Balamban

Ang **Balamban** usa ka ikaduhang klase nga lungsod sa lalawigan sa Sugbo sa Tunga-tungang Kabisay-ang rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa 2024 na senso, ang Balamban may 98,170 ka tawo sa 22,748 na bubong.

## Kasaysayan

Ang lungsod sa Balamban nahimutang sa amihanang kasadpan nga bahin sa isla ug lalawigan sa Cebu. Kini nag-atubang sa matahum nga Tañon Strait. Kini adunay populasyon nga 43,971 niadtong 1964. Kini usa ka ikaduhang klase nga lungsod.

Ang Balamban usa ka lugar nga rural. Ang mga yuta niini gipahimutang sa mga tawo ug mga baryo nga naghatag ug panginabuhi sa lungsod. Ang negosyo makita sa merkado diin adunay “Tabu-Tanur” sa mga adlaw sa merkado. Karon ug unya, ang mga mangangalakal gikan sa isla sa Bantayan ug Negros nag-angkla aron mag-unload og mga kalakal ug mag-ayo sa mga sakayan alang sa pagbaligya sa pinatuyong isda sa Cebu ug uban pang mga merkado.

Ang pagka-mahigalaon usa sa mga pinakabantog nga kinaiya sa mga tawo. Ang mga bisita pagkahuman sa ilang pag-abot sa Balamban giaghat nga magpuyo sa mga balay diin ang mga pamilya, bisan pa sa ilang pagka-ubos, andam nga magserbisyo kanila.

Walay tinuod nga rekord sa kung kanus-a ang Balamban giporma isip usa ka independenteng munisipyo. Sa panahon sa mga Kastila, ang munisipyo mao ang usa ka dakong lugar nga naglakip sa Naghilihan, nga nahimutang sa amihanan. Wala kini'y mga nasulat nga rekord, apan ang naratibo sa mga daan nga tawo nga nagpasabot nga sila mas nakahibalo sa katapusan nga bahin sa panahon sa mga Kastila, mahimo kini magpamatood.

Gibanabana nga ang Balamban nahimong usa ka “pueblo” sa wala pa ang 1878. Ang Asturias nga naglakip sa Naghilihan ug ang habagatang baryo sa Tuburan nga gitawag og Bagacawa nabahin gikan sa Balamban ug nahimong “pueblo”. Ang unang administrador sa Balamban usa ka Kastila nga si Kapitan Ciriaco Gutierrez. Kaniadto siya gipulihan ni Teniente Emilio Lopez. Ang ikaduha gipulihan usab sa usa ka lumad nga gitawag og Kapitan Macario Melencio. Ang tribunal, nga susama sa atong munisipyo, nahimutang sa baryo Bangbang. Kini nga lugar giisip nga mao ang pinakahimtang sa centro sa pueblo.

Ang administrasyon striktong gisunod, labi na sa pagkolekta sa mga tributo "cedulas" nga gipagawas sa mga Cabezas de Barangay, nga responsable sa Kapitan o Gobernadorcillo, ug gipaduso sa mga lider sa yuta aron matuman ang quota. Daghang mga Cebuano nga Cabezas sa lungsod nahimong pobre. Ang uban nagpanghinulsol ug nagpakamatay.

Duna'y pipila ka mga Filipino nga Capitanes nga nangulo sa lungsod sa Balamban. Apil niini ang mga sumusunod: Fermín Reciar, Roberto Ingking, José Capitan, Casimiro Rondez, Augustín Dumaguia, Francisco Dalugdug, Ulpiano Baño, Domingo Jaranilla, Pio Gonzalez, Francisco Nuñez, Domingo Jaranilla, ug Pascual Naryas.

Ang mga municipal president mao sila: Sixto Malin, Si. Dominador Sanchez, Casimiro Rondez, Filomeno Narvios, ug Simeon Paulin, Melquiades Gonzalez.

Ang mga municipal mayor mao sila: Santos L. Migallos, Eufrasio Yntig, Dominador Sanchez, Rizalina A. Migallos, ug Exuperanza Binghay, ang kasamtangang alkalde.

Ang mga Filipino nga pari nga nangulo sa parokya sa Balamban mao sila: Reverend Fathers Lupercio T. Padilla, Benito Ramiro, Mariano Sarmiento, Inocentes Pilapil, Francisco Blanco, Ismael Paras, Leonidas Reyes, Tomas Borces, Leonardo Arriba, Jose Alojipan, ug ang kasamtangang Parish Curate Rev. Fr. Luis Ybanez.

Ang edukasyon sa mga tawo sa lungsod sa katapusang bahin sa panahon sa mga Kastila naglakip sa mga seremonya ug mga kalihukan sa relihiyon. Ang mga subjects nga gitudlo mao ang: Cartilla, Caton, Oprimenciento, Catechism.

## Mga Barangay

Ang Balamban may nabahin ngadto sa kawhaan ug walo (28) ka barangay.



* Abucayan
* Aliwanay
* Arpili
* Bayong
* Biasong
* Buanoy
* Cabagdalan
* Cabasiangan
* Cambuhawe
* Cansomoroy
* Cantibas
* Cantuod
* Duangan
* Gaas

* Ginatilan
* Hingatmonan
* Lamesa
* Liki
* Luca
* Matun-og
* Nangka
* Pondol
* Prenza
* Singsing
* Sunog
* Vito
* Baliwagan (Pob.)
* Santa Cruz-Santo Niño (Pob.)


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippines Census Information