Бедарка

**Бедарка** — лекха шина чкъурган ворда. Лелийна тюркаша, Кавказхоша, Россин къилба губернешкахь.

## Этимологи
Схьадаьлла гӀезалойн, туркойн, гӀирмин-гӀезалойн, кыпчакийн, азербайджанийн «Бедарка» дашах.

## Истори
*Бедаркин* йужуш хилла говраш, стерчий, гомаш, эмкалш. Бахархоша бедарка лелош хилла ГӀирмехь, Туркестанехь, Малхбален Сибрехахь), Цийчохь, Бухарехь (Йуккъера Азехь). Бедаркин урхалчех олу бахьарча.

Оцу кепара ворда чӀогӀа аьтту болуш йара мохь лело, йалта чудерзо а. Дика бедаркин мах Россин империн къилба губернешкахь  — итт туьма гергга бара.

Дивизин хьаькаман гайтамехь Теркан-Ламанхойн полкан цхьа взвод фронтал тӀаьхьа йитира, полкан ворданаш ларйархьама, уьш йерриш лаьттара бедаркех.

Японин тӀамехь Оьрсийн эскаран Россин ТӀН урхаллин дукхаха долу тӀеман дакъош, транспортан муххале а **цийн бедаркех** лаьттара, цу тӀе иштта ворданийн мах дика хадийра.

Кавказехь Бедарка лелош йара XX бӀешарахь а. **Кавказан бедаркин чкъургийн чӀоьраш ца хуьлура. Цу тӀе, чкъургаш хуьйзура семанца. И тамашена конструкци схьайогӀура вайн эрал 2 эзар шохьалхара азин [[хьоркуна]]н тӀера.

[[Россин импери|Россин имперехь]] цӀерпошт некъаш йукъадовларца [[Йуккъера Ази|йуккъераазин]] мехкашкахь меттигерачу бахархоша цунах ала долийра [[Ӏаьнарпошт]] [[шайтӀан]]-бедарка.

== Кепаш ==
* **ГӀирмин бедарка** — дечиган [[Сема (техника)|семанца]], цунна тӀечӀагдина шаданкепара [[гӀуркх]], хьалхарчу йуьххьехь хӀоттийна дикка йеха эчиган аса, иза ши сту дӀабужу [[дукъ (ворда)|дукъ]] ду. ТӀехьара шаданкепара гӀуркхан декъехь хӀоттийна орцахех бина дечиган гур, цунна чу ирахӀиттийна гӀопасташ, уьш лакхахь дохаллехь йихкина орцахаца. Оцу гӀопасташца болчу гуро бедаркин [[цӀа (ворда) |цӀа]] до. Чкъургаш дечиган, месала 6 сагӀанан, лоха.
* **Туркестан** а, **Бухарин** а бедаркаш шина тайпана лелайора: цхьа говр йужуш а, ши говр йужуш а. Иза а, важа а цхьатерра конструкци йолуш йу, къасталора барамашца. Дечиган семанна тӀе чӀагӀйина ши [[дрожина]], церан хьалхара йуьхьигаш [[Ӏарч|Ӏаьрчаш]] ду, цунна чу йужу говр. Ши говр йужу бедаркин шолгӀа говр йужу агӀонна тӀе машшийн [[постромкаш]] чу. Бедаркий чкъургаш чӀогӀа лекха хуьлу — 6½ [[фут]] диаметр йолуш (уьш йора маьрша кӀорга [[татол]]аш чухула мохь ца башош дехьабовлархьама). Оцу бедаркин говран йожарехь а, урхаллехь а башхалла йара, хӀунда аьлча [[бахьарча]] ворданна тӀе ца хууш, хьайбанна тӀе хуура.
* ''Цийн бедарка'' — чӀогӀа вон бина болх, оьрсашчул вон.
* «**Оьрсийн бохаман*'» — дара дечиган мерачертан цӀа, лелайора [[Новгородан губерни|Новгородан]] а, луларчу а губернийн бахархоша, иза йара бедарка.

== Бедарка говзаллехь ==
* Бедаркин тӀехь лелара [[запорожьен гӀазакхи]]й *ГӀазакхаша туьха даккхар* а, кхин а [[мультфильм]]ашкахь.
* Бедарка хьахайо [[Виталий Коротич|Сухарев Дмитрийн]] байташ тӀехь йаьккхина [[Никитин, Сергей Яковлевич (композитор)|Никитин гӀеран Татьянин а, Сергейн а]] *Бричмулла* эшарехь.
* Кхин а иза хьахайо [[Меладзе, Валерий Шотаевич|Меладзе Валерийн]] "Сэра" эшарехь.
* Бедаркех лаьцна дуьйцу [[Пушкин, Александр Сергеевич|А. С. Пушкина]] «[[s: 1829 шарахь Арзрум тӀелата доьлхуш некъбар (Пушкин)|Арзруме некъбар]]» йозанехь.
* Шолохов Михаилан «Тийна Дон» романехь лелайо донан гӀазакхийн бахамехь.
* Кхин а хьахайо [[Цветаева, Марина Ивановна|Цветаева Маринин]] «Тхан дайх цхьаъ Ӏад-хьокху пондарча хилла…» байтахь.

=== Бедарка тайп-тайпана мехкашкахь ===
<gallery mode="packed" heights="">
Файл:Бухара. Детская арба.(N1505)Ордэн,1880егг. Альбом.1-4.Кавказ и Ср.Азия 6797553918 o.jpg|[[Бухара]]. Берийн Бедарка. 1880-гӀа шераш.
Файл:ParaguayP153-200Pesos-L1920&23-donated f.jpg|1920 шеран [[Парагвай]]н [[песо]] 
Файл:DirkvdM cuba horsecart.jpg|ХӀокху заманан [[Куба|Кубера]] йусу чкъургаш тӀера [[ворда]] 
Файл:Australian cart.jpg|Дечиган [[ворда]] [[Австрали|Австралехь]]
Файл:Calcutta rickshaw.jpg|[[ХӀинди]]н [[рикша]] [[Калькутта|Калькуттехь]], 2004 шо
</gallery>

== Хьажа кхин а ==
* [[Америкахо (хохку)|«Америкахо»]]
* [[Аравакаш]]

== Билгалдахарш ==



== Литература ==
* 
* 
* 
* 
* Гарба // «Словник української мови» : в 11 томах —  : [[Наукова думка]], 1970—1980.

== Хьажоргаш ==
* Бедарка на [https://www.youtube.com/watch?v=qCgK3HXOE2Y видео *Бричмулла''] в передаче Юрия Сенкевича Клуб кинопутешествий, 1987.

Категори:Ворданийн тайпанаш