Фредерика Баденан

**Фредерика Доротея Вильгельмина Баденан** (, ; ) — Баденан паччахьан йоӀ, Швецин паччахьан Густав IV Адольфан зуда.

## Биографи
### Доьзал
Паччахьан йоӀ Фредерика Доротея Вильгельмина — Баденера Людвиг Карлан а, Амалия Гессен-Дармштадтан а 4-гӀа бер а, 4-гӀа йоӀ а. Когаметтахинволчу паччахьан кӀента бераш санна, дика дешар а дешна, дика французийн мотт буьйцуш йара иза. Цуьнан деда, Баденера маркграф Карл Фридрих, хьал долуш ца хиларна, доьзал мелла а мадаре долчу гонехь бехаш бара.

### Россин захало
Фредерика Доротея а, цуьнан йоккхах йолу йиша Луиза Мария Августа карлабаьккхира шайн ненан кхоллам, цо, шен йижаршца цхьаьна Вильгельминица а, Луизица а лоруш бара 1772 шарахь сийлахь-воккха элин Павел I нускалш. 1790 шарахь Баденан паччахьан йоӀарийн тидам тӀебахийтира император-аьзнис Екатерина II, иза лууш йара шен воккхах волу кӀентан кӀант Александр I йало. Цо тӀедиллина графан Н. П. Румянцевн Карлсруэ вахар «... паччахьан когаметтахинволчу паччахьан кӀентан йоӀарий ган, 11 шо долу Луиза-Августа а, 9 шо долу Фредерика-Доротея а». Куц-кеп хилла ца Ӏаш, император-аьзнин шовкъ йара «оцу паччахьан йоӀарийн кхиорца а, оьздангаллаца а, синан совгӀаташца а». Шина шарахь графа Румянцевс тидам бина принцессашна тӀаьхьа «церан сакхташ ца дийца гӀерташ». Ша тешийна, паччахьан йоӀарийн доьзал хила тарлучу захалонна дуьхьал бац аьлла, император-аьзнис Екатеринас кхайкхира нана а, цуьнан ши йоӀ а Петарбухе 1792 шо чекхдолуш, амма паччахьан йоӀ Амалия реза ца хилира «ша гойтур йолчу спектаклехь гучуйала, майра ша вита ца лаьа шена аьлла». Император-аьзни лаарна принцессаш балош йогӀура граф-аьзни Шувалова а, къайлаха хьехамча С. Ф. Стрекалов а.

1792 шеран 31 октябрехь паччахьан йоӀарий кхаьчна Петарбухе. Хинйолчу император-аьзнис Елизавета Алексеевнас дагалоьцу: «Сан йиша Фредерика а, со а суьйранна 8-9 сахьт даьлча кхаьчна.… буьйсанах пайда оьцуш, аса сихха куьг каралецира йишин, герга мел доьду, куьйгаш чӀогӀа къовлура оха»».

Принцессаш бовзийтира император-аьзнин а, берриге доьзална а. Цул тӀаьхьа масех кӀира даьлча, сийлахьчу эло Александра хаьржира йоккхах йолу паччахьан йоӀ Луиза Мария Августа. Церан захало кхочуш хилира 1793 шеран 10 майхь, августехь шен йишица Царски Селохь Ӏаш хилла паччахьан йоӀ Фредерика цӀа йеара. Граф-аьзни В. Н. Головинас, шен «Тептаршкахь» дагалоьцу: «... Дог дохош Ӏодика йинчул тӀаьхьа, неӀарш дӀакъовлуш санна, шен йишин вордана чу кхоссайелира Сийлахь-йеза сту, кхин цкъа а иза мара а йоьллина, сихха арайелира...»

### Маре
1797 шарахь Швецин паччахьо Густав IV Адольфа дехна паччахьан йоӀан Фредерика Доротеян куьг. Иштта цо хаам бира императоре Павеле и сацам, векалехула Стедингехула цуьнга кехат дӀакхачош. Хьалан кӀеда Ӏалашо йара, 1796 шарахь дуьйна, Густаван императоран йоккхах йолчу йоӀаца, сийлахьчу-йоккха сту Александра Павловна, йехна хилла ала мегар ду. Коьрта новкъарло йира Александра Павловна православин динехь хиларх долу хаттаро. Принцесса Амалия тешийта гӀиртира оьрсийн паччахьан цӀа, и йехар цхьан а либазалла доцуш хилах баденан цӀийнера: «Император-аьзнис кехан дуьхьала жоп ца делира, цуо хаийтира захалонах Фредерикица. Со тешна йу, цуо шен къинхетам бойур бац: суна иза оьшуш дац. Аса жоп ца делира. Иза хила йиш йац, дерриг дуьнено дуьцур дара тхо». Амма императоран доьзало чӀогӀа хала тӀеийцира иза, бехке йора сийлахь-йоккха сту Елизавета Алексеевна захало дохадарна.

Той хилира 1797 шеран 31 октябрехь Стокгольмехь. 1800 шарахь Фредерика Доротеян таж тиллира. Граф-аьзнис Головинас йаздина: «Маржа яӀ, цуьнан кхолламо, къегина йелахь а, дуккха а зераш дина цунна, коьрта тӀе диллина таж кӀохцалаш долуш хилира»».

Цуьна цӀарах кхо гӀала йу Швецин Лапландехь — Фридерика (1799), Доротея (1799), Вильгельмина (1804). Оцу гӀалин хӀинца а йу и цӀераш.

### ТӀаьххьара шераш
1809 шеран мартехь паччахь Густав IV Адольф даржера вохийра. Шен кӀантана таж лардан лууш, паччахьо шен дарж дитира март беттан 29-чу дийнахь, амма 10-чу майхь риксдаго дӀакхайкхийра ша а, цуьнан йерриг тӀаьхье а Швецин паччахьан Ӏаршера дӀайаьккхина аьлла. Цунна шен ирс а дитина, дахаран аннуитет тӀедиллина. 1809 шеран декабрехь паччахьан доьзал Германе дӀабахара, Баденехь дӀатарбелира. Амма майрачун а, зудчун а йукъаметтигаш телха йолайелира, 1810 шарахь уьш дӀасакъаьстира. Официалан кепара дӀасакъастар хилира 1812 шарахь.

Шен тӀаьххьарчу шерашкахь Фредерика Доротея дукха лелара Иттербурган граф-аьзни цӀарца. Лозаннехь дега-пхенийн лазар бахьана долуш йелла иза, Пфорцхаймерчу ламанан килсехь дӀайоьллира.

## Бераш
* Густав (1799—1877) — 1830 шарахь шен шича Луиза Амелия Баденан йалийна;
* София Вильгельмина (1801—1865) — сийлахь-воккха герцоган Леопольд Баденан зуда;
* Карл Густав (1802—1805);
* Амалия Мария Шарлотта (1805—1853) — марехь ца хилла;
* Сесилия (1807—1844) — сийлахь-воккха герцоган Фридрих Август I Ольденбурган зуда.

## Дай

## СовгӀаташ
* 1792 шеран ноябрь — Сийлахь Екатеринин орден

## Литературехь
* 2009 шарахь арадаьлла жайна Привалихина Софьин «Цуьнан Сийлалла Швецин паччахь-аьзни Фридерика (1781—1826)»

## Билгалдахарш

Категори:Баденан паччахьан йоьӀрий
Категори:Гольштейн-Готторпан некъий
Категори:Дега-пхенийн цамгарех белларш