open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рамехе (Вилья Виктория)

**Рамехе** — Мексикин Мехико штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

## Географи

Рамехе лаьтташ йу Мексикин йуккъерачу декъехь.

## Климат

Меттигера климат дукхах дерг юккъерачу барамехь йу, аьхка догӀанаш догӀу. Йуккъера температура 10°С тӀера 16°С кхаччалц йу. Йочанаш йогӀу аьхкенан беттанашкахь, июнь баттахь дуьйна сентябрь бутт кхаччалц, шарахь йуккъера барам 900 мм хуьлу.

## Истори
ХӀокху территорин тӀехь дехаш хилла шира халкъаш, Азера Беринган хидоькъена дехьадевлла, вайн эрал 20 эзар шо гергахь. ХӀокху кӀоштахь археологин карийначу хӀумано гойту, цара аренхойн дахар лелош хилар, мамонташ санна даккхий акхарой ​​лоьхуш, цӀазамаш гулдеш. XVI бӀешарахь дуьйна хӀара меттиг йара Ацтекийн империн дакъа. Европхой кхаьчначу хенахь хӀокху регионан автохтонан къаьмнашна йукъахь дара ацтекийн, пурепечийн, чичимекийн, аколхуа, мазахуа тайпанаш.

ХӀинцалера пачхьалкх кхоллайалар доьзна ду ацтекийн латтанаш реорганизацица, иза дӀадоладелира испанхоша ацтекийн импери схьайаьккхинчул тӀаьхьа 1521 шарахь, ацтекийн импери схьайаьккхинчул тӀаьхьа хӀинцалера Мехико штатан территори йукъайахара Мехико пачхьалкхана.

1823 шеран 20 декабрехь Мехико штатан йукъа туьйхира.
## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* Alvarez, Jose Rogelio (2003). Distrito Federal. Enciclopedia de Mexico (in Spanish). Vol. IV. Sabeco International Investment Corp. pp. 2293–2314. ISBN 1-56409-063-9.
* Novo, Gerardo; Jorge de la Luz (2002). The State of Mexico. Mexico City: Ediciones Nueva Guia SA de CV. pp. 49–53. ISBN 968-5437-26-2.

## Хьажоргаш
* Bizarro Radio, Radio Station form the zone.

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Мехико штатан нах беха меттигаш
PDF

**PDF** (инг. Portable Document Format) — Adobe компанис 1991 шарахь документаш гайтархьама кхоьллина электронан файлан формат ю. PDF формат лелош долу документаш цхьатерра го тайп-тайпанчу компьютераш тӀехь, программашкахь а, операционни системашкахь а.

ХIара формат PostScript меттан бух тӀехь кхоьллина ю. ХӀора PDF файл чохь документ гайта оьшуш долу дерриге хӀумнаш ду: текст, шрифташ, векторан графика а, суьрташ а.

## Истори
PDF кхолларан ойла 1991 шарахь кхоллаелла «Camelot Project» цӀе йолу проектан гура чохь. Цуьнан бухбиллинарг ву Adobe компани кхоьллинчарех цхьаъ волу Джон Уорнок. 2008 шарахь PDF формат ISO 32000 дуьненайукъара стандарт хилира. ХIара стандарт ISO-н тобанаша керла йохуш ю, тӀаьххьара верси зорбане яьлла 2020 шарахь.

## Программаш
PDF файлаш хьажаран дукхах йолу программаш маьхза ю. Амма PDF файлашца болх бан а, уьш хийца (редактировать) а оьшу программаш дукха хьолахь мехах ю. Цуьна совнаха, таханлера веб-браузераш (масала, Chrome, Firefox а, Safari а) шайна чохь PDF хьажа таро йолуш ю, хьалха лелош хилла йолу браузеран плагинаш хийца а ца оьшуш.

## Билгалдахарш


Категори:Документаш
Категори:Терхьийн технологи
Категори:Программа латтор
Леви Берег

**Леви Берег** — топоним: 

## Кхазакхстан

* Леви Берег — эвла Малхбален Кхазакхстанан областан Усть-Каменогорскан гӀалин администрацин муьтӀахь йара, 1990-гӀа шерашкахь гӀалина йукъайаьккхира.

## Россия
* Леви Берег — Амуран областан Архаран кӀоштара дӀатесна эвла.
* Леви Берег — Липецкан областан Усманан кӀоштара эвла.
## Украина
* Леви Берег — Къилба-Малхбузен цӀерпоштнекъан Киеван дирекцин соцунгӀа.

## Хьажа иштта
* Леви берег
Ник Фуэнтес

**Николас Джозеф Фуэнтес** (вина 1998 шеран 18 августехь) — Америкин политикин комментатор а, йистера аьтто кӀайн националист а, жигархо а, лайвстример а ву. Цо дӀахьо, шен чохь керста национализма, кӀайнчеран лакхалла, мизогини, ЛГБТ-на дуьхьал хьежамаш, антисемитизм а, тӀаккха а Холокостан инкарло йар а йолуш йолу *«America First»* цӀе йолу лайвстрим. Цуьнан агӀончаш бевзаш бу шайх Гройперс (инг. Groypers) олуш.

## Билгалдахарш

Категори:Керста национализм
Абадияно Алто, Лос Алтос (Хикилпан)

**Абадияно Алто, Лос Алтос** — Мексикин Мичоакан штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

## Географи

Абадияно Алто, Лос Алтос лаьтташ йу Мексикин йуккъерачу декъех.

## Климат

Меттиган лакхалла бахьана долуш, кхузахь довхачу деношца а, шелонан буьйсанашца а къасталуш йолу субтропикин климат йу. Йочанийн доккхаха долу дакъа аьхкенан муссонашца догӀу, июнера сентябрь кхаччалц йолчу ханна.

## Истори
Археологин тоьшаллаша гойту, адамаш цу территорешкахь дехаш хилла, лаххара а 10 эзар шарахь. Масех миграци хилла испанхойн хьалхара муьрехь. Кхузахь дехаш хилла пиринда, ацтекаш, уэтамой, колимотеш, пурепечий, отомий, матласинкаш, текосаш тайпанаш. ХӀара территореш Мехико паччахьаллан йукъайогӀуш йара испанхоша дӀалаьцначу хьалхарчу шерашкахь дуьйна, вуьшта аьлча, 1530-гӀа шерашкахь дуьйна.

1823 шеран 22 декабрехь Мичоакан штатан йукъа туьйхира.
## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* Pollard, Helen Perlstein (2000). "Tarascans and Their Ancestors: Prehistory of Michoacán". In Foster, Michael S.; Gorenstein, Shirley (eds.). Greater Mesoamerica: The Archaeology of West and Northwest Mexico. Salt Lake City, United States: University of Utah Press. pp. 59–70. ISBN 978-0-874-80655-7.

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Мичоакан штатан нах беха меттигаш
Дивал (Хормозган)

**Дивал** ()  — ГӀажарийчоьнан Хормозганан останан (провинцин) Джаскан шахрестанан Йуккъера бахшан Габрикан дехестанара эвла. 2006 шарахь бахархойн дукхалла 285 стаг, 47 доьзалехь.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Джаскан нах беха меттигаш
Категори:Хормозганан нах беха меттигаш
Категори:Иранан нах беха меттигаш
Гаьверс (Туркмени)

**Гаьверс** () — Туркменин Ахалан велаятера эвла. Ак бугдайн этрапан йукъа йогӀу. Гаьверс йу Ахал-Теке тайпанан ламастан латтан уггаре а малхбалехьара эвла.

## Географи
Эвла лаьтта Копетдаган кӀажошкахь, Туркменистан коьрта гӀалин Ашхабадан малхбалехьа.

## Истори
Хьалха кӀоштан цӀе а йара Гаьверсан этрап (Gäwers etraby), амма тӀаьхьо цӀе хийцира Ак бугдай этрап аьлла.

## Транспорт
Эвлан йистехула чекхболу Транскаспин цӀерпоштнекъ а, стратегин лараме болу автотрасса М37 а.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Туркменин нах беха меттигаш
Категори:Ахалан велаятан нах беха меттигаш
Ербент

**Ербент** (, ) — Туркменин Ахалан велаятера эвла. ГӀум-аренан (Каракумаш) декъа тӀехь йу Иза Ашхабадан а, Дашогузан а йукъахь йолчу новкъахь шен барамца шолгӀа меттигехь йолу нах беха меттиг йу. И гӀаланаш пачхьалкхан къилба а, къилбаседа а дозанашна гергахь йу. 2022-чу шарахь ларарца, йуьртахь 2 561 стаг. Ербент административан агӀор Бокурдак гӀалин йукъа йогӀуш йу.

## Хаам

Йуьртан архитектура коьртачу декъана цхьана гӀаттах лаьттачу гӀишлошца йу, ткъа церан керт-кертшкахь ламастан туркменийн четарш (товла-цӀенош) хӀиттийна ду. Даьхнилелоран экономика бахьнехь, йуьртана гонаха долу латташ гӀум-арене (йаьссачу меттигашка) доьрзуш ду.

Йурт хӀинца а туристташна йуккъехь чӀогӀа йаьржина меттиг йу. Цуьнан Ӏалашо — ГӀум-аренан (Каракумаш) бахархойн бакъ долу дахар а, ламасташ а хьешашна довзийтар йу. Йуьртан центрехь Советийн заманахь хӀоттийна хӀоллам бу — цу тӀехь корта охьатаьӀна туркменийн зуда йу. Иза хӀоттийна 1931-чу шарахь Басмачашца хиллачу тӀамехь кхелхинчу 11 стагана сий деш. Уьш бара «социализм тола йаран, пролетариатан диктатура чӀагӀйаран, аьхк-аренашкахь коллективизаци дӀайахьаран» дуьхьа къийсам латийнарш.

## Климат
Туркменин доккхачу декъехь санна, Ербентехь континенталан шийла гӀум-аренан климат йу (Кёппенан классификацица — *BWk*). Цуьнан амалехь йу шийла Ӏа а, чӀогӀа йовха, маьлхан аьхке а. Йуьртахь шеран йуккъера температура  йу. Июль — уггаре йовха бутт бу, цуьнан йуккъера температура  йу, ткъа йуккъера максимум  кхочу. Январь — уггаре шийла бутт бу, цуьнан йуккъера температура  йу, ткъа йуккъера минимум  йу.

ГӀум-аренан йуккъехь хиларна, Ербентехь ерриге а шарахь чӀогӀа декъа хенан хӀоттам хуьлу, амма Ӏа а, бӀаьсте а кӀеззиг тӀуьна йу, ткъа аьхке башха декъа йу. Ербентехь шарахь йуккъера барам  йочанаш хуьлу, иза шарахь йуккъера 42 дийнахь дӀасайоькъуш йу. Иштта Ербентехь шара дӀа мел йоду маьлхан хенан хӀоттам хуьлу: шарахь йуккъера 3000 сахьт сов маьлхан серло йу, уггаре маьлхан бутт июль бу, ткъа уггаре маьлхан зама — аьхке йу. ХӀаваан тӀуналла аьхка Ӏайчул лахара йу — август баттахь иза 25% кхаччалц охьадужу. Амма декабрь баттахь иза 74% кхаччалц хьаладолу.

## Билгалдахарш

Категори:Туркменин нах беха меттигаш
Категори:Ахалан велаятан нах беха меттигаш
Фанта торт

**Фанта торт** () — Германера схьайаьлла торт, цуьнан бух бисквитах бина бу. Коьрта инцидент (ингредиент) «Фанта» йу — газ йолу малар. Цуьнан гӀаьттинчу (газин) хӀоттамо тортин бисквит кхин а кӀеда а, кӀамбийна а йо. Тортан тӀехула йа лимонан глазурь хьокху, йа хьеначу тӀонах, хьаькхна йаттаршах (сливки), шекарах а, консервийн мандаринех а йина кӀалд дуьллу. Дукхахьолахь иза винчу денна кечйинчу мажошкахь йа кондитерийн сурсатийн ярмаркашкахь кечбо.

Fanta кхоьллина немцойн кока-кола компани филиало Дуьненан ШолгӀа тӀом боьдуш, хӀунда аьлча йохк-эцаран эмбаргоша цхьадолу типа кӀеда маларан хӀуманаш хала йира нацистийн Германехь эца. Фанта гӀарайелира газан малар санна, кхечу кхачанехь мерза хӀума санна, масала, пирожнеш.

## Цунах тера торт
Иштта рецепташ лелайо кхин а газ йолу кӀеда маларш. Масала, Германехь спрайт лелош йеш йу «Spritekuchen», ткъа Кока-Кола йеш йу «Colakuchen». Кхин маларш лимонад санна дан мегар ду «Limokuchen».

Къилбаседа Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь 7 Up, Кока-Кола, Пепси а, Др Пеппер а лелош йолу цунах тера торт гучуелира XX бӀешо йуккъе даьлча. Крэккер Баррел компанино шен меню йукъайаьккхира кола торт 1990-гӀа шерашкахь, итерацешца шалха шоколадан фадж Coca-Cola торт а йолуш. Масех тайпана биргӀанан кхача цу кепара цхьана декъанна мерза хуьлу биргӀанан карбонизацица.

## Билгалдахарш
Абала (Абала, Юкатан)

**Абала** — Мексикин Юкатан штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

## Географи

Абала лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбалехь, Юкатан ахгIайренан къилбаседехьара декъехь.

## Климат

Кхузахь тропикийн саваннан климат йу. Климат барамехь йу, шеран сезоне хьаьжжина барамехь йа лакхара тӀуналла йолуш. Шеран йуккъера уггаре лакхара температура 33,5 °C (92,3 °F) йу. Иза декабрехь 30,6 °C (87,1 °F) хиларца а, майехь 36,3 °C (97,3 °F) хиларца а хийцало, амма дийнахь температураш кест-кеста 38 °C (100,4 °F) лакхайовлу. Уггаре лахара температураш январехь 17,2 °C (63,0 °F) тӀера майехь 21,7 °C (71,1 °F) тӀе кхаччалц хуьлу. ДогӀнийн сезон июнехь дуьйна октябре кхаччалц лаьтта, иза Мексикин муссонаца йоьзна йу, цо лаьтта тӀе йовха, тӀуьна хӀаваъ деа. Шеран оцу хенахь хӀокху регионехь малхбалерчу меххаша а, тропикийн дарцаша а хьовзайо.

## Истори
Хьалхара майянийн тайпанаш хӀокху регионе вайн эран 250-чу шарахь гергга кхаьчна Петенара (хӀинцалера Гватемалин къилбаседа территори). ХӀокху регионехь Мексикин айманан бердашца баьхкинчу нехан тӀаьхье хилла болу тольтекаш охьахийшинчу хенахь, цара майянийн тайпанаш аратетта долийра. Шортта шерашкахь бинчу дуккха а тӀемашца Майянийн лига кхоллайелира (цуьнан йукъахь ица, суэц а, кокоме а тайпанаш дара), иза 1194-чу шарахь гергга йоьхна чекхйелира. XVI-чу бӀешарахь испанхойн конкистадораш жимачу территори тӀе кхаьчна хилла.

Юкатан йаккхар чекхйелира ацтекийн импери испанхоша йаьккхинчул тӀаьхьа ши итта шо даьлча. Керлачу Испанин центрана, къаьсттина Мехикона, географин агӀор гена хилар бахьана долуш, Юкатан тӀеман хьокъехь Мексикин маршонехьа бинчу тӀамах зен хилла йацара. 1821 шеран 15 сентябрехь Юкатана Испанех шен маршо кхайкхийра. Цу хенахь губернаторо Хуан Мария Эчеверрис сихха ши векал хьажийра Юкатан Мексикин империн йукъайахийтарх лаьцна барт бан. Аннекси 1821-чу шеран 2-чу ноябрехь хилира. Мексикин импери сихха йожийра (1823-чу шарахь), ткъа хиллачу империн провинцеш маршо йолу пачхьалкхаш хилла дӀахӀоьттира.

1823 шеран 29 майехь кхайкхийна йолу хьалхара Юкатан Республика, 1823 шеран 23 декабрехь Мексикин Цхьаьнатоьхначу Штатийн Федеративан Республикин йукъайахара Юкатан Федеративан Республика аьлла.

1823 шеран 23 декабрехь дуьйна иза Юкатан штатан дакъа ду.
## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* Ancona, Eligio (1878). M. Heredia Argüelles (ed.). Historia de Yucatán: Desde la época más remota hasta nuestros días. Mérida, México. OCLC 2688499

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Юкатан штатан нах беха меттигаш
Миссин колледж кечамбаран юккъера школа

**Миссин колледж кечамбаран католикийн юккъера школа** — шен долахь йолу католикийн юккъера школа Сан-Луис-Обиспохь ( Калифорни, АЦШ . Иза ю Риман католикийн Монтерей епархехь .

## Ремоделировани а, тӀетохарш а .
2004 шарахь Миссин Колледж Преп (МКП) цхьа кӀезиг дӀаӀийна реноваци йира. Машенаш дӀахӀитточу меттигна тӀехула керла флигель дӀаяьхьира, цуьнан тӀехь машенаш дӀахӀитто меттиг хийцира. Цу тӀетохарна юкъайогӀуш Ковицан цӀарах йолу гимнази йара. Хьалха йолу спортзал спектаклеш дӀахьалха Ӏалаш йолу аудиторешна хийцира.

2007 шеран аьхка МКП дӀа а яьккхина, хийцира футболан а, футболан а, бейсболан а майда. И акци йина 8 стагах лаьттачу футболера 11 стагах лаьттачу футболе хийцам дӀанисбархьама. Цул сов дӀайоккхуш йолу дагоут дӀахӀоттийра майданна уллехь, цхьана майданахь футболах а, бейсболах а ловза аьтто хилийта.

2008 шеран аьхка 2004 шарахь меттахӀоттийна йоцу МКП дакъош меттахӀиттийра . Иштта хийцина школин цхьайолу шира классаш а.

МКП спортан программаш ю: футбол, кросс-кантри лелар, теннис, софтбол, волейбол, баскетбол, футбол, гольф, хьаьвзаш а, дайвинг а, атлетика, бейсбол. Школан талисман ю «Роялс».

Mission Prep кест-кеста хуьлу CIF плей-оффехь, шен карахь дуккха а баннераш ю баскетболан а, волейболан а, футболан а, кросс-кантри леларан а. Церан седарчийн спортхошна юкъахь вара Джордан Хьасай .

Mission Prep карарчу хенахь CIF рекорд ю уггаре дукха рогӀ-роггӀана CIF чемпионаташ муьлххачу а спортан кепехь 16 нийса мехкарийн баскетболехь. Миссино хӀора шарахь дӀахьо «Рождествон классика» аьлла цӀе йолу баскетболан турнир. Оцу турнирехь ловза еана ерриг а пачхьалкхера тобанаш.

2018-19 шерашкахь дуьйна Mission Prep, иштта кхин йолу Центран бердан атлетикан ассоциацин школаш а дӀаяхара CIF Центран декъе. 2018—19 шерашкахь футболан сезонехь Mission Prep круиз йира CIF Central Section 8-Man титуле, эша ца елла сезонца, иза яра школин исторехь футболан дуьххьарлера секцин титуле. 2018-19 шерашкахь зударийн теннисан тобано а CIF Центран декъан титулан совгӀат дира, церан дуьххьарлера а.

2017-чу шарахь Лахьан-баттахь цхьана дешархочо бехке вина школин администратор, цо тӀелатар а дина, тӀехьара каротидийн дӀовш детташ йолчу метте дӀахӀитторна. Администратор административан отпуске ваьккхина, цуьнан зуламхо ву бохучу стагана ханна дӀа ца воккхуш омра динчул тӀаьхьа. Меттигерчу полицин декъехь хиллачух лаьцна хаам хьажийна кӀоштан прокуратуре, таллам бан.  2018 шеран апрелехь Сан-Луис-Обиспо кӀоштан прокуроро реза ца хилира администраторна бехк кховдо. 

* Дилан Биверс, 2022 Балтимор Ориолс драфт хаьржина .
* Джордан Хьасай говзанча ву юккъерачу дистанцехь кросс-кантри а, трека а.
* Патрик Лэйрд, НФЛ ведда юхавогӀуш ву Тампа Бэй Бакс .
* Кэт Судерман, профессионалан баскетболан центр ( Аполлон Каламариас Б.Ц. )
* Басит Йессуфу, профессионалан баскетболан форвард ( Аль Садд )
1. Сексион Колония Вилья Морелос (Эмилияно Запата)

**1. Сексион Колония Вилья Морелос** — Мексикин Морелос штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

## Географи

1. Сексион Колония Вилья Морелос лаьтташ йу Мексикин йуккъерачу декъехь.

## Климат

Меттигера климат, йерриге а аьлча, барамехь-субгумидан йу, аьхка догӀнаш а оьхуш. Йуккъера температура 10–16 °C йу. Йочанаш аьхкенан беттанашкахь оьху, июнера сентябрь бутт кхаччалц; шарахь оьхучу йочанийн йуккъера барам 900 мм бу.

## Истори
ХӀокху территори тӀехь дехаш хилла шира къаьмнаш, уьш вайн эрал 20 000 шо хьалха Азера Беринган хидоькъенца дехьабевлла. ХӀокху кӀоштахь карийначу археологин карийна хӀуманаша чӀагӀдо, цара кхерсташ дахар лелийна хилар: цара мамонташ санна доккхачу дийнаташна таллархолла деш хилла а, цӀазамаш гулдеш хилла а. XVI-чу бӀешарахь дуьйна хӀара латта Ацтекийн империн йукъадогӀуш хилла. Европихой схьакхачале хӀокху регионан орамаш долу къаьмнаш хилла ацтекийн, пурепеча, чичимекийн, акольхуа а, масауа а тайпанаш.

Таханлера пачхьалкх кхоллайалар доьзна ду ацтекийн латтанаш йухахӀитторца, иза доладелла 1521-чу шарахь испанхоша Ацтекийн импери схьайаьккхинчул тӀаьхьа. Ацтекийн импери схьайаьккхинчул тӀаьхьа, хӀара территори Мексикин Королевстван йукъатуьйхира.

1869 шеран 17 апрелехь дуьйна иза Морелос штатан дакъа ду.
## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* Jimenez Gonzalez, Victor Manuel, ed. (2009). Morelos: Guia para descubrir los encantos del estado. Morelos: Guide to discover the charms of the state. (in Spanish). Mexico City: Editorial Oceano de Mexico SA de CV. ISBN 978-607-400-230-0.
* Romo, Luis (2006). La ciudad de la eterna primavera. The city of eternal spring. Rutas Turisticas:Morelos Mexico Desconocido (in Spanish). 130. Mexico City: Grupo Editorial Impresiones Aéreas. ISSN 0188-5146

## Хьажоргаш
* Bizarro Radio, Radio Station form the zone.

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Морелос штатан нах беха меттигаш
АА Милпа Алта (Милпа Алта)

**АА Милпа Алта** — Мексикин Мехико гӀалин йукъара нах беха меттиг.

## Географи

АА Милпа Алта лаьтташ йу Мексикин йуккъерачу декъехь.

## Климат

Меттигера климат, йерриге а аьлча, барамехь-субгумидан йу, аьхка догӀнаш а догӀуш. Йуккъера температура 10–16 °C йу. Йочанаш аьхкенан беттанашкахь хуьлу, июнера сентябрь бутт кхаччалц; шарахь оьхучу йочанийн йуккъера барам 900 мм бу.

## Истори
ХӀокху территори тӀехь дехаш хилла шира къаьмнаш, уьш вайн эрал 20 000 шо хьалха Азера Беринган хидоькъенца дехьабевлла. ХӀокху кӀоштахь карийначу археологин карийна хӀуманаша чӀагӀдо, цара кхерсташ дахар лелийна хилар: цара мамонташ санна доккхачу дийнаташна таллархолла деш хилла а, цӀазамаш гулдеш хилла а. XVI-чу бӀешарахь дуьйна хӀара латта Ацтекийн империн йукъадогӀуш хилла. Европихой схьакхачале хӀокху регионан орамаш долу къаьмнаш хилла ацтекийн, пурепеча, чичимекийн, акольхуа а, масауа а тайпанаш.

Таханлера пачхьалкх кхоллайалар доьзна ду ацтекийн латтанаш йухахӀитторца (реорганизаци йарца), иза доладелла 1521-чу шарахь испанхоша Ацтекийн импери схьайаьккхинчул тӀаьхьа. Ацтекийн импери схьайаьккхинчул тӀаьхьа, таханлера Мехико гӀалина гонаха долу латтанаш Мексикин Королевстван йукъатуьйхира.

1823 шеран 20 декабрехь дуьйна иза Мехико штатан дакъа ду.

1854-чу шарахь президент волу Антонио Лопес де Санта-Аннас Мехико гӀалин майда бархӀазза гергга йоккха йира. Цо гӀалина тӀетуьйхира йарташ а, лаьмнийн кӀошташ а. Иза дира къилбехьа а, къилба-малхбузехьа а йолу стратегин лараме лаьмнийн дукъаш (перевалаш) лардархьама а, арахьара мостагӀий тӀелетча гӀала ларйан аьтто хилийтархьама а. 1854-чу шарахь хӀара латта Мехико гӀалин дакъа хилира.
## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* Alvarez, Jose Rogelio (2003). Distrito Federal. Enciclopedia de Mexico (in Spanish). Vol. IV. Sabeco International Investment Corp. pp. 2293–2314. ISBN 1-56409-063-9.
* Novo, Gerardo; Jorge de la Luz (2002). The State of Mexico. Mexico City: Ediciones Nueva Guia SA de CV. pp. 49–53. ISBN 968-5437-26-2.

## Хьажоргаш
* Bizarro Radio, Radio Station form the zone.

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Мехико гӀалин нах беха меттигаш
Абел Бальядарес (Компостела)

**Абел Бальядарес** — Мексикин Наярит штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

## Географи

Абел Бальядарес лаьтташ йу Мексикин малхбузехьа декъехь.

## Климат

Кхузахь тропикийн тIуьна климат йу. ХӀокху регионехь климат йовха а, дикка тIуьна а йу, дукхах йолу йочанаш аьхка хуьлу, октябрь бутт кхаччалц.

## Истори

Уто-ацтекийн тобанера уичоль а, кора а санна долчу орамашца долчу къаьмнаша охьахевшина меттиг XVI бIешарахь конкистадораша Эрнан Кортеса а, Нуньо де Гусмана а дIалацара. Испанин долалла дарна новкъарло йора меттигерчу гIаттамаша а, Сьерра-дель-Нахар олучу декъа кхача хала долчу латтанаша а. ТIаьххьара маьрша йисина кора къоман йукъараллаш 1722-чу шарахь бен кара ца йеара.

1823 шеран 23 декабрехь дуьйна иза Халиско штатан дакъа лоруш ду. 1917 шеран 26 январехь иза керла кхоьллинчу Наярит штатан йукъайогӀура.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* Burton, Tony (2008). Lake Chapala through the ages: an anthology of traveller's tales. Ladysmith, B.C., Canada: Sombrero Books. p. 213. ISBN 978-0-9735191-2-9.

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Наярит штатан нах беха меттигаш
10 де Абрил (Лома Бонита)

**10 де Абрил** — Мексикин Оахака штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

## Географи

10 де Абрил лаьтташ йу Мексикин къилба декъехь.

## Климат

Тропикин саваннан сезон йу. Йекъачу сезонехь дийнахь температура лакхара хуьлу: уггаре шийлачу баттахь, декабрехь, йуккъера максимум температура 27,1 °C кхочу, а апрель баттахь, догӀнаш догӀу сезон тӀейале — 33,3 °C кхочу. Дийнахь температура йовха а, буьйсанна шеллуш а йоллушехь, январь баттахь йуккъера минимум температура 9 °C хуьлу.

## Истори

Сапотекийн а, миштекийн а къаьмнаша эзарнаш шерашкахь Оахакин тогӀи чохь дахар латтийна, цуьнан лараме шира центрийн Монте-Альбанан декъехь. Ацтекаш хӀокху регионе 1440-чу шарахь кхаьчна.

Оахаке хьалхара Испанин экспедици 1521-чу шеран чаккхенгахь кхачира. Цуьнан куьйгалхо капитан Франсиско де Ороско вара, цуьнца 400 ацтекийн тӀемало а вара. Сапотекаша, миштекаша, масатекаша, куикатекаша а царна дуьхьал тӀом ца бар хаьржира. Цара барт бира хьалхалера куьйгаллин иерархи а, Испанин урхаллин кеп а йохо ца йитарна тӀехь. Колониалан заманахь и регион кхечу меттигех дикка къаьстина йара. Политикин а, йукъараллин а гӀуллакхаш дукхах дерг меттигехь луьстура. Испанин Ӏедал кӀелахь хиллашехь, Оахакин орамашца долчу къаьмнаша шайн культура а, амалш а Мексикин кхечу кӀошташкахьчул дикаха Ӏалашйина. Иза доьзна ду регионан географица — лаьмнаша а, чолхечу меттигаша а дуккха а йукъараллаш кхечарех къастийна латтийна хилар бахьна долуш.

1823 шеран 21 декабрехь дуьйна иза Оахака штатан дакъа йу.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
Spencer, Charles S., 2007: State Formation in Ancient Oaxaca, History & Mathematics: Historical Dynamics and Development of Complex Societies. Moscow: KomKniga, ISBN 5-484-01002-0

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Оахака штатан нах беха меттигаш
Сен-ПьегӀ-ла-Ну

**Сен-ПьегӀ-ла-Ну** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пуату — ШагӀанта регионехь. Коммунан департамент — ХӀордан йистера ШагӀанта. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ХӀордан йистера ШагӀанта департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ГӀив-де-Бутон

**ГӀив-де-Бутон** () —  Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ПигӀенейш. Байонна гуон йукъа йогӀу. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Категори:Атлантикин ПигӀенейш департаментан коммунаш
Аньос (Франци)

**Аньос** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ЛуагӀа. ОлогӀон-Сент-МагӀи-1 гуонан йукъа йогӀу.

## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Атлантикин ЛуагӀа департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Агва Мучил, Лос Мочис (Коскатлан)

**Агва Мучил, Лос Мочис** — Мексикин Пуэбла штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

## Географи

Агва Мучил, Лос Мочис лаьтташ йу Мексикин йуккъерачу декъехь.

## Климат

Меттигера климат, йерриге а аьлча, барамехь-субгумидан йу, аьхкенан догӀнашца. Йуккъера температура 10–16 °C йу. Йочанаш аьхкенан беттанашкахь хуьлу, июнера сентябрь бутт кхаччалц; шарахь хуьлучу йочанийн йуккъера барам 900 мм бу.

## Истори
ХӀокху территори тӀехь дехаш хилла шира къаьмнаш, уьш вайн эрал 20 000 шо хьалха Азера Беринган хидоькъенца дехьабевлла. ХӀокху кӀоштахь карийначу археологин карийна хӀуманаша чӀагӀдо, цара кхерсташ дахар лелийна хилар: цара мамонташ санна доккхачу дийнаташна таллархолла деш хилла а, цӀазамаш гулдеш хилла а. XVI-чу бӀешарахь дуьйна хӀара территори Ацтекийн империн йукъадогӀуш хилла. Европихой схьакхачале хӀокху регионан орамаш долу къаьмнаш хилла ацтекийн, пурепеча, чичимекийн, акольхуа а, масауа а тайпанаш.

Таханлера пачхьалкх кхоллайалар доьзна ду Ацтекийн импери йухахӀитторца (реорганизаци йарца), иза доладелла 1521-чу шарахь испанхоша Ацтекийн импери схьайаьккхинчул тӀаьхьа. Ацтекийн импери схьайаьккхинчул тӀаьхьа, хӀара латта Мексикин Королевстван йукъатуьйхира.

1823 шеран 21 декабрехь дуьйна иза Пуэбла штатан дакъа ду.
## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* Ramos, Frances L. Identity, Ritual, and Power in Colonial Puebla (University of Arizona Press; 2012) 288 pages; on the politics of public ceremony in the 18th-century city.
* Jimenez Gonzalez, Victor Manuel, ed. (2010). Puebla:Guía para descubrir los encantos del estado [Puebla: Guide to discover the charms of the state] (in Spanish). Barcelona: Editorial Oceano, S. L. ISBN 978-607-400-234-8.

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Пуэбла штатан нах беха меттигаш
27 де Фебреро, Локатариос дел Меркадо (Карденас)

**27 де Фебреро, Локатариос дел Меркадо** — Мексикин Табаско штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

## Географи

27 де Фебреро, Локатариос дел Меркадо лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбалехьа декъехь.

## Климат

ХӀокху меттигера климат тропикийн саваннан йу. БӀаьста а, аьхка а температура 40°C-тӀе кхача тарло, ткъа оцу хенахь тӀуналла 30% гергга хуьлу. Доцачу Ӏаьнан хенахь климат чӀогӀа тӀуьна хуьлу, амма дийнахь температура 28°C-тӀе кхаччалц охьагӀо.

## Истори
Ольмекийн цивилизаци хӀокху регионехь 3000 шо хьалха хилла йу, ткъа иза чӀогӀа йаржийна хилла вайн эрал 800 шо хьалха. ХӀара шира культура йерриге Мезоамерикин коьрта культура лоруш йу. Табаско регион йохка-эцаран центр хилла, цунна аьтто бора цуьнан дуккха а долчу хиш тӀехь а, лагунаш тӀехь а кеманаш (каноэ) хиларо. Меттигерчу урхалхоша, дуккха а регионан пачхьалкхашца йохка-эцар лелош болчу, дукхахьолахь шайн арахьара зӀенийн баланс латтто хьажара, йохка-эцарехь йоккха пайда хилийта. Уьш Мезоамерикин кхечу регионашкара тайпанийн монархаш санна ца хилла, уьш аьтто хилла совдегархой хилла. Регион кхечу пачхьалкхашкара схьабевллачу нахана йиллина хилла, иза йевзаш хилла исбаьхьаллина гӀодарца.

Дуьххьара испанхошца зӀе хилира 1518 шарахь, капитан Хуан де Грихалва коьртехь йолу экспедици хӀинца цуьнан цӀе лелош долу хин йистехь охьа бисича. ХӀара латта хьалххе схьадаьккхина хиллехь а, климат а, рельеф а бахьана долуш, иштта цигахь пайден маьхӀадаш кӀезиг хиларна, иза йерриг карадало аьтто ца хилла. XVI-чу бӀешарахь францисканхой баьхкира дин даржо, амма уьш цигахь ца биссира. Оцу бахьанашца, Керлачу Испанин кхечу меттигашка хьаьжча, хӀокху кӀоштан коьрта бахархой берриг католикаш ца хилла. Испанхоша XVI-чу бӀешеран шолгӀачу декъехь бен хӀара латта схьадаккха доладийра дац. Мексикин маршонехьа латтийначу тӀамехь штатехь хьалхара гӀаттамхо хилла Хосе Мария Хименес, цо 1815-чу шарахь штатан маршо кхайкхийра. Амма дукха хан йалале Хименес набахте воьллира, ткъа меттигерчу правительство шаьш паччахьан тешаме хилар дӀакхайкхийра. ТӀом чекхболуш, 1824-чу шеран Конституцица къобалдинчу хьалхарчу йийтта штатах цхьаъ хилира Табаско.

1824 шеран 7-чу февралехь дуьйна иза Табаско штатан дакъа ду.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* Tabasco: Ofrece accion y arqueologia. Tabasco: Offering action and archeology. El Norte (in Spanish). Monterrey, Mexico. September 9, 2001.

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Табаско штатан нах беха меттигаш
Авашуаме (Сан Пабло дел Монте)

**Авашуаме** — Мексикин Тласкала штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

## Географи

Авашуаме лаьтташ йу Мексикин йуккъерачу декъехь.

## Климат

Меттигера климат, йукъара аьлча, барамехь субгумидан йу, аьхка догӀнаш а догӀуш. Йуккъера температура 10-16°C хуьлу. ДогӀнаш аьхкенан беттанашкахь догӀу, июнехь дуьйна сентябрь кхаччалц, ткъа шарахь догӀучу догӀнийн йуккъера барам 900 мм бу.

## Истори
ХӀокху территори тӀехь шира нах охьахийшина хилла, уьш вайн эрал 20 000 шо хьалха Азера Беринган хидоькъенца дехьабевлла бу. ХӀокху кӀоштахь карийначу археологин кароргаша чӀагӀдо, цара кхерсташ дахар лелийна хилар а, мамонташ санна йолчу йаккхийчу дийнаташна таллар а, цӀазамаш гулдар а. Европахой баьхкинчу хенахь хӀара территори ацтекийн, пурепечехийн, чичимекийн, акольхуахийн а, масауахийн а тайпанаша охьахийшина хилла.

Колумб кхуза вале хиллачу муьрехь, ацтекаша шайн импери йоттуш йолчу хенахь, хӀокху кӀоштахь Тласкала олу шаьш йолу пачхьалкх кхиина. XIV-чу бӀешарахь дуьйна оцу шина къомо вовшашна дуьхьал тӀемаш бина. Ацтекаша Мезоамерикехь уггаре а йоккха импери йотта аьтто хиллехь а, церан Тласкала карайала ца хилла. XVI-чу бӀешарахь испанхой баьхкинчу хенахь, Тласкала ацтекийн империс берриг а бохург санна гуо бина маьрша анклав йара. Цуьнан бахьанаца Тласкала экономикин агӀор кхечу пачхьалкхех дӀахаьдда йисира, бамба а, туьха а санна долу сурсаташ ца кхачарна. Оцу хиламаша а, иштта ца сеццуш лаьттачу тӀемаша а тласкалахошна испанхошца барт бан бахьана хилира. Ацтекийн импери карайалийначул тӀаьхьа хӀара территори автономи йолуш йара, амма тӀаьхьо Мехико паччахьаллин йукъайахара.

1856 шеран 9 декабрехь дуьйна иза Тласкала штатан дакъа ду.
## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* Revilla, Pablo; Chairez Alfaro, Arturo (2000). Tlaxcala, encuentro con la naturaleza. Mexico Desconocido:Tlaxcala (in Spanish). 106. Mexico City: Editorial Mexico Desconocido: 60–67. ISSN 0188-5146

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Тласкала штатан нах беха меттигаш
Абандоно де Абахо (Боланьос)

**Абандоно де Абахо** — Мексикин Халиско штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

## Географи

Абандоно де Абахо лаьтташ йу Мексикин малхбузехьара декъехь.

## Климат

Кхузахь тропикийн тӀуьна климат йу. ХӀокху регионан климат йовха а, дикка тӀуьна а йу, йочанаш дукхах дерг аьхка, октябрь бутт кхаччалц хуьлу.

## Истори

15 000 шо гергга хьалха къилбехьа боьлхуш болу кхерсташ лела къаьмнаш хӀокху регионан мохк тӀе кхаьчна. VII-чу бӀешарахь тольтекийн а, Теотиуаканан а Ӏаткъам билгал гуш хилла, ткъа 618-чу шарахь тольтекаша Халиско пачхьалкх кхоьллина. 1325-чу шаре кхаччалц пурепечаш импери коьрта хилла, амма 1510-чу шарахь Селитран тӀамехь Сапотлан, Саюла, Сакоалько олучу меттигерчу берташа пурепечаш арабаьхна. Шен исторехь Халиско регионан мохк тӀехь тайп-тайпана этносийн тобанаш йаьхна, царна йукъахь бапамеш, каксканш, кока, гуачичиле, уичоль, куютекос, отоми, нахуа, текекс, тепеуанш, теко, пурепеча, пином, цаультекас, ксилотлансинго а йу.

1521-чу шарахь ацтекаш кара а берзина, испанхой малхбузехьа бирзира. Цара пурепечаш эшийна, ткъа церан коьрта гӀала Цинцунцан — кхин дӀа малхбузехьа экспансин база йина. Тийна Ӏапказ тӀе гӀертаран цхьа бахьана — Азица йохк-эцар йолош кеманаш дар а, махлелоран меттигаш кхоллар а хилла. Кхин цхьа Ӏалашо — кхин а минералан ресурсаш лахар хилла (пурепечаша уьш лакхарчу тӀегӀанехь караерзийна хилар гучудаьлла), иштта цӀеста, дети, деши даккхар а хилла. Меттигера къаьмнаш муьтӀахь дар хала хилла, хӀунда аьлча цхьаалла йолу йаккхий территореш ца хиларна, уьш испанхойн политикин системе йукъабалор хала хилла.

1786-чу шарахь Керла Испани шийтта «интендансина» а, кхаа провинцина а йекъна. Гвадалахара интендансина йукъахь хилла хӀинцалера хӀокху меттиган территори.

1823 шеран 23 декабрехь дуьйна иза Халиско штатан дакъа ду.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* Burton, Tony (2008). Lake Chapala through the ages: an anthology of traveller's tales. Ladysmith, B.C., Canada: Sombrero Books. p. 213. ISBN 978-0-9735191-2-9.

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Халиско штатан нах беха меттигаш
Абденаго К. Гарсия, Лагунитас (Галеана)

**Абденаго К. Гарсия, Лагунитас** — Мексикин Чиуауа штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

## Географи

Абденаго К. Гарсия, Лагунитас лаьтташ йу Мексикин къилбаседа-малхбузен декъехь.

## Климат

Кхузахь йовха ахйекъачу климатан амалш йу. Ӏаьнаш кӀеда хуьлу: уггаре шийлачу баттахь, январехь, дийнахь йуккъера температура 18,1 °C хуьлу, иштта йуккъера минимум температура 2 °C кхочу. Наггахь температура 26 °C лакхайала а тарло, а шийлачу хӀаваан фронташа иза −10 °C лахайаккха а тарло. Шелонан муьраш дукхах дерг Ӏаьнан буьйсанашкахь хуьлу.

## Истори
ХӀокху кӀошташкахь адамаш дахарна хьалхара тешаллаш вайн эрал хьалха 12 000-чу а, 7 000-чу а шерашна йукъарчу муьре догӀуш ду. И адамаш таллархой-лахьорхой хилла лору, тӀаьхьо кхузахь латталелор а кхиъна, къаьсттина — хьаьжкӀаш кхиор.

300 шарера 1300 шаре кхаччалц йолчу муьрехь Касас-Грандес «Йаккхийчу хӀусмийн» культура кхуьуш хилла. XIV-чу бӀешарахь штатан къилбаседа-малхбален декъехь конкистадораша хӀокху регионан индейшах гуманосаш олуш хилла. Цара бизонашна таллар лелийна а, шайна тӀаьхьа дуккха а тӀулгаш тӀехь суьрташ дитина а. Сума а, мансо а къаьмнаш гуманосех а, Касас-Грандесан бахархойх а схьадаьлла ду.
1528-чу шарахь гергга Испанин талламхойн тоба дуьхьара хӀокху территори тӀе кхаьчна. Территори дӀалацар бӀешо гергга лаьттина. Ла-Хунта олуш долчу меттигерчу индейша испанхошна чӀогӀа дуьхьало йина, амма Габсбурган Испани хӀокху регионах кхуьуш йолу индустриалан центр йан гӀерташ хиларна, мехкан контроль латто дика стратеги кечйира.
1824 шеран 6 июлехь дуьйна иза Чиуауа штатан дакъа ду.
## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* Carothers to Secretary of State, April 22, 1914, Wilson Papers, Ser. 2, as quoted in P. Edward Haley (1970). Revolution and Intervention: The Diplomacy of Taft and Wilson with Mexico, 1910-1917. M.I.T. Press.ISBN 978-0-262-08039-2.

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Чиуауа штатан нах беха меттигаш
ЦӀоьнтара

**ЦӀоьнтара** — нах бехачу меттигийн цӀе:

## Нах беза меттигаш
* *ЦӀоьнтара* — «Ахьмад-Йурт цӀе тиллале (2019-чу шаре кхаччалц) хилла эвлан цӀе, Нохчийчоьнан Курчалойн кӀошт».
* ЦӀоьнтара — Нохчийчоьнан Нажи-Йуьртан кӀоштара эвла.

## Хьажа иштта
* ЦӀонтарой — нохчийн тайп.
* Керла-ЦӀоьнтара — Нохчийчоьнан Соьлжа-ГӀалин кӀоштара эвла.
1. де Майо (Ла Тринитария)

**1. де Майо** — Мексикин Чьяпас штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

## Географи

1. де Майо лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбалехьара декъехь.

## Климат

Кхузахь тропикийн климат йу. ХӀокху регионехь йовха а, дикка тӀуьна а йу, догӀнийн доккхаха долу дакъа аьхка догӀу. ДогӀнаш догӀучу а, йеккъачу а сезонашкахь (аьхке-гуьйре а, Ӏа-бӀаьсте а) кхиа, климат шарахь цхьатерра лаьтташ йу. ДогӀнаш догӀучу а, йекъачу а сезонийн башхалла догӀнийн барамехь бен ца хаало.

## Истори
ХӀокху регионехь кхоллайелла уггаре а хьалхара цивилизаци мокая йу. Цара цхьана меттехь дехаш дахар лелийна, иштта вайн эрал 1500 шо хьалха дуьйна хьаьжкӀаш кхио йолийна хилар а билгалдаьлла ду. Цо уьш Йуккъерчу Америкин уггаре а ширачу цивилизацийн могӀаре хӀиттадо. Лоруш ду, уьш тӀаьхьо къилбаседехьа кхелхинчу ольмекийн дай хилла хилар. Классикин муьрехь (вайн эран 300–900 шш.) хӀокху кӀоштахь майянийн цивилизаци кхиарна хаало гӀаланаш йахкар а, бахархойн социалан стратификаци а.

Меттигерчу бахархошна а, европахошна а йукъахь хьалхара уьйр 1522-чу шарахь хилла. Оцу хенахь Кортеса, Ацтекийн импери йаккхар чекхдаьккхинчул тӀаьхьа, хӀокху кӀошта налогаш гулйархой хьажийра. Хьалхара тӀеман тӀелатар 1523-чу шарахь хилира. 1830-чу шаре кхачале оцу кӀоштара берриг а бохург санна къаьмнаш карадалийна дара. Конкистадораша шаьшца аьлла деиначу лазарша а, плантацешкахь биначу нуьцкъала балхо а индейш чӀогӀа лагӀбаларе (эшаре) бигира. Колонин муьрехь (ханашкахь) хӀара кӀошт Мехикон Ӏедалах а, Гватемалин динан Ӏедалах а дикка дӀахаьдда йара, амма официалан кепехь Чьяпас Гватемалин Инарла-капитаналлин йукъайогӀуш йара.

1824 шеран 14 сентябрехь дуьйна иза Чьяпас штатан дакъа ду.
## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* Луис Суарес. Волшебный мир индейцев Чьяпас // журнал «Вокруг света», № 10, 1975. стр.16-23
* Benjamin, Thomas. A Rich Land, a Poor People: Politics and Society in Modern Chiapas. Albuquerque: University of New Mexico Press. 1996.

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Чьяпас штатан нах беха меттигаш
Габад

**Габад** ()  — ГӀажарийчоьнан Хормозганан останан (провинцин) Джаскан шахрестанан Йуккъера бахшан Габрикан дехестанара эвла. 2006 шарахь бахархойн дукхалла 34 стаг, 10 доьзалехь.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Джаскан нах беха меттигаш
Категори:Хормозганан нах беха меттигаш
Категори:Иранан нах беха меттигаш
Аба (Танканхуиц)

**Аба** — Мексикин Сан-Луис-Потоси‎ штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

## Географи

Аба лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь, Мексикин ламанца йолчу меттигехь.

## Климат

Кхузахь ах-йекъа шийла климат йу. ХӀордан сизал лакхахь хиларна, шарахь довха денош кӀеззиг бен ца хуьлу. Климатан башхаллаш шийла (январь а, февраль а) йа йовха (апрель а, май а) хан хилар йелахь а, температуран барам дерриге а шарахь цхьатерра лаьтташ бу.

## Истори

Колумб вале хиллачу хенахь хӀара латтанаш мезоамерикин а, аридоамерикин а культурин зонашна йукъадогӀуш дара. ХӀокху меттигашкахь отомий а, чичимек а олучу тайпанаша дахар дӀахьора. ХӀара меттигера къаьмнаш кхерсташ лела таллархой-гулйархой бара. Испанин колонизаци йолчу хенахь дуккха а меттигера бахархой хӀаллакхиллехь а, кхузахь хӀинца а уастеко тоба а, паме а, нава а къаьмнаш а дехаш ду.

17–18-чу бӀешерашкахь хӀокху латтанаш тӀехь францисканхой а, августинхой а, иезуиташ а охьахевшира. Оцу хенахь хӀара регион Керла Испани олучу колонин долахь йара.

Мексико маршо йаьккхинчул тIаьххье, 1823 шеран 22 декабрехь дуьйна, иза Сан-Луис-Потоси штатан йукъайогIуш йара.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* Ricketts, Taylor H., Eric Dinerstein, David M. Olson, Colby J. Loucks, et al. (1999). Terrestrial Ecoregions of North America: a Conservation Assessment. Island Press, Washington, D.C.

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Сан-Луис-Потоси‎ штатан нах беха меттигаш