Турищева, Людмила Ивановна

**Тури́щева Людми́ла Ива́новна** () — советийн гимнастка. Доьазза олимпийн чемпионка, дуккха а дуьненан а, Европин а чемпионка. ССРС спортан хьакъ долу говзанча (1970). Украинин гимнастикин Федерацин президент (1991—2000).

## Биографи
Турищева Людмила йина 1952-чу шеран октябрь беттан 7-чу дийнахь Соьлжа-ГӀалахь. Спортан гимнастика Ӏамо йолийра иза шен 10 шо долуш, Вассерман Киман куьйгаллица, иза кхузза веира церан цӀа да-нана долчу, уьш а, ша Людмида а бертабало гӀерташ, похӀма долу йоӀ оцу спорте лелийта аьлла. Оцу хенахь дуьйна гира цунна хин йолу чемпионан аматаш, лаам болу амал, тӀалам, упражненеш йеш нийсалла, комбинацеш йеш къарцайалар.

1964 шарахь Вассерман Кима дӀайелла йоӀрийн тоба, йукъахь Турищева Людмила йолу, Растороцкий Владиславан (Растороцкийс Ӏамабора беккъа зудабераш, ткъа Вассермана кӀентий шена битина).

Людмилас шен дуьххьарлера Олимпийн дашо мидал йаьккхира шен 16 шо долуш 1968 шарахь Мехикохь хиллачу Олимпиадехь. ССРС тобанан декъашхо йолуш, Воронина Зинаидица а, Кучинская Натальяца а, Петрик Ларисица а, Карасева Ольгица а, Бурда Любовьца а цхьаьна Турищевас толам баьккхира тобанийн къовсамехь. Людмила дуьххьара абсолютан дуьненан чемпион хилира 1970 шарахь Люблянехь; 1971 шарахь цо тӀетоьхна Европин абсолютан чемпионан цӀе. Дукха хан йалале, спортхо Соьлжа-гӀалара Дона-тӀера-Ростове дӀа а йахана, Ростоврчу хьехархойн институте деша хӀоьттира, кхидӀа а лакхарчу тӀегӀанехь къовсалуш.

1972 шеран XX Олимпийн ловзаршка Мюнхене спортхо йеира советийн гулйина командин лидер йолуш, йаьккхира шиъ дашо мидал командица а, хьуьнарш къовсуш а. 1973 шарахь йуха а хилира Европин абсолютан чемпион, кхин шо а даьлча — абсолютан дуьненан чемпион.

1974 шарахь чекйаьккхира Ростовн хьехархой институт.

Шен кхоалгӀачу Олимпиадехь Монреалехь 1976 шарахь Турищева, советийн гимнастикин гулйина командин капитан, даьккхира деши командин хьалхейаккхарехь, шиъ дети совгӀат паргӀата упражненеш а, гӀорторан кхоссайаларехь а, борзанан совгӀат даьккхира хьуьнарш къовсарехь. Олимпийн ловзарш чекхдаьлча иза йоккхачу спортера дӀайелира, тренер хилира. Шен спортан карьерехь Турищева Людмилас йаьккхира 137 мидал тайп-тайпана дикаллин толамаш дахарна къовсамашкахь.

1978 шарахь дуьйна ССКП декъахо. Украинин ЧГӀМ полковник.

1986 шарахь чекхйаьккхира Пачхьалкхан шозза орденлелийна физикин оьздангаллин П. Ф. Лесгафтан цӀарах институтан аспирантура (гимнастикин теорин а, методикин а кафедра). Оццу шарахь чекхдаьккхира диссертаци «Компоненты исполнительского мастерства гимнасток и методы их оценки» теманца хьехархойн Ӏилманийн кандидат Ӏилманчин тӀегӀа йаккхархьама.

## Доьзал
Майра (1977 шарахь дуьйна) — Борзов Валерий Филиппович (вина 1949), гӀараваьлла советийн йайнатлет. Ловзар дӀадаьлча кхелхина Киев.
* ЙоӀ — Борзова Татьяна Валерьевна (йина 1978), жима йолуш гимнастике лелара иза, цул тӀаьхьа йайн атлетике лелара, 11 шо кхаьчча, йадарехь спортан говзанчийн кандидатийн стандарте кхаьчна. Иштта спринтехь а къовсалуш йара иза. Дизайнан университет чекхйаьккхина цуо, модин дизайнан говзалла карайерзийна. Шен майрачуьнца Денисца а, церан берашца а Канадерчу Торонто гӀалахь йехаш йю иза. Цуьнан майрачун, неканча хиллачу, теннисан клуб йу.
** ЙоьӀа бераш — Егор, Тимофей, Илья (бина Канадехь).

## СовгӀаташ
* 1972 — Къинхьегаман ЦӀечу Байракхан орден
* 1976 — Ленинан орден 
* ВЛКСМ сийлахь седа
* 1978 — Олимпийн Орден, Борзанан седа
* Стун Ольгин орден III-гӀа тӀегӀанан (16.01.2009)

## Билгалдахарш

## Библиографи
* 

## Литература
* 
* 
* 
* 
* 

## Хьажоргаш
* Краткие сведения

### Видео
* Ольга Корбутан лерина документалан фильм-биографин кийсиг, Турищева йукъайаьллачхенахь утарма каглуш видеойаззам, кхин а цунах спортхочух санна комментареш а.
* Документалан фильм «Йоккха гимнастика» (1975), Турищева Людмилина лерина йу
* Документалан фильм «Мурст а, шераш а» (1974)

Категори:Спортан гимнастикехь ССРС чемпионаш
Категори:Спортан гимнастикехь Олимпийн чемпионаш
Категори:ССРСн Олимпийн чемпионаш
Категори:1968 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:1972 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:1976 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:1972 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхой
Категори:1976 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхой
Категори:1972 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:1976 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:Гимнасташ 1968 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Гимнасташ 1972 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Гимнасташ 1976 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Спортан гимнастикехь дуьненан чемпионаш
Категори:Спортан гимнастикин Европин чемпионаш
Категори:ССКП декъахой
Категори:ВЛКСМ гуламийн делегаташ
Категори:Ростовн пачхьалкхан хьехархойн университетан арахецархой
Категори:Хьехархойн Ӏилманийн кандидаташ
Категори:Украинин спортан функционераш
Категори:Украинин спортан кхолламийн куьйгалхой