Комэнеч, Надя

**Надя** (**Надия Елена**) **Комэне́ч**, йа **Надя Команечи** ( [] ; йина 1961 шеран 12 ноябрехь, Онештехь, Румыни) — румынин гимнастка, пхоьазза олимпийн чемпион, шозза дуьненан чемпион, иссозза Европин чемпион.

Дуьххьарлера гимнастикехь дуьненайукъара къийсамашкахь жюрино 10 балл мах хадийна гимнастка (Аьхкенан Олимпийн ловзарш Монреалехь, 1976). Уггаре титулаш йолу, цхьаьна могӀара Липэ Элисабетца а, Дамьян Джорджетца а, Румынин спортхо Олимпиадийн исторехь. Румынин Къоман олимпийн комитетан а, Румынин гимнастикин федерацин а Сийлахь президент.

## Биографи
Надя (Надия) Елена Комэнеч йина 1961 шеран 12 ноябрехь Онешти гӀалахь (Бакэу гуо, Румыни) Георге (1936—2012) а, Штефани а КомэнечгӀеран доьзалехь; цуьнан жимха волу ваша ву Адриан. Дай-наний дӀасакъаьстина 1970-гӀа шерашкахь, да кхелхина Бухаресте. 2011 шарахь интервьюх Надин нанас Штефанис элира, гимнастике шен йоӀ дӀайазйина, цуьнан энерги а, жигаралла а сов йолун дера, цунна урхалла дан хала долун дера.

Комэнеч йолайелира гимнастике лела берийн бешахь йолуш дуьйна меттигера командица *Flacăra* («Алу») тренерашца Дунканца а, Мунтянуца а. Йалх шо долуш дуьйна цуьнан тренераш бу зудий-майрий Бела а, Марта а КаройигӀара (Károlyi). Дукхаха болу КаройигӀеран ишколан дешархойх къаьсташ, Комэнеч лелара тренировкашка цӀера, хӀунда аьлча гергахь Ӏаш йара.

1970 шарахь иза шен гӀалин командехь къовсамашка лела йолайелира, иза хилира уггаре жима гимнастка, Румынин чемпионатехь тоьлла.

1976 шарахь, Ӏамерикан Кад дӀахьош, 14 шо долу Команечин дуьххьара вевзира Ӏамерикан гимнаст Барт Коннер, цуьнан 18 шо дара. Цу шимме а дети а даьккхина, цхьаьна сурт а даьккхира. Цул тӀаьхьа масех бутт баьлча, уьш къовсавелира 1976 шеран аьхкенан Олимпиадехь, цигахь Команечи чӀогӀа йара, Коннер мелла а гӀараваьлла вацара. ТӀаьхьо Коннера дӀахьедира: «Со цхьанна а ца вевзара, [Команачи] шеко йоцуш цхьа а тидам ца бора суна».

1976 шарахь Монреалера Олимпийн ловзарш чекхдевлча Комэнеч BBC компанино къобал йира 1976 шеран «Шеран дозанал арахьара спортхо» а, «» а компанино Ассошиэйтед Пресс (1976 ш.). ЦӀа йеача Румыни, Комэнечна совгӀат дира Дашо ЖӀов а, Марс а мидалца, йелира Социалистийн Къинхьегаман Турпалхочун цӀе. Иза уггаре къона румынхо йара, иштта Николае Чаушескун администрацино къобал йина.

Надя гимнастикера дӀайаьлла 1981 шарахь Универсиадехь дакъа лаьцначул тӀаьхьа, цигахь йаьккхира 5 дешин мидал. Оццу шарахь иза АЦШ туре йахара, цу йукъахь цуьнан тренер Бела Каройи а, цуьнан зуда Марта а йедира. Каройис Надяга шайца йада элира, амма иза реза ца хилира. Румынин Ӏедал кхоьрура Команеч а хьалха-тӀаьхьа йадарна, Надя кхин махкара арайала бакъо ца йелира.

Бухарестан физоьздангаллин институте хӀоьттина. Спортан дешар даьккхина, цуо спортан гимнастикин тренеран говзалла йелла.

2006 шарахь Румынехь хеттарш дира «100 сийлахь румынхо», Комэнеча 10-гӀа меттиг йаьккхина цигахь — уггаре лакхара дийна болчарна йукъахь, уггаре лакхара зударшна йукъахь, уггаре лакхара спортхошна йукъахь.

Цкъа йахийтира 1984 шеран Олимпийн ловзаршка АЦШ: Надя йахара цига тергончин хьокъехь. Шен мемуарашкахь цуо йаздира, дукхах болчарна моттара, Румыни соцлагерера цхьаъ бен йоцу пачхьалкх, 1984 шеран Олимпиадехь дакъа лоцуш, хӀунда аьлча АЦШ дош делла бевддарш тӀе ца эца. Команечин тӀаьхь гуттаренна терго йара, шен хиллачу тренерца Бела Каройица контакт хила цунна ца магийнера.

1989 шеран ноябрехь, Румынин революци хилале жимма хьалха (1989), Надя йедда Румынера кхечу кегийрхойн тобанца цхьаьна АЦШ-на Мажарийчухула а, Австрехула а, цул тӀаьхьа эмиграци йира Канаде. Надя йуьхьанца Монреалехь болх беш йара, цул тӀаьхьа шен хинволчу майрачо тӀедиллина Оклахоме дӀайахара. ТӀаьхьо иза дуьххьара Румынехь хилира Чаушеску Николаэ Ӏедал доьжначул тӀаьхьа, цигахь 1996 шарахь иза маре йахара гимнастикин шозза Олимпийн чемпион хиллачу Ӏамерикин гимнасте Барт Коннере. Надян Ӏамеркин гражданалла йелира 2001-чу шарахь, шен Румынин гражданалла йитира.

Тахана Надяс а, цуьнан майрачо а долахь а, лелош а йу Оклахома штатерчу Норманехь «Bart Conner Gymnastics Academy» а, масех спортан сурсатийн туька а. Уьш иштта жигара бу сагӀалучу балха тӀехь. Цара арахоьцу гимнастикин журнал, куьйгалла до ораторин йукъараллина.

Комэнеч Надя — шина адамах цхьаъ йу, ДОК Олимпийн орден шозза йелла 1984 шарахь, уггаре жима орденан кавалер хилла, кхин а 2004 шарахь а.

2024 шеран 1 августехь дӀайиллира Парижера Олимпиадин гимнастикин финалан къовсамаш.

## Спортан карьера
1975 шарахь 13 шо долуш Комэнеч Европин чемпионатехь Шиенехь (Норвеги) къовсалуш йара, цигахь дуьххьара туьйлира абсолютан хьалхейаккхарехь, тайп-тайпана локхаллийн брусаш тӀаьхь, хен тӀаьхь, гӀорторан кхоссайаларехь. Оцу турнирехь цуо цецбехира говзанчаш программин халачу элементашца.

2003 шарахь арахийцира автобиографи. 2006 шарахь Комэнечан а, Коннеран а кӀант хилира Дилан Павел Коннер.

1976 шарахь Монреалехь хиллачу Олимпийн ловзаршкахь Комэнеча толам баьккхира абсолютан хьалхейаккхарехь, хен а, брусаш а тӀехь упражненешкахь. ЧӀогӀа дика гайтира ша тайп-тайпана локхалла йолу брусаш тӀахь, иза хилира дуьненайукъара къовсамашкахь «10,0» балл йаьккхина дуьххьарлера гимнастка. Оцу хенахь лорура, гимнастикехь итт бал йаккха а ца ло, цундела *[[Omega (компани)|Omega]]* фирмано йина таблога ца гайталора и жамӀ, йаьккхина 10 балл гайтира «1,00» санна.. Йуьхьанца йа хьовсархой а, йа спортхой а ца кхийтира хиллачух, зал чухула мурмор дӀасадаьржира. Ша Надя цкъа а ца хьожара шен ловзарш дӀадаьхьначул тӀаьхьа табло тӀе — цуьнан тобанхоша элира цуьнга, шайна хетарехь «10» балл йелла хила тарло аьлла. Спортхо тешна йара, кхелахоша шена «1» баллаш йала йиш йоцийла. Монреалан ловзарийн йисинчу хенахь Комэнеча кхин а 6 «10» меттиг йаьккхира. Цунна тӀаьхьа советийн гимнасткас Нелли Кима а шен дуьххьарлера ши «10» балл йаьккхира («паргӀата» упражненина а, «гӀорторан кхоссайаларна» а). Командийн къовсамехь Комэнечна йелира детин мидал, ткъа «паргӀата» упражненина — борзанан мидал.

Ша дуьххьарлера 10 балл йаьккхина гимнастка йуй, Надина хиира Румыне цӀа йеича. Малхбузехь оцу кхиамна цунна цӀе тиллира *Ten Girl* («Иттанна йоӀ»).

1976 шарахь иза хилира толамхо Америкин Кедан абсолютан хьалхейаккхарехь, иза хилира «Мэдисон-сквер-гарденехь» Манхэттенехь. Цуо баьккхира наггахь бен ца ло 10 балл дуккха ахбуьнарийн паргӀата упражненешна.

Комэнеч хилира дуьххьарлера румынийн гимнастка, хьуьнарш кьовсарехь Олимпийн чемпионан цӀе йаьккхинарг. Иштта иза исторехь уггаре а жима Олимпийн чемпион йу спортан гимнастикехь, хӀунда аьлча Олимпийн комитето шен хенан лехамаш карлабаьхна. Гимнасташна хӀинца Олимпан ловзарш дӀахьочу шарахь 16 шо кхача деза, ловзарш дӀахьочу хенахь къовса бакъо хилийта. 1976 шарахь Команечи къовсалуш хилча, гимнасткийн 14 шо хила деза къовсадаларан хьалхарчу дийнахь. Иза бахьна долуш карарчу хенахь рекорд йоха ца ло.

## Кинохь
* «Гимнасткаш» телесериалехь 3-гӀа шарахь роль ловзийна.

## Къобал йар

1976 шеран 31 октябрехь Монголин пошто арахецна поштан марканийн сери (№ 1018—1024 + поштан блок № С1025). № 1019 20 мунгу номинал йолу маркин тӀехь йиллина Надя Комэнеч.

1994 шеран 23 ноябрехь Бухарестан сийлахь гражданин цӀе  йелира.

2000 шарахь совгӀат дина Румынин Седин орден командоран жӀараца. 2004 шарахь йелла I тӀегӀанан «Спортан гӀуллакхашна» орден. 2021 шарахь хилира Румынин Седин орденан сийлахь эпсар.

## Хьажа кхин а
* Олимпийн ловзарийн дуккхаза чемпионийн исписка

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 

## Хьажоргаш

* Сайт поклонников

Категори:Румынин гимнасташ
Категори:Бинарш румынин Молдавехь
Категори:Румынера Олимпийн чемпионаш
Категори:Спортан гимнастикехь Олимпийн чемпионаш
Категори:1976 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:1980 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:1976 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхой
Категори:1980 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхой
Категори:1976 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:Гимнасташ 1976 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Гимнасташ 1980 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Спортан гимнастикехь дуьненан чемпионаш
Категори:Спортан гимнастикин Европин чемпионаш
Категори:Олимпийн орденан кавалераш
Категори:Румынера АЦШ кхелхинарш
Категори:Румынин мемуархой
Категори:Румынера бевддарш
Категори:Би-би-син 100 зуда
Категори:Шеран спортхой «Ассошиэйтед Пресс»
Категори:Бухарестан сийлахь гражданаш