open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шарко, Зинаида Максимовна

**Зинаида Максимовна Шарко** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актриса йу. РСФСР къоман артист (1980).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Зинаида Шарко: Досье // Сайт Большого драматического театра.
* Зинаида Шарко: Персональный профиль // Сайт «Энциклопедия отечественного кино».
* Зинаида Шарко в программе «Ночной полёт» // *LentaTV*.*ru*, 11 апреля 2006 г.

Категори:ССРС актрисаш
Добронравов, Иван Фёдорович

**Иван Фёдорович Добронравов** () — оьрсийн театран а кинон актёр ву.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 

Категори:Россин актёраш
Добровольская, Евгения Владимировна

**Евгения Владимировна Добровольская** () — оьрсийн театран а, кинон а актриса йу. РФ къоман артист (2005).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 
* Интервью Евгении Добровольской газете Комсомольская правда
* 

Категори:Россин актрисаш
Смирнова, Лидия Николаевна

**Лидия Николаевна Смирнова** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актриса йу. ССРС къоман артист (1974).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Могила на Введенском кладбище 
* Лидия Смирнова, биография в изложении Ф. Раззакова 

Категори:ССРС актрисаш
Ефремов, Никита Михайлович

**Никита Михайлович Ефремов** () — оьрсийн театран а кинон актёр ву.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Ефремов, Никита Михайлович на сайте Современник. РУ
* 
* Ефремов, Никита Михайлович на сайте Мастерская Константина Райкина

Категори:Россин актёраш
Гусева, Екатерина Константиновна

**Екатерина Константиновна Гусева** () — оьрсийн театран а, кинон а актриса йу. РФ сийлахь артист (2009).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Неофициальный сайт Екатерины Гусевой
* Актриса Екатерина Гусева в интервью Комсомольской правде https://www.ryazan.kp.ru/daily/27540/4806728/
*  — сообщество в ЖЖ, посвящённое Екатерине Гусевой
* Биография на ekaterinaguseva.ru
* 
* Екатерина Гусева: «Муж считает меня причиной своей седины» — интервью на сайте «7 Дней»
* Екатерина Гусева: «Я — поющая актриса» Интервью журналу «Театрон»
* Интервью Екатерины Гусевой на канале «Москва 24» (авторская программа Евгения Додолева «Правда-24», 2012)

Категори:Россин актрисаш
Ковальчук, Анна Леонидовна

**Анна Леонидовна Ковальчук** () — оьрсийн театран а, кинон а актриса йу. РФ къоман артист (2020).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Анна Ковальчук на сайте Театра им. Ленсовета
* Анна Ковальчук // Рускино.ру
* Фотогалерея Анны Ковальчук
* Анна Ковальчук на сайте www.rusactors.ru
* Анна Ковальчук на сайте телеканала «Россия» 
* Актриса Анна Ковальчук стала моделью
* Интервью с Анной Ковальчук на сайте www.zwezda.ru

Категори:Россин актрисаш
Апатитин гӀалин гуо

**Апатитин гӀалин гуо** () — Мурманскан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Апатити.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш

## Билгалдахарш

Категори:Мурманскан область
Категори:Россин кӀошташ
Выксан гӀалин гуо

**Выксан гӀалин гуо** () — Нижни Новгородан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Выкса.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш

## Билгалдахарш

Категори:Нижни Новгородан область
Категори:Россин кӀошташ
Бугурусланан гӀалин гуо

**Бугурусланан гӀалин гуо** () — Оренбурган областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Бугуруслан.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* 1273 км
* Затон
* Нови Степановка
* Озёровка
* Савруха
* Стари Степановка

## Билгалдахарш

Категори:Оренбурган область
Категори:Россин кӀошташ
Медногорскан гӀалин гуо

**Медногорскан гӀалин гуо** () — Оренбурган областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Медногорск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Блява (эвла)
* Блява (станци)
* Блявтамак
* Идельбаево
* Кидрясово
* Рысаево

## Билгалдахарш

Категори:Оренбурган область
Категори:Россин кӀошташ
Оренбурган гӀалин гуо

**Оренбурган гӀалин гуо** () — Оренбурган областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Оренбург.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Бердянка
* Городище
* Каргала
* Краснохолм
* Красни Партизан
* Нижнесакмарски
* Пруды
* Самородово
* Троицки
* Холодные Ключи

## Билгалдахарш

Категори:Оренбурган область
Категори:Россин кӀошташ
Орскан гӀалин гуо

**Орскан гӀалин гуо** () — Оренбурган областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Орск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Казарма 20 км
* Крыловка
* Мирни
* Новоказачий
* Ора
* Тукай
* Ударник
* Урпия

## Билгалдахарш

Категори:Оренбурган область
Категори:Россин кӀошташ
Артёман гӀалин гуо

**Артёман гӀалин гуо** () — Приморьен мохкан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Артём.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш

## Билгалдахарш

Категори:Приморьен мохк
Категори:Россин кӀошташ
Новотроицкан гӀалин гуо

**Новотроицкан гӀалин гуо** () — Оренбурган областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Новотроицк.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* 213 «А»
* Аккермановка
* Губерля
* Крык-Пшак
* Новоникольск
* Новорудни
* Пригорни
* Стари Аккермановка
* Хабарни

## Билгалдахарш

Категори:Оренбурган область
Категори:Россин кӀошташ
Обин гӀалин гуо

**Обь гӀалин гуо** () — Новосибирскан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Обь.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* 3307 км

## Билгалдахарш

Категори:Обин гӀалин гуо
ЧӀишкан юьртан меттиг

**Чишкинское юьртан меттиг** — Россин Федерацин Нохчийчоьнан Шатойн кӀоштан юкъа йогӀу муниципалитет.

Административни центр — ЧӀишкан эвла .

## Истори
Юьртан меттиган статус а, дозанаш а билгалдаьхна Нохчийн Республикан 2009 шеран 20 февралехь арадаьллачу № 12-РЗ ""Грозненски кӀоштан муниципальни формаци а, цуьнан хӀоттамна юкъаяхна муниципальни организациш а кхолларх лаьцна, церан дозанаш билгалдахарх а, царна йогӀуш йолу муниципальни кӀоштан а, юьртан поселенин а статус яларх а" цӀе йол Законо  .

2020 шеран 1 январехь юьртан меттиг  Грозненски кӀоштайукъара Шатойн кӀошта йукъе дехьаяьккхира  .
2020 шеран декабрехь ЧӀишкан юьртан меттиг йукъера ДТС «Чишки» поселок дӀаяьккхира, 2021 шеран 1 январехь иза дӀаяьккхира поселкийн реестрера   .

## Билгалдаккхарш

Категори:Нохчийчоьнан йуьртан меттигаш
Категори:Википеди:Cite web (нийса йоцу параметр йолу йаззамаш)
Категори:Википеди:Викихаамаш чуьра хьосташ йолу йаззамаш
Сергей Алимович Меликов

**Сергей Алимович Меликов** — ДегІстанан куьйгалхо, къомах лаьзги волу, дин - керста дин.
Саласпилс

**Са́ласпилс** (латыш. *Salaspils*) — Латви мелхийна цуьнан кӀошт, Саласпилсан кӀошт-кӀоштехь цуьнан хьума.  

## География
Саласпилс Даугавар хилла хьалха догӀийна я, Рига дац къобалг 18 км юг-лу ю.  

## Истори
Саласпилс хьан дал хьанца Ӏазал цуьнан гӀирсийн тӀехь.  
1964–1975 шираш ГЭС Рижан хила тӀехь археологийн аьттуйра догӀийна охотникан тӀехь хила оха я — 11 000 шираш цуьнан хилар.  

1605 шираш хӀин Кирхгольман битва кхетарш: Польша-Литва-Курляндийн хила арминан шведан армийна цуьнан лац.  

## Дуйна цӀа ⴰⴼфал
1941 шираш Дуйнала Хаьстара хӀин, германан нацисташ Саласпилс хила лагерь хила цӀецигаш — Балтика мотт лагерьш ву.  
2 000–3 000 хьан, чохь догуш ву, ца цӀарачу.  

## ХӀалхара баьхьа
Саласпилс мотт баьхьа хила цуьнан хила шен. ХӀо къобалгаш:  
* Саласпилсан мемориал  
* Латвийн ботаникан сад  
* Даугаван музей  

## Нассар
2024 шираш хьалхара: 17 826 кхети.  

## Си хьо ца хилла
Саласпилс ца до хета а, мотт хӀайна ву, тариха мотт йолуш хила ду.
Гайидиш гаьсаьбаьси

* 1 №-ли Гайидиш гаьсаьбаьси 
* 4 №-ли Гайидиш гаьсаьбаьси
* 5 №-ли Гайидиш гаьсаьбаьси
* 11 №-ли Гайидиш гаьсаьбаьси
3307 км

**3307 км** () — Россин Федерацин Новосибирскан областан Обин гӀалин гуонан эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.

## Билгалдахарш

Категори:Обин гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Венлара хиллам

**Венлара хиллам** хилла Шуренан шолгӀачу тӀамехь лоьмсойн Кхерамзаллин гӀулкханто (СД) Британин къайлахчу гӀулкхантан (SIS) ши айкх а, голландхойн талламан гӀулкхантан эпсар а схьалаьцча цу хенахь цхьаннан а агloр йоцчу Голландхойчоьнца дозанарчу хьарманехь.
Надым

**Надым** () — Россин Ямалан-Ненцойн автономин гуонан гӀала. Надыман кӀоштан административан центр.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Ямалан-Ненцойн автономин гуо
634 шо

**634** шо ( **DCXXXIV** ) — юлианан рузманца шоьтан дийнахь дӀадолалуш долу юкъара шо . ХӀокху шеран 634 номинал лелайо юккъера бӀешерийн юьххьехь дуьйна, цу хенахь Анно Домини рузманан мур Европехь шерашна.
Салехард

**Салехард** — Россин гӀала а, Ямалан-Ненцойн автономин гуонан административан центр а йу (1595 дуьйна).

Бахархой —  адам ().

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Ямалан-Ненцойн автономин гуо
Микунь

**Микунь** () — Россин Коми Республикин Усть-Выман кӀоштара гӀала.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Комин гӀаланаш
Воркута

**Воркута** () — Россин Коми Республикин гӀала. Воркута гӀалин гуонан административан центр.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Комин гӀаланаш
Звереван гӀалин гуо

**Звереван гӀалин гуо** () — Ростовн областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Зверево.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Трудовой

## Билгалдахарш

Категори:Ростовн область
Категори:Россин кӀошташ
Скопинан гӀалин гуо

**Скопинан гӀалин гуо** () — Рязанан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Скопин.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Гуменки
* Ивановка
* Красни Городок
* Новиково
* Стари Кельцы

## Билгалдахарш

Категори:Рязанан область
Категори:Россин кӀошташ
Жигулёвскан гӀалин гуо

**Жигулёвскан гӀалин гуо** () — Самарин областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Жигулёвск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Бахилова Поляна
* Богатырь
* Зольни
* Солнечни Поляна
* Ширяево

## Билгалдахарш

Категори:Самарин область
Категори:Россин кӀошташ
Новокуйбышевскан гӀалин гуо

**Новокуйбышевскан гӀалин гуо** () — Самарин областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Новокуйбышевск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Горки
* Лесной Кордон
* Мали Томылово
* Маяк
* Океан
* Семёновка
* Шмидта

## Билгалдахарш

Категори:Самарин область
Категори:Россин кӀошташ
811 шо

**811** шо ( **DCCCXI** ) — юкъара шо ду, дӀадолало оршотдийнахь юлианан рузманца, 811-гӀа шо юкъара эран (E) а, Anno Domini (AD) а билгалонаш, 811-гӀа шо 1-гӀа эзар шеран, 11-гӀа шо.
Иллизи (вилайет)

**Иллизи** () — Алжазаиран къилба-малхбалехьара декъа тӀера вилайет.
* Административан центр — Иллизи гӀала.
* Майда — , бахархой — 

## Административан йекъайалар
Вилайетехь ю 3 гуо и 6 коммун.

## Билгалдахарш
Аниван кӀошт

**Аниван кӀошт** () — Сахалинан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Анива.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш

## Билгалдахарш

Категори:Сахалинан область
Категори:Россин кӀошташ
Железноводскан гӀалин гуо

**Железноводскан гӀалин гуо** () — Ставрополан мохкан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Железноводск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш

## Билгалдахарш

Категори:Ставрополан мохк
Категори:Россин кӀошташ
БуритӀе гӀалин гуо

**БуритӀе гӀалин гуо** () — Къилбаседа ХӀирийчоьнан муниципалан кӀошт.

Административан центр — БуритӀе.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Балта
* Лакха Ларс
* Заводской
* Лаха Ларс
* Чми
* Эзми

## Билгалдахарш

Категори:Къилбаседа ХӀирийчоь
Категори:Россин кӀошташ
Десногорскан гӀалин гуо

**Десногорскан гӀалин гуо** () — Смоленскан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Десногорск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш

## Билгалдахарш

Категори:Смоленскан область
Категори:Россин кӀошташ
Кедровин гӀалин гуо

**Кедровин гӀалин гуо** () — Томскан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Кедрови.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Калининск
* Лушниково
* Останино
* Пудино
* Рогалево
* Таванга

## Билгалдахарш

Категори:Томскан область
Категори:Россин кӀошташ
Тулин гӀалин гуо

**Тулин гӀалин гуо** () — Тулин областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Тула.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш

## Билгалдахарш

Категори:Тулин область
Категори:Россин кӀошташ
Северскан гӀалин гуо

**Северскан гӀалин гуо** () — Томскан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Северск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Кижирово
* Орловка
* Самусь
* Семиозёрки
* Чернильщиково

## Билгалдахарш

Категори:Томскан область
Категори:Россин кӀошташ
Томскан гӀалин гуо

**Томскан гӀалин гуо** () — Томскан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Томск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Дзержински
* Киргизка
* Копылово
* Лоскутово
* Светли
* Тимирязевски
* Эушта

## Билгалдахарш

Категори:Томскан область
Категори:Россин кӀошташ
Заводоуковскан кӀошт

**Заводоуковскан кӀошт** () — Тюменан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Заводоуковск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Бигила
* Боровинка
* Гилёво
* Горюново
* Дронова
* Зерновой
* Каменка
* Карасье
* Колесниково
* Комарова
* Комиссарово
* Комсомольски
* Кошелева
* Красни
* Криволукски
* Лебедевка
* Лесной
* Марково
* Мичурински
* Нижнеингал
* Нови Заимка
* Новозаимски
* Новолыбаево
* Озерки
* Падун
* Першино
* Плюхина
* Покровка
* Пономарева
* Речной
* Сединкино
* Семеново
* Сосновка
* Стари Заимка
* Степной
* Сунгурово
* Тумашово
* Тумашовски
* Уково
* Урожайни
* Участок 24 км
* Центральни
* Шестаково
* Шиликуль
* Щучье
* Яковлево

## Билгалдахарш

Категори:Тюменан область
Категори:Россин кӀошташ
Новоульяновскан гӀалин гуо

**Новоульяновскан гӀалин гуо** () — Ульяновскан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Новоульяновск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Криуши
* Липки
* Меловой
* Пански Слобода
* Яблоневи

## Билгалдахарш

Категори:Ульяновскан область
Категори:Россин кӀошташ
Ульяновскан гӀалин гуо

**Ульяновскан гӀалин гуо** () — Ульяновскан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Ульяновск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* 187 км
* 188 км
* 192 км
* 194 км 
* 880 км
* Анненково
* Анненково
* Арски 
* Баратаевка
* Бели Ключ
* Бели Ключ 
* Загородни
* Посёлок имени Карамзина
* Каменка
* Карлински
* Кротовка
* Кувшиновка
* Лаишевка
* Ленински
* Лесни Долина
* Посёлок Лесничества Бели Ключ
* Лугови 
* Новосельдински
* Отрада
* Плодови
* Погребы
* Подгородни Каменка
* Поливно
* Пригородни 
* Протопоповка

## Билгалдахарш

Категори:Ульяновскан область
Категори:Россин кӀошташ
Саяногорскан гӀалин гуо

**Саяногорскан гӀалин гуо** () — Хакасин муниципалан кӀошт.

Административан центр — Саяногорск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Богословка
* Майна
* Черёмушки

## Билгалдахарш

Категори:Хакаси
Категори:Россин кӀошташ
Верхни Уфалейн гӀалин гуо

**Верхни Уфалейн гӀалин гуо** () — Челябинскан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Верхни Уфалей.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш

## Билгалдахарш

Категори:Челябинскан область
Категори:Россин кӀошташ
Новочебоксарскан гӀалин гуо

**Новочебоксарскан гӀалин гуо** () — Чувашин муниципалан кӀошт.

Административан центр — Новочебоксарск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Ольдеево

## Билгалдахарш

Категори:Чуваши
Категори:Россин кӀошташ
Анадыран гӀалин гуо

**Анадыран гӀалин гуо** () — Чукчийн автономин гуонан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Анадырь.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Тавайваам

## Билгалдахарш

Категори:Чукчийн автономин гуо
Категори:Россин кӀошташ
Якутскан гӀалин гуо

**Якутскан гӀалин гуо** () — Якутин муниципалан кӀошт.

Административан центр — Якутск.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Владимировка
* Капитоновка
* Кильдямцы
* Маган
* Пригородни
* Стари Табага
* Сырдах
* Табага
* Тулагино
* Хатассы

## Билгалдахарш

Категори:Якути
Категори:Россин кӀошташ
Лабытнангин гӀалин гуо

**Лабытнангин гӀалин гуо** () — Ямалан-Ненцойн автономин гуонан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Лабытнанги.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Харп

## Билгалдахарш

Категори:Ямалан-Ненцойн автономин гуо
Категори:Россин кӀошташ
Капитоновка (Якути)

**Капитоновка** () — Россин Федерацин Якутин Якутскан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.

## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат чӀогӀа луьра ю. Иза къастало чӀогӀа континенталлийца. Аьхке кхузахь йоца, йовха ю. Ӏа кхузахь деха, чӀогӀа шелонаш йолуш ду. Буьрса климат бахьнехь массанхьа а кхиина дукха шерашкахь лаьтта лаьттан гӀур.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.

## Билгалдахарш

Категори:Якутскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Трудовой (Звереван гӀалин гуо)

**Трудовой** () — Россин Федерацин Ростовн областан Звереван гӀалин гуонара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Звереван гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Калиновка (Гайн кӀошт)

**Калиновка** () — Россин Федерацин Оренбурган областан Гайн кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Гайн кӀоштан индексаш 

Категори:Гайн кӀоштан нах беха меттигаш
Калининск (Томскан область)

**Калининск** () — Россин Федерацин Томскан областан Кедровин гӀалин гуонара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, шийлачу Ӏаьнца а, тӀуналла цхьабосса йу, хенан хӀоттаман элементаш хийца дукха сиха ло, боцучу хенан муьрехь (масех дийнахь йа сахьтехь). Меттигера климат, хьалхарчу шерашкахь санна хийца ца луш схьайогӀу, иза доьзна ду Малхбуза-Сибрехан акъарин тӀехуларчу хӀаваийн массийн чолхечу циркуляцех эвла шера а, массо агӀора йиллина а йу, къилба-малхбале йоцург, цуо аьтту бо Арктикин а, Атлантикин а, Йуккъерчу Азин а хӀаваан массашна кхуза чуйахка. Цундела циркуляцин процессаш Малхбуза-Сибрехан тӀехула массо а хенахь дакъалоцу арктикин а, бараман а хӀаваан массаш, ткъа аьхка кхин тропикера а. ХӀаваан массаш дӀахьо циклонийн а, антициклонийн а системехь, цуо хенан хӀоттам областехь цхьаьна эшшар ца лоттуьйту, шо шере мел деле ловзаш хуьлу иза.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.

## Билгалдахарш

Категори:Кедровин гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Корегино

**Корегино** () — Россин Федерацин Костромин областан Шарьян гӀалин гуонара эвла.

## Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Шарьян гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Грушёви (Ставрополан гӀалин гуо)

**Грушёви** () — Россин Федерацин Ставрополан мехкан Ставрополан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.

## Бахархойн дукхалла

## Климат
Эвла йу барамера континенталан климатан зонехь, алсама хуьлу малхбален а, малхбузен а мехаш. Климатан раж шеран дохаллехь чӀогӀа хийцало, шеран метеорологин заманаш, дукха хьолехь, рузманца ца нисло. Мехкан доккхаха долчу декъехь Ӏа доца а ду, цхьанаэшшара а дац. Уггар шийла бутт — январь. Аьхке Ставрополехь йеха йу: 140 де гергга.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Ставрополан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Ладыгино (Калининградан область)

**Ладыгино** () — Россин Федерацин Калининградан областан Ладушкинан гӀалин гуонара эвла.

## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.

## Сахьтан аса

Кхузахь UTC-н дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу..

## Билгалдахарш

Категори:Ладушкинан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Апшакбеляк

**Апшакбеляк** () — Россин Федерацин Марий Элан Йошкар-Олан гӀалин гуонара эвла.
## Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Йошкар-Олан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Богословка (Хакаси)

**Богословка** () — Россин Федерацин Хакасин Саяногорскан гӀалин гуонара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат тайп-тайпана йу, бахьна географин хӀоттаман башхаллаш а, рельеф а йу. Климатан башхаллаш кхоллало маьлхан энергин, рельефан, ораматийн, атмосферан циркуляцин Ӏаткъамца. Мелхан радиацин цхьанатоьхна барам Хакасин аренийн декъехь дуккха а сов йу, иза санна шораллехь йолчу Россин малхбузан кӀошташкахьчул. Кхузахь алсама бу бекхна, кӀезиг мархаш йолуш хенан хӀоттам. Эрана олуш дац «маьлхан Хакаси». Боккъала а, кхузахь денош алсама ду Сочехьчул. Йакъон климат хиларан коьрта бахьна лаьмнийн даккъийн Ӏаткъам бу, цара догӀан ӀиндагӀа до (мархаш сехьа ца йовлуьйту). Кхузахь алсама ду къилба-малхбузен мехаш. ЧӀогӀа мехаш бӀаьстенан амалехь ду, дукхахьолахь цара йахьа чан. Къилбаседехьа йиллина хиларо аьтту бо арктикин хӀаваъ чубаийта. Ма-дарра аьлча, Хакасин климат чӀогӀа континенталан амалехь йу, аьхке йовха, Ӏа шийла.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.

## Билгалдахарш

Категори:Саяногорскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Витязево

**Витязево** () — Россин Федерацин Краснодаран мехкан Анапан муниципалан кхолламан йукъайогӀу эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Анапан муниципалан кхолламан индексаш 

Категори:Анапан муниципалан кхолламан нах беха меттигаш
Заводской (Къилбаседа ХӀирийчоь)

**Заводской** () — Къилбаседа ХӀирийчоьнан БуритӀе гӀалин гуонара эвла.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:БуритӀе гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Горяйновка (Мордови)

**Горяйновка** () — Россин Федерацин Мордовин Саранскан гӀалин гуонара эвла.

## Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Саранскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Солнечни Поляна

**Солнечни Поляна** () — Россин Федерацин Самарин областан Жигулёвскан гӀалин гуонара эвла.

## Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4).  Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.

## Билгалдахарш

Категори:Жигулёвскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Андреевски (Калугин гӀалин гуо)

**Андреевски** () — Россин Федерацин Калугин областан Калугин гӀалин гуонара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Калугин гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Березняки (Сахалинан область)

**Березняки** () — Россин Федерацин Сахалинан областан Южно-Сахалинскан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Эвла йогӀу бараман шораллин муссонийн зонин йукъа. Амма кхузара климат гуттар луьра йу бараман асанера кхечу областашца йуьстича. Атмосферан Ӏаткъамийн йукъ хийцайаларца, хӀаваан массийн агӀонаш хийцало шарахь шозза. Ӏай шийла хӀаваийн массаш материк тӀиера Ӏапказ агӀора хьоькху. Цундела кхузахь оцу хенахь алсама хуьлу къилбаседа а, къилбаседа-малхбузен а мехаш, лаьтта йаккхий шелонаш. Ткъа аьхка, шелйелла хӀаван массаш йуханехьа йогӀу, гӀайренаш тӀехула йовлуш шорта йочанаш йахьа, цундела аьхке кхузахь шийло а, тӀуьна а хуьлу. Шеран йочанийн барам кхузахь кхочу 1000 мм сов. Бакъду, йочанаш массанхьа цхьабосса-м ца хуьлу.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Магаданца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+11.

## Билгалдахарш

Категори:Южно-Сахалинскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Гуменки (Рязанан область)

**Гуменки** () — Россин Федерацин Рязанан областан Скопинан гӀалин гуонара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Скопинан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Комаровски (Оренбурган область)

**Комаровски** () — Россин Федерацин эвла, Оренбурган областан Комаровскин гӀалин гуонара административан центр.
## Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.

## Билгалдахарш

Категори:Комаровскин гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Калтанан гӀалин гуо

**Калтанан гӀалин гуо** — Россин Кемеровн областан гӀалин гуо. Лаьтташ йу къилба Малхбузен Сибарехь. Гуонан центр — Калтан.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Верх-Теш
* Малиновка
* Нови Пункт
* Сарбала

## Билгалдахарш

Категори:Кемеровн область
Мазульски

**Мазульски** () — Россин Федерацин Красноярскан мехкан Ачинскан гӀалин гуонара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.

## Билгалдахарш

Категори:Ачинскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Меловой (Ульяновскан область)

**Меловой** () — Россин Федерацин Ульяновскан областан Новоульяновскан гӀалин гуонара эвла.
## Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Новоульяновскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Краснобродски

**Краснобродски** () — Россин Федерацин эвла, Кемеровн областан Краснобродскин гӀалин гуонан административан центр.

## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.

## Билгалдахарш

Категори:Краснобродскин гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Гавриловка (Дзержинскан гӀалин гуо)

**Гавриловка** () — Россин Федерацин Нижни Новгородан областан Дзержинскан гӀалин гуонара эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Дзержинскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Кордон (Биазин йуьртан меттиг)

**Кордон** () — Россин Федерацин Новосибирскан областан Севернин кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Севернин кӀоштан индексаш 

Категори:Новосибирскан областан Севернин кӀоштан нах беха меттигаш
Красноселькуп

**Красноселькуп** () — Россин Ямалан-Ненцойн автономин гуонан эвла. Красноселькупан кӀоштан административан центр.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Красноселькупан кӀоштан нах беха меттигаш
Люблинан воеводалла

**Люблинан воеводалла** () — Польшин воеводалла. Административан центр — Люблин.

## Билгалдахарш

Категори:Польшин воеводаллаш
Варминьско-Мазурскан воеводалла

**Варминьско-Мазурскан воеводалла** () — Польшин воеводалла. Административан центр — Ольштын.

## Билгалдахарш

Категори:Польшин воеводаллаш
Лысьван гӀалин гуо

**Лысьван гӀалин гуо** () — Пермийн мохкан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Лысьва.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Аитково
* Большой Лысьва
* Большой Шадейка
* Большой Бизь
* Большой Кумыш
* Вакса
* Валюшино
* Верх-Култым
* Верх-Лысьва
: Верхни Кысмыл
* Волокушино
* Воскресенцы
* Выломово
* Грязнуха
* Дуброво
* Заимка
* Зарихино
* Захарово
* Каменни Лог
* Канабеки
* Кержаковка
* Кордон-Терси
* Кормовище
* Кумыш
* Кын (Код ОКТМО 57726000276)
* Кын (Код ОКТМО 57726000281)
* Липови 1
* Липови 2
* Ломовка
* Лязгино (Код ОКТМО 57726000161)
* Лязгино (Код ОКТМО 57726000166)
* Мали Шадейка
* Матвеево
* Маховляне
* Мишариха
* Нахратово
* Невидимка
* Нижни Брусяк
* Новорождественски
* Нови Бизь
* Обманка 1
* Обманка 2
* Олени
* Откормочни ферма
* Паинцы
* Парканы
* Поповка
* Рассолёнки
* Сергино
* Симаново
* Сова (Код ОКТМО 57726000371)
* Сова (Код ОКТМО 57726000376)
* Сокол
* Соснови Болото
* Соя
* Талка
* Чебота
* Чукбаш
* Шаква

## Билгалдахарш

Категори:Пермийн мохк
Категори:Россин кӀошташ
Аитково

**Аитково** () — Россин Федерацин Пермийн мехкан Лысьван гӀалин гуонара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт  Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.

## Билгалдахарш

Категори:Лысьван гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Губахан гӀалин гуо

**Губахан гӀалин гуо** () — Пермийн мохкан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Губаха.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Ключи
* Нагорнски
* Парма
* Углеуральски
* Шестаки
* Широковски
* 10 км
* 20 км

## Билгалдахарш

Категори:Пермийн мохк
Категори:Россин кӀошташ
Фрязинан гӀалин гуо

**Фрязинан гӀалин гуо** () — Москохан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Фрязино.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
* Чижово

## Билгалдахарш

Категори:Москохан область
Категори:Россин кӀошташ
Чижово (Москохан область)

**Чижово** () — Россин Федерацин Москохан областан Фрязинан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Фрязинан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Попова (Приморьен мохк)

**Попова** () — Приморьен мехкан Владивостокан гӀалин гуо эвла.

## Бахархойн дукхалла

## Билгалдахарш

Категори:Владивостокан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Каменка (Дальнегорскан гӀалин гуо)

**Каменка** () — Приморьен мехкан Дальнегорскан гӀалин гуонара эвла.

## Бахархойн дукхалла

## Билгалдахарш

Категори:Дальнегорск ГӀалин гуо нах беха меттигаш
Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Уссурийск

**Уссурийск** () — Россин гӀала, Приморьен мехкан Уссурийскан гӀалин гуо административан центр.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Приморьен мехкан гӀаланаш
Петровка (Лузинан йуьртан меттиг)

**Петровка** () — Россин Федерацин Омскан областан Омскан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Омскан кӀоштан индексаш

Категори:Омскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ивановка (Код ОКТМО 14730000196)

**Ивановка** () — Россин Федерацин Белгородан областан Губкинан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Губкинан гӀалин гуоан индексаш

Категори:Губкинан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Араратан провинци

**Араратан провинци** () — Эрмалойчоьнан провинци. Административан центр — Арташат.

## Билгалдахарш

Категори:Эрмалойчоь
Вайоцдзоран провинци

**Вайоцдзоран провинци** () — Эрмалойчоьнан провинци. Административан центр — Ехегнадзор.

## Билгалдахарш

Категори:Эрмалойчоь
Ддмасар

**Ддмасар** () — Эрмалойчоьнан Арагацотнан провинцин эвла. 
## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Арагацотнан провинцин нах беха меттигаш
Гиневет

**Гиневет** () — Эрмалойчоьнан Араратан провинцин эвла. 
## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Араратан провинцин нах беха меттигаш
Никитино (Код ОКТМО 49606455191)

**Никитино** () — Россин Федерацин Новгородан областан Боровичин кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Боровичин кӀоштан индексаш

Категори:Боровичин кӀоштан нах беха меттигаш
Капеллен (кантон)

**Капеллен** () — Люксембурган кантон. Кантонан административан центр — Капеллен. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Люксембурган кантонаш
Толька (Красноселькупан кӀошт)

**Толька** () — Россин Федерацин Ямалан-Ненцойн автономин гуонан Красноселькупан кӀоштара эвла.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Красноселькупан кӀоштан нах беха меттигаш
Харп (гӀалин кепара эвла)

**Харп** () — Россин Федерацин Ямалан-Ненцойн автономин гуонан Лабытнангин гӀалин гуонара эвла. 

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Лабытнангин гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Ковдоран кӀошт

**Ковдоран кӀошт** () — Мурманскан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Ковдор.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш

## Билгалдахарш

Категори:Мурманскан область
Категори:Россин кӀошташ
Курган (гӀала)

**Курган** — Россин гӀала а, Курганан областан административан центр а йу (1782 дуьйна).

Бахархой —  адам ().

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Курганан область
Калачинск

**Калачинск** () — Россин Федерацин гӀала, Омскан областан Калачинскан кӀоштан административан центр.

## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.

## Билгалдахарш

Категори:Калачинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Яснин кӀошт

**Яснин кӀошт** () — Оренбурган областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Ясни.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш

## Билгалдахарш

Категори:Оренбурган область
Категори:Россин кӀошташ
Семеновски (Пежман йуьртан меттиг)

**Семеновски** () — Россин Федерацин Архангельскан областан Вельскан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Билгалдахарш

Категори:Вельскан кӀоштан нах беха меттигаш
Заречни (Октябрьскан кӀошт, Приморьен мохк)

**Заречни** () — Приморьен мехкан Октябрьскан кӀоштара эвла.

## Бахархойн дукхалла

## Билгалдахарш

Категори:Приморьен мехкан Октябрьскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Пчельник (Башкирийчоь)

**Пчельник** — Башкирийчоьнан Бижбулякан кӀоштара эвла.
 
## Демографи

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.

Категори:Бижбулякан кӀоштан нах беха меттигаш
Аякши

**Аякши** — Кхазакхстанан Карагандан областан Шетан кӀоштара эвла.

## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Кхазакхстанан индексаш 

Категори:Карагандан областан нах беха меттигаш
Категори:Шетан кӀоштан нах беха меттигаш
Одиенне

**Одиенне́** () — Кот-д’Ивуаран къилбаседа-малхбузен декъера гӀала, Денгеле областан административан йукъ, иштта цӀе йолчу муниципалитетан центр а.

## Географи
ГӀала лаьтта 670 км къилбаседа-малхбузехьа Абиджанан а, 550 км коьрта шахьрина, Ямусукро гӀалина а, Гвинейца дозанин гена йоццуш. Абсолютан локхалла — 451 метр хӀордан тӀегӀаал тӀехула. 15 км Одиеннен малхбузехьа лаьтта гранитан лам Денг-Келе (цуьнан абсолютан локхалла йу 600 м), иза дика го гӀалара. Одиеннен гена доццун долало Бауле эрк, иза охьадоьду къилбаседа агӀора, дӀакхета Нигер эрках Малин махкахь. КӀеззиг малхбалехьа Баулен хьостан долало Сасандра эрк, иза, вукха агӀор, къилбехьа доьду, чукхета Гвинейн аймаГвинейн аймин. Одиенне меттиган кӀошт саванна йу, иза йукъ-йукъахь хьаннийн дакъош долуш йу.

## Бахархой
2013 шеран хаамашца бахархойн барам 56 944 стаг.

*Шерашкахула гӀалин бахархойн бараман динамика:*

## Экономика
Экономикин бух бу коьртаниг йуьртан бахамехь, коьрта культураш — кешью бӀараш, бамба, ямс. ГӀалин гена доццуш деши доккха.

## Транспорт
ГӀалахь йу аэропорт Одиенне.

## ГӀарабевлла гӀалахой
ГӀалахь вина гӀараваьлла регги лакхархо, Тикен Джа Факоли а, футболист Конате Мохьаммад а.

## Билгалдахарш

Категори:Кот-д’Ивуаран гӀаланаш
100. Йил (маьӀнаш)

* 100. Йил — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Адийаман провинцин (ил) Адийаман кӀоштара эвла.
* 100. Йил — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Баликесир провинцин (ил) Бандирманан кӀоштара эвла/микрокӀошт (турк. mahalle).
* 100. Йил — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Баликесир провинцин (ил) Гоьненан кӀоштара эвла/микрокӀошт (турк. mahalle).
* 100. Йил — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кайсери провинцин (ил) ЙахӀйалинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (турк. mahalle).
* 100. Йил — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан ТекирдагӀ провинцин (ил) Суьлейманпашанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (турк. mahalle).
* 100. Йил — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) Чанкайанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (турк. mahalle).
14 км (маьӀнаш)

**14 км** — кхин маьӀнаш:

* 14 км (Кемеровн область)
* 14 км (Кировн область)
15 Теммуз (маьӀнаш)

**15 Теммуз** — кхин маьӀнаш:

* 15 Теммуз (БагӀджилар)
* 15 Теммуз (Диджле)
* 15 Теммуз (Назарджик)
* 15 Теммуз (ШехӀиткамил)
* 15 Теммуз (Эсенлер)
18 км (маьӀнаш)

**18 км** — кхин маьӀнаш:

* 18 км (Вологдин область)
* 18 км (Хабаровскан мохк)
1-е Мая (маьӀнаш)

## 1-е Мая (маьӀнаш)

* 1-е Мая — Россин Федерацин Костромин областан Костромин кӀоштара эвла.
* 1-е Мая — Россин Федерацин Рязанан областан Спасскан кӀоштара дӀатесна эвла.
* 1-е Мая — Россин Федерацин Тверан областан Конакован кӀоштара эвла.
13 км (маьӀнаш)

* 13 км (Кемеровн область)
* 13 км (Переволоцкан кӀошт)
* 13 км (Самарин область)
1 Дечембрие (маьӀнаш)

* 1 Дечембрие — Румынин Васлуй жудецан Банка (коммуна) коммунера эвла.
* 1 Дечембрие — Румынин Илфов жудецан Илфов коммунера эвла.
2-гӀа Никольски (маьӀнаш)

* 2-гӀа Никольски (Касторнин кӀошт)
* 2-гӀа Никольски (Курскан область)
* 2-гӀа Никольски (Медвенкан кӀошт)
2-я Пятилетка (маьӀнаш)

* 2-я Пятилетка (Саратовн область)
* 2-я Пятилетка (Ступинан кӀошт)
* 2-я Пятилетка (Тамбовн область)
19 Майис (маьӀнаш)

* 19 Майис (Буьйуькчекмедже)
* 19 Майис (Илкадим)
* 19 Майис (ЙуьрегӀир)
* 19 Майис (Кавак)
* 19 Майис (Кадикоьй)
* 19 Майис (Кечиоьрен)
* 19 Майис (Конак)
* 19 Майис (Меликгази)
* 19 Майис (Нилуьфер)
* 19 Майис (Теккекоьй)
* 19 Майис (Торбали)
* 19 Майис (ХӀавза)
* 19 Майис (Шишли)
23 Аугуст (маьӀнаш)

* 23 Аугуст (Караш-Северин)
* 23 Аугуст (Констанца)
* 23 Аугуст (Мехединць)
* 23 Аугуст (коммуна)
23 Нисан (маьӀнаш)

* 23 Нисан (Кечиоьрен)
* 23 Нисан (Нилуьфер)
* 23 Нисан (Теккекоьй)
* 23 Нисан (ШахӀинбей)
29 Эким (маьӀнаш)

* 29 Эким (Буджа)
* 29 Эким (Кемалпаша)
* 29 Эким (Менемен)
* 29 Эким (Нилуьфер)
* 29 Эким (Синджан)
* 29 Эким (ШехӀиткамил)
30 АгӀустос (маьӀнаш)

* 30 АгӀустос (Меликгази)
* 30 АгӀустос (Менемен)
* 30 АгӀустос (Этимесгут)
50. Йил (маьӀнаш)

* 50. Йил (ЙенишехӀир)
* 50. Йил (Йунусемре)
* 50. Йил (Султангази)
* 50. Йил (Чанкайа)
75. Йил (маьӀнаш)

* 75. Йил (Байракли)
* 75. Йил (ЙахӀйали)
* 75. Йил (Йилдирим)
* 75. Йил (Йунусемре)
* 75. Йил (Мезитли)
* 75. Йил (Султангази)
* 75. Йил (ШахӀинбей)
I Капучини (маьӀнаш)

* I Капучини (Мачерата)
* I Капучини (Перуджа)
* I Капучини (Терамо)
* I Капучини (Тренто)
* I Капучини (Фиренца)
* I Капучини (Форли-Чезена)
8 Марта (маьӀнаш)

* 8 Марта (Алтайн мохк)
* 8 Марта (Арсеньеван кӀошт)
* 8 Марта (Жарминан кӀошт)
* 8 Марта (Краснодаран мохк)
* 8 Марта (Новосибирскан область)
* 8 Марта (Риддер гӀалин администраци)
* 8 Марта (Узловин кӀошт)
Ааронсбург (маьӀнаш)

* Ааронсбург (Вашингтон гуо, Пенсильвани)
* Ааронсбург (Сентр гуо, Пенсильвани)
Абабково (маьӀнаш)

* Абабково (Вичуган кӀошт)
* Абабково (Галичан кӀошт)
* Абабково (Костроман кӀошт)
* Абабково (Кувшинован кӀошт)
* Абабково (Мантурован кӀошт)
* Абабково (Межан кӀошт)
* Абабково (Нижни Новгородан область)
Абади (маьӀнаш)

* Абади (Анкона)
* Абади (Бьела)
* Абади (Виченца)
* Абади (Пезаро-Урбино)
* Абади (Сьена)
* Абади (Терамо)
* Абади (Торино)
Абазовка (маьӀнаш)

* Абазовка (Полтаван область)
* Абазовка (Харьковн область)
Абабурово (маьӀнаш)

* Абабурово (Владимиран область)
* Абабурово (Костромин область)
* Абабурово (Ленинскан кӀошт)
Абай (маьӀнаш)

* Абай (Абайн кӀошт)
* Абай (Актобен область)
* Абай (Актогайнан кӀошт)
* Абай (Аральскан кӀошт)
* Абай (Байзакан кӀошт)
* Абай (Егиндыколан кӀошт)
* Абай (Ескельдинан кӀошт)
* Абай (Железинкан кӀошт)
* Абай (Зеленовн кӀошт)
* Абай (Казалинскан кӀошт)
* Абай (Карасайн кӀошт)
* Абай (Келесин кӀошт)
* Абай (Коргалжынан кӀошт)
* Абай (Костанайн кӀошт)
* Абай (Кызылорда)
* Абай (Майскан кӀошт)
* Абай (Мактааралан кӀошт)
* Абай (Республика Алтай)
* Абай (Саркандан кӀошт)
* Абай (Сузакан кӀошт)
* Абай (Ташкоьпруь)
* Абай (Теректинан кӀошт)
* Абай (Толебийнан кӀошт)
* Абай (Тюлькубасан кӀошт)
* Абай (Узунколан кӀошт)
* Абай (Шунан кӀошт)
Абаканово (маьӀнаш)

* Абаканово (Вологдин кӀошт)
* Абаканово (Кадуйн кӀошт)
* Абаканово (Тверан область)
* Абаканово (Череповецан кӀошт)
Абакумово (маьӀнаш)

* Абакумово (Каргополан кӀошт)
* Абакумово (Костромин область)
* Абакумово (Леснойн кӀошт)
* Абакумово (Нижни Новгородан область)
* Абакумово (Новосибирскан область)
* Абакумово (Рамешкин кӀошт)
* Абакумово (Рязанан область)
* Абакумово (Старицан кӀошт)
* Абакумово (Торжокан кӀошт)
Абакумовски (маьӀнаш)

* Абакумовски (Верховажьен кӀошт)
* Абакумовски (Шенкурскан кӀошт)
Абакшата (маьӀнаш)

* Абакшата (57627408106, Пермийн мохк)
* Абакшата (57627408111, Пермийн мохк)
Абалаково (маьӀнаш)

* Абалаково (Енисейскан кӀошт)
* Абалаково (Иркутскан область)
* Абалаково (Саянскан кӀошт)