14 (Beethoven)

Ang **Piano Sonata No. 14 sa C-sharp minor "Quasi una fantasia"**, Op. 27, No. 2, ni Ludwig van Beethoven, mas popular isip **"Moonlight" Sonata**. Ang obra nakompleto sa tuig 1801 ug gidedikar sa iyang estudyante, ang 17-anyos nga Kondesa Giulietta Guicciardi, kang kinsa si Beethoven nahiguma. Ang ngalang "Moonlight" Sonata gikuha gikan sa 1832 nga deskripsiyon sa unang lihok sa mangbabalak nga si Ludwig Rellstab, nga mikompara niini sa kahayag sa bulan nga misiga sa Lanaw sa Lucerne.
Saint-Laurent-des-Bois, Eure

Ang **Saint-Laurent-des-Bois** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 171 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Eure sa rehiyon sa Normandie.
Kapital

Sa politika, ang **kaulohan** (usab gitawag nga **kapital** kun **kabesera**) mao ang sentro sa kagamhanan sa usa ka nasod. Kini pirmi mao ang dakbayan nga anaa nahimutang ang mga buhatan ug mga dapit sa kagamhanan nga gitakda sa balaod.

Sa mga bansang unitaryo, "sentrong administratibo" o uban pang termino ang kasagarang gigamit alang sa mga kapital sa subnasyonal nga dibisyon. Sa Pilipinas, kaulohan ang gigamit alang sa sentro nga dakbayan sa lalawigan kung asa nahimutang ang kapitolyo, ug sentrong bungtoanon (*regional center*) o sentro sa kagamhanan (*government center*) sa mga bungto.

Sa kasaysayan, ang mga nag-unang sentro sa ekonomiya sa bansa kun bungto punay mao ang pokus sa kagamhanang lugaynon, ug kini nahimong kaulohan pinaagi sa panakop o amalgamasyon. Kini ang kaso sa London ug Madrid. Ang kaulohan nga nanguna sab sa aktibidades sa ekonomiya, kultura, o intelektwal usahay gireper nga *primate city* sa Iningles. Kini ang kaso sa Manila ug Paris, ug Dakbayan sa Sugbo ug Atlanta sa ilang lalawigan kun bansa.

Ang mga kapital usahay itukod ug ibalhin layo sa mga dagkong dakbayan aron mawad-an sa kadasig ang paglambo sa maong dakong dakbayan. Ang Washington, D.C. gitukod sa tunga-tungang bahin sa Sidlakang Kabaybayon sa US, ug ang Brasília gibutang sa interyor sa Brazil tungod kay ang daang kaulohan, Rio de Janeiro, ug ang habagatang-sidlakang Brazil, sobra na ang populasyon.

Ang panagtapok sa mga gahom nga lugaynon ug ekonomikal o kultural dili malukpanon. Ang mga tradisyonal nga kaulohan mamahimong malabawan sa mga karibal nga dakbayan sama sa Nanjing sa Tsina nga nalupig sa Shanghai ug ang La Trinidad sa Benguet nga nalupig sa tapad niining Dakbayan sa Baguio. Ang pagkunhod sa dinastiya o kultura hayan sab nga katarongan sa pagkawala sa iyang kapital nga dakbayan, sama sa nahitabo sa Babylon.
La Chaise

Ang **Chaise** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 27 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Aube sa rehiyon sa Grand Est.
4 (numero)

Ang **4** (pagsulat: **upat** o **kwatro**) usa ka numero, numeral, ug *glyph*. Kini ang numero nga natural nga misunod sa 3 ug gisundan sa 5. Ang pulong 'upat' mao lamang ang numero sa Binisaya nga ang ihap sa letra egwal sa ihap nga upat. Tinuod kini sa ubang pinulongan sama sa *four* sa Iningles ug ang *apat* sa Tinagalog.

## Galeriya sa hulagway


Alea_4.png
Cuatro_Nahuatl.svg
Vier.jpg
Esperanza, Agusan del Sur

Ang **Esperanza** usa ka unang klaseng lungsod sa lalawigan sa Agusan del Sur sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 44,151 ka tawo sa 8,139 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Esperanza nabahin ngadto sa 47 ka barangay.



* Anolingan
* Bakingking
* Bentahon
* Bunaguit
* Catmonon
* Concordia
* Dakutan
* Duangan
* Mac-Arthur
* Guadalupe
* Hawilian
* Labao
* Maasin
* Mahagcot
* Milagros
* Nato

* Oro
* Poblacion
* Remedios
* Salug
* San Toribio
* Santa Fe
* Segunda
* Tagabase
* Taganahaw
* Tagbalili
* Tahina
* Tandang Sora
* Agsabu
* Aguinaldo
* Balubo
* Cebulan

* Crossing Luna
* Cubo
* Guibonon
* Kalabuan
* Kinamaybay
* Langag
* Maliwanag
* New Gingoog
* Odiong
* Piglawigan
* San Isidro
* San Jose
* San Vicente
* Sinakungan
* Valentina


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
La Paz, Agusan del Sur

Ang **La Paz** usa ka unang klase nga lungsod sa lalawigan sa Agusan del Sur sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 20,880 ka tawo sa 3,754 ka bubong.

## Mga barangay

Ang La Paz nabahin ngadto sa napulo'g lima (15) ka barangay.

* Bataan
* Comota
* Halapitan
* Langasian
* Osmeña, Sr.
* Poblacion
* Sagunto
* Villa Paz
* Angeles
* Kasapa II
* Lydia
* Panagangan
* Sabang Adgawan
* San Patricio
* Valentina

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Prosperidad

Ang **Prosperidad** usa ka unang klase nga lungsod sa lalawigan sa Agusan del Sur sa Pilipinas. Mao kini ang ulohang lungsod sa lalawigan sa Agusan del Sur. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 70,815 ka tawo sa 13,064 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Prosperidad nabahin ngadto sa 32 ka barangay.



* Aurora
* Awa
* Azpetia
* Poblacion (Bahbah)
* La Caridad
* La Suerte
* La Union
* Las Navas
* Libertad
* Los Arcos
* Lucena

* Mabuhay
* Magsaysay
* Mapaga
* New Maug
* Napo
* Patin-ay
* Salimbogaon
* Salvacion
* San Joaquin
* San Jose
* San Lorenzo

* San Martin
* San Pedro
* San Rafael
* San Salvador
* San Vicente
* Santa Irene
* Santa Maria
* La Perian
* La Purisima
* San Roque


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Loreto, Agusan del Sur

Ang **Loreto** usa ka unang klase nga lungsod sa lalawigan sa Agusan del Sur sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 31,365 ka tawo sa 5,572 ka bubong.

## Mga baranggay

Ang Loreto nabahin ngadto sa napulo'g pito (17) ka barangay.



* Binucayan
* Johnson
* Magaud
* Nueva Gracia
* Poblacion 
* San Isidro
* San Mariano
* San Vicente (danuman)
* Santa Teresa

* Santo Tomas
* Violanta
* Waloe
* Kasapa
* Katipunan
* Kauswagan
* Santo Niño
* Sabud


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Rosario, Agusan del Sur

Ang **Rosario** usa ka ikatulong klase nga lungsod sa lalawigan sa Agusan del Sur sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 28,675 ka tawo sa 5,487 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Rosario nabahin ngadto sa napulo'g usa (11) ka barangay.

* Bayugan
* Cabantao
* Cabawan
* Marfil
* Novele
* Poblacion
* Santa Cruz
* Tagbayagan
* Wasi-an
* Libuac
* Maligaya

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
San Luis, Agusan del Sur

Ang **San Luis** usa ka ikatulong klase nga lungsod sa lalawigan sa Agusan del Sur sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 25,901 ka tawo sa 4,743 ka bubong.

## Mga barangay

Ang San Luis nabahin ngadto sa 25 ka barangay.



* Anislagan
* Baylo
* Coalicion
* Culi
* Nuevo Trabajo
* Poblacion
* Santa Ines
* Balit
* Binicalan
* Cecilia
* Dimasalang
* Don Alejandro
* Don Pedro

* Doña Flavia
* Mahagsay
* Mahapag
* Mahayahay
* Muritula
* Policarpo
* San Isidro
* San Pedro
* Santa Rita
* Santiago
* Wegguam
* Doña Maxima


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Sibagat

Ang **Sibagat** usa ka primera klase nga lungsod sa lalawigan sa Agusan del Sur sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 28,685 ka tawo sa 5,289 ka bubong. 

## Mga barangay

Ang Sibagat nabahin ngadto sa 24 ka barangay.



* Afga
* Anahawan
* Banagbanag
* Del Rosario
* El Rio
* Ilihan
* Kauswagan
* Kioya
* Magkalape
* Magsaysay
* Mahayahay
* New Tubigon

* Padiay
* Perez
* Poblacion
* San Isidro
* San Vicente
* Santa Cruz
* Santa Maria
* Sinai
* Tabon-tabon
* Tag-uyango
* Villangit
* Kolambugan


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Trento, Agusan del Sur

Ang **Trento** usa ka ikaduhang klase nga lungsod sa lalawigan sa Agusan del Sur sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 41,696 ka tawo sa 7,850 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Trento nabahin ngadto sa napulo'g unom (16) ka barangay.



* Basa
* Cuevas
* Kapatungan
* Langkila-an
* New Visayas
* Poblacion
* Pulang-lupa
* Salvacion

* San Ignacio
* San Isidro
* San Roque
* Santa Maria
* Tudela
* Cebolin
* Manat
* Pangyan


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Talacogon

Ang **Talacogon** usa nga ikatulong klase nga lungsod sa lalawigan sa Agusan del Sur sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 30,879 ka tawo sa 5,462 ka bubong.

## Mga barangay

Ang Talacogon nabahin ngadto sa napulo'g unom (16) ka barangay.



* BuenaGracia
* Causwagan
* Culi
* Del Monte
* Desamparados
* Labnig
* Sabang Gibung
* San Agustin (Pob.)

* San Isidro (Pob.)
* San Nicolas (Pob.)
* Zamora
* Zillovia
* La Flora
* Maharlika
* Marbon
* Balucan


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
San Francisco, Agusan del Sur

An **San Francisco** usa ka ikaduhang klase nga lungsod sa lalawigan sa Agusan del Sur sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 56,968 ka tawo sa 10,717 ka bubong.

## Mga barangay

Ang San Francisco nabahin ngadto sa 27 ka barangay.



* Alegria
* Bayugan
* Borbon
* Caimpugan
* Ebro
* Hubang
* Lapinigan
* Lucac
* Mate
* New Visayas
* Pasta
* Pisa-an
* Barangay 1 (Pob.)
* Barangay 2 (Pob.)

* Barangay 3 (Pob.)
* Barangay 4 (Pob.)
* Barangay 5 (Pob.)
* Rizal
* San Isidro
* Santa Ana
* Tagapua
* Bitan-agan
* Buenasuerte
* Das-agan
* Karaus
* Ladgadan
* Ormaca


## Mga Medya
*DXIA-AM 1395 kHz (Audiovisual Communicators, Inc.)

## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information
Bislig

Ang **Dakbayan sa Bislig** ikatulo nga klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa Surigao del Sur, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 331.80 kilometros quadrado ug nahimutang ikaduhang distrito. 
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 96,578 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 8311.

Ang dakbayan 208 ka kilometro sa amihanang-kasadpan gikan sa Dakbayan sa Davao, 152 ka kilometro sa habagatan gikan sa Tandag (ang ulohan sa lalawigan) ug 158 ka kilometro sa habagatang-sidlakan gikan sa Dakbayan sa Butuan.

## Mga barangay

Ang Dakbayan sa Bislig nabahin ngadto sa 24 ka barangay.



* Bucto 
* Burboanan 
* Caguyao 
* Coleto 
* Cumawas 
* Kahayag 
* Labisma 
* Lawigan 
* Maharlika 
* Mangagoy 
* Mone 
* Pamanlinan 

* Pamaypayan 
* Poblacion 
* San Antonio 
* San Fernando 
* San Isidro (Bagnan) 
* San Jose 
* San Roque (Cadanglasan) 
* San Vicente 
* Santa Cruz 
* Sibaroy 
* Tabon 
* Tumanan 



## Mga sumpay sa gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
*  2000 Philippines Census Information 
* Google Map sa Dakbayan sa Bislig
Döner

Ang **döner** maoy pagkaong Turko nga gama sa karnero, baka, manok, o *[[falāfil]]*.

## Tan-awa usab

* Siyawarma
Bolibiya

**Bolibiya** maoy usa ka nasod nga tibuok napalibotan og yuta (*landlocked*) sa sentral nga bahin sa Habagatang Amerika. Kini gingalan gikan kang Simon Bolivar. Ang mga utlanan sa nasod mao ang Brasil sa amihanan ug sidlakan, Paraguay ug Argentina sa habagatan, ug sa Tsile ug Peru sa kasadpan. Sucre ang iyang tradisyonal ug konstitusyonal nga kapital.
Kolombya

Nasod ang **Kolombya** sa amihanang-kasadpang bungto sa Habagatang Amerika. Ang mga utlanan sa nasod mao ang Venezuela ug Brasil sa sidlakan; Ecuador ug Peru sa habagatan; Kadagatang Atlantiko sa amihanan, pinaagi sa Dagat Caribbean; ug sa Panama ug Kadagatang Pasipiko sa kasadpan. Ang Colombia usab dunay mga utlanan nga maritimo sa mga nasod sa Caribbean nga Jamaica, Haiti, Republikang Dominicano ug sa mga nasod sa Amerika Sentral nga Honduras, Nicaragua, ug Costa Rica. Bogotá ang iyang kapital.
Paraguay

Ang **Paraguay** (paglitok:Pa-ra-way; sa Guaraní: **Tetã Paraguái**), usa ka landlocked nga nasod sa Habagatang Amerika. Gilatayan kini sa Sapang Paraguay, ug giutlanan sa Argentina sa surug sur-weste, sa Brasil sa este ug nor-este ug sa Bolibya sa norweste. Makit-an ang nasod sa kinatung-an bahin sa kontinente. Ang ngalang "Paraguay" gikan sa pulong Guaraní nga *pararaguay* nga ang gipasabot "gikan sa dakong sapa". Ang "dakong sapa" mao ang Sapang Paraná, nga mihatag sa labing dako nga enerhiyang hidroelektriko sa kalibotan.

## Mga departamento sa Paraway

An Paraguay nabahin ngadto sa napulo'g pito (17) ka departamento ug usa ka ulohang distrito. Ang mga departamento ug ang ilang mga ulohan maoy ang:

* Ulohang Distrito - (Asunción)

# I - Concepción - (Concepción)
# II - San Pedro - (San Pedro)
# III - Cordillera - (Caacupé)
# IV - Guairá - (Villarrica)
# V - Caaguazú - (Coronel Oviedo)
# VI - Caazapá - (Caazapá)
# VII - Itapúa - (Encarnación)
# VIII - Misiones - (San Juan Bautista)
# IX - Paraguarí - (Paraguarí)
# X - Alto Paraná - (Ciudad del Este)
# XI - Central - (Areguá)
# XII - Ñeembucú - (Pilar)
# XIII - Amambay - (Pedro Juan Caballero)
# XIV - Canindeyú - (Salto del Guairá)
# XV - Presidente Hayes - (Villa Hayes)
# XVI - Alto Paraway - (Fuerte Olimpo)
# XVII - Boquerón - (Filadelfia)

An mga departamento ginbahinbahin ngadto hin mga distrito.