open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marfaux

Ang **Marfaux** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 134 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Marne sa rehiyon sa Grand Est.

File:Le cimetière militaire britannique de Marfaux.jpg
File:Le cimetière militaire allemand de Marfaux 02.jpg
File:Le cimetière militaire allemand de Marfaux 01.jpg
Saint-Blin

Ang **Saint-Blin** usa ka kanhi komyun sa Pransiya. Nahimutang kini kanhi sa departamento sa Haute-Marne sa rehiyon sa Grand Est.

Sa tuig ???? kini giwagtang.
Saint-Broingt-le-Bois

Ang **Saint-Broingt-le-Bois** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 75 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Haute-Marne sa rehiyon sa Grand Est.

## Galeriya sa hulagway


Saint-Broingt-le-Bois_Carte_postale_10.jpg
Saint-Broingt-le-Bois_Carte_postale.jpg
Saint-Broingt-le-Bois_Cassini.jpg
Saint-Broingt-le-Bois_Entrée.jpg
Saint-Broingt-le-Bois_calvaire_1.jpg
Saint-Broingt-le-Bois_Girouette_1.jpg
Saint-Broingt-le-Bois_Eglise_2.jpg
Saint-Broingt-le-Bois_Eglise_1.jpg
Achères, Cher

Ang **Achères** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 335 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Cher sa rehiyon sa Centre-Val-de-Loire.

## Galeriya sa hulagway


Eglise_d'Achères.jpg
Chambon

May pipila ka komyun sa Pransiya nga ginganlang **Chambon**:
* Chambon, Cher
* Chambon, Indre-et-Loire
* Chambon, Charente-Maritime
* Chambon, Gard
* Le Chambon, Ardèche
Arrou

:*Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Arrou (bukid)]].*

Ang **Arrou** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 1,777 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Eure-et-Loir sa rehiyon sa Centre-Val-de-Loire.
Goussainville

May pipila ka komyun sa Pransiya nga ginganlang **Goussainville**:
* Goussainville, Eure-et-Loir
* Goussainville, Val-d'Oise
Mée

Ang **Mée** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 164 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Mayenne sa rehiyon sa Pays-de-la-Loire.

## Galeriya sa hulagway


Eglise_de_Mée.JPG
Entrée_du_village_de_Mée_(Mayenne).JPG
Le_Mée-sur-Seine_OSM_01.png
Puti

**Puti** (usab: ogis, blangko) mao ang usa ka kolor kun bulok, apan kini 'sab ang kombinasyon sa tana'ng kolor sa *visible light spectrum*. Usahay gitawag ang puti isip kolor nga *achromatic*, sama sa itom o negro.
Bretagne (pagtino)

Ang **Bretagne** mahimong magpasabot sa bisan asa ning mosunod:
* Bretagne, usa ka rehiyon sa Pransiya
* Bretagne, usa ka komyun sa departamento sa Indre, rehiyon sa Centre
* Bretagne, Territoire de Belfort, Territoire de Belfort, Bourgogne-Franche-Comté
Pommiers

May pipila ka komyun sa Pransiya nga ginganlang **Pommiers**:
* Pommiers, departamento sa Indre, rehiyon sa Centre
* Pommiers, Loire, Auvergne-Rhône-Alpes
* Pommiers, Rhône, Auvergne-Rhône-Alpes
* Pommiers, Aisne, Hauts-de-France
* Pommiers, Gard, Occitanie
Valençay

Ang **Valençay** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 2,912 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Indre sa rehiyon sa Centre-Val-de-Loire.


Valençay-114-Platz-2008-gje.jpg|Valençay
Château de Valençay-110-2008-gje.jpg|Château de Valençay
Château de Valençay-122-2008-gje.jpg|Terrasse du château
Château de Valençay-142-Talleyrands Arbeitstisch-2008-gje.jpg|Interieur du château
Château de Valençay-156-Park-2008-gje.jpg|Jardin du château
Vatan

Ang **Vatan** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 2,022 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Indre sa rehiyon sa Centre-Val-de-Loire.

## Galeriya sa hulagway


France,_Indre,_Vatan_(1).JPG
France,_Indre,_Vatan_(2).JPG
Vatan_Caddesi_Demetevler.jpg
36230-Vatan-Sols.png
FatihVatanSvsKireçburnuS2018-19_(1).jpg
Vatan-FR-36-corbeille_Vatan,_tu_reviendras-1.jpg
Vatan,_village_étape.jpg
Kit_shorts_FatihVatanS_2021h.png
Veuil

Ang **Veuil** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 386 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Indre sa rehiyon sa Centre-Val-de-Loire.

## Galeriya sa hulagway


Eglise_Saint_Pierre_de_Veuil.JPG
Veuilly.jpg
36235-Veuil-Sols.png
Exposition_"Art_Grandeur_Nature"_à_Veuil.jpg
Blason_ville_fr_Veuil_(Indre).svg
02792-Veuilly-la-Poterie-Sols.png
Église_Saint-Pierre_de_Veuil_2.jpg
Ambillou

Ang **Ambillou** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 1,086 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Indre-et-Loire sa rehiyon sa Centre-Val-de-Loire.

## Galeriya sa hulagway


Ambillou_église.jpg
37002-Ambillou-Sols.png
37002-Ambillou-Cours_eau.jpg
Ambillou-Château_-_Chateau_1.jpg
Ambillou-Château_-_Chateau_4.jpg
Ambillou-Château_-_Chateau_2.jpg
Ambillou-Château_-_Chateau_6.jpg
Amboise

Ang **Amboise** (*Ambacia*) usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 0,982 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Indre-et-Loire sa rehiyon sa Centre-Val-de-Loire.


Château de Amboise-108-von weitem-2008-gje.jpg|Amboise
Château de Amboise-116-2008-gje.jpg|Château d'Amboise
Château de Amboise-130-innen-2008-gje.jpg|Interieur
Château de Amboise-140-Garten-2008-gje.jpg|Jardin
Château de Amboise-118-Hubertus-Kapelle-2008-gje.jpg|Chapelle Saint-Hubert
Azay-le-Rideau

Ang **Azay-le-Rideau** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 3,053 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Indre-et-Loire sa rehiyon sa Centre-Val-de-Loire.


Azay-le-Rideau-116-Strasse-2008-gje.jpg|Azay-le-Rideau
Azay-le-Rideau-110-Saint-Symphorien-2008-gje.jpg|Saint-Symphorien
Château d'Azay-le-Rideau-120-Suedost-2008-gje.jpg|Château d'Azay-le-Rideau
Château d'Azay-le-Rideau-116-Park-Indre-2008-gje.jpg|Château d'Azay-le-Rideau
Bridoré

Ang **Bridoré** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 461 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Indre-et-Loire sa rehiyon sa Centre-Val-de-Loire.
**Bridoré** (paglitok sa Pranses: /bʁi.dɔ.ʁe/) usa ka rural nga komuna sa Indre-et-Loire nga departamento sa rehiyon sa Centre-Val de Loire sa Pransiya. Apil kini sa lugar nga impluwensiya sa Loches ug adunay 491 ka molupyo sa 2023.

Ang komuna adunay klima nga oceanic nga nausab ug adunay importante nga natural nga panulundon, lakip ang usa ka Natura 2000 nga lugar ug duha ka ZNIEFF nga ekolohikal nga sona.

## Heograpiya
Ang Bridoré nahimutang sa habagatan sa Loches, sa usa ka bungtod nga moabot og 144 metros ang kataas. Ang suba nga Indre naglangkob sa sidlakang utlanan ug mao ang nag-unang sapa sa komuna. Adunay daghang mga lat-ang nga lugar.

Ang komuna giagian sa mga dalan D943 ug D241. Gialagaran kini sa linya sa TER Châteauroux ↔ Tours ug mga eskwelahang bus.

## Klima
Ang klima kay oceanic nga nausab. Sumala sa Köppen–Geiger, kini kay Cfb (temperate, bugnaw ang ting-init).  
Ang tinuig nga average nga temperatura kay mga 12 °C, ug ang tinuig nga ulan kay mga 740 mm.

## Urbanismo
Ang Bridoré usa ka rural nga komuna nga adunay gilapad nga pagpuy-an, ug dili apil sa urban nga yunit.  
Ang yuta gigamit pang-agrikultura (93%), uban ang lasang ug gamay nga urbanisadong lugar.

## Mga peligro
Ang komuna delikado sa baha, bagyo, uga ug gamay nga peligro sa linog.  
Gideklarar kini nga natural nga kalamidad sa 1982, 1997, 1999 ug 2016.  
95.7% sa yuta anaa sa medium o taas nga peligro sa pag-ubos–pag-alsa sa clay.

## Etimolohiya
Mga karaang porma:  
* *Bridore ad Andriam* (6th century)  
* *Brioderus vicus* (7th century)  
* *Brolium Dore* (13th century)  
* *Breuil Doré* (1454)

Gikan ang ngalan sa Gaulish *briga* (“bukid”) ug *o‑durum* (“kuta”), nga nagpasabot “ang gilibutang kuta nga bungtod”.

## Kasaysayan
Tali sa 1790 ug 1794, gisagol sa Bridoré ang Cerçay ug Oizay.  
Sa Rebolusyong Pranses, gigamit kini ang mga ngalan *Bridoré‑et‑Martin* ug *Cerçay‑Bridoré*.

## Ekonomiya
Unemployment rate sa 2022: 7.1%.  
Walay daghang tindahan gawas sa EV charging station.  
Sa 2024 adunay usa ka physiotherapist, apan walay doktor o botika.

## Politika
### Listahan sa mga mayor

## Demograpiya
491 ka molupyo sa 2023.

## Edukasyon
Apil sa Académie d'Orléans-Tours.  
Adunay usa ka pampublikong elementarya.  
Ang mga estudyante moadto sa Loches para sa sekondarya.

## Kalingawan ug turismo
Adunay artipisyal nga lanaw, hiking trails ug tinuig nga kalihokan.

## Panulundon
### Simbahan Saint‑Martin d’Oizay
12th century, gi-deconsecrate sa 1774, gi-lista sa 1949.

### Simbahan Saint‑Roch
15th century, gi-lista sa 1926.

### Kastilyo sa Bridoré
15th century fortress, gi-lista sa 1911.  
Adunay 30 m nga tore ug depensa.  
Pribado apan abli sa pipila ka panahon.

## Bantugang tawo
* Imbert de Batarnay

## Tan-awa usab
* Indre-et-Loire
* Loches
* Château de Bridoré

## External links
* Opisyal nga website
Chenonceaux

Château de Chenonceau-102-Sphinx-2008-gje.jpg|Château de Chenonceau
Château de Chenonceau-122-grosse Galerie-2008-gje.jpg|Interieur
Château de Chenonceau-134-Garten-2008-gje.jpg|Catherine de' Medici's garden
Château de Chenonceau-140-Garten-2008-gje.jpg|Diane de Poitiers' garden


Ang **Chenonceaux** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 313 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Indre-et-Loire sa rehiyon sa Centre-Val-de-Loire.
René Descartes

:*Ang Descartes moredirek dinhi. Para sa komyun sa Pransiya, tan-awa ang [[Descartes, Indre-et-Loire]].*

**René Descartes** (Prinanses IPA: [ʀə'ne de'kaʀt]) (Marso 31, 1596 – Pebrero 11, 1650), usab nailhan nga Renatus Cartesius (Linatin), usa ka maimpluwensyado nga pilosopo, matematiko, siyentista, ug magsusulat nga Pranses. Gitawag nga "Amahan sa Modernong Pilosopiya", ug ang "Amahan sa Modernong Matematika", kasagaran sa pilosopiyang kasadpanon mga reaksyonsa iyang mga panulat, ng agitun-an sa iyang panahon hangtod karon. Dako ang iyang impluwensya sa matematika , ang *Cartesian coordinate system* nga gigamit sa *plane geometry* ug algebra gingalan sa iya., Usa si Descartes sa mga nagpa-ugmad sa Rebolusyong Siyentipiko.
Ligueil

Ang **Ligueil** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 2,201 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Indre-et-Loire sa rehiyon sa Centre-Val-de-Loire.

Image:Ligueil Mairie.jpg
|Ligueil
Image:LigueilEglise.jpg
|Ligueil
Image:LigueilChancellerie.jpg
|Ligueil
Image:LigueilLavoir.jpg
|Ligueil
Image:Ligueil-Lavoir.JPG
|Ligueil
Image:Ligueil-Hospice.jpg
|Ligueil
Image:Ligueil-Demeure.JPG
|Ligueil
Image:Ligueil-laiterie.jpg
|Ligueil
Loches

Ang **Loches** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 6,544 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Indre-et-Loire sa rehiyon sa Centre-Val-de-Loire.


Loches-110-Stadt-Saint-Ours-2008-gje.jpg|Loches
Loches-118-Chateau-Tour Saint-Antoine-2008-gje.jpg|Château de Loches
Loches-132-Saint-Ours-2008-gje.jpg|Saint-Ours
Loches-142-Saint-Ours innen-2008-gje.jpg|Saint-Ours
Loches-158-Donjon-2008-gje.jpg|Donjon de Loches
Loches-170-Porte Picoys-2008-gje.jpg|Porte Picoys
Kwarta

Ang ***kwarta*** (lumad: **salapi**; minubo: **sapi**) mao ang bisa'g unsang butang nga gidawat isip bayad sa mga gamit ug serbisyo, ug sa utang. Ang *kwarta* mao ang gigamit nga medyum sa pagbayloay (*exchange*), usa ka yunit sa akawnt, ug butanganan sa bili. Kini giingon usab isip estandard sa tininging pagbayad (*deferred payment*). 

Kinahanglanon ang *kwarta* aron molihok ang mga ekonomiya ug aron madugangan ang pinansyal nga pagpalapad. Ang mga gigikanan, mga kinaiya, ug bili sa salapi gitino sa mga ekonomista.
Montrésor

Ang **Montrésor** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 362 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Indre-et-Loire sa rehiyon sa Centre-Val-de-Loire.

## Galeriya sa hulagway


Montresor01.jpg
Montresor02.jpg
Montrésor_panorama.jpg
Montrésor,_Pfarrkirche_Saint-Jean-Baptiste.jpg
Montrésor_OSM_01.png
Montrésor_Bords_de_l'Indrois.jpg
Don Vicente Rama Memorial National High School

Ang **Don Vicente Rama Memorial National High School** maoy tunghaan sa dakbayan sa Sugbo. Kini ang unang nasodnong tunghaang sekundaryo sa habagatang parte sa dakbayan. Ang iyang sanglitanan maoy "Knowledge, Virtue, Productivity."

## Kaagi
Ang unang nasudnung tungha-ang sekundarya sa habagatang Dakbayan sa Sugbo kay nagbukas niadtong Hunyo 7, 1993 ug nagdala sa ngalan isip **Cebu City Don Carlos A. Gothong Memorial National High School - Basak Extension** pinasikad sa DECS Order No. 5, sa tuig 1989. Kini nahimong posible pinaagi sa panagtambayayong sa Departamento sa Edukasyon, Kultura ug Pa-ugnat sa Kusug nga karon ang Departamento sa Edukasyon, Dibisyon sa Dakbayan sa Sugbo pinanguluhan ni Dra. Dolores P. Abellanosa ug sa Pangagamhanan sa Dakbayan sa Sugbo pinanguluhan ni Mayor Alvin B. Garcia. Ang nahimong unang Prinsipal sa eskwelahan mao si Dra. Matilde Mayonila.

Ang tungha-an nagsugod sa 300 ka unang-angang nga mga tinun-an nga tag-50 ka tinun-an kada seksyon. Adunay napug-usa ka mga "pioneer teachers" nga sila Gng. Lilibeth Tujan, Gng. Ruby Enriquez, Gng. Agnes Alfajardo, ang anhing Gng. Agustita Gabrera, Gng. Fermencita Pacaña, Gng. Josefina Bacalso, Gng. Teresa Baril, G. Ricardo Diola, ang anhing G. Mario Gabuya, G. Severino Panton ug si Gng. Evelyn Hinon.

Ang tung-haan nahimog gawasnon sa nasudnong pagpondo niadtong Oktubre 9, 1993. Sa sunod nga tuig, niadtong 1994, ang tungha-an nakadawat ug bag-ong ngalan, ang **Basak National High School**. Pinasikad sa usa ka resolusyon sa Sangguniang Panlungsod niadtong 2004, ang **Basak National High School** nahimo na sa kasamtangang ngalan nga **Don Vicente Rama Memorial National High School**.

Ang gigikanan nga pangalan sa tungha-an kay ang magbabalaud sa ika-tulong distrito Sugbo nga nahimung tagasulat ug nangulo sa batakang-balaud nga nagahimo sa Dakbayan sa Sugbo ug nahimong Akta Komonwelt Numero 58 sa Kongreso sa Pilipinas niadtong Oktubre 20, 1936. Naila sa siya isip "Amahan sa Balaud nga Naghimo sa Dakbayan sa Sugbo."

## Mga sumpay sa gawas
*
Pangmasang Republika sa Tsina

Ang **Pangmasang Republika sa Tsina** (**RPT**; Inintsek: 中华人民共和国, *Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó*; Ininggles: *People’s Republic of China*, *PRC*; Pinortuges: *República Popular da China*) kun yanong **Tsina** (sa Inintsik nga yano: 中国 kun sa karaang Inintsik: 中國, Pinyin: Zhōngguó) mao ang rekonosidong kagamhanan sa Tsina, usa ka nasod sa sidlakang Asya. Mao kini ang ikatulong kinadak-ang nasod sa dapit sa heyograpiya, ang nasod nga may kinadak-ang kamulupyohan sa kalibotan.

Ang Tsina usa sa labing karaang sibilisasyon sa kalibutan: kini aduna'y labing karaang sibilisasyon nga nagpadayon nga duol sa rehiyon sa Yellow River. Adunay arkeolohikanhong ebidensya kapin sa 5,000 ka tuig ang kagulangon.
Ang Tsina usab aduna'y usa sa labing karaang sistema sa pagsulat sa kalibutan (ug ang labing karaang ginagamit karon). Ang Tsina mao ang tinubdan sa daghang dagkong imbensyon.
Sa Heyograpiya, ang kinataas-ang suba sa Tsina mao ang Yangtze River nga nag-agos sa dagkong mga dakbayan ug gipuy-an sa daghang mga espisye. Mao kini ang ikatulong kinataas-ang suba sa kalibotan.

Sukad pa sa wala pa ang 2014, ang gobyerno sa Tsina nagbuhat og genocide batok sa mga Uyghur ug uban pang Turkic nga minorya. Adunay daghang arbitraryo nga pagdakop ug pagpabilin sa prisohan, pagpanglutos, malawom nga surveillance, paglapas sa kultura ug relihiyon, pagpabulag sa pamilya, pinugos nga trabaho, sekswal nga karahasan, ug paglapas sa mga katungod sa reproduksyon.

Gawas sa daghang pagpabilin sa prisohan, ang mga polisiya sa gobyerno naglakip sa pinugos nga trabaho ug trabaho sa pabrika, pagpugong sa relihiyosong praktis sa Uyghur, politikal nga indoctrination, pinugos nga sterilization, pinugos nga paggamit og kontrasepsyon, ug pinugos nga aborsyon. Gibanabana nga 16,000 ka mosque ang nadaut o nawasak, samtang gatusan ka libo ka mga bata pinugos nga gibulag gikan sa ilang mga ginikanan ug gipadala sa mga boarding school.

Sumala sa estadistika sa gobyerno sa Tsina, gikan 2015 hangtod 2018, ang birth rate sa kadaghanang Uyghur nga mga rehiyon sa Hotan ug Kashgar mikunhod og labaw sa 60%. Sa samang panahon, ang birth rate sa tibuok nasod mikunhod og 9.7%. Sumala sa CNN, ang mga awtoridad sa Tsina miila nga ang birth rate mikunhod hapit usa ka ikatulo sa 2018 sa Xinjiang, apan gisalikway ang mga report bahin sa pinugos nga sterilization. Sa 2019, ang birth rate sa Xinjiang mikunhod pa og dugang 24%, kumpara sa nationwide nga pagkunhod nga 4.2%.

## Mga tinubdan
Hapon

Ang **Hapon** o Japan (日本, Nihon or Nippon), usa ka kapopud-ang nasod sa Sidlakang Asya. Nahimutang sa kasadpang Kadagatang Pasipiko, ang Hapon makit-an pa-sidlakan gikan sa Tsina, Korea, ug Rusya. Ang Hapon napalibotan sa mga katubigan nga Dagat Pilipino sa habagatang-sidlakan, Dagat sa Okhotsk sa amihanan, Dagat Hapon sa kasadpan ug sa Kadagatang Pasipiko sa sidlakan. Ang kanji nga teksto sa iyang pangalan nagpasabot nga "gikan-adlaw", mao nga kini nailhan nga "Yuta sa Nagsidlak nga Adlaw" o *Land of the Rising Sun*. Tokyo ang iyang kapital nga dakbayan.
Ganghaan:Mga arte

alang sa **[[mga arte]]**.

* 
** Katitikan sa Sugbo, Katitikan sa Kabisay-an, Katitikan sa Pilipinas
** piksiyon, di piksiyon
** prosa, drama, balak
** epiko, leyenda, mito
** magsusulat, kritiko/kritisismo, nobelista, magbabalak
** kasaysayan sa katitikan, kasaysayan sa modernong katitikan, kasaysayan sa libro
** Kanon sa Kasadpan
** Pamalak
* 
** 
** 
** Drowing
** 
** Disenyong grapikal
** Pamintal
** Iskultura
* 
** Mga aspeto sa musika: melodiya, harmoniya, ritmo, tono, porma
** Industriya sa musika
*** Talaan sa mga album
*** Talaan sa mga talaan sa mga mag-aawit
*** Talaan sa mga mag-aawit sa Sinugboanon
*** Talaan sa mga mag-aawit nga Sugboanon
*** K-pop kun musikong kinoryano
*** BisRak
** Kasaysayan sa musika
* 
*
Ganghaan:Arkitektura

alang sa **[[arkitektura]]**.

Taas: **

* Talaan sa mga iladong arkitekto
** Talaan sa mga arkitekto sa Sugbo
* Estilo sa arkitektura
* Konstruksiyon
* Edipisyo
* Kasaysayan sa arkitektura
* Arkitektura sa matag nasod
Ganghaan:Bayograpiya

alang sa **[[biyograpiya]]**.

* Talaan sa mga magsusulat sa Sinugboanon
* Mga batakang konsepto: btk. *[[profile]]*, btk. *[[curriculum vitae]]*
* Talaan sa mga talaan sa mga tawo
** Talaan sa mga tawo binase sa ngalan
** Talaan sa labing komon nga mga apelyido
** Talaan sa mga tawo nga gingalan alang sa mga iladong tawo
** Talaan sa mga tawo nga nailhan sa minubo sa ilang ngalan
** Talaan sa mga tawo nga nailhang ''Ang Bantogan''
** Talaan sa mga ngalan sa Bibliya
** Talaan sa mga awit nga ang titulo may ngalan sa tawo
** Talaan sa mga babaye sa kasaysayan
** Talaan sa mga tawo binase sa nasyonalidad
** Talaan sa mga gi-''assassinate'' nga tawo
** Talaan sa mga ''desaparecidos''
** Talaan sa labing tambok nga mga tawo
** Talaan sa mga esentriko
** Talaan sa mga birhen
** Talaan sa mga tawo base sa espesyalisasyon
*** Talaan sa mga antropologo
*** Talaan sa mga astronomo
*** Talaan sa mga bayalogo
*** Talaan sa mga kemista
*** Talaan sa mga siyentista sa kompyuter
*** Talaan sa mga ekonomista
*** Talaan sa mga heyologo
*** Talaan sa mga historyador
*** Talaan sa mga imbentor
*** Talaan sa mga matematisyan
*** Talaan sa mga metereyologo
*** Talaan sa mga pisista
*** Talaan sa mga parmasista
*** Talaan sa mga pilosopo
*** Talaan sa mga saykolohista
*** Talaan sa mga ''polymath''
** Talaan sa mga tawo binase sa sirkumstansiya
*** Talaan sa mga bilyonaryo
*** Talaan sa mga iladong pamilya
*** Talaan sa mga iladong pares
**** Talaan sa mga ''celebrity couple'' sa Hollywood
*** Talaan sa mga pamuno
*** Talaan sa mga tawo nga anaa sa stamp
*** Talaan sa mga tawo nga nailado lamang dihang patay na
Ganghaan:Katilingban

alang sa **[[katilingban]]**.

* Heneral nga mga kategoriya
** Kultura
** Tawo
** Katawhan
** Katilingban
** Katilingbanong pundok
* Mga natad sa pagtuon
** Antropolohiya
** Arkeyolohiya
** Kulturanhong pagtuon
** Demograpiya
** Ekonomiya
** Kasaysayan
*** Pagtuong klasikal
** Heyograpiya
** Linggwistiks
*** Pragmatiks
** Pagtuon sa medya
** Siyensiya sa politika
** Relihiyon
** Katilingbanong saykolohiya
** Katilingbanong siyensiya
** Sosyolohiya
* Etnisiti ug rasa
** Grupong etniko
** Rasa
* Kiye
** Peminismo
** Oryentasyong sekswal
* Heyograpiya
** Talaan sa mga nasod
*** Talaan sa mga dakbayan
** Makitawhanong heyograpiya
** Heyograpiya sa Pilipinas
* Uban pang natad
* Edukasyon
* Pamalaod
* Politika
* Personal nga kinabuhi
Ganghaan:Arteng biswal

alang sa mga **[[arteng biswal]]**.

Taas: **

* Artikektura, seramika, komiks, drowing===
** 
** Seramika, terakota, kulon, kaang
** , Rodolphe Töpffer, Max ug Moritz, King Kong, karton, Larry Alcala, Mars Ravelo, Joshua Cabrera
** Drowing, lapis, krayola, uling, pastel, marker, btk. pamintal
*** Adobe PhotoShop, Adobe Illustrator, Microsoft Paint, The GIMP
*** Salvador Dali, Albrecht Dürer, Maurits Cornelis Escher, Leonardo da Vinci[
*** teyoriya sa kolor, dayagram, teknikal nga drowing
* 
* Disenyo
** Disenyong grapikal, Disenyong industriyal
** grapiks, disenyo
** tipograpiya, talaan sa mga notableng tigdisenyo grapikal
* 
* Potograpiya
** kodak, maniniyot, kamera, kasaysayan sa kamera
** Louis Daguerre, George Eastman
** de-kolor nga potograpiya, Agfa, Polaroid
** potograpiyang didyital
** Talaan sa labing mahal nga mga hulagway
* Tipograpiya
** blinokeng pagprinta
** desinyo sa libro
** set sa mga karakter
** em, en
** kasaysayan sa alpabeto
** *[[offset printing]]*
** *[[sans-serif]]* btk. *[[serif]]*
** warichu
* Uban pang konsepto
** pagplano sa mga dakbayan
** Pangulit, iskultura sa Sugbo
Ganghaan:Komiks

alang sa **[[komiks]]**.

Taas: **

* Mga talaan
** Talaan sa mga libro sa komiks
** Talaan sa mga tighimo og komiks
** Talaan sa mga comic strips
** Talaan sa manga
** Talaan sa webcomics
* Talaan sa mga salida nga binase sa komiks
* Komiks sa matag nasod
** Komiks sa Britanya
** Komiks sa Hong Kong
** Komiks sa Hapon (*[[manga]]*)
** Komiks sa Koreya (*[[manhwa]]*)
** Komiks sa Pilipinas
*** Larry Alcala, Pugad Baboy, King Kong
** Komiks sa Indiya
** Komiks sa Sweden
* Mga *superheroes*: Bananaman, Captain Planet, Daredevil, Elastigirl, ubp.
Ganghaan:Matematika

alang sa **[[matematika]]**.
*matematika
**aritmetik
**ihap

## Galeriya sa hulagway


Euclid.jpg
HauptsatzDerInfinitesimalrechnung-f_grad5.gif
Solar_sys.jpg
Ganghaan:Musika

alang sa **[[musika]]**.

* Mga aspeto sa musika: melodiya, harmoniya, ritmo, tono, porma
* Industriya sa musika
** Talaan sa mga album
** Talaan sa mga talaan sa mga mag-aawit
** Talaan sa mga mag-aawit sa Sinugboanon
** Talaan sa mga mag-aawit nga Sugboanon
** BisRak
* Edukasyon sa musika
* Teyoriya sa musika
* Kasaysayan sa musika
** Prehistorikong musika
** Musikang mediyibal
** Musika sa Renaissance
** Musikang Baroque
** Klasikal nga musika
** Romantikong musika
** Kontemporaryong musika
Ganghaan:Katitikan

alang sa **[[katitikan]]**.

Taas: **

* Heneral
** piksiyon, di piksiyon
** prosa, drama, balak
** epiko, leyenda, mito
** magsusulat, kritiko, nobelista, magbabalak
** kasaysayan sa katitikan, kasaysayan sa modernong katitikan, kasaysayan sa libro
* Kanon sa Kasadpan
** Mga klasiko sa Harvard, Charles W. Eliot
** Labing maayong mga libro, Mortimer Adler
* Pamalak
** berso, metapor
** Epiko sa Gilgamesh, Illiad, Odyssey, Vedas
** *[[Poetics]]*
** John Keats, William Shakespeare, John Milton, Dylan Thomas, Archibald MacLeish, 
** metro, ritmo, intonasyon
** blankong berso, berso libre, *[[haiku]]*, *[[kimo]]*, liriko, *[[tanaga]]*
** libelo, balak lirikal, balak metapisikal, pamalak mediyebal, pastoral, ** pamalak didyital
* Drama
** btk. dula, teyatro
** dayalogo
** opera
** Griyegong drama, trahedya, komedya, melodrama
** dramatista, dramaturgo, aktor
** George Bernard Shaw, Christopher Marlowe, Thomas Middleton, Benjamin Johnson
* Prosa
** Gumalaysay, Michel de Montaigne, Francis Bacon,  Virginia Woolf, Charles Lamb, Ralph Waldo Emerson, George Orwell
** *[[flash fiction]]*, mubong sugilanon, nobela, saykolohikal nga nobela
* Kritisismo
** teyoriya sa katitikan, katitikanhong mantalaan
** paghukngay sa balak
* Katitikan sa matag nasod
** katitikang Sinugboanon, katitikang Binisaya, katitikang Pilipinhon
** Albania, Estados Unidos, Arabya, Arhentina
** Armenia, katitikan sa Awstralya, Awstriya, Azerbaijan
* Uban pang mga konsepto
** komposisyon, retorika
*** metonimi, simbolo, alegoriya
** bayograpiya, anekdota
** teyatro, kasaysayan sa teyatro
* Tan-awa usab
** Talaan sa mga talaan sa mga libro
** Talaan sa mga talaan sa mga magsusulat
*** Talaan sa mga magsusulat sa Sinugboanon, Talaan sa mga magsusulat nga Sugboanon
*** Talaan sa mga magsusulat sa Binisaya, Talaan sa mga magsusulat nga Bisaya
*** Talaan sa mga magsusulat sa Pilipinhong pinulongan, Talaan sa mga magsusulat nga Pilipino
Ganghaan:Pamintal

alang sa **[[pamintal]]**.

Taas: **

* pamintal sa Sugbo, Raymund Fernandez
* pamintal sa Kabisay-an, Canuto Avila, Talaan sa mga simbahan sa Bohol
* kasaysayan sa pamintal, prehistorikong arte
** *[[Renaissance]]*: Paolo Uccello, Piero della Francesca, Sandro Botticelli, Leonardo da Vinci, Michelangelo Buonarroti, Raphael, Titian
** Albrecht Dürer, Lucas Cranach, Matthias Grünewald, Hieronymous Bosch, Pieter Brueghel, Jan van Eyck
** Manerismo: Pontormo, El Greco
** *[[Baroque]]*: Caravaggio, Rembrandt, Peter Paul Rubens, Diego Velazquez, Johannes Vermeer
** Romantiko: Eugene Delacroix, J. M. W. Turner, Caspar David Friedrich, John Constable, Francisco de Goya, Camille Corot
** Impresiyonismo: Claude Monet, Edgar Degas, Vincent van Gogh, Paul Gauguin, Paul Cezanne
** Modernong pamintal
*** Kubismo: Pablo Picasso
*** Futurismo: Ferruccio Busoni
*** Abstraktong arte: Wassily Kandinsky, Piet Mondrian
*** Suprematismo: Kasimir Malevich
*** Konstruktibismo: Vladimir Tatlin
*** Ekspresiyonismo: Die Brücke
* pamintal sa Hapon, pamintal sa Koreya, pamintal sa Tsina, kaligrapiya
* kanbas, panel, myural, akrilik, fresko, tempera
* talaan sa mga estilo sa pamintal
Ganghaan:Pilosopiya

alang sa **[[pilosopiya]]**.

* Mga sanga sa pilosopiya
** Meta-pilosopiya
** Lohika
** Etika
*** Teyoriya sa bili
*** Meta-etika
** Epistemolohiya
** Metapisika
** Katahoman
** Pilosopiya sa politika
*** Pilosopiya sa balaod
** Pilosopiya sa hunahuna
*** Pilosopiya sa artipisyal nga intelihensiya
*** Pilosopiya sa persepsiyon
*** Pilosopiya sa saykolohiya
** Pilosopiya sa relihiyon
** Pilosopiya sa siyensiya
*** Pilosopiya sa matematika
*** Pilosopiya sa pisika
*** Pilosopiya sa kemika
*** Pilosopiya sa bayolohiya
*** Pilosopiya sa mga katilingbanong siyensiya
** Pilosopiya sa katilingban
*** Pilosopiya sa edukasyon
*** Pilosopiya sa kalikopan
*** Pilosopiya sa kasaysayan
*** Pilosopiya sa pinulongan
* Pilosopiya sa Kasadpan
** Agnostisismo
** Anarkismo
** Atiyesmo
** Pilosopiyang Kristiyano
** Kontekstuwalismo
** Kontinental nga pilosopiya
** Komunismo
** Teyoriya sa kritisismo
** Diyesmo
** Empirisismo
** Eksistensiyalismo
** Humanismo
** Ideyalismo
** Pilosopiyang Islam
** Pilosopiyang Hudeyo
** Liberalismo
** Lohikal nga positibismo
** Marksistang pilosopiya
** Materyalismo
** Modernismo
** Mistisismo
** Neoplatonismo
** Obhektibismo
** Penomenalismo
** Postmodernismo
** Pragmatismo
** Rasyonalismo
** Relatibismo
** Platonismo
** Skolastisismo
** Sopismo
** Spiritismo
** Teyolohiya
** Transendentalismo
** Transhumanismo
* Pilosopiya sa Sidlakan
** Budhismo
** Konpusyanismo
** Hinduwismo
** *[[Jainism]]*
** Karma
** Legalismo
** Maoismo
** Shinto
** Supismo
** Taoismo
** Baul
* Mga talaan
** Talaan sa mga batakang konsepto sa pilosopiya
** Talaan sa mga konsepto sa pilosopiya (mas komprehensibo)
** Pagka sunod-sunod sa mga pilosopo
** Talaan sa mga ismo (may depinisyon)
** Talaan sa mga pilosopiya
** Talaan sa mga pangutanang pilosopikal
** Talaan sa mga kasumaran sa pilosopiya
** Talaan sa mga talaan sa pilosopiya
Ganghaan:Sayaw

alang sa **[[sayaw]]**.

Taas: **

* Mga batakang artikulo
** *[[ballet]]*
** *[[ballroom dance]]*
** tradisyonal nga sayaw
** Latinong sayaw
* Sayaw sa lain-laing natad
** Sayaw alang sa kamera
** Sayaw sa sine
** *[[Musical film]]*
** Musika alang sa sayaw
* Kasaysayan sa sayaw
* Mga talaan
** Talaan sa mga estilo sa sayaw
** Talaan sa mga sayaw
** Talaan sa mga tradisyonal nga sayaw
* Teknolohiya sa sayaw
Ganghaan:Sine

alang sa **[[sine]]**.

Taas: **

* puting tabil, Talaan sa mga pelikula sa Sinugboanon
* pagrekord, kamera
* kasaysayan sa sine
** George Eastman (Eastman Kodak)
** Casablanca, Clark Gable, Katharine Hepburn, [Humphrey Bogart]
** ''[Gone with the Wind*, *The Maltese Falcon*, [[Charlie Chaplin]]
** *The Ten Commandments*, *Spartacus*, *Ben-Hur*, *El Cid*
** *Rebel Without a Cause'', ubp.
* Hollywood, Bollywood
* Metro Manila Film Festival
* Talaan sa mga salida sa sine
** Talaan sa mga Sinugboanong salida sa sine
Ganghaan:Kaalamdag

alang sa **[[siyensiya]]**.

* Pisikal nga siyensiya
** Astronomiya
** Kemika
** Siyensiyang kalibotanon
** Pisika
* Mga siyensiyang may kalabotan sa kinabuhi
** Bayolohiya
** Bayoteknolohiya
** Medisina
** Saykolohiya
** Dentistri
** Ekolohiya
** Neyurosiyensiya
** Nutrisyon
** Parmasya
** Beterinarya
* Mga may kalabotan
** Agronomiya
** Enhinyera
** Matematika
** Teknolohiya
** Kaalamdag sa kompyuter
** Kriptograpiya
** Kasaysayan sa siyensiya
Ganghaan:Teyatro

alang sa **[[teyatro]]**.

Taas: **

* Mga batakang konsepto
** drama btk. dula
* Mga klase
** teyatro sa musika
** pasyon
** dula sa moralidad (*morality play*)
** *[[rock opera]]*
** teyatro alang sa kausaban sa katilingban
** komedya
** *[[farce]]*
* Ubang konsepto
* drama sa radyo
* akto
Ganghaan:Teknolohiya

alang sa **[[teknolohiya]]**.

* Dagitabyan
** Arkitektura sa kompyuter
** Klase sa mga kompyuter
** Internet
** Mga sistema sa kompyuter
** Multimedya
** Network
** Pinulongan sa kompyuter
** Plataporma
** Siyensiya sa kompyuter
** Seguridad sa kompyuter
** Sistema sa operasyon
* Elektroniks
** Abiyoniks
** Desinyong elektrikal
** Elektroniks alang sa mga konsumedor
** Radyo
** Semikonduktor
** Sirkito
** Telekomunikasyon
* Enhinyera
** Bayoenhinyera
** Enhinyera sa kalikopan
** Enhinyera sa mga materyal
** Enhinyerang elektrikal
** Enhinyerang istruktural 
** Enhinyerang kemikal
** Enhinyerang sibil
** Teknolohiyang nukleyar
* Transportasyon
* Uban pang mga konsepto
** Agrikultura
** Akostiks
** *[[Animation]]*
** Arkitektura
** Gubat
*** Siyensiya sa militarya
** Industriya
** Kasaysayan sa teknolohiya
** Komersiyo
** Medisina
** Teknolohiyang nukleyar
** Telekomunikasyon
* Mga talaan
** Talaan sa mga talaan sa teknolohiya
** Talaan sa mga imbensiyon
Marcus Agrippa

Si **Marcus Vipsanius Agrippa** (63 WK-12 WK) usa ka Romanong politiko ug heneral. Siya suod nga higala, anak-sa-balaod, ug ministro ni Octavian, ang emperador Caesar Augustus. Siya ang labing responsable sa mga kadaogang militar ni Octavian, labi na sa iyang pagdaog sa Gubat sa Actium batok sa mga puwersa ni Marcus Antonius ug Cleopatra.
2000

Ang tuig **2000** usa ka *[[leap year]]* sa kalendaryong Gregoryano. Kini nagsugod sa usa ka Sabado. Sa kalendaryong Insek kini ang Tuig sa Dragon ug sa kalendaryong astrolohikal sa Kasadpan, kini ang tuig sa Leo, ang Leyon. Ang popular nga kultura nag-ila usab ning maong tuig isip unang tuig sa ika-21 siglo ug sa ikatulong milenyo. Apan kon istriktohon pagsabot ang kalendaryong Gregoryano, ang tuig 2001 ang unang tuig sa siglo 21. Kini tungod kay ang unang siglo misugod sa tuig 1 (walay tuig sero).

Ang tuig 2000 giila usab isip "Internasyonal nga Tuig alang sa Kultura sa Kalinaw" ug isip "Kalibotanong Tuig sa Matematika".

Sa tuig 2000 ang kagamhanan sa Pilipinas mipahigayon sa usa ka sensus; kini ang labing ulahing sensu sa mga Pilipino.
Antemio sa Tralles

Si **Antemio sa Tralles** (Grinyego: Ανθέμιος ο Τραλλιανός, *Anthémios o Trallianós*; mga 474 - mga 534) usa ka propesor sa heyometriya sa Constatinople. Usa usab siya ka arkitekto, ug uban kang Isidoro sa Miletus mihimo sa Hagia Sophia niadtong 532 ubos sa sugo ni Justiniano I. Ang iyang kahibalo giingon usab nga naglakip sa inghenyeriya tungod sa iyang pagtabang pag-ayo sa depense sa pagbaha sa Daras.

Misulat siya og libro kabahin sa mga seksiyong koniko. Ang maong kahibalo iyang nagamit sa pagdesinyo sa Hagia Sophia.

## Galeriya sa hulagway


Anthemius_Trallianus_–_Fragment_d'un_ouvrage_grec_d'Anthèmius_sur_des_Paradoxes_de_mècanique,_1777_–_BEIC_4780621.jpg
Aya_sofya.jpg
Hagia-Sophia-Laengsschnitt.jpg
Dedalo

Si **Dedalo**, sa mitolohiyang Griyego, usa ka haniting artisan, ug giingong maoy unang nakaimbento sa mga hulagway. Una siyang gihisgotan sa Ilyada ni Homer, diin gipahimo siya ni Haring Minos sa labirinto. Ang labirinto maoy gibutangan sa minoturo (si Asterio, ang anak sa hari), ug ang gipaprisohan kang Teseo, nga gitabangan ni Ariadna (anak babaye sa hari) sa pag-eskapo pinaagi sa hilo.

Si Dedalo amahan ni Icaro, ug ang duha nailhan pinaagi sa ilang pag-eskapo gikan sa tore gikan sa Creta. Ginamit ang iyang kahanas pag-imbento og mga butang, mihimo si Dedalo og artipisyal nga mga pako alang kaniya ug sa iyang anak. Ang iyang anak nahubog sa bag-ong nakaplagang kagawasan ug milupad paduol ug paduol sa adlaw, hangtod nga ang sera nga gigamit sa pagpilit sa mga pako nalanay, ug si Icaro nahulog ngadto sa dagat.
Imhotep

Si **Imhotep** usa ka praktisyoner sa mahika, ug ang labing unang arkitekto ug doktor sa medisina nga nailhan sa nasulat nga kasaysayan. Isip usa sa mga opisyal sa Paraon Djoser siya ang medesinyo sa Piramid ni Djoser sa Saqqara sa Ehipto mga 2630 WK - 2611 WK, panahon sa ikatulong dinastiya.

Usa usab siya ka tsanselor sa paraon. Siya ang labawng pari sa pag-ampo kang Ra sa Heliopolis. Giingong siya anak ni Ptah, samtang ang iyang inahan usa ka mortal nga ginganlang Khredu-ankh. Siya usab ang giilang pundador sa medisinang Ehiptohanon, ug ang tagsulat sa papirus ni Edwin Smith, diin gituki ang mga sakit, tambal, ug obserbasyong anatomikal.

Mga duha ka libo ka tuig human sa iyang kamatayon, giila siyang usa ka diyos-diyos sa Ehipto, alang sa medisina ug panambal. Ang iyang inahann giingong si Sekhmet, ang patron sa Ibabawng Ehipto.

Ang nahimutangan sa gilubngan kang Imhotep wala pa madumdomi, apan ang konsensus sa mga nanagtuon sa Ehipto mao nga kini nahimutang sa Saqqara.
Iktino

Si **Iktino** usa ka arkitekto nga aktibo sa tunga-tungang bahin sa ika-5 siglo, WK, kinsa, uban ni Kallikrates, midesinyo sa Parthenon sa Athens, Gresya, sa mga tuig 447-423 WK.

Gamay lamang ang nahibaloan kabahin sa kinabuhi ni Iktino. Ang atong nahibaloan gibase sa mga sinulat ni Plutarch.

Ang labing kompletong ehemplo sa trabaho ni Iktino nga makita pa sa kasamtangan mao ang Templo ni Hephaestus sa Athens. Kini napreserbar tungod sa pagkahimo niining simbahang Kristiyano. Kini usa ka templong Doric.

Si Iktino usab ang gituohang nagdesinyo sa templo sa Apollo sa Bassae, ang labing unang migamit sa kolumnang Korintiyan. Laing edipisyo nga gidudahang iyang trabaho mao ang Telesterion sa Eleusis, nga gigamit sa mga misteryo sa Eleusis.

Ang pintor nga si Jean Auguste Dominique Ingres may pinintal nga nagpakita kang Iktino uban sa magbabalak nga si Pindar. Kining pinintala gitawag *Pindar and Ictinus* ug naa sa Nasodnong Galeriya, London.

## Reperensiya
* F. E. Winter (1980) *"Tradition and innovation in Doric design: the work of Iktinos"* sa *American Journal of Archaeology*, *Issue* 4, pp. 399 - 416.

## Galeriya sa hulagway


2006_01_21_Athènes_Parthénon.JPG
Parthenon_GR-Athen_Akropolis_1.jpg
Paul_Delaroche_-_Hémicycle.jpg
Isidoro sa Miletus

Si **Isidoro sa Miletus** usa ka arkitekto nga uban ni Antemio sa Tralles midesinyo sa Hagia Sophia sa karon Istanbul, Turkey.

Si Isidoro magtutudlo kanhi sa pisiki sa Alexandria, Ehipto, unya sa Constantinople. Nakasulat usab siyag libro nga nagtuki sa mas nag-una pang mga libro sa konstruksiyon.

## Galeriya sa hulagway


AT_13763_Roof_figure,_Isidor_von_Milet_at_the_Kunsthistorisches_Museum,_Vienna-74-Bearbeitet.jpg
Hagia-Sofia-01s.jpg
Kallikrates

Si **Kallikrates** usa sa duha ka arkitekto sa Parthenon, Athens, Gresya. Ang laing arkitekto mao si Iktino.

Si Kallikrates usab ang nagdesinyo sa templo sa Athena Nike, sa Akropolis.
Lungsod (Pilipinas)

Ang **lungsod** usa ka unit sa local nga panggamhanan sa Filipinas. Ang mga lalawigan gitibuok sa mga dakbayan ug mga lungsod. Ang mga lungsod gitibuok sa mga barangay ug barrio.

Sumala sa Código sa Local nga Panggamhanan (*Local Government Code*) ang usa ka lungsod may autonomía gikan sa nasudnong kagamhanan sa Filipinas. Ang mga lungsod mahimong mopakanaog og mga policía ug mga local nga balaod (gitawag nga ordinanza). Mahimo usab kining mosulod sa mga transacción pinaagi sa iyang pinili ug ubang mga oficial.

Ang usa ka lungsod gipamunoan sa usa ka mayor kinsa mao ang jefeng ejecutivo sa lungsod. Ang legislatura gitibuok sa vice-mayor ug walo ka concejales. Ang walo ka concejales, uban ang pamuno sa Concejo sa Kabatan-onan ug sa Liga sa mga Barangay motibuok sa Concejo sa Lungsod.￼￼ Ang tanang piniling oficial moservicio sulod sa tulo ka tuig, ug mahimong magpapili sulod sa makatulo ka sunodsunod nga higayon.

Ang concejo sa lungsod gipadagan sa vice-mayor, apan dili siya makavotar gawas kon adunay tabla. Ang mga ordinanza nga ipapasar sa concejo mahimong aprobahan o iveto sa mayor. Kon kini maaprobahan, kini mahimong balaod. Kon sulod sa napulo ka adlaw ang mayor dili moaprobar apan dili usab moveto sa usa ka proposal sa concejo, ang proposal considerahong gifirmahan ug gitugotan sa mayor. Kon kini iveto, ipadala kini pagbalik sa concejo. Ang concejo mahimong mooverride sa veto sa mayor pinaagi sa pagvotar sa 2/3 sa iyang mga miembro.

Ang lungsod, kon moabot na sa justong gidaghanon sa tawo ug gidak-on sa kita (may criteria usab kabahin sa langyab o *area*), mahimong dakbayan pinaagi sa pagpasar sa usa ka balaod sa Congreso.

Ang mga lungsod giclase sumala sa kita matag tuig sa miaging tulo ka tuig:

## Tan-awa usab
* Talaan sa mga dakbayan ug mga lungsod sa Pilipinas

## Mga sumpay sa gawas
* *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/articles/con_income.asp Income classification for municipalities] *

## Galeriya sa hulagway


Cities_and_municipalities_of_the_Philippines.png
Sabado

Ang **Hingothingot** kun **Sabado** mao ang ikaunom o ikapito nga adlaw sa pitlaw (dagad a konteksto), taliwala sa Danghos ug Ligidligid.

Ang Sinugboanong pulong gikan sa Kinatsilang *sábado*, nga gikan sa Inebreyong *[[shabat]]* (sulat Inebreyo: שַׁבָּת). Sa pinulongang Ininggles, ang Sabado gitawag *Saturday*, "Adlaw ni Saturno"; kini ang bugtong adlaw sa semana nga ang ngalan direkta gikan sa Linating *dies Saturni*. Si Saturno ang diyos-diyos sa panguma sa mitolohiyang Romano. Sa pinulongang Indi, ang Sabado Shanivar, alang kang Shani, ang Vedic nga diyos-diyos alang sa planetang Saturn.

Sumala sa tradisyong Hudeyo, ang Sabado kun *[[Shabat]]* ang kataposang adlaw sa semana. Kini mao usab ang estandard sa Pilipinas, Estados Unidos, ug uban pang nasod. Sa Uropa, sulod na sa pipila ka dekada, ang Sabado giilang ikaunom nga adlaw, ug ang Dominggo ang ikapito. Kini maoy gisunod sa ISO 8601. Sa mga Muslim nga nasod, ang Sabado ang ikapito nga adlaw (ang Biyernes usa ka walay trabaho nga adlaw).

Daghang mga bar, klub, ug mga restawrante ang mas taas og panahon sa pag-abli sa gabii sa Sabado.

Ang Sabado ang sagad nga adlaw sa piniliay sa Awstralya. Sa New Zealand, ang mga piniliay mahimo lamang ipahigayon sa usa ka Sabado.
Mga adlaw sa semana

Sa pinulongang Binisayang Sinugboanon ang **mga [[adlaw]] sa [[pitlaw]]** (kun **semana**)  mao kining mosunod: Domingo, Lunes, Martes, Miyerkoles, Huwebes, Biyernes, Sabado.

Sa mayoriya sa mga nasod sa Kasadpan, angassobio Sabado ug Domingo walay trabaho. Sa mga Muslim nga nasod, ang Huybes ug Biyernes ang walay trabaho. Sa Israel, ang Biyernes ug Sabado ang walay trabaho. Ang adlawng igpapahulay sa Bibliya gikan sa pagkatunod sa Adlaw sa Biyernes hangtod sa pagkatunod sa Adlaw sa Sabado.

Sa daghang mga nasod, lakip na ang mayoriya sa Uropa, Asya ug Habagatang Amerika (gawas sa Brazil), ang Lunes ang giilang unang adlaw sa semana. Sa uban, lakip na sa Pilipinas, Estados Unidos, Kanada, ug mga bahin sa Aprika, ang Domingo ang unang adlaw, gikan sa tradisyon sa mga Hudeyo, sa mga Ehiptohanon, ug sa Balaang Empiryong Romano. Ang ISO 8601 miila usab sa Lunes isip unang adlaw sa semana.

## Mga han-ay
### Astronomikal

### Numerikal

#Ang mga pinulongang binase sa Linatin (Italyano, Kinatsila, Prinanses, ubp.) wala mosunod sa *trend* sa paggamit sa mga ngalan sa adlaw gikan sa Romanong mga diyos-diyos. Mas gipili nila ang may kalabotan sa Kristiyanismo.
#Ang mga pinulongang binase sa Linatin, ang Karaang Taas nga Inaleman ug ang Inaleman, ug ang mga pinulongang Slabiko may pulong alang sa adlawng igpapahulay, gikan sa Griyegong *Sambaton*. 
#Ang Inaleman ug Finnish motawag sa Miyerkoles isip "tunga-tunga sa semana"; sa Estonian ang *kesknädal* susamag kahulogan, ug uban sa "ikatulong adlaw" (*kolmapäev*) gigamit usab; ang pinulongan sa Iceland naggamit sa "adlaw sa tunga-tunga sa semana"; ang Polish, Ruso, ubp. naggamit sa "tunga-tunga".
#Ang Karaang Norse, Swedish (ug uban pang mga pinulongan sa Amihanang Alemanya), Finnish ug Estonian (mga pinulongang Finnic) nagtawag sa Sabado isip "adlaw sa pagpanglaba" o "adlaw sa pagpangaligo", tungod kay mao kining mga adlawa ang tradisyonal nga adlaw sa pagpanglaba ug pagkaligo.
#Ang Icelandic nga *sunnudagur* ug *mánudagur* astronomikal. Giingong kini nakapadayon ubos sa simbahan tungod kay wala kini tatawng reperensiya sa mga paganong diyos-diyos.

## Mga tinubdan

*  Falk, Michael (1999). "Astronomical Names for the Days of the Week", *Journal of the [[Royal Astronomical Society of Canada]]*, **93**:122.
*  Neugebauer, Otto (1979). *Ethiopic astronomy and computus*, Österreichische Akademie der Wissenschaften, philosophisch-historische klasse, sitzungsberichte, **347** (Vienna)

## Mga sumpay sa gawas
*  Planetary Linguistics and the Days of the Week -- The Definitive Site
*  Days of the week and months of the year in many different languages
*  Names of Weekdays at TheScian.com Science Wiki 
*  Days of the Week in Chinese, Japanese, and Vietnamese (much history of Western systems too)
*  The Days of the Week
*  Why Seven Days in a Week?
Lunes

Ang **Tagurkad** kun **Lunes** mao ang una o ikaduhang adlaw sa pitlaw, taliwala sa Ligidligid ug Dumason.

Ang pulong gikan sa Kinatsila nga gikan sa Linatin nga ngalan alang sa bulan (Luna). Sa Prinanses, ang Lunes *lundi*, samtang sa Iningles kini *Monday*, gikan sa Mani, Kinaraang Iningles *Mona*, gikan sa diyos-diyos sa bulan sa mitolohiyang Aleman. Sa Indiya, ang Lunes gitawag *Somvar*, gikan kang Soma, ang Bedikong diyos-diyos sa bulan.

Sa Uropa, Awstralya, mga bahin sa Aprika ug Habagatang Amerika ang Lunes ang giilang unang adlaw sa Semana. Ang internasyonal nga estandard sa pamuo, ISO 8601, mikonsidera sa Lunes isip unang adlaw sa usa ka semana nga pagtrabaho.

Sa Hudeyo-Kristiyano nga pagtuo, ang Lunes ang ikaduhang adlaw. Kini usab ang tradisyonal nga panlantaw sa Pilipinas, Kanada ug Estados Unidos. Ang ngalan sa maong adlaw sa Arabiko, Armenyan, *[[Georgian (pinulongan)|Georgian]]*, Griyego, Hudeyo, Persiyano ug Pinortuges nagpasabot "ikaduhang adlaw". Ang mga Quakers nag-ila usab niini isip ikaduhang adlaw. Ang opisyal nga liturhikanhong kalendaryo sa Simbahang Katoliko nag-ila sa Lunes isip "Feria II".

Sa mga nasod sa Tunga-tungang Sidlakan, ang sinugdanan sa trabaho sa semana mao ang Sabado (ang Huwebes ug Biyernes ang walay trabaho). Sa Israel, ang Dominggo maoy unang adlaw sa trabaho.
Martes

Ang **Dumason** kun **Martes** ang ikaduha o ikatulo nga adlaw sa pitlaw (agad sa konteksto), taliwala sa Tagurkad ug Dukotdukot. Ang pulong "Lunes" sa Sinugboanon naggikan sa Kinatsila. Ang Iningles nga ngalan sa maong adlaw "Tuesday", nga naggikan sa Tunga-tungang Iningles *Twisday*, gikan sa Kinaraang Iningles *Tiwes dæg*, gikan sa Linating *Martis dies* ("ang adlaw ni Mars, ang Ginoo sa Gubat). Sa Swedish ang maong adlaw gitawag *Tisdag*; sa Danish, *Tirsdag*; sa Finnish, *Tiistai*. Ang Iningles ug *[[Scandinavian]]* nga mga ngalan gikan sa Nordic nga diyos-diyos Tyr (*Tiw*/*Tew*/*Tiu* sa Kinaraang Iningles.

Sa mga Griyego, ang Martes giilang demalas nga adlaw, tungod kay sa maong adlaw nahugno ang Constantinople. Sa mga dapit nga nakolonisar sa Espanya giila usab kini nga demalas: *En martes, ni te cases ni te embarques* (Sa Martes, ayaw pagpakasal ug ayaw pagsugod og biyahe.) Hinuon sa Pilipinas kini wala mabantayi, apan usa sa mga patuo-tuo sa mga lalawigan mao nga ngil-ad maligo kon Martes.

Sa Estados Unidos, ang Martes ang adlaw sa piniliay. Ang piniliay alang sa pederal nga mga posisyon mahitabo sa Martes human sa unang Lunes sa Nobiyembre; kini nga petsa giestablisar sa balaod alang sa piniliay sa pamuno-nasod sa tuig 1845. Ang Ubos Balay-Balaoranan gilakip sa 1875 ug ang Senado sa 1914. Ang Martes maoy labing sayo nga adlaw sa semana kanus-a makaadto sa mga dapit-botaranan ang mga tawo sa sayong bahin sa ika-19 nga siglo: ang mga lungsoranon mahimong kinahanglan pang molakaw og bali usa ka adlaw aron makabotar, ug dili sila mobiya sa Dominggo nga usa ka adlaw sa pagsimba alang sa mayoriya kanila.
Miyerkoles

Ang **Dukotdukot** kun **Miyerkoles** ang ikatulo kun ikaupat nga adlaw sa pitlaw (agad sa konteksto), taliwala sa Dumason ug Baylobaylo. Ang Sinugboanong pulong naggikan sa Kinatsilang "miercoles", nga gikan sa Linating *dies Mercurii* kun "adlaw ni Merkyuri", ang ginoo sa komersiyo.

Ang Iningles nga ngalan sa maong adlaw *Wednesday*, nga gikan sa Tunga-tungang Iningles *Wednes dei*, gikan sa Karaang Iningles *Wodnes dæg*, ang adlaw ni Woden, usa sa mga diyos-diyos sa mitolohiyang Aleman.

Kon ang Dominggo ang ilhong unang adlaw sa semana, ang tunga-tungang adlaw mao ang Miyerkoles. Sa pinulongang Aleman, ang ngalan sa maong adlaw *Mittwoch*, sa literal nga pagkahubad, "tunga-tunga sa semana". Ang maong pulong mipuli sa karaang ngalan *Wodanstag* sugod sa ikanapulo nga siglo. Ang Finnish nga pulong *Keskiviikko*; sa literal nga pagkahubad kini nagkahulogang "sentro sa semana."

Sa Hebreohanong Bibliya, ang Miyerkules mao ang adlaw kanus-a gihimo sa Diyos ang Adlaw ug Bulan.

## Mga hulagway


D._Creti_Mercurio_e_Paride.jpg
Georg_von_Rosen_-_Oden_som_vandringsman,_1886_(Odin,_the_Wanderer).jpg
Mercurius.jpg
Huwebes

Ang **Baylobaylo** kun **Huwebes** mao ang ikaupat o ikalima nga adlaw sa pitlaw (agad sa konteksto), taliwala sa Dukotdukot ug Danghos.

Ang Sinugboanong Huwebes gikan sa Kinatsilang *jueves*, nga gikan sa Linating *dies Iovis*, kun *Adlaw ni [[Hupiter]]*, usa sa mga diyos-diyos sa mitolohiyang Romano.

Ang Iningles nga ngalan *Thursday*, gikan sa Karaang Norse nga *Torsdag* kun "Adlaw ni Thor", usa sa mga diyos-diyos sa dalugdog sa mitolohiyang Norse.

Ang Huwebes mao ang tradisyonal nga adlaw sa tabo sa mga lungsod sa Sugbo.
Biyernes

Ang **Danghos** kun **Biyernes** mao ang ikalima kun ikaunom nga adlaw sa pitlaw (agad sa konteksto), taliwala sa Baylobaylo ug Hingot-hingot.

Ang Sinugboanong Biyernes gikan sa Kinatsilang *viernes*, isip halad kang Benus, ang diyos-diyos sa katahom sa mitolohiyang Romano.

## Biyernes sa lain-laing pinulongan
Sa pinulongang Iningles, *Friday* ang ngalan sa maong adlaw, gikan kang Freya, ang diyos-diyos sa katahom sa mitolohiyang Norse.

Sa Pranses, ang maong adlaw gitawag *vendredi*; sa Italyano, *venerdi*; sa Romanyan, *vineri*; sa modernong Aleman, *Freitag*; sa Dutch, *vrijdag*; ug sa Swedish, *fredag*.

Sa Indiya, ang Biyernes gitawag Shukravar, alang kang Shukra, ang diyos-diyos sa katahoman sa mitolohiyang Vedic.

## Biyernes sa kasaysayan
Sa Alaska sa tuig 1867, ang Oktubre 6 (usa ka Biyernes) gisundan dayon sa Oktubre 18 (usa usab ka Biyernes). Kini tungod sa paggamit sa kalendaryong Gregoryano ug sa pagbalhin sa Internasyonal nga Linya sa Petsa human ang Alaska nakuha sa Estados Unidos gikan sa Rusya.

## Byernes sa tinuohan
Ang Shabat, ang adlaw igpapahulay sa mga Hudeyo, magsugod sa pagkatunod sa adlaw sa Biyernes ug mahuman sa pagkatunod sa adlaw sa Sabado.

Sa Katolisismo ang Biyernes Santo mao ang Biyernes sa wala pa ang Pasko sa Pagkabanhaw. Ning maong adlawa gihumdoman ang pagkamatay ni Kristo.

Sa Islam, ang Biyernes mao ang adlaw sa publikong pagsimba (tan-awa ang mga pangadyeon sa Biyernes). Sa pipila ka mga Muslim nga nasod, ang semana magsugod sa Dominggo ug matapos sa Sabado, apan sa mayoriya sa mga nasod nga Muslim, lakip na ang Saudi Arabia ug Irak, ang semana magsugod sa Sabado ug matapos sa Biyernes.

## Demalas ang Biyernes
Sa pipila ka mga dapit, giilang demalas ang Biyernes, labi na ang Ika-13 nga Biyernes.

## Tan-awa usab
* *[[TGIF]]*