open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abkhazia

Ang **Abkhazia** (Georgian: **აფხაზეთი**, **Apkhazeti**) maoy rehiyon sa Geyorgya. Siya nahimutang sa amihanan-kasadpang bahin sa nasod,  km sa kasadpan sa ulohang dakbayan Tbilisi. Adunay  ka molupyo. Ang dapit sa Abkhazia mao ang  ka mga kilometro kwadrado. Usa kini nga *[[de facto]]* nga independiyenteng estado sa Uropa nga Rusya ra ang nagaila.

Ang yuta sa Abkhazia kay  kabukiran sa amihang-sidlakan, apan sa habagatan nga kini mao ang kabungtoran.

Abkhazia may sa mosunod nga mga subdibisyon:
* Sukhumi District
* Ochamchire District
* Gulripshi district
* Gudauta District
* Gali District
* Gagra District
* Tkvarcheli district

Mga lungsod sa Abkhazia:

* Sokhumi
* Akhali-Afoni
* Tqvarcheli
* Ochamchire
* Gali
* Bichvinta
* Gagra
* Gudauta
* Dranda
* Mokvi
* Likhni
* Mikelripshi

Sa mosunod nga mga natural nga mga bahin makita sa Abkhazia:

* Yelo:

:* Mqinvari Adeba (suba sa yelo)
:* Mqinvari Aghmosavleti Khimsa (suba sa yelo)
:* Mqinvari Begina (suba sa yelo)
:* Mqinvari Qlichi (suba sa yelo)

* Mga suba:

:* Aapsta (suba)
:* Aghmosavleti Gumista (suba)
:* Akudrokha (suba)
:* Amtqeli (suba)
:* Avadkhara (suba)
:* Avichikva (suba)
:* Beshta (suba)
:* Bitaga (suba)
:* Bzipi (suba)
:* Chbaarta (suba)
:* Chedashi (suba)
:* Chkhalta (suba)
:* Didi Eristsqali (suba)
:* Gagida (suba)
:* Gega (suba)
:* Ghalidzga (suba)
:* Gudau (suba)
:* Gumista (suba)
:* Gvandra (suba)
:* Iupshara (suba)
:* Jampali (suba)
:* Jvaviakvara (suba)
:* Kelasuri (suba)
:* Khetskvara (suba)
:* Khipsta (suba)
:* Khumushkuri (suba)
:* Khurcha (suba)
:* Klichi (suba)
:* Kodori (suba)
:* Kumarcha (suba)
:* Kutu Shara (suba)
:* Lashipse (suba)
:* Madenka (suba)
:* Mchishta (suba)
:* Mokvi (suba)
:* Mtsara (suba)
:* Muskvara (suba)
:* Okvinore (suba)
:* Pkhista (suba)
:* Psirtskha (suba)
:* Rash-Kvara (suba)
:* Samkhreti Ptishi (suba)
:* Shitskvara (suba)
:* Tikha-tsqali (suba)
:* Toumishi (suba)

* Mga lanaw:

:* Galis Tsqalsatsavi (tubiganan)
:* Topis Tba (lanaw)
:* Ritsis Tba (lanaw)

* Mga lawis:

:* Konts'khi Bichvint'a (punta)
:* Konts'khi Souk'su (punta)

* Mga walog:

:* K'olkhetis Dabloba (walog)

* Kabukiran:

:* Chkhaltis Kedi (kabukiran)
:* Gagris Kedi (kabukiran)
:* Mta Achimezmakhi (bukid)
:* Mta Aduada (bukid)
:* Mta Akhagi (bukid)
:* Mta Akhakulara (bukid)
:* Mta Akharva (bukid)
:* Mta Akiba (bukid)
:* Mta Arabika (bukid)
:* Mta Arbkha (bukid)
:* Mta Arkhvia (bukid)
:* Mta Chastau (bukid)
:* Mta Chibjagra (bukid)
:* Mta Chipshira (bukid)
:* Mta Didi Skhanachi (bukid)
:* Mta Khaka (bukid)
:* Mta Khipsta (bukid)
:* Mta Khojali (bukid)
:* Mta Khutia (bukid)
:* Mta Lakhta (bukid)
:* Mta Lashkenderi (bukid)
:* Mta Mamdzishkha (bukid)
:* Mta Mtsire Khutia (bukid)
:* Mta Narjkheu (bukid)
:* Mta Okhachkue (bukid)
:* Mta Oysire (bukid)
:* Mta Shabashkha (bukid)
:* Mta Shkhapizga (bukid)
:* Mta Zhepishkha (bukid)

* Mga gintang:

:* Achmardis Ugheltekhili (gintang)
:* Amtqelis Ugheltekhili (gintang)
:* Anchkhos Ugheltekhili (gintang)
:* Khimsas Ugheltekhili (gintang)
:* Kushonis Ugheltekhili (gintang)
:* Ptyshis Ugheltekhili (gintang)

## Saysay


## Ang mga gi basihan niini





## Gikan sa gawas nga tinubdan
La Ferrière

* La Ferrière, Côtes-d'Armor
* La Ferrière, Indre-et-Loire
* La Ferrière, Isère
* La Ferrière, Vendée
Vigny, Moselle

Ang **Vigny** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 284 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Moselle sa rehiyon sa Grand Est.
Pinulongang Malayo

Ang **pinulongang Malayo** (*bahasa Melayu*) maoy pinulongang Awstronesyo. Kini dunay duha ka opisyal nga estandard: Inindonesyo, nga gigamit sa Indonesya, ug Minalasyo, nga gigamit sa Malaysiya. Kining pinulongang gisulti usab sa Burnay, Pilipinas, Sidlakang Timor, Singgapur, ug Taylandiya.

## Tan-awa usab
* Mga pinulongan sa Pilipinas
Inindonesyo

Ang **Inindonesyo** (*bahasa Indonesia*) mao ang tawag sa opisyal nga estandard sa pinulongang Malayo sa Indonesya.
El filibusterismo

***El filibusterismo*** mao ang ikaduha nga nobela ni Jos&#233; Rizal, kasunod sa *[[Noli me tangere]]*.

## Tan-awa usab
*Pilibustero
**[[Ang Masukolon]]*
**[[Animal Farm]]*

## Mga sumpay sa gawas
*Kompletong teksto sa Kinatsila: mga imahen , OCR
Pinulongang Abhaso

Ang **pinulongang Abhaso** maoy pinulongang Amihanang-sidlakang Kawkasiko.

## Galeriya sa hulagway


Abkhaz_language.svg
Abĥaz-adiga_lingvaro.png
Map of Abkhaz language.svg
Muhammad Kebungsuan

:*Para sa kanhing lalawigan, tan-awa ang [[Shariff Kabunsuan (kanhing lalawigan)]].*
Si **Siyarip Muhammad Kebungsuan** maoy Malasyong nagdala og Islam sa tunga-tungang Mindanaw.
Balkanisasyon

Ang **balkanisasyon** maoy termino nga ginagamit para ideskribir ang pragmentasyon o dibisyon sa usa ka estado sa lain-laing gagmay nga estado o mga rehyon na mutwal na magkaaway.

## Galeriya sa hulagway


Balkans_Animation_1800-2008.gif
Breakup_of_Yugoslavia-TRY2.gif
Breakup_of_Yugoslavia.gif
Sorowastrismo

Ang **Sorowastrismo** maoy relihyon nga base sa mga tudlo ni Zoroastro. Kini ang tradisyonal nga relihyon sa mga nasod nga Pinersa ang pinulongan.
Animal Farm

Ang ***Animal Farm*** maoy nobela ni George Orwell. Similar ang mga ideya niini mahitungod sa rebolusyon sa mga ideya ni José Rizal sa *[[Noli Me Tangere]]* ug *[[El filibusterismo]]*.
Noli me tangere

Ang ***Noli me tangere*** kay isa nga nobela nga gisulat ni Jose Rizal, ang nasudnon nga bayani sa Pilipinas. Nasulat kani sa pagkolonya sa mga Kastilla sa Pilipinas para ma-i-bisto ang mga abuso ug ang walay ka-angayan sa Simbahang Katoliko ug sa mga Kastilla. Ang una nga pagsulat niani kay sa Espanyol, pero masordinaryo kani ma-itudlo sa Tagalog o sa Ingles. Ang pagtu-on ani nga nobela apil sa apas-sumpay nga El Filibusterismo kay lugsanay para sa mga estudyante na-a sa High School. 

## Tan-awa usab
**[[Ang Masukolon]]*
**[[Animal Farm]]*
Ang Kolera

## Mga sumpay sa gawas
*Kompletong teksto sa Kinatsila: HTML, OCR
Pinulongang Urdu

Ang **Inurdu** maoy pinulongang Indo-Iranyo.

## Tan-awa usab
* Pinulongang Indi

## Galeriya sa hulagway


Urdu_example.svg
Urdu_official-language_areas.png
Zaban_urdu_mualla.png
Nonville, Vosges

Ang **Nonville** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 155 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Vosges sa rehiyon sa Grand Est.
Ciro ang Bantogan

Si **Ciro ang Bantogan** (Pinersyano: کوروش بزرگ, *Kurowš-e Bozorg*) maoy emperador ug pundador sa Imperyong Persyano.
Imperyong Persyano

Ang **dinastiyang Akemenida sa Iran** (Pinersyano: هخامنشیان, *Hakhāmaneshiyān*), mas nailhan isip **Imperyong Persyano**, usa ka karaang imperyo sa Asya ug habagatang Uropa. Si Ciro ang Bantogan ang nagtukod sa imperyo.

## Galeriya sa hulagway


Achaemenid_Empire_500_BC.png
Achaemenid_Empire_at_its_greatest_extent_according_to_Oxford_Atlas_of_World_History_2002.jpg
Perserreich_500_v.Chr.jpg
Seyāvaš

Si **Seyāvaš** (Pinersa: سياوش) maoy karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi. Usa siya nga prinsipe sa Iran. Gipusil siya sa orden ni Afrāsyāb.

## Galeriya sa hulagway


Siyavush_(The_Shahnama_of_Shah_Tahmasp).png
The_Slaying_of_Siyâvash-_Ferdowsi's_Shahnameh.jpg
Afrāsyāb

Si **Afrāsyāb** (Pinersyano: افراسياب) maoy mitikong bayani sa Turān ug karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi. Gipusil siya ni Kay Xosrow.

## Galeriya sa hulagway


Afrasiyab_(The_Shahnama_of_Shah_Tahmasp).png
Baysonghori_Shahnameh_battle-scene.jpg
Alejandro ang Bantogan

Si **Alehandro III sa Masedonya** (Grinyego: Αλέξανδρος Γ' ο Μακεδών, *Aléxandros III o Maked<u>ó</u>n*) (ika-20 sa Hulyo, 356 BC - ika-11 sa Hunyo, 323 BC), mas nailhan nga **Alehandro ang Bantogan** (Grinyego: Αλέξανδρος ο Μέγας, *Aléxandros o Mégas*), maoy Griyegong hari ug kongkistador sa Imperyong Persa. Usa siya sa mga labing bantogang mga kumander sa militar sa kasaysayan, ug wala sab kuno mapildi og gubat. Sa panahon sa iyang kamatayon, naangkon na niya nag kasagara sa kalibotan nga nailhan sa karaang mga Griyego.

Si Alexander nahimong hari sa Macedonia pagkahuman mamatay ang iyang amahan nga si Felipe II sa Macedonia. Si Felipe mihiusa sa kasagaran sa mga dakbayang estado sa Gresya sa ilalom sa Masendonyanong pederasyon nga gitawag nga Liga sa Corinto. Human matino niya ang iyang pagpangulo pinaagi sa pagpusgay og usa ka rebelyon sa kasadpang Gresya, ug paghimo og mubo apan dugoon nga panag-abot sa amihanang silingan sa Masedon, si Alexander mitan-aw na usab ngadto sa Imperyong Persiyano, nga iyang gipildi. Ang iyang mga nakuha lakip na ang Anatolya, Sirya, Pinisya, Hudeya, Gaza, Ehipto, Baktriya, ug Mesopotamya, ug miusbog pa ngadto sa utlanan sa sa iyang kaugalingong imperyo ngadto na sa Punjab, Indiya.

## Mga reperensya
Sohrāb

Si **Sohrāb** (Pinersyano: سهراب) maoy karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi. Siya ang anak nina Rostam ug Tahmine.

## Galeriya sa hulagway


RostamMournsSohrab.jpg
Suhrab_(The_Shahnama_of_Shah_Tahmasp).png
Gordāfarid

Si **Gordāfarid** (Pinersyano: گردافريد) maoy karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi.

## Galeriya sa hulagway


Gurdafarid_(The_Shahnama_of_Shah_Tahmasp).png
Sohrab_fights_Gordafarid.jpg
Mindanawng Muslim

Ang **Awtonomong Rehiyon sa Mindanawng Muslim** (**ARMM**) maoy usa sa mga rehiyon sa Pilipinas.

## Mga sumpay sa gawas
* Opisyal nga sityo
Dinastiyang Qājār

Ang **dinastiyang Qājār** (Pinersyano: قاجار) maoy mga lider sa Iran gikan 1794 hangtod 1925.

## Galeriya sa hulagway


Iran_-_Frontieras_ai_sègles_XIX_e_XX.png
Mohammad_Khan_Qajar.jpg
Persian_Qajar_Empire1808.jpg
Dinastiyang Zand

Ang **dinastiyang Zand** (Pinersyano: زندیان, *Zandiyān*) ang mga lider sa Iran gikan 1750 hangtod 1794.
Dinastiyang Sapabida

Ang **dinastiyang Sapabida** (Pinersyano: صفویان, *Şafaviyān*; Kinatsila: *dinastía safávida*) maoy mga lider sa Iran gikan 1501 hangtod 1736.

## Galeriya sa hulagway


LocationSafavid.PNG
Safavid_Empire_1501_1722_AD.png
گستره_سلطنت_صفویان_و_پرچمهایشان.jpg
Ak Koyunlu

Ang **Ak Koyunlu** maoy pederasyon sa mga Turkikong tribu gikan 1378 hangtod 1508 nga teritoryo mao ang Turkeya, Armenya, Azerbaijan, Irak, ug Iran.

## Galeriya sa hulagway


Akkoyunlular2.jpg
Bayindirtamga.png
Persepolis_24.11.2009_11-12-14.jpg
Laszlo Toth

Si **Laszlo Toth** (natawo 1940), usa ka Awstralyanong heyolohista nga midaot sa Pietà ni Michelangelo niadtong Mayo 21, 1972.

Samtang nagdala og usa ka Martilyo sa Heyolohista ug nagsiyagit og, "Ako si Jesucristo - nabanhaw gikan sa mga nangamatay", iyang giatake ang rebulto. Iyang nadaot ang kamot sa Birhen, usa ka bahin sa ilong niini, ug usa ka mata niini. Apan wala siya kasohi, tungod sa tataw na niining pagkaboang. Siya gidala sa usa ka Italyanong tambalanan nga sikayatriko niadtong Enero 29, 1973. Gibuhian siya niadtong Pebrero 9, 1975, ug daling gideport ngadto sa Ostralya diin siya kanhi nagpuyo.
Kara Koyunlu

Ang mga **Kara Koyunlu** maoy pederasyon sa mga Turkikong tribu.

## Galeriya sa hulagway


Karakoyunlular_devleti.PNG
Persepolis_24.11.2009_11-12-14.jpg
Qaraqoyunlu Dynasty AZƏRBAYCAN.png
Kara_Koyunlu_Miniature.jpg
Map_of_Kara_Koyunlu_Turcomans.jpg
Flag_of_Kara_Koyunlu_dynasty.png
Coin_of_Qara_Iskander_(Kara_Koyunlu).jpg
Dinastiyang Timurida

Ang **dinastiyang Timurida** (Pinersyano: تیموریان, *Timuriyān*; Kinatsila: *dinastía timúrida*) maoy mga lider sa Iran gikan 1370 hangtod 1506.

## Galeriya sa hulagway


Das_Reich_Timur-i_Lenks_(1365-1405).GIF
Mongol_dominions.jpg
Timurid_Dynasty_821_-_873_(AH).png
Sultanatong Jalāyiriyān

Ang **sultanatong Jalāyiriyān** (Pinersyano: جلایریان) maoy mga lider sa Irak ug kasadpang Iran gikan 1335 hangtod 1432.

## Galeriya sa hulagway


Chupanid - Jalayerid dynasty 1337–1432 ad.png
Jalayrids_Baghdad_1382_1387.jpg
Dinastiyang Musaparida

Ang **dinasityang Musaparida** (Pinersyano: مظفریان, *Muzaffariyān*; Kinatsila: *dinastía muzafárida*) maoy mga lider sa Iran gikan 1335 hangtod 1393.

## Galeriya sa hulagway


Chupanid - Jalayerid dynasty 1337–1432 ad.png
Persepolis_24.11.2009_11-12-14.jpg
Ilhanato

Ang **Ilhanato** (Minonggol: *Ил Хан улс*; Pinersyano: ایلخانیان, *Ilkhāniyān*; Kinatsila: *Iljanato*) ang gobyerno sa kasadpang Asya gikan 1256 hangtod 1335.

## Galeriya sa hulagway


Ilhánok_1335.jpg
Ilkhanate_in_1256–1353.PNG
Dinastiyang Horasmyo

Ang **dinastiyang Horasmyo** (Pinersyano: خوارزمشاهیان, *Khwārezmshahiyān*, "dinastiya sa mga haring Horasmyo"; Kinatsila: *dinastía de los reyes jorasmios*) maoy dinasitya sa Iran.

## Galeriya sa hulagway


Il-Arslan.jpg
Khwarezmian_Empire_1190_-_1220_(AD).PNG
Khwarezmian_Empire_1190_1220.png
Dinastiyang Gurida

Ang **dinastiyang Gurida** (Pinersyano: غوریان, *Ghuriyān*; Kinatsila: *dinastía gúrida*) maoy mga lider sa Iran gikan 1149 hangtod 1212.

## Galeriya sa hulagway


Asia_1200ad.jpg
Ghurids1200.png
Shuja Shah Durrani and Men in his decorated palace Wellcome V0050531.jpg
Givry, Ardennes

Ang **Givry** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 215 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Ardennes sa rehiyon sa Grand Est.

## Galeriya sa hulagway


Givry_(Ardennes)_mairie_-_école.JPG
Imperyong Gasnabida

Ang **Imperyong Gasnabida** (Turko: Gazneli İmparatorluğu, Pinersyano: غزنویان, *Ghaznaviyān*; Kinatsila: *Imperio Gaznávida*) maoy karaang Tinurko estado gikan 963 hangtod 1187 nga teritoryo mao ang Iran, Indiya, Nasod nga Afghano, ug Pakistan.

## Galeriya sa hulagway


Ghaznavid_Empire_975_-_1187_(AD)-ar.PNG
Ghaznavid_Empire_975_-_1187_(AD).PNG
Dinastiyang Siyarida

Ang **dinastiyang Siyarida** (Pinersyano: زیاریان, *Ziyāriyān*; Kinatsila: *dinastía ziyárida*) maoy mga lider sa Iran gikan 928 hangtod 1043.

## Galeriya sa hulagway


Beaker_Iranian.JPG
Carte_Iran_1000.png
Ziyardi_Dynasty_928_-_1043_(AD).PNG
Dinastiyang Seldyuk

Ang **dinastiyang Seldyuk** (Tinurko: *Selçuklular*; Pinersyano: سلجوقيان, *Sāljuqiyān*; Kinatsila: *dinastía selyúcida*) maoy mga lider sa kasadpang Asya gikan sa siglo 11 hangtod sa 14.

## Galeriya sa hulagway


Divrigi02.jpg
Male_royal_figure,_12-13th_century,_from_Iran.jpg
Seljuk_Empire.png
Dinastiyang Samanida

Ang **dinastiyang Samanida** (Pinersyano: سامانیان, *Sāmāniyān*; Kinatsila: *dinastía samánida*) maoy mga lider sa Iran gikan 875 hangtod 999.

## Galeriya sa hulagway


Faravahar_at_Behistun.jpg
Samanid_dynasty_(819–999).GIF
Samaniden_klein.png
Mga Parto

Ang **dinastiyang Arsasida** (Pinersyano: اشکانیان, *Ashkāniyān*; Kinatsila: *dinast&#237;a ars&#225;cida*), mas nailhan isip ang **mga Parto**, maoy dinasitya sa Iran ug kaaway sa Imperyong Romano.

## Galeriya sa hulagway


LocationParthia.PNG
Parthia_001ad.jpg
Parthian_Empire_at_its_greatest_extent.png
Dinastiyang Awan

Ang **dinasityang Awan** maoy Elamitang dinastiya sa Iran.

## Galeriya sa hulagway


Dynastic_list_Awan_Siwashi_Louvre_Sb17729.jpg
Elam1.png
Orientmitja2300aC.png
Dinastiyang Alabida

Ang **dinastiyang Alabida** maoy mga lider sa Iran gikan 864 hangtod 928.

## Galeriya sa hulagway


Bowl_Iran_sabz.JPG
Mirror_writing2.jpg
Persepolis_The_Persian_Soldiers.jpg
Dinastiyang Saparida

Ang **dinastiyang Saparida** (Pinersyano: صفاریان, *Şafāriyān*) maoy mga lider sa Iran gikan 861 hangtod 1003.

## Galeriya sa hulagway


Faravahar_at_Behistun.jpg
Saffarid_dynasty_861-1003-HE.png
Saffarid_dynasty_861-1003.png
Dinastiyang Tayirida

Ang **dinastiyang Tayirida** (Pinersyano: طاهریان, *Ţāheriyān*; Kinatsila: *dinastía tahírida*) maoy mga lider sa Iran gikan 821 hangtod 873.

## Galeriya sa hulagway


Faravahar_at_Behistun.jpg
Tahirid_Dynasty_821_-_873_(AD).png
Ormoy, Essonne

Ang **Ormoy** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 904 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Essonne sa rehiyon sa Île-de-France.
Dinastiyang Omeya

Ang **dinastiyang Omeya** (Inarabiko: بنو أمية, *Banu Umayyah*; Kinatsila: *dinastía de los Omeyas*) ang mga lider sa Kalipato gikan 660 hangtod 750.
Dinastiyang Rashidun

Ang **dinastiyang Rashidun** (Inarabiko: الخلافة الراشدية) maoy mga lider sa Kalipato gikan 632 hangtod 661.
Dinastiyang Abasida

Ang **dinastiyang Abasida** (Inarabiko: عباسيون; Pinersyano: عباسیان, *‘Abbāsiyān*; Kinatsila: *dinastía abásida*) maoy mga lider sa Kalipato gikan 750 hangtod 1258.
Mitani

Ang **Mitani** maoy mga lider sa Turkeya, Sirya, ug Irak sa karaang panahon.

## Galeriya sa hulagway


Carte_du_Mitanni.png
Karte_Mittani.png
Near_East_1400_BCE.png
Mga Kasita

Ang **mga Kasita** maoy mga lider sa Babilonya gikan 1531 BC hangtod 1155 BC.

## Galeriya sa hulagway


Babylonlion.JPG
Kudurru_Louvre_Sb31.jpg
Kudurru_Melishipak_Louvre_Sb23.jpg
Mga Medo

Ang **mga Medo** maoy mga lider sa Iran, Armenya, tunga-tungang Turkeya, Nasod nga Afghano, ug noresteng Pakistan gikan 625 BC hangtod 549 BC.

## Galeriya sa hulagway


Median-empire-600BCE.png
Median_Empire.jpg
PLATE2BX.jpg
Dinastiyang Selyusida

Ang **dinastiyang Selyusida** (Pinersyano: سلوکیان, *Selukiyân*) maoy mga Griyegong lider sa Imperyong Persyano.

## Galeriya sa hulagway


201209071746a_Berlin_Pergamonmuseum,_Tetradrachme_Seleukos'_I,_Silber,_Pergamon,_281-280_v.u.Z.jpg
Diadochen1.png
Seleucid301BC.png
Makina

Ang **makina** ang tawag sa mga himan nga makapadali sa pagdagan sa kinabuhi sa tawo. Sa kinatibuk-an, wala'y makina nga hingpit ang ka bulokon. Sanglit, ibalhin lang niini ang kusog sa mogamit ngadto sa butang. Adunay 5 ka mátang niini.
Dinastiyang Sasanida

Ang **dinastiyang Sasanida** (Pinersyano: ساسانیان, *Sâsâniyân*) maoy mga lider sa Iran gikan 226 hangtod 651.

## Galeriya sa hulagway


Senmurv.svg
Metro Iloilo-Guimaras

Ang **Metropolitanong Area sa Iloilo-Guimaras** (Ininggles: *Metro Iloilo-Guimaras*; Tinagalog: *Kalakhang Iloilo-Guimaras*; Kinatsila: *Gran Ilo&#237;lo-Guimar&#225;s*) mao ang sentrong urbano sa Iloilo ug sa pulo sa Guimaras.

## Mga sumpay sa gawas
*Metro Iloilo-Guimaras Economic Development Council

## Galeriya sa hulagway


Metro_Iloilo_aerial_view_from_Guimaras_Island.png
Auge, Creuse

Ang **Auge** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 124 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Creuse sa rehiyon sa Nouvelle-Aquitaine.

## Galeriya sa hulagway


Auge_-_Eglise_Saint-Symphorien.jpg
Barby

Ang **Barby** ngalan niining mga mosunod:

## Alemanya

# Barby (lungsod sa Alemanya, Saxony-Anhalt, lat 51,97, long 11,88), 
# Barby (munisipyo sa Alemanya, Saxony-Anhalt, lat 51,97, long 11,88), 
## Hiniusang Gingharian

# Barby (lungsod sa Hiniusang Gingharian, Inglatera, Northamptonshire, lat 52,33, long -1,21), 
# Barby (parokya sa Hiniusang Gingharian, Inglatera, Northamptonshire, lat 52,33, long -1,23), 
## Pransiya

# Barby, Ardennes, lungsod, Champagne-Ardenne, Département des Ardennes, 
# Barby, Savoie, lungsod, Rhône-Alpes, Département de la Savoie, 
# Barby, Ardennes, munisipyo, Champagne-Ardenne, Département des Ardennes, 
# Barby, Savoie, munisipyo, Rhône-Alpes, Département de la Savoie, 
## Suwesya

# Bärby, lungsod, Uppsala,
Saker

**Saker** (gikan sa Iningles: ***soccer*** usab **putbol**) maoy usa ka isport nga tem nga duwaon sa duha ka tem nga tig-onse ka pleyer, ug gikonsidera nga mao ang labing popular nga isport sa kalibotan. Usa kini ka matang sa duwa nga gamit ang mga tiil sa paghapak sa bola nga duwaon sa rektangular nga sagbot o artipisyal nga pild, nga dunay gol sa matag mubo nga tumoy sa pild. Ang pag-iskor sa duwa mabuhat pinaagi sa pagmaniobra sa bola ngadto sa gol sa kontra nga tem. Ang mga golkiper mao lang ang gitugyotan nga makagunit o makahikap sa bola gamit ang mga kamot o braso; ang uban sa tem mogamit lang sa ilang mga tiil aron hapakon ang bola sa posisyon, usahay usab gamiton nila ang tangkugo ug ulo aron maintersep ang bola sa hangin. Ang tem nga makaiskor sa labing daghang gol paghuman sa duwa mao ang makadaog. Kon tabla ang iskor paghuman sa duwa, puyde nga ideklara isip dro o mag-obertaym ug/o *penalty shootout*, depende sa pormat sa duwa.

Ang modernong porma sa duwa giestandard sa Inglatera niadtong gitukod didto ang Football Association, kansang ang 1863 nga Mga Balaod sa Duwa (*Laws of the Game*) mimugna sa mga pundasyon alang sa pamaagi sa pagduwa sa maong isport sa karon. Ang saker gidumala sa Fédération Internationale de Football Association (International Federation of Association Football), komun nga nailhan sa minubo isip FIFA. Ang labing prestihiyoso nga kompetisyon sa saker mao ang FIFA World Cup, nga magkita kada upat ka tuig. Ang kining panghitabo mao ang labing gitan-aw nga isport sa kalibotan, kaduhaon pa ang mananan-aw sa Duwang Olimpiko sa Tig-init.
Awit sa Pagkausa sa ASEAN

Ang **Awit sa Pagkausa sa ASEAN** (Ininggles: *ASEAN Song of Unity*) mao ang imno sa Association of Southeast Asian Nations. Ang letra gisulat ni Nicanor Tiongson ug ang musika gikomponer ni Ryan Cayabyab.

## Letra
ASEAN, o ASEAN
Our voices rise as one.
From land to land, from sea to sea
Reach out to everyone.

ASEAN, o ASEAN,
Let's link our arms and stand.
Behold the sun has risen to
The level of our eyes.

## Mga sumpay sa gawas
* MP3 gikan sa sityo sa ASEAN
Marcq, Yvelines

Ang **Marcq** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 509 ka molupyo situato nel dipartimento degli Yvelines sa rehiyon sa Île-de-France.
Montréal, Aude

:*Alang sa ubang gamit, adtoa ang [[Montréal (pagklaro)]].*

Ang **Montréal** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 1,546 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Aude sa rehiyon sa Occitanie.
Islamistan

**Islamistan** kini ang mga teritoryong Muslim nga dili ganahan mag-coexist sa lain pang mga relihion. Pakistan ang ehemplo ug ang Bangsamoro.

Jihad ang parusa sa dili musuporta.

## Tanawa sab

* Islamismo nga ideyolohiya sa Islamistan
Islamismo

Ang **Islamismo** mao ang ideyolohiya sa panteritoryo ug pampolitikang separasyon sa mga Muslim sa mga dili-Muslim.

## Tan-awa usab
* Syonismo

## Mga sumpay sa gawas
* The Last Unicorn: The Quest for a Modern Islamic State (Adel Tamano)
Brie

* Brie, Aisne
* Brie, Ariège
* Brie, Charente
* Brie, Deux-Sèvres
* Brie, Ille-et-Vilaine
* Brie, Somme
Brie, Ariège

Ang **Brie** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 92 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Ariège sa rehiyon sa Occitanie.

## Galeriya sa hulagway


Brie-09-Mairie.jpg
Ilaga (bihilante)

:*Alang sa mananap, adtoa ang [[ilaga]].*

Ang **Ilaga** usa ka Kristyanong bihilanteng grupo sa Mindanao batok sa MILF, Abu Sayyaf, Jemaah Islamiyah, ug uban pang Islamistang grupo sa Pilipinas.

## Mga sumpay sa gawas
*Iligan folk seek Saint Michael help, also bear arms 
*Mindanao politicians, traders setting up ‘Ilaga-style’ armies, according to national police chief
Mus

Kahenera sa mga ilaga ang ***Mus***. Ang *Mus* sakop sa kabanay nga ilaga. 

## Matang nga nahiubos

* *[[Mus baoulei]]*
* *[[Mus booduga]]*
* *[[Mus bufo]]*
* *[[Mus callewaerti]]*
* *[[Mus caroli]]*
* *[[Mus cervicolor]]*
* *[[Mus cookii]]*
* *[[Mus crociduroides]]*
* *[[Mus cypriacus]]*
* *[[Mus famulus]]*
* *[[Mus fernandoni]]*
* *[[Mus fragilicauda]]*
* *[[Mus goundae]]*
* *[[Mus haussa]]*
* *[[Mus indutus]]*
* *[[Mus macedonicus]]*
* *[[Mus mahomet]]*
* *[[Mus mattheyi]]*
* *[[Mus mayori]]*
* *[[Mus minutoides]]*
* *[[Mus musculoides]]*
* *[[Mus musculus]]*
* *[[Mus neavei]]*
* *[[Mus nitidulus]]*
* *[[Mus orangiae]]*
* *[[Mus oubanguii]]*
* *[[Mus pahari]]*
* *[[Mus phillipsi]]*
* *[[Mus platythrix]]*
* *[[Mus saxicola]]*
* *[[Mus setulosus]]*
* *[[Mus setzeri]]*
* *[[Mus shortridgei]]*
* *[[Mus sorella]]*
* *[[Mus spicilegus]]*
* *[[Mus spretus]]*
* *[[Mus tenellus]]*
* *[[Mus terricolor]]*
* *[[Mus triton]]*
* *[[Mus vulcani]]*

## Ang mga gi basihan niini




bat-smg:Pelie

fiu-vro:Hiir

roa-rup:Șoaricu

zh-min-nan:Mus
zh-yue:鼠屬


Payl:Apodemus sylvaticus bosmuis.jpg
2008

Ang **2008 (MMVIII)** mao ang usa ka tuig sa kalendaryong Gregoryano. Ang 2008 maoy usa ka tuig nga manglukso nga nagsugod sa usa ka Martes.
Zāl

Si **Zāl** (Pinersyano: زال) maoy karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi. Siya ang anak ni Sām ug ama ni Rostam. Ugis mao siya—*zāl* ang Pinersyanong pulong para sa ugis—ug gipakatawo nga dunay puting buhok ug, tungod diri, gisalikway siya sa una sa kaniyang ama. Gipaalima siya sa Simorq, usa ka dakong langgam. Sa kaulahian, gidawat usab si Zāl sa kaniyang ama.

## Galeriya sa hulagway


Rudaba.JPG
Simurghdetail.jpg
Zal_meets_Rudaba.jpg
Sudābe

Si **Sudābe** maoy karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi. Siya ang bana ni Kay Kāvus ug iyaan ni Seyāvaš. Gipusil siya ni Rostam.

## Galeriya sa hulagway


Shahnameh_-_Siyawakhsh_in_the_bower_of_Sudaba.jpg
Sudaba_(The_Shahnama_of_Shah_Tahmasp).png
Rudābe

Si **Rudābe** (Pinersyano: رودابه) maoy karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi. Siya ang prinsesa sa Kabul ug siya usab ang asawa ni Zāl ug ina ni Rostam.

## Galeriya sa hulagway


Rudaba.JPG
Zal_meets_Rudaba.jpg
Simorq

Ang **Simorq** (Pinersyano: سیمرغ) maoy dako ug maloloy-ong langgam sa mitolohiyang Persyano.

## Galeriya sa hulagway


Sassanid_silver_plate_by_Nickmard_Khoey.jpg
Senmurv.svg
Textile0001.jpg
Vigan

Ang ** Vigan ** ikaupat nga klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa Ilocos Sur, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 25.12 kilometros quadrado ug nahimutang unang distrito. 
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 49,747 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 2700.

Ang dakbayan maoy usa ka *World Heritage Site* sa UNESCO.

## Mga reperensya

* Philippine Standard Geographic Code
Le Vigan, Lot

Ang **Le Vigan** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 922 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Lot sa rehiyon sa Occitanie.
Itzhak Perlman

Si **Itzhak Perlman** (natawo niadtong Agosto 31, 1945) usa ka Israeli-Amerikanong Biyolinista, pangmusikang konduktor, ug magtutudlo. Siya usa sa mga labing inilang biyolinista sa ulahing bahin sa ika-20 nga siglo.

## Biyograpiya
Si Perlman natawo sa Tel Aviv, Britong Mandato sa Palestina (karon Israel), diin siya unang nagka-interes sa biyolin sa dihang nakapaminaw siya'g klasikal nga musika sa radyo. Siya nagtuon sa Akedemiya sa Musika sa Tel Aviv sa wala pa siya mibalhin sa Tinipong Bansa aron magtuon sa TUlunghaang Juilliard uban kang Ivan Galamian ug Dorothy DeLay. Siya nag-*debut* didto sa Carnegie Hall niadtong 1963, ug nakadaog usab siya sa kompetisyong Leventritt niadtong 1964. Human niadto, pirmi na siyang mag-*musical tour*. Pirmi na usab siyang mogawas sa telebisyon sa Amerika niadtong 1970, sama sa mga pasundayag nga *[[The Tonight Show]]* ug sa *[[Sesame Street]]*, ug usab sa pipila ka pundok didto sa White house.

Si Perlman nataptan og polio sa edad kuwatro. Nakakuha siyag *partial recovery*, ug makalakaw na siya pinaagi sa *crutches*. Siya motukar og biyolin nga maglingkod.
Vert, Yvelines

Ang **Vert** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 768 ka molupyo situato nel dipartimento degli Yvelines sa rehiyon sa Île-de-France.
Pebrero 30

Ang **Pebrero 30** anaa sa ubang kalendaryo, di pareho sa kalendaryong Gregoryano, diin ang buwan sa Pebrero adunay 28 o 29 ka adlaw lang.

## Galeriya sa hulagway


30th_February_in_Swedish_Calendar_(Chinese_characters).png
Feb1712.jpg
Kay Xosrow

Si **Kay Xosrow** (Pinersyano: کی‌خسرو) o simpleng **Xosrow** maoy mitikong hari sa Iran segun sa Šāhnāme ni Ferdowsi.

## Galeriya sa hulagway


Baysonghori_Shahnameh_battle-scene.jpg
Harvardmagazine.jpg
KayKhosrowMotherandGrandmother.jpg
Kayumars

Si **Kayumars** (Pinersyano: کیومرث) maoy mitikong hari sa Iran ug sa tibuok kalibotan segun sa Šāhnāme ni Ferdowsi.

## Galeriya sa hulagway


Kiumars_fights_Divs.jpg
Palais_de_Kayomars.jpg
Kay Kāvus

Si **Kay Kāvus** (Pinersyano: ) o simpleng **Kāvus** maoy mitikong hari sa Iran ug karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi.

## Galeriya sa hulagway


KavoosAir.jpg
Kay_Kāvus_on_his_flying_throne.jpg
Esfandyār

Si **Esfandyār** (Pinersyano: اسفنديار) maoy mitikong bayani sa Iran ug karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi.

## Galeriya sa hulagway


Isfandiyar (The Shahnama of Shah Tahmasp).png
Rostam_toetet_esfandyar.jpg
SchoolOfTabriz4.jpg
Bižan ug Maniže

Ang ***Bižan ug Maniže*** (Pinersyano: بيژن و منيژه, *Bižan o Maniže*) maoy kwento sa gugma sa Šāhnāme ni Ferdowsi.

## Galeriya sa hulagway


A)_Bizhan_Visiting_Manizha;_b)_Page_of_Calligraphy,_Two_Folios_from_a_Shahnama_(Book_of_Kings)_LACMA_M.81.12a-b_(1_of_2).jpg
Bizhan_Shahnameh_Met_1970.301.42_n02.jpg
Tur

Si **Tur** maoy mitikong hari sa Turān ug karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi. Usa siya sa tulo ka anak ni Feraydun.

## Galeriya sa hulagway


Metropolitian_Istanbul_-_Landscapes_of_Turkey_12.jpg
Raxš

Si **Raxš** (Pinersyano: رخش) mao ang kabayo ni Rostam sa Šāhnāme ni Ferdowsi.

## Galeriya sa hulagway


Sleeping_Rustam.jpg
Siyāmak

Si **Siyāmak** (Pinersyano: سيامک) maoy anak ni Kayumars sa Šāhnāme‎ ni Ferdowsi.

## Galeriya sa hulagway


Name-ye_Khosrovan_bsb11180462_00458.jpg
Siyamak_(The_Shahnama_of_Shah_Tahmasp).png
Tahmine

Si **Tahmineh** (Pinersyano: تهمينه) maoy asawa ni Rostam ug ina ni Sohrāb sa Šāhnāme ni Ferdowsi.

## Galeriya sa hulagway


Tahmina_(The_Shahnama_of_Shah_Tahmasp).png
Tahminah.jpg
Šaqād

Si **Šaqād** (Pinersyano: شغاد) maoy karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi. Siya ang igsoon ni Rostam ug ang nagpusil kaniya.

## Galeriya sa hulagway


Brooklyn_Museum_-_Folio_from_a_"Shahnameh"_The_Death_of_Rustam_and_His_Killing_Shaghad.jpg
Mehrāb

Si **Mehrāb Kāboli** maoy mitikong hari sa Kabul ug karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi. Siya ang ama ni Rudābe nga ina ni Rostam.

## Galeriya sa hulagway


Mihrab_(The_Shahnama_of_Shah_Tahmasp).png
Ḑahhāk

Si **Ḑaḩḩāk** (Inarabyanhon: ضحاك) maoy daotang Arabeng hari sa Iran sa Šāhnāme ni Ferdowsi.

## Galeriya sa hulagway


Faridun_defeats_Zahhak.jpg
Mir_Musavvir_002_(Zahhak).jpg
Nowzar

Si **Nowzar** (Pinersyano: نوذر) maoy mitikong hari sa Iran ug karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi. Siya ang anak ni Manucehr. Gipusil siya ni Afrāsyāb.

## Galeriya sa hulagway


Afrasiyab_Executes_Nauzar_Wellcome_L0068903.jpg
NowzarKilled.jpg
Prince_Nauzar_(The_Shahnama_of_Shah_Tahmasp).png
Manucehr

Si **Manučehr** (Pinersyano: منوچهر) maoy hari sa Iran sa Šāhnāme ni Ferdowsi. Siya ang ama ni Nowzar.

## Galeriya sa hulagway


Manuchehr_enthroned.jpg
Manuchihr_(The_Shahnama_of_Shah_Tahmasp).png
Tahmures

Si **Tahmures** (Pinersyano: طهمورث) maoy mitikong hari sa kalibotan ug karakter sa Šāhnāme ni Ferdowsi. Siya ang ama ni Jamšid.

## Galeriya sa hulagway


Tahmorath01.jpg
Tahmuras_(The_Shahnama_of_Shah_Tahmasp).png
Tahmuras_Defeats_the_Divs.jpg
Ardešir I

Si **Ardeshir I** (Pinersyano: اردشیر) maoy pundador sa dinastiyang Sasanida sa Iran. Gigamit usab siya ni Ferdowsi nga karakter sa Šāhnāme.
Ussel, Lot

Ang **Ussel** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 55 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Lot sa rehiyon sa Occitanie.
Mazdak

Si **Mazdak** (Pinersyano: مزدک) maoy Iraning komunista sa panahong Sasanida. Siya ang nagtukod sa relihyong **Masdakismo**.
Dinastiyang Kayanida

Ang **dinastiyang Kayanida** (Pinersyano: کیانیان, *Kayāniyān*) maoy mga semimitikong lider sa Iran. Sa kolektibo, ang mga Kayanidang hari ang mga bayani sa Abesta ug Šāhnāme.
Ang Tanaman sa mga Rosas

***Ang Tanaman sa mga Rosas*** (Pinersyano: گلستان, *Golestān*; Prinanses: *Le Jardin des roses*; Ininggles: *The Rose Garden*) maoy usa sa duha ka *obra maestra* ni Sa’di. Gisulat niya kini sa tuig 1259 ug usa kini nga koleksyon sa mga balak ug kwento.

## Kutlo
Matan-aw ang bahin sa usa ka balak, ug ang hubad niini sa Ininggles, sa *Ang Tanaman sa mga Rosas* sa agianan sa *Hall of Nations* sa edipisyo sa Hiniusang mga Nasod sa Dakbayan sa New York, nga usa ka sangpit para gubaon ang tanan nga mga ali:

:بنی آدم اعضای یک پیکرند  که در آفرينش ز یک گوهرند
:چو عضوى به درد آورد روزگار  دگر عضوها را نماند قرار
:تو کز محنت دیگران بی غمی  نشاید که نامت نهند آدمی

:*Human beings are members of a whole,* 
:*In creation of one essence and soul.*
:*If one member is afflicted with pain,*
:*Other members uneasy will remain.*
:*If you have no sympathy for human pain,*
:*The name of human you cannot retain.*


## Mga pakisayran

## Mga sumpay sa gawas
*Kompletong teksto sa sityo sa MIT
*PDF sa kompletong obra gikan sa Iran Chamber Society
Golestān

Ang **Golestān** (Pinersyano: گلستان) maoy usa sa 30 ka lalawigan sa Iran.

## Galeriya sa hulagway


Gonbad-e_Qabus_Tower_by_Hadi_Karimi.jpg
IranGolestan.png
Div

Ang ***div*** usa ka yawa sa Sorowastrismo. Adunay lain-lain nga interpretasyon sa simbolismo niini.

## Tan-awa usab
*Pari (mitolohiya)

## Mga sumpay sa gawas
*A mythological glance at demons in ancient Iranian literature
Minyaturang Irani

Ang **minyaturang Irani** (Pinersyano: نگارگری ایرانی) maoy mga gagmay nga pintura nga ginagamit sa ilustrasyon sa mga basahon ug ang pinakakaila nga porma sa Iraning pamintal sa Kasadpan.
Pari (mitolohiya)

Ang mga ***pari*** (Pinersyano: پری, /pæɾi/), sa mitolohiyang Persyano, maoy mga kaliwat sa mga *fallen angel* nga gidilian og pagsulod sa parayiso hangtod makapagpenitensya sila. Ginaisip mga tahom ugaling daotan nga babaye sa una sa mitolohiya, ang mga *pari* sa hinay-hinay nahimong dili *gaanong* daotan ug mas tahom hangtod sa panahong Islamiko siya nahimong simbolo sa katahom similar sa mga huri sa Islam. Sila maoy mga hiligugmaon nga binuhat nga adunay pako nga mao ra'g mga ada ug nagaranggo taliwala sa mga anghel ug daotang espiritu. Usahay ginabisita nila ang kayutaan sa mga mortal.

Ang mga *pari* maoy mga tumong sa mga daotang butang-buhi sa ubos nga nibel nga gitawag nga mga *[[div]]*, nga gigukod sila sa pagbilanggo sa kanila sa mga puthaw nga iron tangkal. Kining panggukod buhat, sa panan-aw sa mga *div*, sa kakulang sa igong pagdayo sa kaugalingon para magduyog sa rebelyon batok maayo.

Ang *Pari* maoy ngalang Pinersyano ug Kinurdo para sa mga kadaghanang babaye. Usa usab nga ngalan sa kadaghanan ang *Perihan* sa Tinurko, nga ang kahulugan "reyna sa mga ada", ug *Peri*, nga ang kahulugan "ada."

## Galeriya sa hulagway


Pari_detail_from_Pari_holding_a_unique_animal._19th_cent._Rajput_style_Bhopal_museum_(cropped).JPG
Peri.jpg
SophieAndersonTakethefairfaceofWoman.jpg
Sa’di

Si **Sa’di** (Pinersyano: سعدی) maoy usa ka Iraning magbabalak.

## Mga ''obra maestra''
* *[[Bustān]]*
* *[[Ang Tanaman sa mga Rosas]]*
Prunières, Isère

Ang **Prunières** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 299 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Isère sa rehiyon sa Auvergne-Rhône-Alpes.
Rumi

Si **Mavlānā Jalāloddin Mohammad Balxi** (Pinersyano: مولانا جلال الدین محمد بلخى) o simpleng **Rumi** (Pinersyano: رومی) maoy Apganong magbabalak sa Pinersyano.
Gloria Macapagal-Arroyo

Si **María Gloria Macapagal-Arroyo** (gipanganak **María Gloria Macaraeg Macapagal** niadtong Abril 5, 1947) mao ang Representante sa Ikaduhang Distrito sa Pampanga. Siya usab mao ang ikakatorse ug ang Pangulo sa Pilipinas, gikan 2001 hangtod 2010. Si Arroyo ang ikaduhang babayeng presidente, ug ang anak kang kanhing presidente sa Pilipinas nga si Diosdado Macapagal.

Usa ka kanhing propesor sa ekonomiks, si Arroyo mientra sa kagamhanan niadtong 1987, misilbi isip *assistant secretary* ug *undersecretary* sa Department of Trade and Industry sa imbitasyon ni Presidente Cory Aquino.
MNLF

Ang **Moro National Liberation Front** (**MNLF**) usa ka politikal nga organisasyon sa Pilipinas. Giila kini sa Organization of the Islamic Conference (OIC), nga nagpahimo sa MNLF isip representante sa mga Moros ug gitagaa'g estado nga tagmatikod (*observer status*). Sa karon, ang grupo mao ang tagdumalang partido sa Awtonomong Rehiyon sa Muslim nga Mindanao. Sa tuig 1981, ang pundamentalista ug biyolenteng Moro Islamic Liberation Front (MILF) milahi ug mihawa sa MNLF.
MILF

Ang **Moro Islamic Liberation Front** (**MILF**) usa ka Muslim nga separatistang rebeldeng grupo nga nahimutang sa habagatang Pilipinas. Ang lugar diin aktibo ang grupo gitawag nga Bangsamoro sa MILF, kini ang habagatang bahin sa Mindanao, Kapupud-ang Sulu, habagatang Palawan, Basilan ug ang mga tapad nga kapuloan. May mga 4.5 ka milyon nga mga Muslim (o Moros) sa Pilipinas, mayoriya dinhi namuyo.
Panglawas

Ang **panglawas** (Iningles: *health*) usa ka kahimtang sa pisikal, mental, sosyal ug emosyonal nga kaayohan. Dili lang kini ang pagkawalay sakit.

Naratipikar ang kini nga depinisyon sa unang World Health Assembly ug wala na giusab sugod 1948. 

## Galeriya sa hulagway


Farmacia_Online.svg
NewZealand-Stamp-1933-Health.jpg
Uomo_Vitruviano.jpg
Pinulongang Sanskrito

Ang **Sinanskrito** maoy pinulongang Indo-Urupanhon.

## Galeriya sa hulagway


Devimahatmya_Sanskrit_MS_Nepal_11c.jpg
Rigveda_MS2097.jpg
The_word_संस्कृतम्_(Sanskrit)_in_Sanskrit.svg
Pinulongang Abestiko

Ang **Inabestiko** maoy pinulongang Indo-Urupanhon.

## Galeriya sa hulagway


Bodleian_J2_fol_175_Y_28_1.jpg
Iranian_Family_Tree_v2.0.png
Pinulongang Kurdo

Ang **Kinurdo** maoy pinulongang Indo-Urupanhon.

## Galeriya sa hulagway


Idioma_kurdo.PNG
Idioma_kurdo1.png
Kurdish_Language.png
Beaurepaire, Oise

Ang **Beaurepaire** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 74 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Oise sa rehiyon sa Hauts-de-France.
Esperanto

Ang **Inesperanto** maoy labing gigamit nga pinulongang awksilyar sa kalibotan. Giumpisahan kini nga gamiton sa mga *[[urbi et orbi]]* ni Papa Juan Pablo II.

* Esperanto kurso 
* Panimula sa ang wika, alpabeto ng Esperanto

## Galeriya sa hulagway


1908-kl-t-zamenhof.jpg
CARD_GRAMÁTICA_ESPERANTO.png
Unua_Libro.jpg
Esperanto_nun.svg
Havana's_International_Book_Fair_Esperanto_stand_2018.jpg
Memortabulo_Esperanto_Santiago_de_Cuba.jpg
Memortabulo_al_Esperanto_46a_IJK_1990_Matanzas,_Cuba.jpg
Gaŭĉa_Esperanto-Asocio_(Rio_Grande_do_Sul,_Brazilo)_.svg
Gaŭĉa_Esperanto-Asocio_(Rio_Grande_do_Sul,_Brazilo).svg
Mitolohiyang Persyano

Ang **mitolohiyang Persyano** ang mga mito ug kwento sa mga katawhang Pinersyano ang pinulongan. Mao ra sa mitolohiyang Griyego ug uban pa, ang karaang relihyong Indo-Uropanhon ang ginikanan niini.

## Galeriya sa hulagway


Indo-European_migrations.gif
Rostam.jpg
Tus_shahnameh.jpg
Pagsulat

Ang **pagsulat** usa ka representasyon sa pinulongan ngadto sa teksto nga porma pinaagi sa paggamit og mga simbolo (nailhan isip sistema sa pagsulat). Lahi kini sa ilustrasyon o paghulagway, sama sa mga drowing sa langob ug pamintal, ug ang pagrekord sa pinulongan pinaagi sa dili-tekstwal nga medyum sama sa *magnetic tape audio*.

Ang pagsulat nahimugso tungod sa panginahanglan sa pagkwenta (*accounting*). Niadtong mga ikaupat nga milenyum BK, ang kompleksidad sa negosyo ug pagdumala dili na makaya sa pagmemorya lang, ang pagsulat mao ang nahimong labing kasaligan nga pamaagi sa pagrekord ug pagpakita sa mga transaksyon sa porma nga permanente (Robinson, 2003, p. 36).
Saint-Germain-des-Prés

* Saint-Germain-des-Prés, Dordogne
* Saint-Germain-des-Prés, Loiret
* Saint-Germain-des-Prés, Maine-et-Loire
* Saint-Germain-des-Prés, Tarn
Uganda

Ang **Uganda** maoy usa ka *landlocked* nga nasod sa Sidlakang Aprika. Giutlanan kini sa sidlakan sa Kenya, sa amihanan sa Sudan, sa kasadpan sa DR Congo, sa surweste sa Rwanda, ug sa habagatan sa Tanzania. Labot sa habagatang parte sa nasod ang bahin sa Danaw Victoria, ang labing dako nga danaw sa Aprika. Ang ngalang Uganda gikan sa gingharian sa Buganda. Kampala ang iyang kapital.

## Galeriya sa hulagway


Kampalamontage.png
LocationUganda.png
Bugonga Church of Uganda.jpg
Ugandan_kobs_(Kobus_kob_thomasi)_female_and_calf.jpg
Uganda-Kob.jpg
Ugandan_defassa_waterbuck_(Kobus_ellipsiprymnus_defassa)_juvenile_male.jpg
Ugandan_kobs_(Kobus_kob_thomasi)_females_and_males.jpg
Ireland_Uganda_Locator.svg
1935_map_of_Uganda_Protectorate.jpg
Vanuatu

Ang **Banwatu** ("Banwa Nato"; Prinanses ug Ininggles: *Vanuatu*) maoy usa ka islang nasod sa Habagatang Kadagatang Pasipiko. Ang arkipelago, nga bulkaniko ang ginikanan, mga 1,750 kilometros (1,090 mi) sidlakan sa amihanang Australya, 500 kilometros (310 mi) nor-este sa New Caledonia, kasadpan sa Fiji, ug habagatan sa Islas sa Solomon. Port Vila ang iyang kapital.
Bombay

:*Ang Indyo mo-*redirect* dinhi; para sa kanhing termino sa Kinatsila, tan-awa [[Indio]].*

Ang mga **Bombay** kun **Indyo** mao ang tawag sa mga nasodnon sa Indiya. Segun sa estadistika niadtong 2008, 1,147,995,904 ang populasyon sa nasod. Gigamit sab kini isip tawag sa tanang katawhan sa subkontinenteng Bombay (apil ang Pakistan, Nepal, ug Bangladesh).

## Galeriya sa hulagway


India-demography.png
India_single_age_population_pyramid_2020.png
Taj_Mahal_2012.jpg
Shadow_the_Bombay_Cat.jpg
Gato_Bombay_de_frente.jpg
The_Reception_at_Bombay.jpg
Esplanade_Road,_Bombay.jpg
The_Arrival_Ceremony_at_Bombay.jpg
Dakbayan sa Bombay

:*Alang sa ubang gamit adtoa ang [[Bombay (pagklaro)]].*

**Bombay** (Minarati: मुंबई, *Mumbaī*, [ˈmʊm.bəi]) mao ang kapital sa Maharashtra nga estado sa Indiya ug ang pinansyal nga kapital sa Indiya. May populasyon nga mga 13 ka milyon, kini ang ikaduhang labing daghang namuyo nga dakbayan sa kalibotan. Apil ang mga tapad nga suburb sa Navi Mumbai ug Thane, kini ang, sa gidaghanon nga 19 ka milyon, ikalima sa labing daghang namuyo nga metropolitan nga arya sa kalibotan. Nahimutang ang Bombay sa kasadpang baybayon sa Indiya ug adunay lawom nga natural nga pantalan. Kapin ikatunga sa tanang kargamento pangdagat sa Indiya gipaagi sa pantalan sa Bombay.
Bombay (pagklaro)

Ang **Bombay** puyde mopasabot sa:
*Bombay, mga nasodnon sa Indya
*Bombay (dakbayan), sa Indya
*sibuyas bombay, usa ka matang sa lamas
Kapitolyo sa Lalawigan sa Sugbo

Ang **Kapitolyo sa Lalawigan sa Sugbo** usa ka neyoklasikong edipisyo nga gidisenyo niadtong 1936 ni Juan M. de Guzmán Arellano, usa ka Pilipinong arkitekto nga nagtuon kaniadto sa Estados Unidos. Si Arellano usab maoy nagdisenyo sa Nasodnong Museyo sa Pilipinas.

Ang pagtukod sa kapitolyo nagsugod niadtong 1937, sa dihang si Sotero B. Cabahug pa ang gobernador. Natapos kini sa termino ni Buenaventura Rodr&#237;guez. Kini giinagurar niadtong Hunyo 14, 1938 ni Presidente Manuel L. Quezon.

Ang sentro sa atraksyon sa edipisyo mao ang *dome* niini, ug ang patsada nga adunay gikulit sa Ininggles nga *The authority of the government emanates from the people* nga adunay dibulto sa usa ka babaye ug usa ka lalaki.

Isip usa ka edipisyo, ang buhatan sa Gobernador sa Sugbo anaa sa amihanang pako, samtang ang sa bise-gobernador anaa sa habagatang pako. Anaa sa tunga ang usa ka dakong lawak alang sa mga aktibidad ug mga kasaulogan. 

## Galeriya sa hulagway


Cebu Capitol Compund.jpg
Cebu_Capitol_Compund.jpg
Flagy, Haute-Saône

Ang **Flagy** usa ka komyun sa Pransiya. Kini may 166 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa Haute-Saône sa rehiyon sa Bourgogne-Franche-Comté.
Dagitabyan

Ang **kompiyuter**, **kompyuter**, kun **dagitabyan** (Iningles: *computer*) mao'y elektronikong makina nga nagadawat ug nagadagan og datos aron kombertihon sa mapuslanong kasayuran. Ang kompiyuter dako kaayo'g matabang kay kini may daghang kasayuran. Naa kini'y lain-laing mga kategoriya, uban niini ang mga *supercomputer*, *mainframe computer*, minicomputer, *microcomputer, *desktop* *computer (PC)*, *laptop computer*, ug *handheld computer''.
Pideyo

Ang **pideyo** (Kinatsila: *fideo*; Inarabiko: *sheriya*) maoy tipo sa pastang Katsila nga mao rag espageti nga gipikas-pikas.

## Mga reperensya
John McCain

Si **John Sidney McCain III** maoy senador sa ''Estados Unidos'' gikan Arizona ug kandidato sa pagkapresidente sa *[[Tinipong Bansa]]*.
Rās al-ḩānūt

Ang ***rās al-ḩānūt*** (Inarabiko: رأس الحانوت, "punoan sa tindahan") usa ka popular nga halo sa mga yerba ug lamas nga ginagamit sa Kasadpang Asya ug Amihanang Aprika. Walay takdang kombinasyon sa mga lamas ang nagahimo sa *rās al-ḩānūt* bisan kadaghanan sa mga porma niini nagalakip og labi pa sa usa ka dosenang lamas, lakip na ang kardamomo, moskada, masis, kanela, paprika, komino, silantro ug mga gigiling nga sili. Ang pila sa mga *recipe* nagasakop sa labi pa sa usa ka daang sagol. Kasagaran ginatosta ang tanan sa mga sagol ug ginagiling og magkadungan.
Barack Obama

Si **Barack Hussein Obama II** (natawo ika-4 sa Agosto 1961) mao ang ika-44 nga Pamuno-Nasod sa Tinipong Bansa sa Amerika. Siya mialagad niadtong 2009-2016. Antes niini, usa siya ka Senador sa Tinipong Bansa gikan sa Illinois.

Si Obama mao'y kinaunhang itom nga ginominar sa usa ka *major* nga partidong politikanhon alang sa pagkapamuno. Mihuman siya gikan sa Unibersidad sa Columbia ug sa Tunghaang Pangbalaod sa Harvard, diin siya misilbi isip presidente sa *[[Harvard Law Review]]*. Siya misilbi usab isip tig-organisar sa mga komunidad, ug isip manlalaban sa katungod nga sibil, sa wala pa siya mosulod sa Senado sa Illinois niadtong 1997 hangtod 2004. Siya gipulihan ni Donald Trump.

## Ang mga gi basihan niini
Freddie Mercury

Si **Freddie Mercury** (gipakatawong **Farrokh Bulsara**, Pinersyano: فرخ بلسارا; Septyembre 5, 1946–Nobyembre 24, 1991) maoy Britanikong maghuhuni ug sakop sa bandang Queen.
Kakaw

Kaliwatan sa tanom nga bulak ang **Kakaw** (*Theobroma cacao*). Una ning gihulagway ni Carl von Linné. Ang Kakaw sakop sa kahenera nga *[[Theobroma]]*, ug kabanay nga Malvaceae. 

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *T. c. leiocarpum*
* *T. c. pentagonum*
* *T. c. cacao*
* *T. c. sphaerocarpa*

## Ang mga gi basihan niini






Payl:Cacao-pod-k4636-14.jpg
Payl:Theobroma cacao MHNT.BOT.2004.0.204.jpg
Kanela

Ang **kanela** (*Cinnamomum verum* kun *C. zeylanicum*; Ininggles: *cinnamon*) maoy gamay nga kahoy nga lumad sa Indya, *[[Sri Lanka]]*, *[[Bangladesh]]*, ug Nepal. Ginagamit sa masubsob ang panit niini nautang sa distintong simhot niini.
Moskada

Ang **moskada** (*Myristica*; Kinatsila: *nuez moscada*; Ininggles: *nutmeg*) maoy henero sa mga kahoy nga lumad sa Asya ug Oseyanya. Duha ka lamas ang nagagikan sa kining kahoy, ang **moskada** ug ang **masis** (Kinatsila: *macis*; Ininggles: *mace*).

## Galeriya sa hulagway


Muscade.jpg
Myristica_fragrans_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-097.jpg
Solanum tuberosum

Kaliwatan sa tanom nga patatas ang ***Solanum tuberosum***. Una ning gihulagway ni Carl von Linné. Ang *Solanum tuberosum* sakop sa kahenera nga *[[Solanum]]*, ug kabanay nga Solanaceae. 

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *S. t. andigena*
* *S. t. tuberosum*
* *S. t. yanacochense*

## Ang mga gi basihan niini
Cinnamomum burmannii

Kaliwatan sa kaningag ang ***Cinnamomum burmannii***. Una ning gihulagway ni Christian Gottfried Daniel Nees von Esenbeck ug Theodor Friedrich Ludwig Nees von Esenbeck, ug gihatagan sa eksakto nga ngalan ni Carl Ludwig von Blume. Ang *Cinnamomum burmannii* sakop sa kahenera nga kaningag, ug kabanay nga Lauraceae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Pangmasang Republika sa Tsina
** Guangdong Sheng
** Guangxi Zhuangzu Zizhiqu
** Yunnan Sheng
** Fujian Sheng
** Hainan Sheng
* Ryukyu Islands
* Indya
* Pilipinas
** Mindanao
* Viyetnam
* Java (pulo sa Indonesya)
* Lesser Sunda Islands
** Flores
* Sumatra (pulo)
* Miyanmar
* Hawaii
* Maui
* Hawaii Isl. )
* Puerto Rico
* Ondoras
* Cuba
* Santo Tomas ug Prinsipe
* Principe Isl
* Principe Isl.

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini