Заальвехтер, Альфред

**Альфред Заалвяхтер** (нем. Alfred Saalwächter, цхьайолчу зорбанехь Saalwachter; 1883 шеран 10 январь, Нойзальц-дер-Одер, Силези — 6 декабрь 1945, Москва) — немцойн хӀордан эскаран гӀуллакххо, инарла-адмирал (1941-чу шеран 1-ра январь).

## Биографи
Заводан директоран кӀант, иза дӀакхийтира «Кайзермарине» курсант санна 1901 шеран 10 апрелехь, цо дешар чекхдаьккхира «Мольтке» крейсерехь а, «Герта» Ӏаморийн кеман тӀехь а. Лейтенантан дарже кхаьчна 1904 шеран 29 сентябрехь.

1905 шеран 19 сентябрехь дуьйна «Хессен» цӀе йолчу линкор тӀехь вахтан эпсар вара. 1906 шеран 1 апрелехь дуьйна гӀуллакх дира 2-чу торпедан кеманийн дивизехь.

1908 шеран 1 октябрехь дуьйна «Гнейзенау» бронетанкан крейсер тӀехь вахтан эпсар вара.

1909 шеран 1 октябрехь дуьйна 1-чу эскадронан штабехь флаг лейтенант вара. 1911 шеран 1 октябрехь иза дехьавелира адмиралан штабе, вице-адмирал Гюго Полан куьйга кӀел гӀуллакх дан.

## Хьалхара дуьненан тӀом
Хьалхарчу дуьненан тӀеман декъашхо. 1915 шеран 1 апрелехь дуьйна флотан командованехь флаг лейтенант вара (флагманан кеман тӀехь дредноут Фридрих «Сийлахь» (оьрс. «Великий»).

1916 шеран 1 апрелехь иза дехьаваьккхира подводни кеманийн флоте. Подводникийн школа чекхйаьккхинчул тӀаьхьа цо куьйгалла дира U-25 (1 июль — 30 сентябрь 1916), U-46 (1916 шеран 1 октябрь — 1917 шеран 2 март), U-94 (1917 шеран 3 март — 1918 шеран март) хинбухахь лелачу хӀордкеманашна.

1918 шеран мартехь дуьйна цо дӀалаьцна подводникийн флотан командиран штабехь адмиралан штабан эпсаран дарж. ТӀеман дикалла бахьана долуш цунна qелира 1-ра а, 2-гӀа а классан «Эчиган жӀар», ткъа иштта шаьлтанашца Гогенцоллернан цӀийнан рыцарийн жӀар.

## ТӀемашна йукъарчу муьрехь гӀуллакх дар
Эскарера демобилизаци йинчул тӀаьхьа, хӀордан флотехь висира иза. 1919—20 шерашкахь Нордзее хӀордан станцин штабехь хьалхара адъютант вара иза.

1920 шеран 17 мартехь иза дехьаваьккхина хӀордан эскаран буьйранчаллин кадрийн управлене. 1923 шеран 15 октябрехь иза хӀоттийра флотан коьрта буьйранчин штабехь адмиралан штабан хьалхара эпсар; цо шен дарж дитира 1926 шеран 4 январехь.

1926 шеран 1 октябрехь дуьйна цо куьйгалла дира «Амазонка» дайн крейсерна, ткъа 1927 шеран 28 сентябрехь — «Силезия» линкорна.

1928 шеран 15 октябрехь иза хӀоттийра флотан штабан начальник. 1930 шеран 29 сентябрехь дуьйна иза хилира хӀордан эскаран буьйранчаллин хӀордан тӀеман декъан хьаькам.

1933 шеран 2 октябрера 1938 шеран 27 октябре кхаччалц хӀордан эскаран дешаран учрежденийн инспекторан даржехь болх бира цо, цуьнца цхьаьна, 1933—36 шерашкахь, масийттазза торпедан герзан инспекторан гӀуллакх дира цо. 1938 шеран 28 октябрехь Нордзее хӀордан станцин куьйгалхо хӀоттийра (штаб Вильгельмсхавенехь йара).

## [[ШолгӀа дуьненан тӀом]]
1939 шеран 23 августера 1942 шеран 20 сентябрь кхаччалц цо куьйгалла дира хӀордан тобанан Малхбузе, тоба кхолларна а, цуьнан штаб вовшахтохарна а тӀехь терго латторна.

1939 шарахь цуьнан штабна тӀедиллира Норвеги схьайаккхаран операци кечйан — «Везерюбунг» операци. Формалехь цо гӀуллакх дира хӀордан флотан сихонца буьйранча санна Везерюбунг операци йоьдуш, амма операци нийсса хӀордан флотан лакхарчу буьйранчаллин (ОКМ) куьйга кӀел йара.

1940 шеран 9 майхь цунна йелира Эчиган жӀаран рыцарийн жӀар. 1940 шеран августехь Зальвехтеран штаб Сандварденера Париже дӀайахийтира, ткъа Залвехтерна дӀаделира Къилбаседа Атлантикехь а, Ла-Маншехь а немцойн хӀордан флотан куьйгалла.

1942 шеран 21 сентябрехь даржера мукъа а ваьккхина, хӀордан флотан коьрта буьйранчин дарже дехьавелира иза, ткъа 1942 шеран 30 ноябрехь пенсе вахара.

1945-чу шеран июль беттан 11-чу дийнахь Советан контрразведкано лецира иза. 1945 шеран 17 октябрехь Советан пачхьалкхан трибунало вен кхел йира Заалвехтерна. Октябрь беттан 6-чу дийнахь Москох герз деттархойн тобано вийра иза.

## СовгӀаташ
* Тайландан таж орден, рыцарийн жӀар (1905 шеран 1 октябрь)
* Сийлахь Аннин орден, 4-гӀа класс (9 май 1910)
* ЦӀен аьрзунан орден, 4-гӀа класс (1912 шеран 7 ноябрь)
* «Эчиган таж» орден, 3-гӀа класс (1914 шеран 12 май)
* Эчиган жӀар, 2-гӀа класс (1916 шеран 1 август)
* Эчиган жӀар, 1-ра класс (1918 шеран 14 февраль)
* Гогенцоллернан цӀийнан паччахьан орден, шаьлтанашца рыцарийн жӀар (1918 шеран 5 март)
* Ганзан Гамбурган жӀар (1918 шеран 5 март)
* «ХӀорда бухара лелархочун значок» (Прусси, 1918) (1929 шеран 1 январь)
* Эчиган жӀаран застежка (1939) 2-гӀа а, 1-ра а класс
* «Эчиган жӀаран рыцарийн жӀар» (1940 шеран 9 май)
* Немцойн жӀар дешин басахь (1942 шеран 14 декабрь)

## Билгалдахарш