open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Совме-э-Сара (шахӀрестан)

**Совме-э-Сара** () — Иранан къилба-малхбузен декъера Гилян останан шахӀрестан. Административан центр — Совме-э-Сара гӀала. ШахӀрестан Гилянан малхбузехьа йу, цунна гуонахьа йу Фуман, Масал а, Бендер-Энзели а шахӀрестанаш.

## Истори
2021 шарахь Централан бахшехь кхоьллира Пишкхан йуьртан гуо. Оцу бахшах схьаваьккхина Тахер-Гураб бахш кхоьллира, цуьнан хӀоттамехь ши йуьртан гуо бу: керла кхоьллина Абатар а, Тахер-Гураб а. Иштта Централан бахшах схьаваьккхина Зиабар бахш а кхоьллира, цуьнан хӀоттамехь бу керла Бахамбар а, Зиабар а йуьртан гуонаш. Тахер-Гураб а, Зиабар а эвланашна гӀалин статус йелира 2023 шарахь.

## Бахархой
ШахӀрестанан бахархойн дукхалла ларарца:
* **2006 шо**: 129 629 стаг (35 636 кхерч).
* **2011 шо**: 127 757 стаг (39 238 кхерч).
* **2016 шо**: 125 074 стаг (41 975 кхерч).

## Административан йекъайалар
Совме-э-Сара шахӀрестанан административан хӀоттам а, бахархой а:

## Хьажа кхин а
* Гилян

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Гилянан шахӀрестанаш
Категори:1990 шарахь кхоьллина топонимаш
Талеш (шахӀрестан)

**Талеш** () — Иранан къилба-малхбузен декъера Гилян останан шахӀрестан. Административан центр — Талеш гӀала.

## Истори
Талешаш — археологин талламаша ма-гайтара, Каспий-хӀордан малхбузен бердашца йолчу кӀоштийн уггаре шира бахархой бу. Талеш шахӀрестанан латта хьалха Керганрудан ханствон дакъа хилла. 2024 шарахь Централан бахшехь кхоьллира Джокандан бахш.

## Бахархой
ШахӀрестанан бахархойн дукхалла ларарца:
* **2006 шо**: 179 499 стаг (42 949 кхерч).
* **2011 шо**: 189 933 стаг (52 989 кхерч).
* **2016 шо**: 200 649 стаг (61 055 кхерч).

## Административан йекъайалар
Талеш шахӀрестанан административан хӀоттам а, бахархой а:

## Географи
Талеш шахӀрестан йу Каспий-хӀордан къилба-малхбузен бердашца. Цуьнан майда 2373 км² йу, хӀара Гилян останан майданан 1/4 дакъа ду.

## Йуьртан бахам
Оцу кӀоштехь дуккха а шерашкахь дуга кхиош ду.

## Хьажа кхин а
* Гилян
* Талешийн мотт

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Гилянан шахӀрестанаш
Ардебиль (шахӀрестан)

**Ардебиль** () — Иранан къилба-малхбузен декъера Ардебиль останан шахӀрестан. Административан центр — Ардебиль гӀала.

## Истори
2009 шарахь шахӀрестанах схьаваьккхина Сарейн бахш кхоьллира Сарейн шахӀрестан. 2010 шарахь Централан бахшера схьайаьккхина кхоьллира Самарин бахш. 2018 шарахь Самарин эвлан гӀалин статус йелира, ткъа 2019 шарахь Араллуй-е Бозорг а, кхин цхьа эвла а вовшахтухуш кхоьллира Араллу гӀала.

## Бахархой
ШахӀрестанан бахархойн дукхалла ларарца:
* **2006 шо**: 542 930 стаг (131 950 кхерч).
* **2011 шо**: 564 365 стаг (156 242 кхерч).
* **2016 шо**: 605 992 стаг (180 975 кхерч).

## Административан йекъайалар
Ардебиль шахӀрестанан административан хӀоттам а, бахархой а:

## Хьажа кхин а
* Ардебиль

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Ардебиль останан шахӀрестанаш
Категори:1990 шарахь кхоьллина топонимаш
Аслан Дуз (шахӀрестан)

**Аслан Дуз** () — Иранан къилба-малхбузен декъера Ардебиль останан шахӀрестан. Административан центр — Аслан Дуз гӀала.

## Истори
2019 шарахь Парсабадан шахӀрестанан йукъара Аслан Дуз бахш дӀакъастина кхоьллира Аслан Дуз шахӀрестан. 2023 шарахь Борран-е Олья эвлан гӀалин статус йелира.

## Бахархой
2016 шеран йерригпачхьалкхан бахархой ларарца, Аслан Дуз гӀалахь вехаш вара 6348 стаг (1760 кхерч).

## Административан йекъайалар
Аслан Дуз шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Ардебиль

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Ардебиль останан шахӀрестанаш
Категори:2019 шарахь кхоьллина топонимаш
Биле-Севар (шахӀрестан)

**Биле-Севар** (, ) — Иранан къилба-малхбузен декъера Ардебиль останан шахӀрестан. Административан центр — Биле-Севар гӀала.

## Бахархой
ШахӀрестанан бахархойн дукхалла ларарца:
* **2006 шо**: 54 471 стаг (11 700 кхерч).
* **2011 шо**: 53 768 стаг (14 019 кхерч).
* **2016 шо**: 51 404 стаг (15 114 кхерч).

## Административан йекъайалар
Биле-Севар шахӀрестанан административан хӀоттам а, бахархой а:

## Дозанал дехьадовлийла
ШахӀрестанехь йу Иранна а, Азербайджанна а йукъара дозанал дехьадовлийла. «Tehran Times» газето хаам барца, 2019 шарахь дозанал дехьабовлучеран дукхалла тӀеиккхина, коьртачу декъана Ардебиль гӀалин бахархойн йукъаметтигаш бахьнехь.

## Хьажа кхин а
* Ардебиль

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Ардебиль останан шахӀрестанаш
Категори:1991 шарахь кхоьллина топонимаш
Герми (шахӀрестан)

**Герми** () — Иранан къилба-малхбузен декъера Ардебиль останан шахӀрестан. Административан центр — Герми гӀала. Иза йу останан коьртачу гӀалин Ардебилан 110 километр гена. Хьалха хилла цӀе — **Муган**.

## Этимологи
«Герми» бохучу дешан этимологих лаьцна тайп-тайпана ойланаш йу. Цунах лаьцна йаздина уггар шира жайна 22 хӀиджрин (671 гергга шо) шарахь кхолладелла ду. Цхьаболчу историкашна хетарехь, и дош парфянийн йа аланийн орамаш долуш ду. Кхечу теорица, «Гер» (ширагӀажарийн маттахь — цӀе) а, «Ми» (Митр йа Малх) а дешнех кхолладелла ду иза, цуьнан маьӀна «малхан цӀе» бохург ду.

## Истори
Герми шахӀрестанан истори тытталла йоьзна йу Муганан аренан историца. Муганан истори 4 муьре йекъало: антикалла, Парфянийн а, Сасанидийн а мур, Ислам схьакхачар тӀера Сефевидийн муьре кхаччалц а, керла зама а. 2018 шарахь Захра эвлан гӀалин статус йелира. 2019 шарахь Унгут бахш Герми шахӀрестанан йукъара **дӀакъастина**, цунах Унгут шахӀрестан кхоьллира.

## Бахархой
2006 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 89 248 стаг (18 710 кхерч). 2011 шарахь — 84 267 стаг (21 156 кхерч). 2016 шеран ларарца — 76 901 стаг (22 349 кхерч).

Бахархой коьртачу декъана азербайджанаш бу, бистхуьлу азербайджанийн маттахь, дин — бусулба-шиӀиташ ду.

## Административан йекъайалар
Герми шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Географи а, климат а
ШахӀрестанан майда 1725 квадратан километр гергга йу. Локхалла хӀордан тегӀанал 250 метр (къилба-малхбузехь) тӀера 2200 метр (къилба-малхбалехь, Салават лаьмнаш) тӀекхаччалц йу. Герми шахӀрестанан климат йуккъерчу хӀордан климатах тера йу. Шоьнехь догӀанан йуккъера барам 460 мм бу. Коьрта хиш — Дареруд а, Балхари а. ШахӀрестанан мехкашкахь дуккха а дарбанан орамаш (чӀагардиг-цӀа, баппа, ромшка а, кхин а) а, стоьмийн дитташ а кхуьу.

## Экономика
Экономикин бух бу йуьртабахам а, даьхнилелор а. Лаьттахь коьрта лелош йолу культураш йу кӀа а, муьста стоьмаш а (нектарин, гранат, Ӏаж а, кхин а). Промышленностехь коьрта меттиг дӀалоцу вентилаш йаро.

## Хьажа кхин а
* Ардебиль

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Ардебиль останан шахӀрестанаш
Халхал (шахӀрестан)

**Халхал** () — Иранан Ардебиль останан шахӀрестан. Административан центр — Халхал гӀала.

## Бахархой
### Мотт
Халхал шахӀрестанан бахархойн дукхалла азербайджанаш бу, амма къилба кӀошташкахь (ШахӀруд а, Хвореш Ростам а бахшашкахь) дукха тати а, куьрдий а беха.

### Бахархойн дукхалла
2006 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 92 315 стаг (22 969 кхерч). 2011 шарахь — 92 332 стаг (25 763 кхерч). 2016 шеран ларарца — 86 731 стаг (26 779 кхерч).

## Административан йекъайалар

Халхал шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Туристийн меттигаш
* Лерд — ШахӀруд бахшера туристийн йуьрт.
* Сибиех Кхани — Лерд йуьртара чухчари.
* Андабил
* Гилаван
* Неор Ӏам

## Хьажа кхин а
* Ардебиль

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Ардебиль останан шахӀрестанаш
Ковсар (шахӀрестан)

**Ковсар** () — Иранан Ардебиль останан шахӀрестан. Административан центр — Киви гӀала.

## Истори
Фирузабад эвлан 2023 шарахь гӀалин статус йелира. ШахӀрестан кхоьллина 1996 шарахь.

## Бахархой
2006 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 27 472 стаг (6 085 кхерч). 2011 шарахь — 26 198 стаг (6 960 кхерч). 2016 шеран ларарца — 22 127 стаг (6 586 кхерч).

## Административан йекъайалар

Ковсар шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Ардебиль

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Ардебиль останан шахӀрестанаш
Категори:1996 шарахь кхоьллина шахӀрестанаш
Мешгин ШахӀр (шахӀрестан)

**Мешгин ШахӀр** () — Иранан Ардебиль останан шахӀрестан. Административан центр — МешгиншахӀр гӀала.

## Истори
20 бӀешо долалуш Мешгин ШахӀр шахӀрестанан махкахь цхьа а гӀалин центр йацара, бахархой коьртачу декъана кхерсташ а, тайпанийн хӀоттам болуш а бара. 

2007 шарахь Фахрабад эвлан гӀалин статус йелира. 2011 шарахь — 151 156 стаг (40 954 кхерч). 2016 шеран ларарца — 149 941 стаг (45 999 кхерч).

## Административан йекъайалар

Мешгин ШахӀр шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Ардебиль

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Ардебиль останан шахӀрестанаш
Нир (шахӀрестан)

**Нир** () — Иранан Ардебиль останан шахӀрестан. Административан центр — Нир гӀала.

## Истори

2019 шарахь Йуртчи-йе Гхарби (йуьртан гуо) Кураим бахш йукъара Централан бахш йукъа йелла.

## Бахархой
2006 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 23 573 стаг (5 411 кхерч). 2011 шарахь — 23 656 стаг (6 515 кхерч). 2016 шеран ларарца — 20 864 стаг (6 364 кхерч).

## Административан йекъайалар
Нир шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Ардебиль

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Ардебиль останан шахӀрестанаш
Категори:1997 шарахь кхоьллина шахӀрестанаш
Парсабад (шахӀрестан)

**Парсабад** () — Иранан Ардебиль останан шахӀрестан. Административан центр — Парсабад гӀала.

## Истори

2008 шарахь Тазех Канд-е Къадим йуьртана гӀалин статус йелла. 2011 шарахь — 173 182 стаг (44 035 кхерч). 2016 шеран ларарца — 177 601 стаг (50 083 кхерч).

## Административан йекъайалар
Парсабад шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Ардебиль

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Ардебиль останан шахӀрестанаш
Категори:1991 шарахь кхоьллина шахӀрестанаш
Сарейн (шахӀрестан)

**Сарейн** () — Иранан Ардебиль останан шахӀрестан. Административан центр — Сарейн гӀала.

## Истори

2009 шарахь Сарейн бахш Ардебиль шахӀрестанах схьакъастийна кхоьллина йу Сарейн шахӀрестан. Оцу хенахь шахӀрестан йекъалуш йара шина бахше, хӀоранна йукъахь шишша йуьртан гуо а волуш. ГӀала статус йолуш оцу хенахь Сарейн цхьа гӀала бен йацара. Ирдемуса йуьртана гӀалин статус йелла 2018 шарахь.

## Бахархой
2011 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 18 231 стаг (5 214 кхерч). 2016 шеран ларарца — 18 200 стаг (5 338 кхерч).

## Административан йекъайалар
Сарейн шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Ардебиль

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Ардебиль останан шахӀрестанаш
Категори:2009 шарахь кхоьллина шахӀрестанаш
Абхар (шахӀрестан)

**Абхар** () — Иранан Зенджан останан шахӀрестан. Административан центр — Абхар гӀала.

## Истори

2013 шарахь Сольтание бахш шахӀрестанах схьакъастийна, Сольтание шахӀрестан кхоьллина.

## Бахархой
2006 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 158 544 стаг (41 333 кхерч). 2011 шарахь — 169 176 стаг (49 478 кхерч). 2016 шеран ларарца — 151 528 стаг (47 329 кхерч).

## Административан йекъайалар
Абхар шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Зенджан

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Зенджан останан шахӀрестанаш
Унгут (шахӀрестан)

**Унгут** (, ) — Иранан Ардебиль останан шахӀрестан. Административан центр — Ангут гӀала.

## Истори

2019 шарахь Ангут бахш Герми шахӀрестанах схьакъастийна кхоьллина йу Унгут шахӀрестан. ШахӀрестан йекъалуш йара шина бахше, хӀоранна йукъахь шишша йуьртан гуо а волуш. ГӀала статус йолуш оцу хенахь Ангут (хьалха Тазех Канд-е Ангут цӀе йолуш) цхьа гӀала бен йацара.

## Бахархой
2016 шеран ларарца Ангут гӀалин бахархой бара 2 645 стаг (717 кхерч). ШахӀрестанан йерриг бахархойн статистика кхин дӀа лур йу.

## Административан йекъайалар
Унгут шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Ардебиль

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Ардебиль останан шахӀрестанаш
Категори:2019 шарахь кхоьллина шахӀрестанаш
Иджруд (шахӀрестан)

**Иджруд** () — Иранан Зенджан останан шахӀрестан. Административан центр — Зерринабад гӀала.

## Бахархой
2006 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 35 661 стаг (9 029 кхерч). 2011 шарахь — 38 416 стаг (11 042 кхерч). 2016 шеран ларарца — 36 641 стаг (11 317 кхерч).

## Административан йекъайалар
Иджруд шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Зенджан

## Билгалдахарш




Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Зенджан останан шахӀрестанаш
Категори:1997 шарахь кхоьллина шахӀрестанаш
Ходабенде (шахӀрестан)

**Ходабенде** () — Иранан Зенджан останан шахӀрестан. Административан центр — Къейдар гӀала.

## Истори
Сохреверд йуьртана гӀалин статус йелла 2007 шарахь. Керсеф йуьртана — 2013 шарахь. Нурабад йуьртана гӀалин статус йелла Нурбахар цӀарца оццу шарахь.

2020 шарахь До-Таппе бахш кхоьллина, цунна йукъа йелла Хьовме йуьртан гуо а, керла кхоьллина Туп-Къара йуьртан гуо а.

## Бахархой
2006 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 161 696 стаг (36 121 кхерч). 2011 шарахь — 169 553 стаг (45 355 кхерч). 2016 шеран ларарца — 164 493 стаг (47 599 кхерч).

## Административан йекъайалар
Ходабенде шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Зенджан

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Зенджан останан шахӀрестанаш
Хоррамдарре (шахӀрестан)

**Хуррамдарре** () — Иранан Зенджан останан шахӀрестан. Административан центр — Хуррамдарре гӀала.

## Бахархой
2006 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 60 027 стаг (15 317 кхерч). 2011 шарахь — 65 166 стаг (18 888 кхерч). 2016 шеран ларарца — 86 123 стаг (27 215 кхерч).

## Административан йекъайалар
Хуррамдарре шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Зенджан

## Билгалдахарш




Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Зенджан останан шахӀрестанаш
Категори:1997 шарахь кхоьллина шахӀрестанаш
Махнешан (шахӀрестан)

**МахӀнешан** () — Иранан Зенджан останан шахӀрестан. Административан центр — МахӀнешан гӀала.

## Бахархой
2006 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 41 223 стаг (9 354 кхерч). 2011 шарахь — 40 312 стаг (10 990 кхерч). 2016 шеран ларарца — 39 425 стаг (11 935 кхерч).

## Административан йекъайалар
МахӀнешан шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Зенджан

## Билгалдахарш




Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Зенджан останан шахӀрестанаш
Категори:1996 шарахь кхоьллина шахӀрестанаш
Солтанийе (шахӀрестан)

**Солтанийе** () — Иранан Зенджан останан шахӀрестан. Административан центр — Солтанийе гӀала.

## Истори
2013 шарахь Солтанийе бахш Абхар шахӀрестанах схьакъастийна Солтанийе шахӀрестан кхоьллира. Иза шина бахшах лаьтташ йу, хӀоранна йукъахь шишша йуьртан гуо а болуш. Оцу хенахь Солтанийе шахӀрестанан коьрта гӀала а, цхьаъ бен йоцу гӀала а Солтанийе йара. Гуьзел-Дарре йуьртана гӀалин статус йелла 2024 шарахь.

## Бахархой
2016 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 29 480 стаг (9 130 кхерч).

## Административан йекъайалар
Солтанийе шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Зенджан

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Зенджан останан шахӀрестанаш
Категори:2013 шарахь кхоьллина шахӀрестанаш
Зенджан (шахӀрестан)

**Зенджан** () — Иранан Зенджан останан шахӀрестан. Административан центр — Зенджан гӀала.

## Истори
АрмагӀанхане йуьртана гӀалин статус йелла 2008 шарахь, ткъа Никпей йуьртана — 2011 шарахь. 2013 шарахь Гъаре-Поштелу бахшехь кхоьллира СохӀарин йуьртан гуо.

## Бахархой
2006 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 442 728 стаг (113 883 кхерч). 2011 шарахь — 486 495 стаг (137 832 кхерч). 2016 шеран ларарца — 521 302 стаг (159 020 кхерч).

## Административан йекъайалар
Зенджан шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Зенджан

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Зенджан останан шахӀрестанаш
АзаршахӀр

**АзаршахӀр** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — АзаршахӀр гӀала.

## Истори
Теймурлу йуьртана гӀалин статус йелла 2011 шарахь.

## Бахархой
2006 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 99 286 стаг (26 857 кхерч). 2011 шарахь — 107 579 стаг (31 812 кхерч). 2016 шеран ларарца — 110 311 стаг (35 364 кхерч).

## Административан йекъайалар
АзаршахӀр шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* Малхбален Азербайджан

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:1997 шарахь кхоьллина шахӀрестанаш
Бонаб (шахӀрестан)

**Бонаб** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — Бонаб гӀала. ШахӀрестан лаьтта Урми Ӏаман малхбален агӀора.

## Этимологи
ШахӀрестанан цӀе, Малхбален Азербайджанан дукхах йолчу гӀаланийн цӀераш санна, азербайджанийн (туркойн) маьӀна долуш йу — «1000 хӀусам». «Хин бух» боху маьӀна а нийса лору, хӀунда аьлча Урми Ӏам бекъабалале, Бонабехь 5 метр кӀоргга лаьтта бухахь хи карош хилла, амма иза хьалхара маьӀна дац.

## Истори
Хуше-МехӀр йуьртана гӀалин статус йелла 2018 шарахь.

## Бахархой
Бахархойн коьрта мотт азербайджанийн бу.

2006 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 125 209 стаг (31 921 кхерч). 2011 шарахь — 129 795 стаг (37 353 кхерч). 2016 шеран ларарца — 134 892 стаг (42 325 кхерч).

## Административан йекъайалар
Бонаб шахӀрестанан административан хӀоттам:

## Иранан велорсипедхойн гӀала
1996 шарахь Бонабан спортан бюронан куьйгалхо а, хилла волу губернатор а волчу Мохьаммад Мирзадуста кхоьллина Йоккха велорсипедхойн конференци. ХӀора шарахь Бонабехь дӀайоьдучу оцу мероприятехь 30 000 сов велорсипедхочо дакъа лоцу. ГӀалахь хӀора хӀусамехь аьлча санна велорсипед йу, бахархойн дукхах берш балха а цуьнца боьлху.

## Хьажа кхин а
* Малхбален Азербайджан

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Бостанабад (шахӀрестан)

**Бостанабад** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — Бостанабад гӀала.

## Истори
Корд-Канди йуьртана гӀалин статус йелла 2021 шарахь.

## Бахархой
### Бахархойн дукхалла
2006 шеран пачхьалкхан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 96 555 стаг (21 225 кхерч). ТӀаьхьенан ларарца 2011 шарахь бахархой бара 94 985 стаг (25 543 кхерч). 2016 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 94 769 стаг (27 647 кхерч).

### Административан йекъайалар
Бостанабад шахӀрестанан административан хӀоттам кхаа лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Географи
Бостанабад гӀала лаьтта Табризан 55 километр генахь, шахӀрестанан бахархой азербайджанаш йу. Иза йилла йу ширачу Ожан гӀалин меттехь. Ожан хилла монголийн аьхкенан коьрта гӀала, тӀаьхьо тайп-тайпанчу хиламаш бахьнехь иза йохийна.

ШахӀрестанан латтан тӀехь йу хаза меттигаш: Къуригель Ӏам — кхелхачу олхазарийн малхаллин меттиг, довха хин хьосташ (Табриз — ТехӀран новкъахь), Акъ-Болакъ хьех (шахӀрестанан къилбехьа).

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

## ТӀетовжарш

Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Верзекан (шахӀрестан)

**Варзакъан** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — Варзакъан гӀала.

## Бахархой
### Бахархойн дукхалла
2006 шеран пачхьалкхан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 46 833 стаг (10 766 кхерч). ТӀаьхьенан ларарца 2011 шарахь бахархой бара 45 708 стаг (12 228 кхерч). 2016 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 52 650 стаг (16 273 кхерч).

### Административан йекъайалар
Варзакъан шахӀрестанан административан хӀоттам кхаа лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

## ТӀетовжарш

Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:2001 шарахь кхоьллина шахӀрестанаш
Чароймак (шахӀрестан)

**Чарауймакъ** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — КъарахӀ-Агӏадж гӀала.

## Бахархой
### Бахархойн дукхалла
2006 шеран пачхьалкхан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 33 921 стаг (6 396 кхерч). ТӀаьхьенан ларарца 2011 шарахь бахархой бара 32 745 стаг (8 202 кхерч). 2016 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 31 071 стаг (9 016 кхерч).

### Административан йекъайалар
Чарауймакъ шахӀрестанан административан хӀоттам кхаа лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:2000 шарахь кхоьллина шахӀрестанаш
АхӀар (шахӀрестан)

**АхӀар** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — АхӀар гӀала.

## Истори
2018 шарахь Централан бахшах схьакъастийна Къишлакъ йуьртан гуо, цунах керла Фандокълу бахш кхоьллира, цу йукъа кхин а керла Накъдуз йуьртан гуо а туьйхира. Оцу хенахь ХӀуранд бахш шахӀрестанах схьакъастийна, цунах ХӀуранд шахӀрестан кхоьллира.

## Бахархой
2006 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 147 781 стаг (34 067 кхерч). 2011 шарахь — 150 111 стаг (39 715 кхерч). 2016 шеран ларарца — 154 530 стаг (46 202 кхерч).

## Административан йекъайалар
АхӀар шахӀрестанан административан хӀоттам:

## ГӀаланаш
* Поштаб гӀала

## Хьажа кхин а
* Малхбален Азербайджан

## Билгалдахарш





Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Калейбар (шахӀрестан)

**Калейбар** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — Калейбар гӀала.

## Истори
2010 шарахь шахӀрестанан йукъара дӀакъастина Худа-Аферин бахш, цунах ша йолу Худа-Аферин шахӀрестан йина.

## Бахархой
### Бахархойн дукхалла
2006 шеран пачхьалкхан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 87 259 стаг (19 250 кхерч). ТӀаьхьенан ларарца 2011 шарахь бахархой бара 48 837 стаг (12 760 кхерч). 2016 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 46 125 стаг (14 145 кхерч).

### Административан йекъайалар
Калейбар шахӀрестанан административан хӀоттам кхаа лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Географи
Коьрта гӀала йоцуш, шахӀрестан йевзаш йу Арасбаранан хьаннийн Ӏалам ларден кӀоштаца а, Бабек гӀапца (Бабек Хоррамдинан гӀап) а.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:1989 шарахь кхоьллина шахӀрестанаш
Маранд (шахӀрестан)

**Маранд** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — Маранд гӀала.

## Истори
2020 шарахь Централан бахш йукъара дӀакъастина Къошкъсарай йуьртан гуо а, Къошкъсарай гӀала а, царех Къошкъсарай бахш йина, цунна йукъахь йу керла Йалкъуз АгӀадж йуьртан гуо а. Дизадж Хьусейн Бейг йурт 2021 шарахь гӀалин статусе йаьккхина.

## Бахархой
### Бахархойн дукхалла
2006 шеран пачхьалкхан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 229 215 стаг (59 097 кхерч). ТӀаьхьенан ларарца 2011 шарахь бахархой бара 239 209 стаг (69 471 кхерч). 2016 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 244 971 стаг (75 711 кхерч). Дукхахберш азербайджанаш бу.

### Административан йекъайалар
Маранд шахӀрестанан административан хӀоттам кхаа лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Маранд шахӀрестан
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Малекан (шахӀрестан)

**Малекан** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — Малекан гӀала. ХӀара шахӀрестан Иранехь кемсаш кхиорехь уггаре а хьалхарчу меттигехь йу.

## Этимологи
«Малекан» боху дош схьадаьлла «Малек Канди» бохучу дешнех, цуьнан маьӀна «паччахьан йурт» бохучуьнга герга ду. И цӀе схьайаларх масех верси йу. Хьалхарниг — хӀара латтанаш ГӀажарийн династин долахь хиларна, цуьнан кхоьллинчу паччахьан цӀарах тиллина йу бохуш. ШолгӀаниг — хьалха заманахь кхузахь дуккха а паччахьаш хийцабаларна тиллина бохуш. КхоалгӀа верси — Малекниа цӀе йолучу паччахьан цӀарах йу бохуш.

## Истори
2013 шарахь Мубаракабад йуьртана гӀалин статус йелла, цуьнан цӀе Мубарак ШахӀр тиллина.

2023 шарахь Лейлан бахш Малекан шахӀрестанах дӀакъастина, цунах керла Лейлан шахӀрестан йина. Оцу заманахь Малекан шахӀрестанан йукъахь Малхбален Гавдул йуьртан гуонан бух тӀехь Акъ Манар бахш кхоьллина.

## Бахархой
### Бахархойн дукхалла
2006 шеран пачхьалкхан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 100 366 стаг (24 823 кхерч). 2011 шарахь бахархой бара 106 118 стаг (29 686 кхерч). 2016 шеран ларарца бахархой бара 111 319 стаг (33 598 кхерч).

### Административан йекъайалар
Малекан шахӀрестанан административан хӀоттам кхаа лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Малекан шахӀрестан
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:1995 шарахь кхоьллина Иранан административан дакъош
Мийане (шахӀрестан)

**Мийане** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — Мийане гӀала.

## Истори
Торкаманчай гӀалахь 1828 шарахь Россина а, Иранна а йукъахь куьг йаздина Торкаманчайн бартан.

2013 шарахь Ачачи йуьртана гӀалин статус йелла. 2024 шарахь Торкаманчай бахш Мийане шахӀрестанах дӀакъастина, цунах керла Торкаманчай шахӀрестан йина.

## Бахархой
### Бахархойн дукхалла
2006 шеран пачхьалкхан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 187 870 стаг (46 469 кхерч). 2011 шарахь бахархой бара 185 806 стаг (52 630 кхерч). 2016 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 182 848 стаг (57 665 кхерч).

### Административан йекъайалар
Мийане шахӀрестанан административан хӀоттам кхаа лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Мийане шахӀрестан
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Оску (шахӀрестан)

**Оску** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — Оску гӀала.

Оску — Малхбален Азербайджанан ширачу гӀалах цхьаъ йу. ГӀала лаьтта тӀапламан басешкахь, цуьнан махкахь дукха хьехаш йу. Кандован санна йолу меттигаша а, Ӏаламан ландшафташа а Оску Иранан туристийн йаккхийчу гӀалах цхьаъ йо. Иза Иранан кӀезиг йолчу гӀалах цхьаъ йу, хӀинца а батик зорба тохаран центраш болх беш йолу. Оску Иранан батикан коьрта гӀала йу аьлла лору. ГӀалина герга лаьтта ХӀилле цӀе йолу шира эвла, хӀинца иза йаьсса йу.

## Истори
2008 шарахь Саханд йуьртана гӀалин статус йелла.

## Бахархой
### Къаьмнийн хӀоттам
Оскун бахархой азербайджанаш бу, уьш кхузахь 100 шарал сов йаьхна.

### Бахархойн дукхалла
2006 шеран пачхьалкхан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 84 061 стаг (23 613 кхерч). 2011 шарахь бахархой бара 98 988 стаг (30 091 кхерч). 2016 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 158 270 стаг (50 674 кхерч).

### Административан йекъайалар
Оску шахӀрестанан административан хӀоттам кхаа лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Оску шахӀрестан
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:1997 шарахь Иранехь кхоьллинарш
Тебриз (шахӀрестан)

**Тебриз** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — Тебриз гӀала.

## Истори
2015 шарахь кхоьллина ШахӀриар цӀе йолу керла гӀала. 2021 шарахь Мейдан Чай йуьртан гуо а, Басмендж гӀала а Централан бахшера дӀакъастина, керла Басмендж бахш кхоьллина, цунна йукъайахара керла Мехранруд йуьртан гуо а. Исфахлан а, Лахиджан а эвланашна гӀалин статус йелла 2023 шарахь.

## Бахархой
### Бахархойн дукхалла
2006 шеран пачхьалкхан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 1 557 241 стаг (423 775 кхерч). 2011 шарахь бахархой бара 1 695 094 стаг (513 142 кхерч). 2016 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 1 773 033 стаг (563 660 кхерч).

### Административан йекъайалар
Тебриз шахӀрестанан административан хӀоттам кхаа лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

## Билгалдахарш

Категори:Тебриз шахӀрестан
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Шабестар (шахӀрестан)

**Шабестар** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — Шабестар гӀала.

## Истори
Ӏали ШахӀ, Дарйан (2019 шарахь) а, Назарлу (2024 шарахь) а йарташна гӀалин статус йелла.

## Бахархой
### Бахархойн дукхалла
2006 шеран пачхьалкхан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 121 787 стаг (33 255 кхерч). 2011 шарахь бахархой бара 124 499 стаг (37 358 кхерч). 2016 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 135 421 стаг (43 982 кхерч).

### Административан йекъайалар

Шабестар шахӀрестанан административан хӀоттам кхаа лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

## Билгалдахарш

Категори:Шабестар шахӀрестан
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:1990 шарахь кхоьллинарш
ХӀуранд (шахӀрестан)

**ХӀуранд** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — ХӀуранд гӀала. 2016 шарахь вовшахтоьхначу халкъан ларарца, гӀалин бахархой бара 4 658 стаг (1 352 кхерч).

## Истори
2018 шарахь ХӀуранд бахш Ахаран шахӀрестанах схьа а къастийна, ХӀуранд шахӀрестан кхоьллина. Иза шина бахше йекъна йу, хӀоранна йукъахь шишша йуьртан гуо а болуш. Оцу хенахь цуьнан коьрта гӀала а, цхьаъ бен йоцу гӀала а ХӀуранд йара.

## Административан йекъайалар

ХӀуранд шахӀрестанан административан хӀоттам хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

## Билгалдахарш

Категори:ХӀуранд шахӀрестан
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:2018 шарахь кхоьллинарш
Букан (шахӀрестан)

**Букан** () — Иранан Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — Букан гӀала.

## Бахархой
### Мотт
ШахӀрестанехь дукхахберш сунниташ (шафиӀиш) бу, курдаш бу уьш, сорани диалектехь дуьйцуш.

### Бахархойн дукхалла
2006 шеран халкъан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 202 637 стаг (42 313 кхерч). 2011 шеран лараро гайтира 224 628 стаг (56 105 кхерч). 2016 шеран ларарца бахархой бара 251 409 стаг (74 250 кхерч).

### Административан йекъайалар

Букан шахӀрестанан бахархойн динамика а, административан хӀоттам а кхаа лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## ГӀарабевла бахархой
Дуьненахь уггаре лоха стаг Буканера ву.

## Хьажа кхин а

## Комментареш

## Билгалдахарш

Категори:Букан шахӀрестан
Категори:Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:1990 шарахь кхоьллинарш
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Хода Афарин (шахӀрестан)

**Хода Афарин** () — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — ХӀомарлу гӀала.

## Истори
Исламан революци хилале, ХӀомарлу гӀала жима йурт бен йара, кхечу йартех иза къаьсташ йара цигахь Паччахьан жандармерин штаб-квартира хиларца. Нотариалан контора Ӏаббасабад йуьртахь йара, цунна куьйгалла дора динан гӀуллакххочо, иза оцу кӀоштан динан авторитет а вара.

2010 шарахь Хода Афарин бахш Калейбаран шахӀрестанах схьа а къастийна, Хода Афарин шахӀрестан кхоьллина. Иза кхаа бахше а, ворхӀ йуьртан гуоне а йекъна йара, оцу хенахь цуьнан коьрта гӀала а, цхьаъ бен йоцу гӀала а ХӀомарлу йара.

## Бахархой
### Мотт
Бахархойн доккхачу декъо азербайджанийн (туркойн) маттахь дуьйцу, иза чӀогӀа тера бу туркменийн, афшарийн а, шираанатолийн туркойн а меттанех.

Останан индоевропин иранан мотт, туркойн меттах бийлале хьалха хилла болу, бисина бу татийн маттахь, башха а цуьнан карингани диалектехь. Каринган йуьртах йоцуш, Чай-Канди, Каласор, Хойнаруд а, Аразин а йарташ йу Азербайджанан ширачу меттахь дуьйцуш бисинарш.

Ларман рельефо, хьуьнхара даьхний лелоро а, басеш тӀехь латта лелоро а аьтту бина шед-мотт (whistled language) кхиаран. Кхузара бахархойн геннара вовшашка хаам бита шед озаран шен кеп йу. Цуьна тӀе, божарша пӀелгаш а ца лелош шед озаран говзалла карайерзийна, цара иштта мукъаман инструментийн аьзнаш схьадоху. Оцу кепара шед озар ашугийн мукъаман ша-тайпа долахь йолу верси санна лоруш йу.

### Бахархойн дукхалла
2011 шарахь бахархой бара 34 977 стаг (9 169 кхерч). 2016 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 32 995 стаг (10 196 кхерч).

### Административан йекъайалар

Хода Афарин шахӀрестанан административан хӀоттам шина лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Историн меттигаш

* Айналу. Хьалха хилла йолу замок Айналу тогӀи чохь, 1907 шарахь хьал долчу Туманянс йина.
* Винак. Винак йуьртахь йолу шира замок, 1907 шарахь Туманянс йина. Архитектураца иза Айналу замок тера йу.
* Баба Сейфаддин зийарат Гарманаб йуьртана гергахь. Оцу йуьртан йоккха маьӀна ду, хӀунда аьлча тӀаьххьарчу 150 шарахь кхузахь бахкабелла эрмалой, йарсан динан а, шиӀий исламан а муьлхаш. Эрмалойн кешнаш Ӏалашдина ду, тӀулгаш тӀера йозанаш Аразбаран истори хьахош ду.
* Хода Афаринан тӀайш. Араз хина тӀехь ши тӀай ду ХӀомарлу гӀалина гергахь. Цхьа тӀай чӀогӀа дохийна ду, важа тӀай гӀаш лелачарна лело йиш йу. Цуьнан дохалла 160 метр ду.
* Алхерд йурт. Оцу историйн йуьртахь шира кешнаш ду, цигара кешнийн тӀулгаш хазачу фигурашца кечдина ду.

## Ашугийн мукъам
ШахӀрестан йевзаш йу Аразбаран ашугийн ишколан центр санна. Ларман рельефо а, тӀаьххьарчу шина бӀешарахь хиллачу йукъараллин-культурин хийцамаша а оцу кӀоштах схьабевллачу поэт-бунтхоша йаздиначу эшаршна ша-тайпа сингаттаме бехкам белла. Цунна масала ду Бахман Замани йазйина йолу эшар, Самад Бехранги Араз хи чохь валарна лерина.

## Хьажа кхин а
*Хода Афаринан ГЭС
*Хода Афарин шахӀрестанан йарташ

## Комментареш

## Билгалдахарш

Категори:Хода Афарин шахӀрестан
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:Малхбален Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:2010 шарахь кхоьллинарш
МахӀабад (шахӀрестан)

**МахӀабад** () — Иранан Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — МахӀабад гӀала.

## Истори
Халифан йуртна 2010 шарахь гӀалин статус йелла.

## Бахархой
### Бахархойн дукхалла
2006 шеран халкъан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 197 441 стаг (42 493 кхерч). 2011 шеран лараро гайтира 215 529 стаг (53 563 кхерч). 2016 шеран ларарца бахархой бара 236 849 стаг (65 562 кхерч).

### Административан йекъайалар

МахӀабад шахӀрестанан бахархойн динамика а, административан хӀоттам а кхаа лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Географи
Климат ломан йу, шийлачу Ӏаьнаца а, барамера аьхкенца а. ШахӀрестанан административан центрехула чекхдолу МахӀабад хи.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:МахӀабад шахӀрестан
Категори:Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Маку (шахӀрестан)

**Маку** () — Иранан Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — Маку гӀала.

## Истори
2007 шарахь Полдешт а, Шовт а бахшаш шахӀрестанах схьа а къастийна, керла Полдешт а, Шовт а шахӀрестанаш кхоьллира. Оццу хенахь Централан бахшехь ГӀара-Су йуьртан гуо кхоьллира, ткъа Базарган гӀала а, Къилбаседа Чайбасар йуьртан гуо а цунах схьа а къастийна, Базарган бахш кхоьллира. Керла бахш шина йуьртан гуоне йекъна йу, царна йукъахь керла кхоьллина Сари-Су йуьртан гуо а болуш.

## Бахархой
### Къаьмнийн хӀоттам
Бахархойн дукхахберш сунниташ- курдаш бу, кӀеззиг шийиш- азербайджанаш а бу.

### Бахархойн дукхалла
2006 шеран халкъан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 174 578 стаг (39 765 кхерч). 2011 шеран лараро гайтира 88 863 стаг (22 874 кхерч). 2016 шеран ларарца бахархой бара 94 751 стаг (27 009 кхерч).

### Административан йекъайалар

Маку шахӀрестанан бахархойн динамика а, административан хӀоттам а кхаа лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Комментареш

## Билгалдахарш

Категори:Маку шахӀрестан
Категори:Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Миандоаб (шахӀрестан)

**Миандоаб шахӀрестан** () йу Иранан Малхбузен Азербайджан останехь. Цуьнан административан центр йу Миандоаб гӀала.

## Истори
Миандоаб уллохь карийначу масех ширачу хӀолламо гойту хӀокху кӀоштахь адамаш ширачу заманахь дуьйна дехаш хилар. Археологин ахкарша а, карийначу хӀуманаша а (масала, Кара Кузулу гу) гойту и меттигаш вайн эрал 800–4100 шо хьалхалера хилар. Историкаша чӀагӀдарехь, Манна тайпа Миандоабера «Даш Таппе» эвлахь хилла, цигахь карийна цуьнан йозанаш.

Акх Мохьмад-хан Каджар волуш Керман кӀоштера нах ницкъала кхелхийна кхуза ахкар бахьана долуш, Миандоабан орамера бахархой Керманера бахархошца ийшира шина чкъоьран дохаллехь.

Дуьненан хьалхара тӀом болчу хенахь, Миандоабехь, кхин йолчу кӀошташкахь санна, мацалла а, цхьанаэшшара хила йиш йоцу хьал а хилла. ШолгӀа дуьненан тӀом чекхболуш, Россин (советийн) эскарша хӀокху кӀоштана контроль хӀоттийна Реза-шах махках ваьккхинчул тӀаьхьа.

### Административан хийцамаш
2020 шарахь Заррине Руд йуьртан гуо Йуккъерачу кӀошта йукъара дӀа а къаьстина, Бакташ кӀошт кхоьллира. 2021 шарахь Барукъ шахӀрестан а, ЧахӀарбордж шахӀрестан а хӀокху шахӀрестанах дӀакъаьстина, шаьш къаьстина шахӀрестанаш хилира.

2024 шарахь Гуг Таппе кӀошт а, Лалаклу кӀошт а кхоьллира Йуккъерачу кӀоштара цхьадолу латтанаш схьа а къастош.

### Административан йекъайалар

Миандоаб шахӀрестанан бахархойн истори а, кхоьхначу халкъан лараршца йогӀуш йолу административан структура а лахахь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Комментареш

## Билгалдахарш

Категори:Миандоаб шахӀрестан
Категори:Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Онешти

**Онешти** (1965—1989 шеранашкахь — Георге-Георгиу-Деж; ) — Румынин малхбалехьара гӀала йу, Бакэу жудец. Бахархойн дукхалла — 51,7 эзар стаг (2002).

## Истори

ГӀала йиллина 1458 шеран 14 декабрехь, иштта цӀе тиллина  йоьӀан сийнна.

1965 шеран мартехь гӀалин цӀе хийцира Румынин коммунистийн куьйгалхочун  сийнна. ГӀалин хьалхалера цӀе йухаметтахӀоьттира 1989 шарахь коммунистийн парти Ӏедалехь йитачул тӀаьхьа.

## Гӏарабевлла бахархой
* Гроза, Лоредана (йина 1970) — румынин поп-йишлакхархо, модель, актриса.
* Зарзу, Сильвия (йина 1998) — спортан гимнастикех йолу командин первенствехь Европин румынин чемпионка.
* Келару, Диана (йина 1993) — румынин гимнастка. Европин чемпионатийн кхузза призер, паргӀатчу упражненешкахь Дуьненан чемпионатан детин призер, иштта 2012 шарахь Лондонехь хиллачу Олимпийн ловзарийн командин первенствехь борзанан призер а йу.
* Команечи, Надя (йина 1961) — румынин гимнастка, пхиазза олимпийн чемпионка, шозза дуьненан чемпионка, 9-за Европин чемпионка.
* Турнер, Думитрица (йина 1964) — румынин гимнастка, Олимпийн ловзарийн призер.
* Унгуряну, Александра (йина 1981) — румынин йишлакхархо.

## Билгалдахарш

Категори:Румынин гӀаланаш
Ошнавийе (шахӀрестан)

**Ошнавийе шахӀрестан** () — Иранан Малхбузен Азербайджан останехь йолу административан кӀошт йу. Цуьнан административан центр йу Ошнавийе гӀала.

## Истори
Иран-Ӏиракъан тӀамехь, БаӀасхойн Ӏиракъан режимо 1988 шеран 2 августехь Малхбузен Азербайджан останехь йолчу Ошнавийе шахӀрестанан цхьацца дакъошна химин божбанашца бумбанаш йиттира. Оцу тӀелатар бахьнехь 2700 гергга стаг чевнийн хилира.

## Демографи
### Бахархой
2006 шеран халкъан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 63 798 стаг (12 998 доьзал). 2011 шеран ларарца — 70 030 стаг (17 778 доьзал). 2016 шеран халкъан лараран жамӀашца бахархойн дукхалла хилира 73 886 стаг (19 336 доьзал).

### Административан йекъайалар
Ошнавийе шахӀрестанан бахархойн истори а, административан структура а лахахь гайтина йу.

## Географи
ШахӀрестан йу Урми Ӏоман малхбузехьа, хӀордан тегӀанал 1300 метр гергга локхалла йолуш, Ӏиракъан курдийн провинцешца дозанехь. ШахӀрестан йисттехь лекха лаьмнаш ду, цундела аьхкенан йовхонехь а кхузахь шийла хуьлу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Ошнавийе шахӀрестан
Категори:Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:1996 шарахь Иранехь кхоьллинарг
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Сардашт (шахӀрестан)

**Сардашт шахӀрестан** () — Иранан Малхбузен Азербайджан останехь йолу административан кӀошт йу. Цуьнан административан центр йу Сардашт гӀала.

## Истори
Налас йурт гӀала йина 2018 шарахь.

2020 шарахь Баск-е Кулесех а, Гаворк-е Сардашт а йуьртан гуонаш а, Рабат гӀала а Йуккъерачу кӀоштара схьакъастийна Рабат кӀошт кхолла аьлла.

2022 шарахь Вазинех кӀошт шахӀрестанах схьакъастийна Мирабад шахӀрестан кхолларан гурашкахь. Налас гӀала Рабат кӀоштан йукъайахийтина.

## Демографи
### Бахархой
2006 шеран халкъан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 104 146 стаг (20 414 доьзал). 2011 шеран ларарца — 111 590 стаг (26 546 доьзал). 2016 шеран халкъан лараран жамӀашца бахархойн дукхалла хилира 118 849 стаг (31 049 доьзал).

### Административан йекъайалар
Сардашт шахӀрестанан бахархойн истори а, административан структура а лахахь гайтина йу.

## Туризм
Шалмаш чухчари Сардашт шахӀрестанехь йу, Шалмаш йуьртана гергахь хьаннаш йолчу тогӀи чохь.
Кани Граван — кхин цхьа Сардашт шахӀрестанан туристийн меттиг йу, Кани Гавиз йуьртана гергахь.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Сардашт шахӀрестан
Категори:Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Текаб (шахӀрестан)

**Текаб шахӀрестан** () — Иранан Малхбузен Азербайджан останехь йолу административан кӀошт йу. Цуьнан административан центр йу Текаб гӀала.

## Истори
Тазех Канд-е Носратабад йурт гӀалин статусе йаьккхина 2020 шарахь а, 2023 шарахь цуьнан цӀе Тахт-е Солейман аьлла хийцина а.

## Демографи
### Къаьмнийн а, динан а хӀоттам
ШахӀрестанан бахархойх 65% гергга Азербайджанаш (шиӀийш) бу, 35% — Курдаш (суннийш) бу.

### Бахархой
2006 шеран халкъан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 81 395 стаг (17 618 доьзал). 2011 шеран ларарца — 78 122 стаг (20 184 доьзал). 2016 шеран халкъан лараран жамӀашца бахархойн дукхалла хилира 80 556 стаг (23 482 доьзал).

### Административан йекъайалар
Текаб шахӀрестанан бахархойн истори а, административан статус а лахахь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Текаб шахӀрестан
Категори:Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:1990 шарахь кхоьллина Иранан административан декъаш
Хой (шахӀрестан)

**Хой шахӀрестан** () — Иранан Малхбузен Азербайджан останехь йолу административан кӀошт йу. Цуьнан административан центр йу Хой гӀала.

## Истори
Ширачу заманахь Хой йевзаш йара туьхан маьхӀканаш хиларца, иштта иза Дарин некъан ладаме меттиг йара. Оцу меттигехь гӀала хилар 3000 шо хьалха дуьйна девзаш ду, амма Хой цӀе 14 бӀешо хьалха дуьйна лелош йу. Вайн эрал 714 шо хьалха Саргон II-гӀачо Урартуна дуьхьал бечу тӀеман кампанехь хӀокху регионехула чекхвелира.

ГӀажарийн Парфин заманахь Хой пачхьалкхан къилба-малхбузен кавказан кевнаш лоруш йара. Вайн эрал 37 шо хьалха Марк Антоний Хойн а, Марандна а йукъахь йолчу акъарехула чекхвелира Римхойн-парфийн тӀемаш болчу хенахь.

Надир-шахӀ Афшар 1747 шарахь веллачул тӀаьхьа, Хой а, цуьнан гонаш а Иранан йуккъерчу правительствох дӀакъаьстира (Хойн ханство, 1747–1813). ГӀажарийн зама йолалуш АгӀа Мохьмад-хан волучу хенахь Хой йуха а Иранан правительствон куьйгакӀело йахара.

1827 шарахь Россин империс тӀом бечу хенахь Хойна тӀелатар дира. 1828 шо кхаччалц Хойхь дукха эрмалой бехаш бара, амма Туркманчайн машаран барт хиллачул тӀаьхьа уьш коьрта декъана Россис контроль йечу Малхбален Эрмалойчу кхелхира.

## Административан истори
2007 шарахь Дизадж Диз а, Къотур а эвланашна гӀалин статус йелира. Иштта оцу шарахь Чайпаре кӀошт Хой шахӀрестанах дӀакъаьстина, Чайпаре шахӀрестан кхоьллира. Зарабад эвлах гӀала хилира 2011 шарахь.

## Демографи
### Мотт
Таханлерачу дийнахь Хой шахӀрестанехь коьрта декъана Азербайджанаш бехаш бу. Хьалхалерачу хенахь кхузахь дукха эрмалой а, ассирийхой а бехаш бара.

### Бахархой
2006 шеран халкъан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 365 573 стаг (85 550 доьзал). 2011 шеран ларарца — 354 309 стаг (96 367 доьзал). 2016 шеран халкъан лараран жамӀашца бахархойн дукхалла хилира 348 664 стаг (101 130 доьзал).

### Административан йекъайалар

Хой шахӀрестанан бахархойн истори а, административан структура а лахахь гайтина йу.

## Географи а, климат а
Хой лаьмнашкахь лаьтташ йу, цундела Ӏа чӀогӀа шийла хуьлу, ткъа аьхке — салтийн. БӀаьстенан хенан хӀоттам кхузахь чӀогӀа хаза хуьлу. ГӀала лаьтта Челехане а, Аврин а (Малхбузен Азербайджан останан уггаре лекха лам) лаьмнийн гергахь.

## Транспорт

### Авиакомпанеш а, бахар а
**Хой аэропорт** (IATA: KHY, ICAO: OITK) — Хой гӀалин аэропорт йу.

## Туризм
ГӀала йевзаш йу кхузахь ГӀажарийчоьнан гӀараваьллачу поэтан Шамс Табризин каш хиларца.

## Галерей

file:Khoy city.iran.jpg|Хой гӀала
file:Khoy city center in iran country.jpg|Хой гӀалин центр
file:Iran bazar khoy.jpg|Хойн базар
file:Khaneh_kabiri_khoy4.jpg|Кабирин цӀа
file:Mahlezan church.jpg|Махлезанан килс


## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Хой шахӀрестан
Категори:Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Чалдоран (шахӀрестан)

**Чалдоран шахӀрестан** () — Иранан Малхбузен Азербайджан останехь йолу административан кӀошт йу. Цуьнан административан центр йу Сияхь Чешме гӀала.

## Истори

Чалдоран йевзаш йу 1514 шарахь хиллачу Чалдиранан тӀемаца. Иза хилла Ӏосман султан Селим I-чун а, СефевигӀаран шахӀ Исмаил I-чун а эскаршна йукъахь. Ӏосманхойн эскаро боккха толам баьккхира шайн йаккхий тоьпаш хиларна бахьнехь.

Оцу кӀоштахь йу Сийлахь Тадеусан килс (Къара Килиса) — иза эрмалойн килс йу, Сияхь Чешме гӀалин къилба-малхбалехьа 7 км генахь.

## Бахархой
2006 шеран халкъан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 143 205 стаг (31 291 доьзал). 2011 шеран ларарца — 46 398 стаг (11 364 доьзал). 2016 шеран халкъан лараран жамӀашца бахархойн дукхалла хилира 45 060 стаг (11 970 доьзал).

### Административан йекъайалар
Чалдоран шахӀрестанан бахархойн истори а, административан структура а лахахь гайтина йу.

## Географи а, экономика а
Чалдоран йевзаш йу Ӏа шийла хиларца а, аьхке салтийн хиларца а. Дика байдаш а, латтанаш а хиларна кхузахь даьхнийлелор а, латталелор а дика кхиъна ду. Иштта кхузахь маьлхан-буьйсанан хийцалуш йолу базар (Чоршанбе базар) йевзаш йу шен даьхнийн а, куьйга говзаллин сурсаташца а.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Чалдоран шахӀрестан
Категори:Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:1997 шарахь кхоьллина Иранан административан декъаш
Чохарборж (шахӀрестан)

**Чохарборж шахӀрестан** () — Иранан Малхбузен Азербайджан останехь йолу административан кӀошт йу. Цуьнан административан центр йу Чохар Борж гӀала.

## Истори

2021 шарахь Миандоаб шахӀрестанах схьакъаьстина кхоьллина йу Чохарборж шахӀрестан. Керла шахӀрестан шина кӀоште (бахш) йечу йехкина йу, хӀора кӀоштахь шишша йуьртан гуо а болуш. ШахӀрестанан коьрта гӀала йу Чохар Борж. 2016 шеран халкъан ларарца оцу гӀалин бахархой бара 9 406 стаг (2 793 доьзал).

## Административан йекъайалар
Чохарборж шахӀрестанан административан структура лахахь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Чохарборж шахӀрестан
Категори:Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:2021 шарахь кхоьллина Иранан административан дакъош
Чайпаре (шахӀрестан)

**Чайпаре шахӀрестан** () — Иранан Малхбузен Азербайджан останехь йолу административан кӀошт йу. Цуьнан административан центр йу Къара Зия оль Дин гӀала.

## Истори

2007 шарахь Хой шахӀрестанах схьакъаьстина кхоьллина йу Чайпаре шахӀрестан. Иза шина кӀоште (бахш) йехкина йу, хӀора кӀоштахь шишша йуьртан гуо а болуш. Оцу хенахь Къара Зия оль Дин йара шахӀрестанан цхьаъ бен йоцу гӀала. 2017 шарахь ХӀаджилар йуьртана гӀалин статус йелла.

## Бахархой
2011 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 43 206 стаг (11 775 доьзал). 2016 шеран халкъан лараран жамӀашца бахархойн дукхалла хилира 47 292 стаг (13 718 доьзал).

### Административан йекъайалар
Чайпаре шахӀрестанан бахархойн истори а, административан структура а лахахь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Чайпаре шахӀрестан
Категори:Малхбузен Азербайджан останан шахӀрестанаш
Категори:Иранан шахӀрестанаш
Категори:2007 шарахь кхоьллина Иранан административан декъаш
Бане (шахӀрестан)

**Бане шахӀрестан** () — Иранан Курдистан останехь йолу административан кӀошт йу. Цуьнан административан центр йу Бане гӀала.

## Бахархой
2006 шеран халкъан ларарца шахӀрестанан бахархой бара 116 773 стаг (24 709 доьзал). 2011 шеран ларарца бахархойн дукхалла хилира 132 565 стаг (32 669 доьзал). 2016 шеран халкъан лараран жамӀашца бахархойн дукхалла лакхайелира 158 690 стаге (43 772 доьзал).

### Административан йекъайалар
Бане шахӀрестанан бахархойн истори а, административан структура а лахахь гайтина йу.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш

Категори:Бане шахӀрестан
Категори:Курдистан останан шахӀрестанаш
Категори:Иранан шахӀрестанаш