Нишке

**Нишке** (, ) — адамийн хьашташ кхочушдеш йолу чоь (хьоткъа тохар а, дефекаци а). Нишкан чоьнна чохь йу унитаз а, кхин йолу санитаран гӀирс а, масала, раковина, писсуар а, гигиенан душ йа биде а. ХӀинцалера нишкаш канализацин системица йоьзна йу йа контейнер (септик) йу, биологин декъадаларца нехаш дӀайаха лерина. Иштта дӀасалела нишкийн кабинаш йу, уьш сиха вовшахтоха а, дӀасакъаста а, дӀасалело а йиш йу йаккхийн машенийн маьнги тӀехь йа прицепца.

### Билгало

Дукха лелош йолу «Нишке» боху билгало йоцург, кхин а кепаш йу нишкийн чоьнаш а, цхьацца гӀишлош а билгалйаха.

* Дукха (коьртачу декъана Европан) пачхьалкхашкахь нишке дацдина ду WC (). Кеманаш тӀехь нишке (гальюн) билгалйоккху оьрсийн элпашца ВК (ватерклозет).
* Отельшкахь нишкан неӀ билгалйаккха тарло шина нулех - «00», «номерийн арахьара чоь» санна. Иштта теори йу и цӀе ингалсан эскаран жаргонера схьайаьлла бохуш — иштта билгалйохура эпсаршна лерина нишкаш ().
* Параллельни тайпанан йукъара нишкашкахь (хьажа лахахь) божарийн а, зударийн а нишкашна чувоьду меттигаш билгалйоху «M» а, «W» а элпашца (ингалсан вариантехь — M *(божарий)* а, W *(зударий)* а).
* Йозанийн метта лело мегар ду суьрташ, уьш доьзна ду йа нишкан темаца (пиктограммаш), йа хьешийн полца (масала, кхаа агӀонан: дукхахьолахь лакхе охьа а йолуш — стаг, лакхе хьала а йолуш — зуда).
* Цхьайолчу учрежденешкахь а, транспортехь а (даима а кеманаш тӀехь а, некъахойн машенаш тӀехь а) нишкехь а йу бӀаьрса галдаьллачарна лерина Брайлан шрифтан йозанаш долу билгалонаш.

## Тайпанаш

Нишкаш къаьста хӀокху башхаллашца:

Мобильность (транспортированность/канализацин системица зӀе):

* стационаран нишке.
* нишкан кабина, 
* четар (лело нишке).
* транспортехь нишке (некъахойн машенаш чохь, электроцӀерпошташкахь, кеманаш чохь, дӀасалелачу цӀеношкахь).

Лелоран мах:

* мехах;
* маьхза;
* бехкаман маьрша (тӀекхача бакъо йу цхьана билгалчу адамийн гуонна: предприятин, туьканан белхахошна, студенташна йа дешархошна, хьехархошна йа лекторшна, кафе, театре, кинотеатре, бассейне баьхкинчарна, билет гайтарца цӀерпоштан вокзалехь пассажирашна, и. дӀ. кх. а);
* бехкаман ахча луш (квитанцин кепехь дӀакхачаран мах йухаберзош, цуьнца гергарчу туьканахь йа ресторанехь дӀакхачаран мах болу сурсаташ схьаэца йиш йу; шуьйра лелайо Германехь машенийн дӀахӀоттаман меттигашкахь а, автобанашкахь а).

Лелоран рогӀалла:

* рогӀ-роггӀана (тайп-тайпанчу полех пайдаэцархошна йукъахь дӀакъастар дац, божарша а, зударша а рогӀ-рогӀехь лело йиш йу нишке) - долахь йолчу бахамашкахь, машенаш чохь (генарчу цӀерпошташкахь, кеманашца);
* параллельни (зударийн а, божарийн а) — йукъара меттигашкахь лаьтта: учрежденеш (кафеш, ресторанаш, цӀерпоштан вокзалш а, аэропорташ а, музейш), транспортан гӀирсаш.

* могӀара;
* антивандалан.

Лелочеран дукхалла:

* йукъара - дукха хьешашна лерина а, йукъара нах дӀакхачо а лерина йолу йукъара нишкаш;
* шен, шен, шен: квартирашкахь, цӀеношкахь, царна уллехь, и.дӀ.кх.а лаьтташ йолу, мелла а кӀеззигчу билгалчу наха лело лерина йолу.

ЦӀанйаран дӀадахаран кеп:

* канализаци;
* химин;
* биологин;
* хьакхин нишке;
* гравитацин ницкъ;
* йуьртан нишке;
** ор нишке.

Канализацин нишкаш а къаьста дӀаоьцучу гӀирсан тайпанца:

* дӀаоьцу воронка йолу нишке (дика йевзаш йу унитаз);
* Туркойн тайпанан нишке (дика йевзаш йу « Генуй миска » аьлла) — агӀонаш тӀехь когашна платформаш йолу йиллина меттиг, «когаш» олуш йолу.

Цомгашчарна лерина:

* комодан гӀант,
* моча гулдеш йолу хӀума (бедан йа шуьйра гай долу шиша моча гулйеш),
* медицинан пхьегӀа,
* колостоми тӀоьрмиг,
* памперс йу.

### Йукъара нишке

Йукъара нишке лерина йу шуьйрачу, дукха хьолахь доза доцчу адамийн гуо лело. Цу хьокъехь нишке цхьа могӀа башхаллаш йолуш йу, иза шен-шен йа доьзалан лелочу нишках къастош, масала:

* Дукха хьолахь цхьана нишкашкахь цхьанал сов унитаз хуьлу.
* Дукха хьолахь, рогӀера унитазаш меттана, «Генуй мисканаш» аьлла цӀе йолу хьалаайбаларан унитазаш хӀиттайо, хьалаайъалуш паргӀатвала лерина. The use of this type toilet makes it easy to maintain гигиена, хӀунда аьлча лелочарна ца оьшу сагатдан цӀаналла охьахааран бахьана долуш иза ца хилар, иштта унитаз оцу дизайнехь хаъал лакхара дуьхьало йу вандализмна, Ӏадатан унитазаца дуьстича санна дибилса лелор, ткъа иштта адаптированни унитаз йу адамашна вилспетахь лелаш берш.
* Йукъарчу божарийн унитазашкахь дукха хьолахь, унитазаш йоцург, писсуарш а хӀиттайо.

#### Хьажа кхин а

* Йукъара нишкашна тӀера налог
* Йукъара нишкаш приватизаци йар
* Газетанехь йолу нишка (Дон-тӀера-Ростов)

### Йуьртан нишке

Тайп-тайпанчу нишкашна йукъахь шатайпа меттиг дӀалоцуш йу йуьртан нишке олуш йолу (официалехь *кертан нишке*), йа, цуьнах кхин а ма-аллара, *стаканаш долу нишке* — тайпа Ӏуьрг, цунна тӀехула йина платформа а йолуш, низамехь санна, будка а йолуш. Будкин лаьтта чу йа хьалаайдинчу гӀанта чу *Ӏуьрг* олуш дерг дӀадоккху. Будкехь Ӏуьрг (кор) до вентиляци йан, иза Ӏадатехь дӀакъовлу Ӏаьнан заманахь, догӀанаш ца хилийта.

Йуьртан нишке дукхахьолахь цӀенна гергахь йо (атта хилийта), амма иза дерриге а къобал дан йиш йац санитаран а, гигиенан а норманашца. СанПин, 2.3.2 пункт кертахь нишкех лаьцна: «Кертахь нишкаш хила йеза 20 м лахара а, 100 м сов а генахь нах бехачу гӀишлошна . 8-10 метре кхаччалц лахдина «Арахьара нишкаш лаххара а 50 м генахь хила еза бӀовнашна а, шовданийн хи гулдечу меттигашна а».

И тайпа нишке цхьана меттехь лаьтташ хиларна, нийсса цу Ӏуьргна тӀехула лаьтташ хиларна, нагахь санна иза нийса лелош йацахь, товш йоцу хьожа йогӀу. И тидаме а оьцуш, цхьа могӀа атта бакъонаш ларйан йеза, масала, кест-кеста керлачу хьацаршна тӀе жимма хьаьжкӀаш, торф йа латта хьакха деза.

Адамийн нехаш Ӏаламан биологин переработка йеш йу, церан йисина меттигаш а, гулйина меттигаш а дукхахьолахь гулйо канализацин машенца йа куьйга дӀайоккху, и процедураш тӀедиллина йацахь а. Цестпул ара цӀанйан ца оьшуш хила тарло, мелхо а, иза йуьзначул тӀаьхьа ларйан йеза. ТӀаккха керла Ӏуьрг а доккхий, цу тӀе будка дӀа а йоккхуш, йа керла Ӏуьрг до. Ширачу ор чулацам латтаца ийна, компост йинчул тӀаьхьа стоьмийн дитташ дӀадуьйш лелабо. И кеп уггаре а рациональни йу.

Дика йина йуьртан нишке синтеме йу, цу чохь дренаж йац, дукхахьолахь хьожа а йац, цундела синтемца иза дика йу ала мегар ду чоьхьарчу нишкехь санна.

### Пудр-клозет
Пудр-клозет — нишке, цу чохь фекалийн нехаш лелайо порошок санна хӀоттамца, дукхахьолахь торф, Ӏаьнар, йа Ӏаь; Уьш дӀоггара дӀаса а хьаькхна, «порошок» йеш йу - цундела йу и цӀе.

### Эскарехь нишкаш

«Ӏаламан хьашташ тӀаьхьатеттаран» меттигаш дӀахӀитторан а, латторан а хьокъехь гигиенан лехамаш ларбар (СССР а, Россин а Герзахойн ницкъийн Положенин терминологи) а, царех пайдаэцар а хьалхара шардарш ду, цхьана агӀор, пачхьалкхан тӀеман ницкъ латторан, вукху агӀор, эпидеман кхерамазаллин локализацин а, сублокацин а. ХӀинцалерачу чоьхьарчу сервисан низамо хӀора 10-12 стагана цхьа стака а, цхьа писсуар а хила йеза.

## Истори

Хетарехь, уггаре а шира чоь (4,5 эзар шо долу) Ӏаламан хьашташ кхочушдаран карийна Мохенджо-Даро (хӀинцалера Пакистан) бӀаьвнан территори тӀехь. Иза дахчанан конструкци йу, охьахаарца, лаьтта бухара канализацин системица йоьзна . Иштта цу кепара меттигаш хилла Цийчохь а, Мисарахь а, Ширачу Римехь а.

Цхьана версица, дуьххьарлера дӀайуьйш йолу нишке гучуйаьлла Крит гӀайрен тӀехь вайн мур болале дукха хьалха. ТӀулган нишкех тера йара иза, цу чу хи дӀакхачош хилла чолхечу биргӀанийн системех пайда а оьцуш.

Йуккъера бӀешерашкахь, хӀора гӀат тӀехь хӀора тӀулган гӀалин цхьаъ йа масех латринаш олуш хилла — эркерийн кораш, «къайлаха чоьнаш» хилла проекцеш. Охьахаар горга Ӏуьрг а долуш, тӀулган плита йара. Рыцарийн доьзалан нишкаш пешан вала чохь йара, синтеме а, йовха а йара. Гигиенан сурсаташ санна лелош хилла страм йа губка. Канализацин хи вертикалан биргӀанашкахула гӀопан Ӏинах чу йоьдура. Йуккъерчу бӀешерашкахь адамаша дӀовш долу хьожа цамгарш кхуллу аьлла хетарна, цара тидам бора цу ӀиндагӀ хаддаза цӀандеш хиларх.

Кеманаш тӀехь цу тайпа чоьнаш олура «гальюн», уьш лаьттара (йуьхьанца) парусни кеманан хьалхара лекха хьалаайдинчу декъехь.

* 1681 — дуьххьара хьахийна французийн «туалет» дош. Йуьхьанца иза месаш дӀасайаржоран а, дӀайухар лелоран а процедура бохург дара. Ср. нишкан стоьла тӀехь, нишкан хи.
* 1775 — канализаци чуьра товш йоцу хьожа ца кхачийта кхоьллина *хин шкаф*.
* XIX бӀешо — цӀерпоштан вокзалашкахь гучуевлла йукъара унитазаш, Ӏовраш йоцуш унитазаш а йолуш.
* 2001 — кхоьллина Дуьненайукъара нишкийн организаци.

Дуьненайукъара могашаллин организацин зерашца, 2017 шарахь 2,4 млрд адаман йацара коьрта санитаран гӀирсаш, масала, нишкаш йа орийн нишкаш. Царах 946 млн стаг паргӀатвелира йиллинчу меттигашкахь, масала, урамийн ӀиндагӀехь, гаьннашна тӀехьа, йа йиллинчу хиш чохь .

## Нишкан элементаш
* Нишке
* Нишкан гӀант
* Писуар
* НеӀ защелкаца йа болтца
* Нишкан щетка
* Стогар
* Биде
* Туалетан кехат а, цунна лерина держатель/диспенсер а
* Кран а, саба а, кехатан полотенце а йолуш умывальник
* Канализацин хьалаайар
* Куьйгаш дӀайуьйш йолу хӀума
* Куьзга
* Гигиенан душ
* ХӀаваъ освежитель
* Канализацин насос — канализацин коллекторна бухахь йолчу нишкашкахь бен
* ХӀаваан канал вентиляцин системин решеткаца йа вентиляторца
* Нишкан пенаш а, лаьтта а дукхахьолахь плиткаца дӀакъевлина хуьлу.

## Дуьненайукъара нишкийн организаци а, Дуьненайукъара нишкийн де а
2001 шарахь Сингапурехь хиллачу Дуьненайукъара нишкийн конференцехь 200 сов делегат Азера а, Европера а, Къилбаседа Америкера а, 17 къоман нишкийн ассоциацин векалш, вовшахкхетта таханлера хаттарш дийцаре дан а, нишкаш кхиоран керла концепцеш толлуш а. Цу цхьаьнакхетаран жамӀ дара Дуьненайукъара *нишкийн* организаци кхоллар. Оццу хенахь организацино шен говзаллин дезде санна дӀакхайкхийра **[[19 ноябрь]]** — *Дуьненайукъара нишкийн де*.

2013 шеран 24 июлехь Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин Инарла Ассамблейно а тӀеийцира резолюци, 19 ноябрь дӀакхайкхийра *Дуьненайукъара нишкийн де* .

## Хьажа кхин а

* Боги туалета
* Туалетная кабинка
* Биотуалет
* Ямный туалет
* Платный туалет
* Химический туалет
* Исламский туалетный этикет
* Туалеты в Японии
* Канализация
* Свиной туалет
* Система управления отходами
* Септик
* Туалетный юмор
* Очистка сточных вод
* Подгузник
* Медицинское судно

## Билгалдахарш

## Литература

* 
* 
* Уборная // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Хьажоргаш
* Унитазан галерея // sortirs.ru
* Унитазан эволюци: ширачу заманера таханлерчу дийне кхаччалц  // prokal.org
* Оьшуш хиларо ницкъ бийр бу: кхузаманан унитазийн обзор - концептуальни а, бакъйолу а //novate.ru
* Ресторан-туалет
* Космосехь йоьхна унитаз
* Тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь унитазийн билгалонаш
* Туалетан истори
* Махкахь унитазаш

Категори:Нишке