open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sangka sa Stalingrad

Ang **Sangka sa Stalingrad** maoy usa sa mga importanteng sangka sa kasaysayan, ug usa sa nagpabali sa dagan sa Gubat Kalibotanon II. Kini milungtad og lima ka bulan, gikan niadtong Agosto 1942 hangtod sa sayong parte sa 1943. Sa sangka, nahunong sa mga tropang Soviet ang mga Alemán sa ilang pagcuja sa Stalingrad (Volgograd karon), usa ka importanteng dakbayang industrial sa mga Soviet. Ang kapildihan sa mga Alemán maoy usa sa ilang kinadak-ang kapildehan sa gubat, kapin 300,000 sa ilang kasundalohan ang namatay, apil ang 24 ka general.

## Ang sangka
Ang Ikatulong Kasundalohang Alemán milunsad sa ilang ataque ngadto sa Stalingrad niadtong Agosto 21, 1942 gikan sa mga posición vale 40 milla ang gilay-on sa Subang Don. Sa pag-abot sa Agosto 23, naabot na sa mga tanqueng Alemán ang Subang Volga nga naa sa amihanan sa Stalingrad. Inanay silang mimarcha ngadto sa dakbayan.

Sa pag-abot na sa Noviembre, naisolate na sa mga Alemán ang mga Soviet ngadto sa upat ka "bulsa" ngadto sa sapa sa dakbayan. Manomanong nagsangka ang mga Alemán ug Soviet sa tinguhang macontrol ang mga dalan, mga balay, ug mga fábrica. Nagmadaogon na unta ang mga Alemán, apan miabot ang tingtugnaw. Sa Rusia, diin hapit 75% sa yuta ang yelo sa tibuok tuig, grabe kaayo ang tingtugnaw. Sa dihang miyelo ang Subang Volga, busa napasulod sa mga Soviet ang ilang mga supply ug mga armas latas sa mituskig nga suba. Micontra-ataque dayon ang mga Soviet niadtong Noviembre 19, ug niadtong Noviembre 23, ila na silang naalirongan.

Wala matandog, gisugo sa lider sa Alemania nga si Adolf Hitler ang iyang mga general nga ipadayon ang sangka sa Stalingrad. Nagpadala siya og dugang mga fuerza, apan wala kini makalusot sa bagang defensa sa mga Soviet. Ang mga tropang Soviet midukduk sa mga Alemán, kinsa kadaghanan gutom ug gipangtugnaw tungod kay nahutdan na og supply. Wala na makaantos, misurrender ang tigmandong Alemán nga si Friedrich von Paulus niadtong Enero 31, 1943. Ang kataposang mga tropang Alemán nanurrender niadtong Febrero 2.

## Mga reperensya
Verdandi

Alang sa mga dili tinuud na karakter sa Oh My Goddess!, makakita nga si Belldandy.

Sa Miholohiya na ingay, **Verdandi** (KPI: *Verodandi*) ingon sa may hingsayran nga si "Verthandi", mao ang usa nga tulo ang Norns, daplin sa gyud nga si Urd ug Skuld. Iya nga ang ngalan mao ang litarallya ang karong hugut na pagkamao kun "Nganha Pagkamao" og mao ang kasagaran nga hulad mao ang ingon sa "Naa sa sulod ang Buhaton" o "Kini na kanang mao ang Hitabo/Kahimo", giasoy sa nganha ang pulong Olandes *worden* ug ang pulong Aleman *werden*, duhang kahulogan "Nganha sa Mahimong", Siya mao ang karong takna. Ingon sa Usa na mga Norns siya mao ang og ang tagapag alaga ni Yggdrasil, kini ang tubig gikan sa ang sagrados na atabay ug pagbantay ang usa na ang pag'agak gikan sa pagusap ang sanga, ingon sa maayo nga kay og komponente ni katawhan nga kapalaran.

Dinhi mao ang diyutay nga lantugi ni natapos na hain nga si Verdandi mao ang kamanghoran o ikaduhang kamanghuran na ang kapaingnan. naa sa sulud ni bisan hain sa hitabo siya mao ang kinaiyanhon larawan ingon sa maanindot ug busog na kinabuhi.

Siya ang pagpakita naa sa sulod ang lanat ni garay sugod sa Voluspa, daplin sa gyud nga si Urd ug Skuld:

## Naa sa sulod sa Kamatutoran na Kultura nga si Verdandi

* *[[Ah! Akong Diosa|Oh My Goddess!]]* (ingon kay Belldandy)
* *[[Ragnanok]]*

## Mga Dugtong
The Norse Runes
Baybayin

Ang ***baybayin*** (nahisaypan kanadto ingon **alibata**) usa ka sistema sa pagsulat sa wala pa ang mga Katsila sa Pilipinas nga gikan sa Java ug gitawag nga Karaang Kawi.

Nailhan kini sa Bisayas ingon nga **badlit**. Kani nga sistema sa pagsulat nga nahisakop sa Brahminhong pamilya gituohang gigamit sa panahon sa ika-14 nga gatosayng kolonyalisasyon sa Espanya sa Pilipinas hangtod sa ika-19 nga gatosay.

Ang katawagan nga *baybayin* gikan sa ugat-pulong nga *baybay*, Tinagalog sa panitik. Nagpasabot kini isip *silabiko*. Ang mga duol nga susamang sinulatan mao ang mga Hanunoo, Buhid, ang Tagbanwa.

Ang alibata usa sa mga dosenang alpabetong gikan sa mga pulo sa Habagatang-sidlakang Asya sama sa Sumatra, Java, ug Sulawesi nga naggikan sa Karaang Indya ug aduna say kinaiyang Sanskrit diin ang bisa'g unsang konsonante gilitok  apil ang bawel a nga misunod niini — mga markang diyakritikal ang gigamit aron malitok ang ubang bawel. 

Sa nahisgotang mga sinulat, ang alibata sa Pilipinas ang labing may ebidensya ug labing nadokumentaryo.

## Paggamit


Ang sinulatan usa ka sistemang abugida nga migamit sa katingog-patingog nga kombinasyon. Matag titik, gisulat sa batakan niini nga porma, katingog nga magtapos sa katingog nga "A".

Aron sa paghimo og katingog nga nagtapos sa uban pang mga tingog nga patingog, usa ka timailhan ang ibutang sa ibabaw sa katingog (aron paghimo og "E" kun "I" nga tingog) kun ubos sa katingog (aron paghimo sa "O" kun "U" nga tingog).

Ang mga timailhan gitawag nga *kudlit*. Ang titik sa **D** kun **R** sanglit alopon man sa kasagaran nga mga pinulongan sa Pilipinas, diin ang **D** naa sa unahan, iwitan, una sa katingog kun sunod sa katingog nga dapit ug ang **R** sa mga dapit nga interbokaliko.

Sa kinaraan nga paagi hinuon, ang nag-inusarang katingog (ang mga katingog nga dili magtapos uban sa mga patingog) dili mamahimo, diin nga dili lang kini isulat ug ang mobasa ra ang modugang sa mga nawagtang nga katingog sa tibuok sulat.

Sa niining paagiha, hinuon, lisud gayod sa mga paring Katsila  nga mihubad sa mga libro ngadto sa lumad nga pinulongan.Ang dagway sa kudlit "+" nga dagway sanglit Kristiyano man sila. Kini nga krus nga kudlit susama og buhat sa *[[virama]]* sa Devanagari  nga sinulatan sa Indya. Sa Unicode ang kudlit gitawag nga *Tagalog Sign Virama*.





## Maila nga mga karakteristiko

*Matang sa sinulatan:alpabetong silabiko nga diin ang matag katingog naay patingog nga /a/. Uban nga mga patingog butangan og tuldok sa ibabaw aron mahimong /e/ kun /i/ ug sa ubos kun /o/ kun /u/. 
*Ang mga katingog aron mawala ang tingog butangan og kudlit nga + ubos sa katingog. Kani nga pamaagi gibuhat sa mga paring Katsila.
*Ang padulngan sa pagsulat wala ngadto sa tuo sa mga linyang pahigda.

## Ang katitikan

### Mga pananglitan




## Unicode

## Tan-awa usab
*Abakada

## Mga sumpay sa gawas
*''Ang Baybayin'' by Paul Morrow
*Unicode Tagalog Range 1700-171F (in PDF)
*Yet another Baybayin chart 
*Baybayin online translator
*Baybayin video tutorial 
*Free custom Baybayin translations 
*Alibata: Discovering Our Ancient Culture 
*''Tagalog''

## Reperensya
Ah! Akong Diosa

**Ah! Akong Diosa** (Iningles: **Ah! My Goddess!**) (ああっ女神さまっ, *Aa Megami-sama*), usab nailhan nga **Oh My Goddess!**, usa ka serye sa manga ni Kosuke Fujishima nga giserye sa Kodansha's binuwan nga magasin, ang Afternoon. Una kining napatik niadtong 1988-08-25 (ang Septiyembre nga isyu). Orihinal nga romantikong komedya mahitungod sa mahikal nga nobya, sa karon duna nay aksyon ug nagpokous sa mistikal nga kalibotan. Aduna kiniy upat nga mga anime.

### Tan-awa usab
* Listahan sa Karakter sa Ah! Akong Diosa
Gingharian sa Italya (Napoleoniko)

Ang **Gingharian sa Italya** (Initalyano: *Regno d'Italia*, usab *Regno Italico*; Marso 17 1805 – Abril 1814) napundar sa Amihanang Italya ni Napoleon, ug nabuwag sa pagkapildi niya.

## Galeriya sa hulagway


1807KingdomItaly.jpg
Corona_ferrea.png
Italy_c_1810.png
Kompederasyon sa Rin

Ang **Kompederasyon sa Rin** (Iningles: *Rhine Confederation*; Inaleman: *Rheinbund*; Pinanses: *États confédérés du Rhin*) nahimo niadtong 1806 hangtod 1813 ug gitibuok sa 16 ka mga estadong Aleman ni Napoleon human niya malupig si Francis II sa Austriya ug si Alexander I sa Rusya sa Gubat sa Austerlitz. Ang Tratado sa Pressburg, mao ang nagpahimo niining kompederasyon.

## Galeriya sa hulagway


Commemorative Medal of the Rhine Confederation.svg
Rheinbundakte_1806.jpg
Artileriya

Ang **artileriya** (gikan sa Kinatsila nga gikan sa Prinanses: *artillerie*) mipasabot sa bisan unsa nga makina nga gigamit sa pag-*discharge* sa dagkong *projectile* sa gera. Ang termino mihulagway sab sa mga sundalo nga nagbantay sa maong hinagiban ug gigamit usab sa armadong puwersa sa yuta sa usa ka nasod. Apil sa termino ang artileriya nga kostal alang sa pagbantay sa mga kabaybayonan. Sa karon apil sa artileriya ang mga *anti-aircraft* nga bateriya. Sa militarya, bateriya ang tawag sa usa ka yunit sa artileriya .
1799

Ang **1799 (MDCCXCIX)** mao ang usa ka tuig sa kalendaryong Gregoryano. Ang 1799 maoy usa ka tuig nga normal nga nagsugod sa usa ka Martes.
Kudeta

Ang **kudeta** (gikan sa Iningles nga *coup d’etat* nga gikan sa Prinanses nga *coup d'état* (paglitok /kuːdeɪˈtɑː/ AHD: [ko͞o"dā tä]) mao ang paspas ug ilegal nga pag-ilis sa gobyerno pinaagi sa usa ka establisadong bahin sa estado — nga pirmi ang militarya — aron alisdan ang mahal na mahal kita kyle
Siglo 19

Sa panahon sa **siglo 19**, ang mga imperyong Espanyol, Portuges, Intsek, ug Otoman nagsugod na sa pagtibulaag ug mihunong na ang mga imperyong Sagrado Romano ug ang Mughal.

## Galeriya sa hulagway


Antoine-Jean_Gros_-_Capitulation_de_Madrid,_le_4_décembre_1808.jpg
British_Empire_1897.jpg
World_1898_empires_colonies_territory.png
Baraona

Ang **Baraona** usa ka munisipyo sa probinsiya sa Soria, sa komunidad autonoma nga Castilla y León, Espanya.
Saging

Kabanay sa mga tanom nga luya ang **Saging** (*Musaceae*). Ang Saging sakop sa kahanay nga tanom nga luya, kahutong nga Liliopsida, ka-ulo nga Tracheophyta, ug kaginharian nga tanom. Ang kabanay nga Musaceae pagsakop 95 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini







File:Abacá Mat.jpg
File:Banana tree with green bananas.jpg
File:Bananier-Jardin-Etat-1.jpg
File:Green bananas tree.jpg
File:Green bananas.jpg
File:JantungPisang.jpg
Palasyo sa Arsobispo sa Sugbo

Ang **Palasyo sa Arsobispo sa Sugbo** mao ang opisyal nga puloy-anan sa Arsobispo sa Sugbo, nga karon mao si Ricardo Vidal. Kini anaa sa Dalan D. Jakosalem, duol sa Metropolitanong Katedral sa Sugbo. Anaa duol sa palasyo ang *shrine* Beato Pedro Calungsod

Ang karon nga palasyo gitukod niadtong 1953, ubos sa pagtugot ni Julio Rosales, ang ikaguhang Arsobispo sa Metropolitang See sa Sugbo, ug usab maoy ika-25 residenteng obispo sukad niadtong 1959. Ang orihinal nga arzobispado, sa wala pa si Kardenal Rosales, usa ka dakong *[[balay na bato]]*. Apan kini nadaot human sa Gubat Kalibotanon II, busa giilisan kini sa panahon sa termino ni Kardenal Rosales.

Si Papa Juan Pablo II nahimong dinapit niining palasyoha sa iyang pagbisita sa Pilipinas niadtong sayong 1980, diin nahi-apil ang Sugbo sa destinasyon.
Victor L. Camion

Si **V&#237;ctor L. Cami&#243;n** (nahimugso ika-31 sa Enero 1967) usa ka magsusulat sa pinulongang Binisayang Sinugboanon.

## Kabatan-on

Si Camion nahimugso sa Poblacion, Manukan, Zamboanga del Norte. Dinhi siya nagtungha sa Elementarya apan nagtungha sa Sekondarya sa Titay, Zamboanga Sibugay. Nagtubo sa baybayon ug sa umahan. 

Milalin ang pamilya ni Camion sa Siquijor (diin nagagikan ang kabanay sa iyang inahan, Primitiva Lumacad, ug kabanay sa inahan sa iyang amahan, Oguis), apan wa siya mokuyog. Hinunoa, iyang gipangita ang iyang kaugalingon sa pagpanimpalad sa dakbayan sa Sugbo. Nag-alagad siya isip magdudula sa radio (DYRF) ug dinhi siya namanso sa pinulungang Sinugboanon.

Miundang siya isip magdudula sa radio ug nagtungha sa Kolehiyo sa kaulohan. Gisudlan usab niya ang pagpanulat sa Komiks nga iya sa Graphic Arts Services Inc. (GASI) samtang misulod usab isip dramaturgo sa radio (DZEC). 

Nakablik siya sa yutang natawhan sa iyang mga katiguwangan sa Negros Oriental dihang naminyo siya kang Grace Baylon Quinicon sa dakbayan sa Dumaguete ug gitugahag duha ka anak lalaki. Dinhi nahimo siyang magtatampo sa Banat taboloid sa Sugbo ug Sun.Star SuperBalita hangtod nga nadawat siya isip magsusulat Sun.Star Dumaguete. Nahimong editor sa tabloid nga Yagyag dayon sa Express Balita. Nag-alagad usab siya isip tigbalita sa radyo (DYGB FM) sa Dumaguete ug nag-alagad sa GMA News isip News Stringer sa GMA Network, Inc. sukad 2007 hangtod karon. Nakaalagad usab siya isip reporter sa DYEM Star Energy News isip reporter ug News Editor sa Yagyag Balita. Sa pagkakaron, Si Camion nagpadayon sa iyang katungdanan isip News Stringer sa GMA News sa GMA Network Inc. ug nag-alagad usab isip News Reporter/News Caster/Anchor/Commentator sa Station DYMD Energy FM - Dumaguete.

## Panulat

Si Camion unang napatikan sa Bisaya Magasin niadtong Enero 2006 sa panabang ni Edgar S. Godin. Kini ang katumanan sa iyang pangandoy nga makasulat sa Bisaya Magasin. Bata pa siya nga nagsunod sa Bisaya Magasin.

## Piniling mga obra

*Ang Atay ni Misis (Komiks) Enero 2006
*Ang Babaye (Komiks) Pebrero 2006
*Gene en da Batol (Komiks) Marso 2006
*Ang Panaghiusa sa Ehikutibo ug Lehislatibo Yawe sa Paspas nga Pag-uswag sa Oriental Negros(Artikulo) Marso 2006
*Kon Nasayod Ka Lang (Komiks) Abril 2006
*Hinuwaman nga Kalipay (Sugilanon) Oktubre 18, 2006
*Sa Laing Kalibotan (Komiks) Mayo 2008
*Kinalimpyohan Nga Suba sa Negros Oriental (Artikulo) Hunyo 18, 2008
Pagsulong sa mga Pranses sa Rusya

Ang **pagsulong sa mga Pranses sa Rusya** sa 1812 usa ka kritikal nga yugto sa Gubat Napoleoniko. Ang kampanya mipaubos sa kakusog sa mga sundalong Pranses ug mga kaubang puwersa sa mata sa mga Ruso ug sa tibuok Uropa. Ang pagsustene niini sa kulturang Ruso makit-an sa sinulat nga nobela ni Leo Tolstoy nga *[[War and Peace]]* ug sa pag-identipikar niini sa mga Sobyet sa pagsulong sa mga Aleman niadtong 1941-1945.
Lunsayng Bisaya

Ang **Lunsayng Bisaya** usa ka pundok sa mga kritiko, magbabalak, magsusugilanon, ug mga tawo nga nagmahal sa kulturang Bisaya nga nagbase sa internet.

Pormal nga gitukod ni Hector Suano sa ika-25 sa Marso 2002, usa kini sa labing aktibong balayan nga naghisgot sa sensibilidad nga Bisaya.

## Mga sumpay sa gawas
*Opisyal nga sityo
Baso

Ang **Baso** ngalan niining mga mosunod:

## Indonesia
*1 Kecamatan Baso, distrito, Provinsi Sumatera Barat, 
## Kenya
*2 Lake Turkana, lanaw, 
## Nigeria
*3 Baso (bungtod), 
## Republika sa Congo
*4 Baso (suba sa Republika sa Congo), Likouala, 
## Republikang Demokratiko sa Congo
*5 Baso (suba sa Republikang Demokratiko sa Congo), Province de l'Équateur,
Abraham

**Abraham** (Inebreyo: אַבְרָהָם, *Avraham*) usa ka taw sa Tora, Bibliya, and Koran kansang Hudeyo, Kristyano ug Muslim nagatuo nga mao ang Patriyarka (Bibliya) sa mga Israyelita, Ismayelita, ug Edomita nga mga taw. Mao nga gitawag kining relihiyiong Abrahamiko sa tradisyon, Si Abraham mao ang amahan niining mga tawhana.

Sumala sa Tora, si Abraham gidala sa Ginoo gikan sa Mesopotamia (karon Irak) ngadto sa yuta sa Kanaan. Gihuna-hunang nahitabo kini pagka-2000 BC-1700. Didto misulod si Abraham sa usa ka kasabotan : baylo sa iyahang pag-ila kang YHWH nga mao ang labing gamhanang ginoo ug awtoridad, si Abraham magasahan ug dili maihap nga mga kaliwatan. Ang kinabuhi niya gisugid sa libro sa Genesis (kapitulo 11-25) mamahimo kining magpakitag lain-laing tradisyon.

Ang orihinalniyang ngalan kay Abram (Inebreyo: אַבְרָם‎, *Avram*) nagpasabot kini nga "pinalabing amahan" kun "akong amahan pinalbi" (itandi sa *[[Abiram]]*). Sa mga ulahing bahinsa iyang kinabuhi gitawag siyang Abraham, nga nagpasabot nga "amahan sa mga daghang nasod" sa Genesis 17:5, bisan kini walay pasabot sa Hinebreo.

Si Abraham anak ni Terah ug apo ni Nahor. Amg mga igsuon ni Abraham gihinganlang Nahor ug Haran.

Hudismo, Kristiyanismo ug Islam ang mipangtawag nga "relihiyong Abrahamnon", tungod sa mga buhat ni Abraham sa ilang mga balaang libro. Sa tradisyong Hebreo, gitawag siyang *Avraham Avinu* kun "Abraham, among Amahan". Ang Ginoo misaad kang Abraham nga pinaagi sa iyang mga anak, ang tanang nasod sa kalibotan mapanalanginan (Genesis 12:3), gikan sa Kristiyanong tradisyon nga repeernsya kang Kristo. Mga Hudeyo, Kristyano ug mga Muslim miisip kaniyang amahan sa Israyel pinaagi sa anak niyang si Isaac (cf. Exodus 6:3, Exodus 32:13). Sa mga Muslim siya usa ka propeta sa Islam ug paryente ni Muhammad pinaagi sa anak niyang si Ishmael. Pinaagi niining pagkasama, ang Keturah, (Genesis 25) si Abraham usab ang nag-una sa mga Semitikanhong tribo sa Negeb nga misubay gikan sa paryente nga si Sheba (Genesis 10:28).

## Mga reperensya
* 1911 Encyclopedia Britannica. 
* The Book of Genesis 
* Rosenberg, David. Abraham: The First Historical Biography. Basic Books/Perseus Books Group, *Cambridge, Massachusetts, 2006. ISBN 0-465-07094-9. 
* Holweck, F. G. A Biographical Dictionary of the Saints. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924. 
* Latter-day Saint Bible Dictionary 
* Nibley, Hugh W. Abraham's Temple Drama 
* Vermes, Scripture and Tradition in Judaism 
* Beer, Leben Abraham's 
* Louis Ginzberg, The Legends of the Jews, trans. Henrietta Szold (Philadelphia: Jewish *Publication Society of America, 1909) 
* Book of Abraham LDS scripture Pearl of Great Price 
* Bloch, Israel und die Völker (Berlin: Harz, 1922) 
* Torcszyner, "The Riddle in the Bible," Hebrew Union College Annual 1 (1924) 
* Ginzberg, Legends of the Jews 
* Kohler, "The Pre-Talmudic Haggada," Jewish Quarterly Review 7 (July 1895): 587.
Erwin Rommel

Si **Erwin Rommel** (1891-1944), lumad nga taga Heidenheim ug usa ka *Field Marshall*, maoy usa sa mga banggi-itang heneral sa Gubat Kalibotanon II. Siya maoy nangulo sa Afrika Korps, diin siya nailang "Milo sa Disyerto" human sa iyang mga maro nga taktika. Apan niadtong 1942, nahunong siya sa mga Briton didto sa Ehipto.

Niadtong 1944, si Rommel ag nagmando sa pipila ka tropa nga maoy gipaatubang sa Alyadong pagsulong sa Normandiya. Human niya makita ang kakusgan ug kadaghan sa mga Alyadong mga Gahom (Gubat kalibotanon II), iyang gitambagan si Adolf Hitler nga wala nay bili ang ilang pakig-away. Apan wala naminaw si Hitler, busa siya mi-apil sa usa ka plano sa pagpatay niini niadtong Hulyo 1944. Napalpak ang plano ug nadakpan si Rommel. Siya gihataga'g kapilian, ang kamatayon agi ang hilo, o ang kaso sa korte (diin mamatay ra gihapon siya, kay mitug-an man siya). Iyang gipili ang kamatayon gamit ang hilo.
Dinastiyang Shang

Ang *'Dinastiyang Shang* maoy kina-unhang dinastiyang Tsino. Sila namuno niadtong 1766 B.K. hangtod niadtong mga 1045 B.K. Kini nagasentro sa karon amihanang Probinsya sa Henan.

Ang ilang katilingban, bisan tuod og nagabase sa agrikultura, nailhan usab sa maayong pagkulit ug sa mga bronseng galamiton. Ang kadaghanan sa mga butang sa Shang nga nakita sa mga arkeyologo ilang nakuha gikan sa Anyang. Ang Anyang adunay mga balay, palasyo, templo, ug mga lubnganan.

Ang mga katawhan sa panahong Shang naghimog mga sangkap gamit ang bronse. Sila nagkulit gamit ang jade ug sa paghimog panapton naggamit silag silk. Ang ilang sinulatan, usa sa kina-unhan sa Tsina, adunay 3,000 nga mga karakter. 

Ang ilang katilingban gi-ulohan sa usa ka Paring hari, ug duha ka klase sa mga tawo - ang mga komon ug ang mga maharlika. Sila adunay kaugalingong mga diyos, ang kinagamhanan mao si Di. Uban kanila magsakripisyog mga tawo. Pananglitan, adunay mga ulipong ilubong nga buhi didto sa lubnganan sa ilang mga agalon.

## Galeriya sa hulagway


China_1.jpg
History_of_China.png
Shang.jpg
Alexander Nevsky

Si **Alexander Nevsky** (1220?-12630 usa ka Rusong prinsipe ug sundalo. Siya nahimong usa ka nasodnong bayani tungod sa iyang kadaogan batok sa mga kaaway sa Rusya. Siya usab usa ka santos sa Simbahang Ortodokso sa Rusya. 

Sa iyang panahon, ang Rusay gitunga ngadto sa mga prinsipalidad, mga rehiyon nga gipamunoan ug mga prinsipe. Ang iyang amahan, si Yaroslav, usa ka importanteng Rusong prinsipe kinsa nahimong lider sa gran-prinsipalidad sa Vladimir niadtong 1236. Sa samang tuig, si ALexander gipiling prinsipe sa prinsipalidad sa Novgorod, diin nahi-apila gn dakbayan sa Velikiy Novgorod.

niadtong 1237, gisugdan sa mga Mongol ang pagsakop sa Rusya. Sa pagkatapos sa 1240, nahi-apil na ang Rusya sa Imperyong Mongol. Ang mga Mongol interesado sa pagpadayon sa ilang gahom ug sa pagkolekta ug mga buhis. Mikooperar si Alexander kanila, og wala gayod sila makahilabot sa Novgorod.

Niadtong 1240, napildi ni Alexander ang mga pwersang Swiso didto sa suba Neva. Human niadto, gitawag na siyang Alexander Nevsky, nga nagpasabot og "Alexander sa Neva". Niadtong 1242 gipildi niya ang mga Alemang mangkrusada, ang mga Kabalyerong Teutoniko sa usa ka inilang sangka sa nagyelong lanaw sa Peipus. Ang mga kabalyero nagtinguha nga kabigon ang mga Ruso ngadto sa Romano Katolisismo gikan sa Simbahang Ortodokso sa Rusya. Tungod sa iyang pagtabang sa pagtuong Ruso, siya gihimong santos niadtong 1574.

Niadtong 1252, nahimo si Alexander isip gran prinsipe sa Vladimir, apan nagpadayon ang iyang pagmando sa Novgorod. Sa uwahing 1250 ug 1260, mialsa ang katawhan sa Novgorod batok sa padayong pagbayad og buhis ngadto sa mga Mongol. Gihunong ni Alexander ang mga pag-alsa sa dihang mi-adto siya sa ulohang kwarter sa mga Mongol aron awhagon ang mga Mongol sa dili pagkastigo sa mga nag-alsang mga Ruso, ug usab aron paminawon ang ilang mga reklamo. Nakuha ni Nevsky ang iyang gi-adto, apan siya namatay sa pagbalik ngadto sa Rusya niadtong Nobyembre 14, 1263.
Kristallnacht

Ang **Kristallnacht** (Inaleman para sa "Gabii sa Kristal" kun "Gabii sa mga Bildo") mao ang gipangalan sa kagabhion sa Nobyembre 9–10, 1938. Niining gabhiona gipang-atake sa mga Nazi ang mga Hudiyo, apil ang ilang mga sinagoga ug mga negosyo sa tibuok Alemanya ug Awstriya. Gingalan kini tungod kay niadtong gabhiona daghan ang mga bintana sa mga kabalayan ug mga edipisyong Hudiyo ang gipangbuak.
Gisundan ang kristallnacht sa daghang mga tuig sa diskriminasyon batok sa mga Hudiyo. Gihimo ni Adolf Hitler ang antisemitismo isip usa ka polisiya sa gobyerno sa dihang misaka siya sa gahom. Ang kinaluogang panghitabo nga antisemitiko human sa *Kristallnacht* mao ang Olokawsto.

Niadtong Nobyembre 7, 1938, usa ka Polakong Hudiyo, kansang mga ginikan bag-o lang gideportar gikan sa Alemanya, mipusil sa usa ka Alemang diplomata didto sa Paris. Ang opisyal wala dayon namatay niadtong adlawa, apan mipanaw niadtong Nobyembre 9 tungod sa iyang samad. Niadtong gabhiona ang mga Nazi adunay gipahigayon nga salo-salo. Sa dihang nabalitaan nila ang kamatayon sa diplomata, naghimo'g usa ka diskursong antisemitiko si Joseph Goebbels, ang Ministro sa Propaganda sa partidong Nazi. Iyang giawhag ang mga Aleman nga mobalos sa mga Hudiyo, busa nagsugod ang pangatake sa mga Hudiyo. Daghan ang gipangpatay nga mga Hudiyo, ug labi pang daghan ang gipanggubang mga negosyo ug mga edipisyo.

* Schultheis, Herbert. Die Reichskristallnacht in Deutschland nach Augenzeugenberichten (Bad Neustädter Beiträge zur Geschichte und Heimatkunde Frankens 3). Bad Neustadt a. d. Saale: Rötter Druck und Verlag. 1985. ISBN 978-3-9800482-3-1.

## Galeriya sa hulagway


Bundesarchiv_Bild_146-1970-041-46,_München,_zerstörte_Ohel-Jakob-Synagoge.jpg
The day after Kristallnacht.jpg
The_day_after_Kristallnacht.jpg
Mga gubat Puniko

Ang mga **Gubat Puniko** maoy tawag sa tulo ka gubat tali sa Karaang Roma ug sa Carthage. Nadaog sa Roma ang tulo ka gubat, ug kini ang nakahimo kanila isip kinakusgang nasod sa kasadpang Mediterranean, ug usab nakatabang sa ilang pagsaka ngadto sa usa ka gamhanang estado. Ang ngalang "Puniko" naggikan sa latin nga *Punic*, ang tawag sa mga Romano sa karaang mga *Phoenician*. Ila kining gigamit kay ang Carthage gitukod man sa mga Phoenician.

## Ang unang gubat Puniko
Ang unang gubat nagsugod tungod sa paghunong sa Roma sa Carthage ug sa Syracuse sa ilang pagkontrolar sa Messina. Gitukod sa Roma ang iyang marina aron makasukol sa Carthage, kinsa usa ka gahom sa kadagatan kaniadto. Nadaog ang gubat human masakop sa Roma ang Sisilya, diin niya nabuntog ang Carthage sa usa ka sangka.

## Ang ikaduhang gubat Puniko
Kini nahitabo tungod sa unang gubat. Human mapildi sa kadagatan, gisulayan sa Carthage ang pagpildi sa Roma sa yuta. Si Hannibal, usa ka Carthagian nga heneral, mi-agi sa Kabukirang Alpes ug gisulong ang Italya. Napildi siya sa mga Romano didto sa Sangka sa Zama. Nakabayad ang Carthage og dakong kantidad, ug ilang gihatag sa Roma ang Espanya.

## Ang ikatulong gubat Puniko
Mirebelde ang Carthage sa mga kasabotan ug sa binayranay human sa ikaduhang gubat. Niulbo ang bag-ong gubat, diin gipapas sa hingpit sa mga Romano ang Carthage.

Nakadaog ang Roma sa tulo ka gubat tungod sa iyang mas daghang mga materyal ug sa mas maayo ug mas daghang mga sundalo. Ang Carthage dato unta sa sinugdan, apan kini nagsalig sa iyang kasundalohan ngadto sa mga mersenaryo. Gipakita ni Hannibal nga maayo usab makig-away ang mga mersenaryo, apan wala gihapon sila makalahutay sa mas daghan ug mas maayong kasundalohan sa Roma.
Dakbayang estado

Ang usa ka **Dakbayang estado** (usab dakbayan-estado o estado-dakbayan) usa ka gawasnong o hapit gawasnong estado diin ang politikal ug kultural nga mga gimbuhaton anaa ipahigayon sa usa ra ka sentrong urban (ang "dakbayan"). Ang mga dakbayang estado kasagarang gidumala sa usa ka hari, diktador, o sa usa ka gamhanang pundok sa mga lungsoranon. 

Ang dakbayang estado nadebelopar sa karaang panahon. Pipila niini mao ang Atenas ug Sparta sa Gresya ug ang Roma sa wala pa kini mahimong usa ka imperyo. Sa Tungang Panahon, pipila sa mga Italyano ug Aleman nga mga dakbayan ang matawag nga dakbayang estado. Pananglitan niini mao ang mga siyudad sa Florence, Genoa, Milan, ug Venice sa Italya ug Bremen, Harburg, ug Lubeck sa Alemanya.

## Galeriya sa hulagway


1_singapore_city_skyline_dusk_panorama_2011.jpg
Monte_Carlo_7_2013.jpg
View_on_Monacoville.JPG
Kardenal (Katolisismo)

Ang **Kardenal** (Kinatsila: *cardenal*; Ininggles: *cardinal*) usa ka membro sa Katolikong kaparian kinsa nagsilbing tigtambag sa Santo Papa, ug usab adunay kinatas-ang ranggo ubos sa Santo Papa. Sila maoy naglangkob sa Kolehyo sa mga Kardenal. Ang ilang kina-importantehang responsibilidad, isip usa ka pundok, mao ang pagpili sa bag-ong papa human sa kamatayon sa usa.

Daghang kardenal ang nangulo sa mga diyosesis sa tibuok kalibotan. Ang uban nagtabang sa pagpadagan sa tibuok simbahan gikan sa Batikano sa Roma. Ang usa ka kardenal walay gahom sa paghimo'g balaod, apan ang ilang ranggo naghatag kanila'g dakong impluwensya alang sa simbahan. Sukad niadtong 1059, ang kolehiyo na ang gitahasan sa pagpili og bag-ong papa. Niadtong 1970, gimando ni Papa Pablo VI nga ang kardenal nga milapas na og 80 anyos dili na mahimong mopili og Santo Papa.

Ang Santo Papa maoy magtudlo sa tanang mga kardenal. Sa unang pipila ka gatos ka tuig sa simbahan, ang usa ka papa mahimong motudlo kang bisan kinsa isip kardenal. Niadtong 1918, gipatuman sa simbahan ang balaod nga gikinahanglan nga usa ka pari. Niadtong 1962, gideklarar ni Papa Juan XXIII nga ang tanang kardenal gikinahanglang usa ka obispo.

## Galeriya sa hulagway


Cardinal_George_Pell.jpg
Kardinaal_III_Danneels_en_Kasper.JPG
Vetements_cardinal_Gamarelli.jpg
1814

Ang **1814 (MDCCCXIV)** mao ang usa ka tuig sa kalendaryong Gregoryano. Ang 1814 maoy usa ka tuig nga normal nga nagsugod sa usa ka Sabado.
Elba

Ang **Elba** (Linatin: Ilva) usa ka isla sa Toscana (*Tuscany*), Italya, 20 km (o 12 milyas) gikan sa baybayon sa lungsod sa Piombino (42°44′N, 10°22′E). Kini ang labing dako sa arkipelagong Toscano, ug ikatulo nga isla sa Italya human sa Sicilia ug Sardinia. Ang islang Pranses nga Corse mga 50 km ang gilay-on sa kasadpan. *Isola d'Elba* ang ngalan niini sa Initalyano.

Dinhi gipalayas niadtong 1814 gikan sa Pransiya si Napoeon Bonaparte.
Usa ka Gatos ka Adlaw

Ang **Usa ka Gatos ka Adlaw** (Ininglés: *One Hundred Days*) mao ang panahon sa dihang mibalik sa París niadtong Marso 20, 1815 si Napoleon Bonaparte hangtod sa pagpalayas kaniya sa Elba, ug ang pagbalik sa Dinastiyang Borbón ubos kang Haring Luis XVIII niadtong Hulyo 8, 1815 (usa ka takna nga mikabat og 111 ka adlaw). Nailhan sab kini isip **Gubat sa Ikapitong Coalición**, ug nahiapil ang Campaña sa Waterloo ug ang Gubat Neapolitano. Ang frase nga *les cent jours* unang nagamit sa prefect sa París, ang comte de Chabrol.

## Galeriya sa hulagway


Battle_of_Waterloo_1815.PNG
Sadler,_Battle_of_Waterloo.jpg
Wellington_at_Waterloo_Hillingford.jpg
Elizabeth II sa Hiniusang Gingharian

Si **Elizabeth II** (**Elizabeth Alexandra Mary**; Bisaya: **Isabel II**, **Isabel Alehandra Maria**; gipanganak atong Abril 21,1926, namatay atong Septiyembre 8, 2022) mao ang rayna sa napog unom ka mga independenteng estado apil ang mga teritoryo sa gawas ug dependensiya. Bisa'g egwal ug lahi iyang paghupot sa matag korona ug titulo, siya residente ug mas adunay gahom sa Hiniusang Gingharian, ang labing dugay nga ginsakopan, diin ang iyang mga kaliwat midumala sa mas daghan pa sa usa ka libo ka tuig. Misaka siya sa trono sa pito ka mga nasod niadtong Pebrero 1952 sa pagkamatay sa iyang amahan nga si Hari Jorge VI. 

Gipanganak si Isabel sa siyudad London, ang kapital sa Hiniusang Gingharian. Siya ang maguwang sa duha ka anak nila  

Prinsipe Albert, Duke sa York (nga nisaka sa trono nga Hari Jorge VI) ug sa iyang asawa nga si Prinsesa Isabel Bowes-Lyon (gipanganlag Rayna Isabel sa pagsaka sa iyang bana sa trono). 

Si Isabel II mao usab ang rayna sa Canada, Astralya, New Zealand, Jamaica, Bahamas, Grenada, Papua New Guinea, Islas sa Solomon, Tuvalu, Saint Lucia, Saint Vincent ug ang Grenadines, Antigua ug Barbuda, Belize, ug sa Saint Kitts ug Nevis, diin siya girepresentar sa Gobernador-Heneral.

## Ang mga gi basihan niini
Isabel II sa Espanya

Si **Isabel II** o **Isabel II de Borbon** (Oktubre 10, 1830 – Abril 10, 1904), (**Isabella II** sa Iningles) mao ang rayna sa Espanya ug sa mga sakop nga teritoryo gikan 1833 hangtod 1868.
## Talambuhay
Siya ang una ug nag-inusarang rayna sa Espanya (ang uban rayna sa Castilla ug Leon, sa Aragon, ubp.).

Si Isabel II gipanganak sa Madrid ug siya ang kinamaguwangan nga babayeng anak ni Fernando VII, hari sa Espanya, sa ikaupat niyang asawa ug umangkon, si Maria Cristina de Napoles, ang Napolitano nga Borbon ug umangkon ni Marie Antoinette sa Pransya.

Si Maria ang rayna rehente niadtong Septiyembre 1833, sa dihang tres anyos pa lang si Isabel, nga giproklama nga rayna sa pagkamatay sa hari.

## Mga pakisayran
Isabel II

Ang **Isabel II** puyde mopasabot sa duha ka monarkiya sa Uropa:
* Isabel II sa Hiniusang Gingharian (Elizabeth II)
* Isabel II sa Espanya (Isabella II)
### Tan-awa usab
* Isabel

## Galeriya sa hulagway


Plaza_de_Isabel_II_(Madrid).jpg
Isabel_II.jpg
Gigante_Isabel_II.jpg
Isabel_II_escudo_14852.jpg
Isabel_II,_niña.jpg
Isabel_II_statue,_Havana,_Cuba_-_1899.jpg
Isabel_II,_reina_de_España.jpg
Tambag sa pagpaubos sa alta presyon

Dili lang pagpaubos sa **[[alta presyon]]** ang idulot sa maayong pagpakabuhi kondili ang bag-ong kadungganan nga imong makab-ot sa imong pagkausab. Kining tanang mga sugyot mahimong makatabang sa pagpaubos sa presyon, apan kon dungan mo kining himoon medyo makalitan ka. Mahimong ikonsulta una sa imong doktor kon asa maayong magsugod. Gamita ang tanan nga mahimong makatabang kanimo sama sa pamilya, mga higala, *health center*, ug klinika sa imong gitrabahoan.

*Bantayi ang imong timbang

*Ihunong ang pagpanigarilyo

*Menosi ang pag-inom og alak ug serbesa

*Mag-ehersisyo kanunay

*Likayan ang mga ilimnon ug pagkaon nga dunay sambog nga Caffeine

*Magrelaks ug likayan ang stress

Mga paagi sa pag-usab sa pagpakabuhi aron batokan ang alta presyon
(*palihog himoang table*)
Pag-usab		Pahimangno			Kapin kun Kulang nga ang-ang sa 								pag-ubos sa presyon

Pagkunhod		Mentinahon ang timbang		5-20 mmHg/10 kg
sa timbang		segun sa gitas-on			kunhod sa timbang

Pagkaon nga		Mokaon og prutas, gulay		8-14 mmHg
pinasubay sa 		ug mga pagkaong diyotayg
diyetang “DASH”	tambok ug “saturated fat”.

Pagkunhod sa	Kunhoran ang parat nga 		2-8 mmHg
pagkaon		pagkaon
			(2-4 g Sodyum o 6 g NaCl)

Ehersisyo sa		Adlaw-adlaw nga ehersisyo		4-9 mmHg
lawas			sa lawas sama sa paglakaw-lakaw
			(30 minutos matag adlaw)

Pagkunhod sa 	Dili mosobra sa 2 ka botelya sa	2-4 mmHg
pag-inom og alak	serbesa, o 2 ka eskupita sa wiski
			o 2 ka gamayng baso sa alak
			matag adlaw

Ang pag-usab sa kinaiya, bisyo ug pagkaon usahay dili igo sa pagkontrolar sa alta presyon. Makaayo nga magpakonsulta sa doktor aron madapatan sa haom nga tambal. Daghan ang matang sa tambal ug nagkalainlain ang paagi niini sa pagpugong sa pagtaas sa presyon sa dugo.

### Kon tambal ang gihatag
Ang tambal epektibong magpaubos sa presyon. Ang imong doktor mopasabot kanimo sa tambal nga gihatag ug ang di maayong mga epekto niini. Dili makasinati og “side effect” sa tambal ang kadaghanan, apan kon dunay masinati nga lahi o mas grabe ang masinati nimo human motomar sa naasoyng tambal, ipahibalo dayon kini sa imong doktor.

### Mga kasayoran mahitungod sa pagtomar og tambal
* Himoang kinaiya ang regular nga pagtomar og tambal
* Pangutan-a ang doktor sa tukma nga oras sa pagtomar niini
* Dili ihunong ang pagtomar o ilisan ang tambal nga walay pagtugot sa imong doktor. Mahimong magbutang kini kanimo sa peligro.
* Ipahibalo sa mga higala
* Dili doblehon ang pagtomar sa tambal kon kini nakalimtan sa pagtomar.

:*Alang sa dugang kasayoran ug mga pangutana, mahimong mokontak sa Council on Hypertension ug Council on Preventive Cardiology sa PHA Secretariat: Suite 502, 5th Flr President Tower, Timog Ave. Quezon City, Philippines Tel. 929-1161 o 929-1166*
Anggola

Ang **Anggola** maoy usa ka nasod sa habagatang-sentral sa Aprika. Luanda ang iyang kapital. Adunay  ka molupyo. Ang dapit sa Anggola mao ang  ka mga kilometro kwadrado.

## Ang mga gi basihan niini





## Gikan sa gawas nga tinubdan
Arhelya

Ang **Arhelya** (Inarabigo: الجزائر, Inamazigo: ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ) maoy usa ka nasod sa Amihanang Aprika. Argel (Algiers) ang iyang kabesera.

## Ang mga gi basihan niini





## Gikan sa gawas nga tinubdan
Benin

Ang **Benin** maoy usa ka nasod sa Kasadpang Aprika. Cotonou ang iyang de facto nga kapital ug Porto-Novo ang iyang opisyal nga kapital.
Burkina Faso

Ang **Burkina Faso** maoy usa ka *landlocked* nga nasod sa Kasadpang Aprika. Ouagadougou ang iyang kapital.
Burundi

Ang **Burundi** maoy usa ka gamayng nasod nga *landlocked* sa Sidlakang Aprika. Bujumbura ang iyang kapital.
Cabo Verde

Ang **Cape Verde** maoy usa ka arkipelagong nasod sa Kadagatang Atlantiko, 500 km ang gilay-on sa kasadpang Aprika. Praia ang iyang kapital.

## Galeriya sa hulagway


Fort_Real_de_Sao_Felipe,_Cape_Verde.jpg
Satellite_image_of_Cape_Verde_in_December_2002.jpg
Cabo_Verde_Sal_Santa_Maria_salinas.jpg
Cabo_Verde_MG.jpg
Population_pyramid_of_Cabo_Verde_2016.png
Population_pyramid_of_Cabo_Verde_2014.png
Parcial_Cabo_Verde_02.jpg
Tunga-tungang Aprikanhong Republika

Ang **Tunga-tungang Aprikanhong Republika** o **Republikang Sentral Aprikano** (Iningles: *Central African Republic*, Prinanses: *République Centrafricaine* ) maoy usa ka nasod sa Sentral Aprika. Bangui ang iyang kapital.

## Galeriya sa hulagway


Bangui,_CAR.jpg
Bangui_City_Centre.jpg
Ubangi_river_near_Bangui.jpg
Tśad

Ang **Tśad‏‎** o **Chad** maoy usa ka landlocked nga nasod sa Sentral Aprika. N'Djamena ang iyang kapital.

## Galeriya sa hulagway


Abeché1.jpg
LocationChad.png
Place_de_la_nation2_(Tchad).jpg
Comoros

Ang **Comoros** maoy usa ka islang nasod sa Kadagatang Indyan sa sidlakang baybayon sa Aprika sa may amihanan sa Madagascar. Moroni ang iyang kapital.
Baybayon sa Marfil

Ang **Baybayon sa Marfil** mao ang usa ka nasod sa Kasadpang Aprika. Yamoussoukro (de jure) ug/o 
Abidjan (de facto) ang iyang ulohang dakbayan.

Abidjan-Plateau1.JPG
Culture_traditionnelle_en_cote_d_ivoi.jpg
Côte_d'Ivoire-carte.png
Yibuti

Ang **Djibouti** maoy usa ka gamayng nasod sa Sidlakang Aprika. Djibouti ang iyang kapital.

## Galeriya sa hulagway


Djibouti-carte.png
Djibouti_City.jpg
Moucha_diver_bungalows.jpg
Yibuti_topografía.jpg
MapaBásicoDeYibuti.svg
MapaTopográficoDeYibuti.svg
EuroYibuti.svg
Botswana

Ang **Botswana** maoy usa ka *landlocked* nga nasod sa habagatang bahin sa Aprika. Gaborone ang iyang kapital.
Demokratikanhong Republika sa Konggo

Ang **Demokratikanhong Republika sa Konggo** (Prinanses: *République démocratique du Congo*), (usab: **DR Congo, DRC, RDC**), kaniadto isip *Congo Free State*, *Belgian Congo*, Ang Congo, Congo-Leopoldville, Congo-Kinshasa, ug **Zaire**, mao ang ikatulong labing dako nga nasod sa Aprika. Kinshasa ang iyang kapital.

## Galeriya sa hulagway


Epulu_Okapi_Reserve.jpg
LocationDRCongo.png
Vue_Kinshasa.jpg
Ehipto

Ang **Ehipto** (Ehiptohanon: *Kemet*) maoy usa ka nasod sa Amihanang Aprika, apil ang Sinai Peninsula nga yutang tulay sa Asya. Cairo ang iyang kapital.


Kairo-08-Stadt-Moscheen-Zitadelle-Ibn-Tulun-Moschee-1982-gje.jpg|Cairo
Kairo-36-am Bahnhof-1982-gje.jpg|Cairo
Al-Fayyum-04-Dattelverkaeuferin-Eingang zum Markt-1982-gje.jpg|Fayum
Al-Minya-12-Boot auf Nil-1982-gje.jpg|Al-Minya
Karnak-10-2 Obelisken von W-1982-gje.jpg|Karnak
Luxor-Tempel-12-Hof Ramses' II-1982-gje.jpg|Luxor
Tal der Koenige-56-Grab 57-Haremhab-Ecke-1982-gje.jpg|Thebes
Abu Simbel-08-2 rechte Sitzfiguren-1982-gje.jpg|Abu Simbel
Etyopiya

Ang **Etiopia** o **Etyopiya** maoy usa ka nasod sa amihanang sidlakang Aprika. Addis Ababa ang iyang kapital.
Gabon

*:Alang sa tanom adtoa ang [[gabon (tanom)]].*

Ang **Gabon** maoy usa ka nasod sa kasadpang sentral sa Aprika. Libreville ang iyang kapital.

## Galeriya sa hulagway


Gabon_sat.png
Rainforest_Gabon.jpg
Gambia

**Ang Gambia** mao ang labing gamay nga nasod sa Aprika, nahimutang sa kasadpan sa kontinete. Napalibotan kini sa nasod sa Senegal sa tanang utlanan way labot sa kasadpan, nga giutlanan sa Kadagatang Atlantiko. Banjul ang iyang kapital.
Guinea

Ang **Guinea** (Prinanses: *Guinée*) maoy usa ka nasod sa Kasadpang Aprika. Nailhan sab kini isip *French Guinea* o (Gineyang Pranses) ug Guinea-Conakry. Conakry ang iyang kapital.

## Galery

File:Guinea sat.png|atlas Guinea
File:Dame de Mali Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos
Gineang Ekwatoryal

Ang **Gineang Ekwatoryal** maoy usa ka nasod sa sentral Aprika. Malabo ang iyang kapital.

## Galeriya sa hulagway


Limbe_view_with_Bioko.jpg
The_Great_Bioko_mountain.jpg
View_from_my_apartment1.jpg
Habagatang Aprika

Usa ka nasod ang **Habagatang Aprika** (Ininglis: *South Africa*, Afrikaans: *Suid-Afrika*) nga nahimutangan sa kinahabagatang bahin sa Aprika. Pretoria (ehekutibo), Bloemfontein (hudikatura), ug Cape Town (lehislatibo) ang iyang mga kaulohan. Johannesburg ang labing dakong dakbayan. Aduna may 62,027,503 (sensus 2022) ka mga molupyo niining nasod. Aduna'y napulog-usa ka nasodnong pinulongan, mao ang Afrikaans, Ininglis, Ndebele, Xhosa, Zulu, Swati, Setswana, Sesotho, Sesotho sa Leboa, Venda ug Tsonga.

## Hulagway sa mga dapit

Payl:Uniegebou.jpg|thumb|left|300px|Ang unyong dakbalay sa Pretoria

## Mga sumpay sa gawas
* Kagamhanan sa Habagatang Aprika 
* South Africa gikan sa *UCB Libraries GovPubs* 
* South Africa gikan sa *[[BBC News]]*
Hitman (serye)

Ang **Hitman** usa ka prankisa sa dulang video nga anaa sa PC ug sa ubang konsol pangduwa sama sa PlayStation 2, Xbox 360, Xbox, ug GameCube. Ang dula nagasentro kang Ahente 47 (usahay pagatawgon ug "47"), usa ka asasin nga binayran, kansang nindot nga rekord nagbutang kaniya isip usa sa kinamaayohang mamumuno sa tibuok kalibutan. Siya kasagarang kontratahon sa mga dato ug mga dungganang mga tawo. Ang serye gidebelop sa usa ka Danikong kompanya, ang IO Interactive, karon usa na ka dibisyon sa Eidos Interactive. Ang mga dula adunay *soundtrack* nga sagol orkestral ug elektronikang musika, kinsa gihimo ni Jesper Kyd.

Bayolente kaayo ang dula, ug gikategorya kini sa ESRB isip Hamtong (17+). Ang tanang dula nagabase sa *[[Duwang Stealth|stealth]]* nga mga pamaagi, ug ang ulahing tulo ka dula mahimong ibalhin gikan sa unang-persona ngadto sa ikatulong-persona nga pagtan-aw.

Aduna nay upat ka dula ang gipagawas sa serye
* **' [[2000]]
* **' 2002
* **' [[2004]]
* **' 2006

## Galeriya sa hulagway


Hitman_at_Gamecom_2012_2.jpg
Hitmans_barcode.jpg
Brahminhong pamilya

Ang **Brahmikong pamilya** usa ka pamilya sa mga abugida (sistema sa pagsulat) nga gigamit sa Habagatang Asya, Habagatang-silangang Asya, Tibet, Monggolya, Mantsuriya, nga gikan sa Brāhmī nga sinulatan sa Imperyong Maurya

Ang mga abugida mamahimong matawag nga **Brahminhong sinulatan** kun **Indikong sinulatan**.

## Mga sumpay sa gawas

* Windows Indic Script Support 
* An Introduction to Indic Scripts
* South Asian Writing Systems
* Indian Transliterator  A means to transliterate from romanized to Unicode Indian scripts.
* Bonji Siddham  Character & Pronunciation
* Imperial Brahmi Font and Text-Editor 
* Brahmi Script

ambot kay naglibog man noon ko,nisakit man noon ang akong ulo.
Zamboanga

:*Para sa dakbayan, tan-awa ang [[Dakbayan sa Zamboanga]].*

Ang **Lawisnong Zamboanga**, gitima-an nga Rehiyion IX sa Pilipinas, nagsakop sa tulo ka lalawigan ug upat ka dakbayan. Mao na sila: Zamboanga del Norte, Zamboanga del Sur ug Zamboanga Sibugay. Ang ulohan niining rehiyon mao ang Dakbayan sa Zamboanga, nga naa nahimutang ang mga katungdanan sa kagamhanan nga pangrehiyon ug uban pang dagkong tukoranan.

Ang Dakbayan sa Zamboanga mao ang ulohan sa Rehiyon sa Zamboanga.
Davao

Ang **Rehiyon sa Davao**, gitima-an nga **Rehiyon XI** sa Pilipinas, nagsakop sa upa ka lalawigan ug unom ka dakbayan. Mao na sila: Davao de Oro, Davao del Norte, Davao del Sur, ug Davao Oriental. Ang mga lungsod mao ang Davao, Panabo, Tagum, Digos, Mati, Samal. Ang ulohan niining  rehiyon mao ang Dakbayan sa Davao, nga naa nahimutang ang mga katungdanan sa kagamhanan nga pangrehiyon ug uban pang dagkong tukoranan. 

Ang Dakbayan sa Davao mao ang taliwala sa Bungto sa Amihanang Mindanao
Star Records

Ang **Star Records**, isip ang Star Recording ug ang Star Songs Music Publishing, mao ang kompanya ubos sa ABS-CBN Entertainment Group diin ang nangunang negosyo mao ang paghimo, pagdebelop ug pagdistribyut og mga audio ug video, apil ang pagdumala sa mga artista sa musika sa Pilipinas. Sa kasamtangan, kini ang nangunang kompanya sa rekording sa nasod.
Pulo

Ang **isla** kun **pulo** usa ka bahin sa yuta nga gilibotan sa tubig sa duha ka demensyon, taas inig taob ug ubang dagkong bahin nga yuta. 

Naay duha ka matang sa pulo: **kontinenteng pulo** ug **kadagatang pulo**. Naa usay gitawag mga artipisyal nga isla.

Walay batakan nga gidak-on nga naglahi sa mga pulo gikan sa isla-isla ug kontinente.

Kon magpasabot nga ang mga isla isip mga buok-buok sa yuta nga kompletong gilibotan og tubig, mga gagmayng porma sa tubig pananglitan suba ug mga kanal wala nay labot. Pananglitan, sa Pransya ang Canal du Midi nagsumpay sa suba sa Garonne ngadto sa dagat Mediteryano, nga mikompleto og padayong pag-agas sa tubig gikan sa Kadagatan sa Atlantiko ngadto sa Dagat Mediteryano. Mao nga ang hugpong sa yuta nga naglakip sa Peninsulang Iberyano ug ang mga parte sa Pransya habagatan sa Suba sa Garonne ug Canal du Midi kompletong gilibotan sa tubig.

## Mga sumpay sa gawas

* Definition of island from United Nations Convention on the Law of the Sea
* Listing of islands  from United Nations Island Directory.
Maupas, Gers

Ang **Maupas** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 206 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Gers sa rehiyon sa Occitanie.

## Galeriya sa hulagway


MAUPAS (3).jpg
MAUPAS_(3).jpg
Muslim

Ang *Muslim* (Arabiko: مسلم‎) usa ka taw nga misunod sa relihiyon nga Islam. Ang binabayeng tawag sa 'Muslim' kay Muslimah (Arabiko: مسلمة‎). Ang pulong nagpasabot nga "usa nga mitugyan sa Ginoo". Ang mga Muslim mituo nga naay lama'y usa ka Ginoo, sa Inarabo pa Allah. Ang mga Muslim mituo nga ang Islam dugay na sa wala pa si Muhammad ug ang iyang relihiyon nausab subay sa panahon gikan kang Adan ngadto kang Muhammad ug nakompleto uban sa pagpadayag sa ikatulog Surah Al-Maeda

*Niining adlawa akong giperpekto ang imong relihiyon alang nimo, gikompleto Akong pabor alang nimo, ug gipili nako alang nimo ang Islam isip imong relihiyon.*

Ang Qur'an mipasabot og daghang Biblikanhong propeta ug mensahero nga Muslim: silang Adan, Noah (Arabiko: Nuh), Moses (Arabiko: Musa) and Jesus (Arabiko: Isa) ug iyang mga apostoles. Ang Qur'an miingon nga ang kaning mga tawhana mga Muslim sanglit mitugyan sila sa Ginoo, ilang gisangyaw iyang mensahe ug gituman ang mga lagda. Maong sa Surah 3:52 sa Qur'an, ang mga apostoles ni Jesus miingon niya: "ikaw misaksi nga kami Muslim". Ang mga Muslim mag-ampo ka-lima sa usa ka adlaw; kaning lima ka mga pag-ampo naila nga Fajr, Zuhr, Asr, Maghrib, Isha. Anaa usab silay espesyal nga pag-ampo sa Biyernes nga gitawag nga Jumu'ah. Sa kasamtangan, ang kadaghan sa mga Muslim gibana-bana nga mga 1.3 ka bilyon ka mga taw nga naghimo sa Islam nga ikaduhang kinadak-ang relihiyon sa kalibotan.

## Reperensya
* Burns & Ralph, World Civilizations, 5th ed., p. 371 
* Teece (2003), p.10 
* also known as "infinitive", c.f. Burns & Ralph, World Civilizations, 5th ed., p. 371 
* http://www.communities.gov.uk/publications/communities/cohesionreportingdiversity  Reporting Diversity guide for journalists 
* See for instance the second edition of A Dictionary of Modern English Usage by H. W. Fowler, revised by Ernest Gowers (Oxford, 1965)). 
* Teece (2003), p.10 Ernst, Carl, Following Muhammad, University of North Carolina Press, 2003, p. 63
Kapunongan para sa Kagawasan sa Palestina

Ang **Kapunongan para sa Kagawasan sa Palestina** (Arabiko: منظمة التحرير الفلسطينية, *Munazzamat al-Tahrir al-Filastiniyyah* kun *Munazzamat al-Tahrir al-Filastiniyyah*; Ininggles: *Palestine Liberation Organization* kun *PLO*; Kinatsila: *Organización para la Liberación de Palestina*) usa ka daghang partido konpederasyon nga gitan-aw sukad niadtong 1974 "nag-inusarang matuod nga tagrepresentar sa katawhang Palestinhon". 

Ang PLO gitukod sa Ligang Arabo niadtong Mayo 1964, ilalom sa pagkachairman ni Ahmad Shuqeiri, usa ka Palesitinho inubanan sa ekperensyang diplomat. Ang orihinal nga "PLO Charter" mideklarar sa pagkatukod sa Israel "illegal, ug dili matuod" ug buot nga "mapagawas ang yutang natawhan" pinaagi sa armadong pagpakigbisog.

## Mga sumpay sa gawas
* http://www.pna.org/ 
* http://www.btselem.org/ 
* http://www.pchrgaza.org 
* http://www.passia.org 
* http://electronicintifada.net
Al-Qaeda

Ang **Al-Qaeda**, gisulat usab nga al-Qaida, **al-Qa'ida** or **al-Qa'idah**, (Arabiko: القاعدة‎;*al-qā‘idah* pasabot: Ang Base) usa ka internasynal nga panagkaubanan sa mga Sunning Islamhong militanhong organisasyon nga gitukod niadtng 1988 ni Abdullah Yusuf Azzam (nga gipulihan ni Osama bin Laden) ug ubang beteranong "Apganong Arabo" human sa Gubat nga Sobyet sa Afghanistan. Ang al-Qaeda miatake sa mga sibilyan ug militar nga **target** sa nagkadaiyang nasod, ang labing naila mao ang Septembre 11, 2001 pagpangatake. Kaning mga buhata gisundan sa kagamhanang US og mga militar og pangpangasayorang kompanya batok sa al-Qaeda nga gitawag **Gubat sa Kahadlok**.

## Reprerensya
* “Terrorism: US Response to Bombing in Kenya and Tanzania, a New Policy Direction?” por Raphael Perl, Congressional Research Service (Servicio de Investigación del Congreso de EE. UU.), Biblioteca del Congreso, 1.º de septiembre de 1998. 
* 20minutos.es/noticia/221689/0/argel/atentado/palacio (atentados del 10 y 11 de abril de 2007). 
* InfoWars.com/Articles/London_Attack/Former_Blair_Minister_points_out_AlQaida_CIA_Ties.htm (“Ex ministro de Blair señala los vínculos entre Al Qaida y la CIA”). 
* AnimalWeb.cl/n_o_Imperial/Inglaterra/Cook_sobre_Al_Qaida.htm. 
* Guardian.co.uk/Terrorism/Story/0,12780,1523838,00.html (artículo en el diario londinense The Guardian).

## Galeriya sa hulagway


Cover_of_an_al_Qaeda_document.jpg
Osama_bin_Laden_portrait.jpg
TerroristAttacksAlQaeda.png