open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Беттаса

**Беттаса** — дуккха а маьӀнийн дош.

* Беттаса (астрономи) (; ) — Дуьненан Ӏаламан новкъахочун — Беттан — буса кхета серло.
* Беттаса (гулам) (; 1883 а, 1888 а) — французийн йаздархочун Ги де Мопассанан новеллийн гулам.
* Беттаса (Дебюсси) (; 1905) — французийн композиторан Дебюсси Клодан фортепианон йазйина пьеса, цуьнан дакъа «Бергамон сюиташ» (:fr:Suite bergamasque).
* Беттаса (фильм, 2002) (; 2002) — триллер, Нидерландаш — Йоккха Британи — Люксембург — Германи. Режиссёр — Паула ван дер Оест.
* Беттаса (фильм, 2016) () — режиссёран Дженкинс Баррин америкин драмин фильм.
* Беттаса (телесериал) () — мистикин-драмин телесериал, АЦШ. Гайтина  CBS канал тӀехь 2007 шарахь дуьйна.
* Беттаса (эшар) — оьрсийн хеви-метал «Легион» тобанан эшар, кхин а клип.

## Хьажа кхин а
* «Беттаса» цӀе йолу литературин кхоллам Викитекехь.
* Беттаса Мобежехь () — комеди, Франци, 1962 шо.
* Беттаса а, Валентино а () — мелодрама, АЦШ — Йоккха Британи, 1995 шо. Режиссёр — Дэвид Энспо.
* Детективан агенталла «Беттаса» () — Брюс Уиллис а, Сибилл Шепард а  чохь долу комедин дакъалгашца йолу детективан сериал, АЦШ. Гайтина ABC канал тӀехь 1985 - 1989 шерашкахь.
* Детективан агенталла «Беттаса» — Белгород гӀалара КВН  команда.
* Беттаса: рабджам Зая-Пандитин истори — гӀалмакхойн литературин агиографин иэс.
* Moonlight
Беттасен буьйса

**Беттасен буьйса** маьӀна хила тарло:
* Беттасен буьйса — Беттан тӀера де-буьйсанан зама.
* **Беттасен буьйса** — Дуьненна тӀера Бетто схьатоьхна маьлхан серлоно серлайаьккхина буьйса.
* **«Беттасен буьйса»** — масех суьртан а, литературин кхолламан а цӀе:
** Суьрташ:
*** «Беттасен буьйса» — 1849 шарахь диллина Айвазовский Иванан сурт.
*** «Беттасен буьйса» — 1880 шарахь диллина Крамской Иванан сурт.
*** «Беттасен буьйса» — 1894 шеран гергахь Малевич Казимира диллина сурт.
*** «Беттасен буьйса» — Куинджи Архипан масех суьртан цӀе (йа цӀеран дакъа).
** Литературин кхолламаш:
*** «Беттасен буьйса» — Лем Станиславан цхьа акт долу радиопьеса.
Меркурьев, Василий Васильевич

**Василий Васильевич Меркурьев** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1960).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Меркурьев, внук Мейерхольда // Совершенно секретно
* Могила Василия Меркурьева // Литературные мостки
* В жизни Василия Меркурьева был «ТАМ» // ПЛН-Псков

Категори:ССРС актёраш
Охьадоьду хи

**Охьадоьду хи** — харш чухула латта таьӀначу агӀор охьадоьду хин объект ан йукъара кхетам. Охьадоьду хиш (эркаш, шовданаш, татолаш) тӀехулара хин объекташ йу.

Охьадоьду хиш декъало Ӏаламан (эркаш, шовданаш)  а, адамо даьхна (тайп-тайпана Ӏалашонан татолаш) а. Охьадоьду хиш кхин а декъало гуттаренна долчарна а, ханна долчарна а (дакъало хи а, гӀоро хи а). Гуттаренна долчу охьадоьду хиш лела дерриг шарахь йа цуьнан доккхаха долчу декъехь, ханна долчарна чохь — шеран жимачу декъех.

Махка тӀера дерриг охьадоьду хишшах олу харший маша, ткъа дерриг эркех а, шовданех а цхьаьна — эркан маша.

## Охьадоьду хин тайпанаш
Охьадоьду хиш декъало лахарчу категорешка:
* гуттаренна а, ханна а;
* Ӏаламан (эркаш а, шовданаш) а, адамо дина (татолаш);


Файл:SuoneAusserberg1.jpg|Карсол
Файл:Hagmolenbeek.jpg|Аьхк
Файл:Rising-sun-indiana-ohio-river--from-above.jpg|Доккха эрк


## Хьажа кхин а

* ХӀордан лелам
* Хидоккхийла

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 
* *Чеботарев А. И.* Гидрологический словарь. Л.: Гидрометеоиздат, 1978, 308 с.
* 

Категори:Гидрологи
*
Шада (маьӀнаш)

**Шада** - йуьртабахаман белхан гӀирс.
* Шада — Россера эрк, охьадоьду Нижни Новгородан областан Тонкинан кӀоштахула а, Кировн областан Кикнуран кӀоштахула.
* Шада — Россера эрк, охьадоьду Нижни Новгородан а, Костромин а областашкахула.
* «Шада» () — йалх кийсигах лаьтта британин Ӏилманан-фантастикин «Доктор Мила» телесериалан вуьрхӀуьйтталгӀа шеран йалхолгӀа а, тӀаьххьара а сери.
Качалов, Василий Иванович

**Василий Иванович Качалов** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1936).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Василий Иванович Качалов на сайте МХТ им. А. П. Чехова

Категори:ССРС актёраш
Дикий, Алексей Денисович

**Алексей Денисович Дикий** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1949).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Страница сайта «Актерские байки» об Алексее Диком

Категори:ССРС актёраш
Хохряков, Виктор Иванович

**Виктор Иванович Хохряков** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1973).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Виктор Хохряков — Энциклопедия отечественного кино
* Биография на сайте Афиша

Категори:ССРС актёраш
Кадочников, Павел Петрович

**Павел Петрович Кадочников** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1979).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Павел Кадочников в ''Энциклопедии отечественного кино''

Категори:ССРС актёраш
Тарасова, Алла Константиновна

**Алла Константиновна Тарасова** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актриса йу. ССРС къоман артист (1937).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 
* Наше кино — Алла Тарасова
* Алла Тарасова: Неугасимая Звезда

Категори:ССРС актрисаш
Охлопков, Николай Павлович

**Николай Павлович Охлопков** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1948).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 
* Письмо Н. П. Охлопкова в Военную прокуратуру СССР о необходимости «реабилитации» творчества В. Э. Мейерхольда от 26 сентября 1955 года.
* Николай Охлопков, 1900—1967
* 

Категори:ССРС актёраш
Борисов, Александр Фёдорович

**Александр Фёдорович Борисов** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1951).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 
* статья о Борисове на петербургском сайте
* Страничка о тв-ве Борисова в livejournal

Категори:ССРС актёраш
ШайтӀа

**ШайтӀа** ( — «тилдалар», «генадовлар», дукх. т.  шайтӀарчий схьадаьлла къ-седа.-м-бузен.-семигӀеран орамах **śṭn* «шайтӀа» ма-дарра «мостагӀ хила», «бехкедар»; дуста  śāṭān,  soṭono,  — «шайтӀа») — ислам динехь АллахӀанна а, адамашна девнехь долу дера синойн категорин векал.

ШайтӀан таро йу адаман сибате дала. Къемат-де деича шайтӀа шен элица — Иблисца цхьаьна — жоьжахатин Ӏазап хьоьгур ду. Шен лайшан гӀоьнца Иблисо галдоху адамаш, беркате цӀена болх бан ца дуьту, къиношка тоьтту. ШайтӀа кхоьллина цӀарах йа кӀурах, цаьрга тӀеэцало тайп-тайпана арахьара куьцаш. Уьш дан таро йу Иблисан, деха тобанашкахь тайп-тайпана мехкашкахь.

ШайтӀанийн хила тарло тайп-тайпана цӀераш, лелайо *раджим* («детташ долу») эпитет. «*ШайтӀа* дош синоним йу библин *[[сатана]]* терминна».

Исламан дийцаршца, шайтӀарчаша къинош а, гӀалаташ а дойтура беркате цӀена нахе а, пайхамарашка а, масала Юсуп пайхамар . ШайтӀарчийн цхьа дакъа дацош хилла Сулейман пайхамара , амма иза кхелхинчул тӀаьхьа шайн балхе йухадирзина. Тахана а новкъарло йо адамашна ламаз дан а, адамаш Ӏамадо буозбунчалла лело. Цара адаме АллахӀ вицвойту, беркате дика гӀуллакхаш ду бохуш, къинош дан марздо. ХӀора стеган шен шайтӀа а, шен малик, цара къовсам латтабо адаман дог къуьйсуш. ШайтӀа адам нийсачу новкъара тило гӀерта, тилош цуо лелабо дегӀан лаам а, самукъа даккха лаар (нафс) а, кхин а сакхташ даржадо, оьгӀазло, хьагӀ, хьегар, кхин дӀа а.

Бусулбачарна хаа, шайтӀа лалла тоьа АллахӀера гӀо дехар. Цара сих-сиха олу формула: «АӀузу би-ллахӀи мина ш-шайтӀани р-раджим», йа Къуръанан айаташ. Цхьацца бусулбанийн Ӏелам наха шайтӀанаш лору уггаре аьрха а, делах ца теша а жиннийн дакъа. Кхечара уьш лору синойн башха категори, уьш жиннех къаьсташ, йуьхьанца дуьйна куфре эгна ду, таӀзар жоьжахати йу. Къуръанехь а, динан жайнашкахь а Иблис а, шайтӀарчий а сих-сиха вовшен меттигашца хуьйцу, хӀунда аьлча шайтӀарчаша  Иблисан лаам а, омарш а кхочуш до. исламал хьалхара Ӏарбийчохь шайтӀарчий йукъара лолура буозбунчаша а, поэташа а эхартца къамел деш.

## Билгалдахарш

## Литература

; оьрсийн маттахь
* 
* 
* 
* 
* 
; кхечу меттанашкахь
* 

Категори:Исламан терминаш
Категори:Къуръанан персонажаш
Категори:Иблис
Москвахь драма

«**Москвахь драма**» () — 1906-чу шарахь йаьккхина йолу Василий Гончаров фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь
* Пётр Чардынин
* Александра Гончарова

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* «Драма в Москве» на сайте «Энциклопедия отечественного кино»
ГӀумгӀа

**ГӀумгӀа** — Азехь а, Кавказехь а, коьртаниг  ламаз иэца лерина, дуткъа лаг, цӀузам, тӀам, негӀар долу пхьегӀа, хи лело кхаба. ГӀуммагӀаш йо сацкъар-латтанах йа металлах (латунах, детих, цӀестанах, наштарх ).

Россехь гучуйаьлла XVI—XVII бӀешерашкахь. Цу тӀе хийцайелла цуьнан Ӏалашо: гӀумгӀах малар лело пхьегӀа хилла, мохса дуттург цуьнан куьцехь йина.

## Хьажа кхин а
* Афтафа
* Кхаба

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 
* 

## Хьажоргаш
* Описание кумгана из глины
* Описание и изображение кумгана из жёлтого металла
* Кумган 1890 года

Категори:ПхьегӀаш
Большевик (Ат-Башинан кӀошт)

**Большевик** — ГӀиргӀазойчоьнан Нарынан областан Ат-Башинан кӀоштара эвла.

## Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Cахьтан аса
Сахьтан аса йу +6:00.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* ГӀиргӀазойчоьнан индексаш

Категори:Ат-Башинан кӀоштан нах беха меттигаш
Бетонкиегориг

**Бетонкиегориг** — гӀишлошйаран машен, лерина бетон кего.

## Классификаци

Бетонкиегочеран иштта классификации хуьлу:

Белхан хьесапца:
* Гравитацинчара болх бо беран чохь, иза хьийзарца иэдар ша охьадожаран хьесапан (дозаллин ницкъан Ӏаткъамца) чоьтах. Оцу беран чохь чӀагӀйина йу белаш, цара таро ца ло компоненташна пенаш тӀехула шершийта, цуьнца цхьаьна кегор хуьлу. Гравитацин бетонкиегориг лелайо, коьртаниг, жимачу дӀасатотту бетонкиегориш кепара. Церан дикалла муьлхха Ӏена сурсаташ кего йиш хилар. Гравитацин тайпана арахоьцу бетонкиегочарна йукъахь уггаре боккха чухоам бу автобетонкиегочеран, цара дӀа а хьуш киегайо бетонан иэдарш. Массо а арахоьцучеран ша йассайо автобетонкиегориш, гравитацин иэдийригца комплект йолуш хуьлу;
* Нуьцкъала хьесапан йолчеран лаьтташ бера хуьлу,  хьийзаш белхан ларанаш хуьлу, церан гӀоьнца иэйо бетон. Нуьцкъала хьесапан тайпана бетонкиегочо таро ло шен хӀоттамца цхьаьна тайпана бетонан иэдарш кечдан, цигара схьа, алсама лакхара дикаллица. Иза бахьнехь нуьцкъаллин хьесапан бетонкиегориш коьртаниг лелайо иэдаран блокашна йукъахь, бетонан шодмашкахь, бетонзаводашкахь. Нуьцкъаллин хьесапан бетонкиегочеран белхан меженийн кепаш: бошхепан кепара, планетаран, турбулентан, анакепара (цхьаъ йа шиъ вал болуш);
* цасоццу болх бийриг;
* муьрашкахь болх бийриг.
Чухоаман барамца:
Чуйухкучун барамца:
* бетонкиегориш — чуйухку онда фракцин барам 20 – 70 мм;
* бетонкиегориш — кегийра бараман фракцийн компоненташца болх бо машенаш.
ДӀасалелоран таронашца йолу бетонкиегориш:
* машенашна тӀехь;
* стационаран (йоккха эвсаралла хуьлу).

## Хьажа кхин а
* Автобетонкиегориг
* Ша йассайен автобетонкиегориг
* Автоцеманцлелориг

## Билгалдахарш

Категори:Бетонан белхан машенаш 
Категори:Киранан автомобилаш пайден ницкъ баран тайпанца
Бецанпхьид

**Бецанпхьид** (*Odorrana livida*) — бакъ йолу пхьидарчийн доьзалера хин-лаьттан дийнатийн кеп. Къилба-Малхбален Азин эндемик: Мьянма (Бирма, Dawna Range, Таиландан дозанан гергахь). Хаало кегийчу хиш чохь, Dawna Mountains лаьмнашкара тропикин хьаннийн шовданашкахь 400-500 м лакхахь. *O. livida* кепан дуьххьара сурт хӀоттийна 1856 шарахь ингалсан зоолого Блит Эдварда (*Edward Blyth*; 1810—1873) йуьхьанцара цӀе  йолуш.

## Билгалдахарш

## Литература
* Dutta, S. K. 1997. Amphibians of India and Sri Lanka (Checklist and Bibliography). Bhubaneswar, Orissa, India: Odyssey Publishing House.
* Fei, L., C.-y. Ye, Y.-z. Huang, J.-p. Jiang, and F. Xie. 2005. An Illustrated Key to Chinese Amphibians. Chongqing: Sichuan Publishing House of Science and Technology.

Категори:Odorrana
Категори:1856 шарахь сурт хӀоттийна дийнаташ
Категори:Къилба-Малхбален Азин хи-лаьттан дийнаташ
Категори:Мьянмин эндемикаш
Свадьба Кречинского (фильм, 1908)

«**Свадьба Кречинского**» — 1908-чу шарахь йаьккхина йолу Александр Дранков фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь
* Владимир Давыдов
* А. Новинский
* В. Гарлин

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Большой человек (фильм, 1908)

«**Большой человек**» — 1908-чу шарахь йаьккхина йолу Александр Дранков фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш
Боярин Орша (фильм)

«**Боярин Орша**» — 1909-чу шарахь йаьккхина йолу Пётр Чардынин фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь
* Александра Гончарова
* Андрей Громов
* Пётр Чардынин

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* «Боярин Орша» на сайте «Энциклопедия отечественного кино»
Вий (фильм, 1909)

«**Вий**» — 1909-чу шарахь йаьккхина йолу Василий Гончаров фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь
* И. Лангфельд
* Платонов
* Дальская

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Понизовая вольница

«**Понизовая вольница**» — 1908-чу шарахь йаьккхина йолу Владимир Ромашков фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь
* Евгений Петров-Краевский

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*
Бахчисарайн шовда

**Бахчисарайн шовда** () — 1909-чу шарахь йаьккхина йолу Яков Протазанов фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь
* Владимир Шатерников
* Мария Королева
* Е. Уварова

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Мазепа (фильм, 1909)

«**Мазепа**» — 1909-чу шарахь йаьккхина йолу Василий Гончаров фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Москвана гергарчу циганийн лагерехь драма

«**Москвана гергарчу циганийн лагерехь драма**» () — 1909-чу шарахь йаьккхина йолу Владимир Сиверсен фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Княжна Тараканова (фильм)

«**Княжна Тараканова**» — 1910-чу шарахь йаьккхина йолу Кай Ганзен а, Андре Мэтр а фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Оборона Севастополя (фильм)

«**Оборона Севастополя**» — 1911-чу шарахь йаьккхина йолу Василий Гончаров а, Александр Ханжонков а фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Кинематографистан чӀир

**Кинематографистан чӀир** () — 1912-чу шарахь йаьккхина йолу Владислав Старевич фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Путешествие Акакия Церетели в Рача-Лечхуми

«**Путешествие Акакия Церетели в Рача-Лечхуми**» — 1912-чу шарахь йаьккхина йолу Василий Амашукели фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Портрет Дориана Грея (фильм, 1915)

«**Портрет Дориана Грея**» — 1915-чу шарахь йаьккхина йолу Всеволод Мейерхольд а, Михаил Доронин а фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Боголюбов, Николай Иванович

**Николай Иванович Боголюбов** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РСФСР къоман артист (1945).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Николай Боголюбов на сайте Энциклопедия отечественного кино
* Николай Боголюбов на Авторском сайте Алексея Тремасова

Категори:ССРС актёраш
Евстигнеев, Евгений Александрович

**Евгений Александрович Евстигнеев** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1983).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Евгений Евстигнеев отхлестал Панкратова-Чёрного из-за голой циркачки — Александр Панкратов-Чёрный рассказал несколько пикантных эпизодов из жизни Евгения Евстигнеева.
* «Почему Евстигнеев ушёл от Галины Волчек?» // «Комсомольская правда», 2 ноября 2007 г.
* «Мария Селянская: Измены отца довели мою мать до алкоголизма» // «Экспресс газета», 24 июля 2001 г.
* «Слёзы и любовь Евгения Евстигнеева» // «Вокруг ТВ», 29 апреля 2009 г.
* 
* 
* 
* 

Категори:ССРС актёраш
Кваша, Игорь Владимирович

**Игорь Владимирович Кваша** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РСФСР къоман артист (1978).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Игорь Кваша, побывав в Саратове, навсегда запомнил его без моста через Волгу
* Разговор по пятницам. Игорь Кваша: «У Чемберлена просто срабатывал инстинкт зверя» — *«Спорт-Экспресс», 5 августа 2011*
* Сайт Радио «Эхо Москвы»: Игорь Кваша
* Досье ТАСС

Категори:ССРС актёраш
Харатьян, Дмитрий Вадимович

**Дмитрий Вадимович Харатьян** () — оьрсийн театран а, кинон а актёр ву. РФ къоман артист (2007).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Официальный концертный сайт Дмитрия Харатьяна  // kharatyan.com
* Дмитрий Харатьян, актёр и телеведущий. Биография, участие в проектах. Группа компаний «Красный квадрат» // red-red.ru
* *Евгения Афанасьева*. Дмитрий Харатьян и его «Встречная полоса» — жизненный урок или дело случая? (интервью актёра). // nashfilm.ru
* Интервью Дмитрия Харатьяна на радио «Эхо Москвы». // echo.msk.ru (27 июля 2008 года)
* Профиль Дмитрия Харатьяна на сайте футбольного клуба звёзд эстрады «Старко». // fcstarco.ru
* ВИДЕО. Программа Юлии Меньшовой «Наедине во всеми. Дмитрий Харатьян» (выпуск от 21 января 2015 года — в этот день актёру исполнилось 55 лет) «Первый канал» // 1tv.ru
* *Татьяна Поддубская*. 55 оттенков Харатьяна: главный «гардемарин» страны отмечает юбилей. МТРК «Мир» // mir24.tv (21 января 2015 года)
* Дмитрий Харатьян. Обзор фильмов с участием актёра, фотографии. Официальный сайт журнала «Афиша» // afisha.ru
* Персона. Дмитрий Харатьян. Фильмы и спектакли. // weekend.ru

Категори:Россин актёраш
Мадянов, Роман Сергеевич

**Роман Сергеевич Мадянов** () — оьрсийн театран а, кинон а актёр ву. РФ сийлахь артист (1995).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Официальный сайт 

Категори:Россин актёраш
Турчинский, Владимир Евгеньевич

**Владимир Евгеньевич Турчинский** () — оьрсийн театран а, кинон а актёр ву.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Интервью Владимира Турчинского киножурналу *«[https://web.archive.org/web/20171014233042/http://www.nashfilm.ru/ Наш фильм]»*
* Владимир Турчинский на сайте *«[http://ILoveCinema.ru I love cinema]»*
* Владимир Турчинский на сайте Film.ru
* Владимир Турчинский «Взрывная философия» на официальном сайте фитнес-клуба «*[http://Aurelius.ru Марк Аврелий]*».
* Фото захоронения Владимира Турчинского 

Категори:Россин актёраш
Балуев, Александр Николаевич

**Александр Николаевич Балуев** () — оьрсийн театран а, кинон а актёр ву.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Александр Балуев в ruskino.ru
* Александр Балуев  на сайте Ленкома
* Александр Балуев в передаче «Сегодня вечером» (Первый канал) от 17 мая 2014
* Александр Балуев в передаче «Приглашает Борис Ноткин» (ТВЦ) от 04 ноября 2014
* Александр Балуев в передаче «Александр Балуев. В меня заложен этот шифр» (ТВЦ) 6 декабря 2018
* Александр Балуев в документальном фильме «Александр Балуев. У меня нет слабостей» (1ТВ) от 2 июня 2019

Категори:Россин актёраш
Петренко, Алексей Васильевич

**Алексей Васильевич Петренко** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РСФСР къоман артист (1988).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Соболезнования Президента РФ в связи с кончиной Алексея Петренко /Сайт Президента РФ/
* Министр культуры РФ выразил соболезнования в связи со смертью Алексея Петренко /Сайт министерства культуры РФ/
* *Ростовская, Антонина*. Алексей Петренко: «Я не против научиться плести корзины» // Вечерний Петербург. 2009. 30 января.

Категори:ССРС актёраш
Деревянко, Павел Юрьевич

**Павел Юрьевич Деревянко** () — оьрсийн театран а, кинон а актёр ву.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Павел Деревянко: Досье на сайте проекта «''iLoveCinema.Ru''»
* Интервью с Павлом Деревянко на сайте проекта «''TheBestPhotos.ru''» 

Категори:Россин актёраш
Ярмольник, Леонид Исаакович

**Леонид Исаакович Ярмольник** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Битва за Мосгордуму. 43-й округ: Дон Румата Московский // Сайт радиостанции Эхо Москвы, 01.09.2014

Категори:ССРС актёраш
Старыгин, Игорь Владимирович

**Игорь Владимирович Старыгин** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РФ сийлахь артист (1992).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Игорь Старыгин на сайте RUSKINO.RU
* Игорь Старыгин на сайте rusactors.ru
*  Игорь Старыгин на Kinomania.Ru 
* Наш Арамис
* Наше кино — Игорь Старыгин
* Игорь Старыгин на РИА Новости
* Мемориальный сайт памяти актёра на Народе. Ру

Категори:ССРС актёраш
Шпица, Екатерина Анатольевна

**Екатерина Анатольевна Шпица** () — оьрсийн театран а, кинон а актриса йу.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Катерина Шпица: Досье на сайте «Рускино»
* Интервью Катерины Шпицы для «Звёздного бульвара» // Новости СВАО Москвы.

Категори:Россин актрисаш
Невинный, Вячеслав Михайлович

**Вячеслав Михайлович Невинный** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1986).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Вячеслав Невинный на сайте МХТ
* Вячеслав Невинный «На сайте Рустрана. Ру»
* Интервью Вячеслава Михайловича Невинного на сайте Inter-view.org
* Вячеслав Невинный // rutv.ru
* Вячеслав Невинный на сайте «Наше кино»
* Могила Вячеслава Невинного на Троекуровском кладбище (Официальный сайт Первого канала)
* д/ф «Вячеслав Невинный. Смех сквозь слезы» (Первый канал, 2015)
* Иветта Невинная «Найдена предсмертная исповедь Вячеслава Невинного», МК, 27.11.2019
* Александр Мельман «Всенародный Слава», МК 28.11.2014

Категори:ССРС актёраш
Конёк-Горбунок (маьӀнаш)

**Конёк-Горбуно́к** — туьйранан персонаж.
* «**[[Конёк-Горбунок]]**» — Ершов Петран байташкахь долу литературин туьйра (1834).

; Театрехь а, музыкехь а
* «Конёк-Горбунок» — Добронич Антунан балет  (1925).
* «Конёк-Горбунок» — «Чекхсагун» альбом чура «ДДТ» тобанан эшар (2014).
* «Конёк-Горбунок» — «Рок-Синдром» тобанан студин альбом (2016).
* «Конёк-Горбунок» — Виленский Ильян опера (1935).
* «Конёк-Горбунок, йа Паччахь-аьзни» — Сен-Леон Артуран либреттоца а, хӀоттамца а Пуни Цезаран балет (петарбухан Йоккха театр, 1864).
* «Конёк-Горбунок» — Вайнонен Василийн а, Маляревский Павелан а сценарица  Щедрин Родионан балет (Йоккха театр, 1960).

; Кинохь
* «Конёк-Горбунок» — Иванов-Вано Иванан мультфильм (1947, 1975).
* «Конёк-Горбунок» — Роу Александран фильм-туьйра (1941).
* «Конёк-Горбунок» — Гершт Борисан музыкин телеспектакль (Ленинградан телевизион, 1986).
* «Конёк-Горбунок» — Погодин Олеган фэнтезин фильм (Росси, 2021).
* «Конек-Горбуноках лаьцна туьйра» — Тулубьева Зоян а, Радунский Александран а фильм-балет (1961).

; Техника
* «Конёк-Горбунок» — советийн «Москвич-400» автомобилан кунйа (харц цӀе).
* «Конёк-Горбунок» — ТИА-МЦ-1 эӀана тӀера советийн ловзаран автомат.
* «Конёк-Горбунок» — серешкахь арахецна йоцу советий мотороллер.
* У-8 «Конёк-Горбунок» — 1923 шарахь дина а, 1935 шо кхаччалц лаьттина а хьалхара советийн серин хӀаваан кема. Дерриг дина 30 сов кема.
## Билгалдахарш
Смит, Дон (баскетболхо, 1910)

** Смит Дональд Хеддеус ** (1910 шеран 18 октябрь – 1994 шеран 27 январь) хилла америкин колледжан баскетболхо, иза левзина 1930-гӀа шерашкахь Питтсбурган университетехь. Иза левзина турслочун позицехь, локхалла 183 см, возалла 77 кг. Цунна NCAA йерригамерикин гулйина командехь кхаж тесира, цуо Малхбален лдмашнайукъара конференцехь Пантерз шозлагӀа чемпионалле йалийча. Бельвюра волу Смит, вевзаш вара ира баскетболан синхаам бахьнехь. Пенсе ваханчул тӀаьхьа иза Питтсбурган кӀоштан цергин лор вара.

## Билгалдахарш

## АХь
*NBL stats

Категори:«Акрон Файрстоун Нон-Скидс» ловзархой
Категори:Америкин колледжашкара баскетболхой божарий
Категори:Америкин баскетболхой божарий
Категори: Пенсильванера баскетболхой
Категори:Турслой (баскетбол)
Категори:Адамаш:Аллегейни (гуо, Пенсильвани)
Категори:«Питтсбург Пантерс» (баскетбол) ловзархой
Категори:«Питтсбург Пайретс» ловзархой
Категори:Питтсбурган шахьран гӀалин  гуонан  спортхой
ТӀалут

**ТӀа́лут** (), йа  **Ша́ул** (; ) — иза жуьгтийн дуьххьарлера паччахь а, Исраилан пачхьалкх йиллинарг а ву. ЯӀкъуб пайхамаран ﷺ кӀентан Биньяминан тӀаьхьенах ву иза. И паччахь хаьржинера Шамвиль пайхамаро ﷺ Делан омраца, шега исраилхоша шайн цхьаъ паччахь хӀоттаве аьлла даьхначу хенахь, тӀам тӀехь шайн куьйгалла деш. Исраилхоша емалдира Шамвила ТӀалут паччахь харжар, и хьал долуш ца хилла дела. Шамвила бехкбаьккхира исраилхошка, тӀаккха ТӀалута царна тӀехь куьйгалла дира Джалутан эскарна тӀехь толам баккхалц, Давуд пайхамаран ﷺ куьйгахула ша вийна хилла волу. ТӀалут пайхамар ца хилла, цо урхалла дира вайн эра хилале 1020—1000 шерашкахь гергга.

## Билгалдахарш
Жон (Базар-Коргонан кӀошт)

**Жон** — ГӀиргӀазойчоьнан Джалал-Абадан областан Базар-Коргонан кӀоштара эвла.

## Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Cахьтан аса
Сахьтан аса йу +6:00.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* ГӀиргӀазойчоьнан индексаш

Категори:Базар-Коргонан кӀоштан нах беха меттигаш
Молекула

**Молекула-**иза атомаш чулацаш химически жигара дакъалг ю.Молекуле чохь химически дазарш атомаш сецош ду.Молекулаш хила мега цхьана элементан атомашца хIоттина я тайп-тайпана элементан атомашца хIоттина.

## Химически цхьанакхетара типаш
Молекула хила мега:

* Оксид(мустлурган а,кIезигаха электроотрицательни элементан атомашца а хIоттина)
* Основани(металлан атомашца а,гидроксогруппашца а хIоттина)
* Мустал(цаметаллан атомашца а,мусталлин остаткан а хIоттина)
* Туьха(металлан атомашца а,мусталлин остаткан а хIоттина)
Дерриг дуьненан Ӏапказийн де

**Дерриг дуьненан Ӏапказийн де** () — ВКъКх иэсан де. Кхоьллина 2009 шеран 12 февралехь ВКъКх Инарлин Ассамблейс (резолюци № A/RES/63/111). Даздо хӀора шарахь, 8 июнехь.

## Ӏиданан истори
Официалан, лакхарчу пачхьалкхашна тӀегӀанехь, «дерригдуьненан Ӏапказийн де» хӀотторан ойла йукъайелира 1992 шарахь Бразилин гӀалахь Рио-де-Жанейрохь хиллачу дуьненайуккъера саммитехь.

Оцу хенахь дуьйна **дерриг дуьненан Ӏапказийн де** шуьйра даздо Дуьненан Ӏапказах хьакхабеллачара, массара аьлча санна.
Ӏилманчаша-экологаша, ихтиологаша, дукхаха йолчу аквариумийн, зоопаркийн, дельфинарийн персонало оцу дийнахь  координаци йой, берриг шайн ницкъ тӀебохуьйту Ӏапказан  флора а, фауна а Ӏалашйан уггаре цунна кхераме долчу — адаман сутараллех.

## Дийнан теманаш
## Дийнан теманаш
* 2018 шо — «Пластикин нехашца бехдаранца къовсам латтор а, Ӏапказийн могашалла латторах сацам а»
* 2017 шо —
* 2016 шо —
* 2015 шо — «Могуш Ӏапказаш, могуш планета»
* 2014 шо — «Цхьа планета, цхьа Ӏапказ»
* 2013 шо — «Ӏапказаш а, адамаш а»
* 2012 шо — «Кегийрхой: хийцамийн таьхьара тулгӀе»
* 2011 шо — «Вайн Ӏапказаш: вайн тӀаьхье денйеш»
* 2010 шо — «Вайн Ӏапказаш: таронаш а, кхайкхамаш а»
* 2009 шо — «Вайн Ӏапказаш, вайн жоьпалла»

## Хьажа кхин а
* Дерригдуьненан хӀордан де
* Дерригдуьненан хин резервийн де
* Дерригдуьненан гуонахьара кхоченан де
* Дерригдуьненан китийн де

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Резолюция Генеральной Ассамблеи ООН № A/RES/63/111
* United Nations — World Oceans Day (англ)
* Послание Генерального секретаря ООН по поводу впервые проводимого Дня океанов
* World Oceans Day

Категори:8 июнь
Категори:ВКЪКХ дуьненайукъара денош
Категори:Ӏапказаш
Категори:Экологин Ӏиданаш
Категори:8 июнан Ӏиданаш
Жизнь за жизнь (фильм, 1916)

«**Жизнь за жизнь**» — 1916-чу шарахь йаьккхина йолу Евгений Бауэр фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Вий (фильм, 1916)

«**Вий**» — 1916-чу шарахь йаьккхина йолу Владислав Старевич фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Король Парижа

«**Король Парижа**» — 1917-чу шарахь йаьккхина йолу Евгений Бауэр а, Ольга Рахманова а фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Барышня и хулиган (фильм, 1918)

«**Барышня и хулиган**» — 1918-чу шарахь йаьккхина йолу Евгений Славинский а, Владимир Маяковский а фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Ӏадда Ӏа, гӀайгӀане, Ӏадда Ӏа

**Ӏадда Ӏа, гӀайгӀане, Ӏадда Ӏа** () — 1918-чу шарахь йаьккхина йолу Пётр Чардынин, Чеслав Сабинский а, Вячеслав Висковский а фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Железная пята (фильм)

«**Железная пята**» — 1919-чу шарахь йаьккхина йолу Владимир Гардин, Тамара Глебова, Андрей Горчилин, Евгений Иванов-Барков, Леонид Леонидов а, Ольга Преображенская а фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
ЦӀечу фронтехь

**ЦӀечу фронтехь** () — 1920-чу шарахь йаьккхина йолу Лев Кулешов фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Серп и молот (фильм, 1921)

«**Серп и молот**» — 1921-чу шарахь йаьккхина йолу Владимир Гардин а, Всеволод Пудовкин а фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Похождения Октябрины

«**Похождения Октябрины**» — 1924-чу шарахь йаьккхина йолу Григорий Козинцев а, Леонид Трауберг а фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Броненосец «Потёмкин» (фильм)

«**Броненосец «Потёмкин»**» — 1925-чу шарахь йаьккхина йолу Сергей Эйзенштейн фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Аэро НТ-54

«**Аэро НТ-54**» — 1925-чу шарахь йаьккхина йолу Николай Петров фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Медвежья свадьба

**Берзан той** () — 1925-чу шарахь йаьккхина йолу Константин Эггерт а, Владимир Гардин а фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Шахматная горячка

«**Шахматная горячка**» — 1925-чу шарахь йаьккхина йолу Всеволод Пудовкин а, Николай Шпиковский а фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Декабристаш (фильм)

**«Декабристаш»** () — 1926-чу шарахь йаьккхина йолу Александр Ивановский фильм йу.

## Сюжет

## Рольшкахь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
Крюков, Константин Витальевич

**Константин Витальевич Крюков** () — оьрсийн театран а, кинон а актёр ву.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Официальный сайт
* https://web.archive.org/web/20190520084451/http://krukovcollection.com/

Категори:Россин актёраш
Касаткина, Людмила Ивановна

**Людмиила Ивановна Касаткина** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актриса йу. ССРС къоман артист (1975).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
*Людмила Касаткина. Страница на портале «Биограф». «Детство и личная жизнь». 

Категори:ССРС актрисаш
Андрейченко, Наталья Эдуардовна

**Наталья Эдуардовна Андрейченко** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актриса йу. РСФСР сийлахь артист (1984).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 
* 

Категори:ССРС актрисаш
Соловей, Елена Яковлевна

**Елена Яковлевна Соловей** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актриса йу. РСФСР къоман артист (1990).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Rusactors.ru: Елена Соловей
* Sem40.ru: Елена Соловей: «Сейчас у меня сорок детей» (17-03-2007)
* RUNYweb.com: Актриса Елена Соловей: «Внешний облик меняется, а суть одна и та же»

Категори:ССРС актрисаш
Шакуров, Сергей Каюмович

**Сергей Каюмович Шакуров** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РСФСР къоман артист (1991).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Сергей Шакуров на film.ru 
* Сергей Шакуров. Неофициальный сайт актёра 

Категори:ССРС актёраш
Селезнёва, Наталья Игоревна

**Наталья Игоревна Селезнёва** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актриса йу. РФ къоман артист (1996).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
*  
* 
* Любимая актриса Леонида Гайдая

Категори:ССРС актрисаш
Бурков, Георгий Иванович

**Георгий Иванович Бурков** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РСФСР сийлахь артист (1980).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Бурков Георгий Иванович — animator.ru
* Георгий Бурков — биография 
* 

Категори:ССРС актёраш
Андреев, Владимир Алексеевич

**Владимир Алексеевич Андреев** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1985).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Владимир Андреев: Досье на сайте театра имени Ермоловой
* Владимир Андреев: Профиль на сайте театра ГИТИСа 

Категори:ССРС актёраш
Дуров, Лев Константинович

**Лев Константинович Дуров** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1990).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Официальный сайт Льва Дурова
* Интервью (аудио) на радио «Эхо Москвы»
* Лев Дуров. Поэт и певица TREYA. Авангардный драматург Михаил Волохов. Lev Durov. Poet and singer Treya. Avant-garde dramatist Mikhail Volokhov 

Категори:ССРС актёраш
Дмитриев, Игорь Борисович

**Игорь Борисович Дмитриев** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РСФСР къоман артист.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Игорь Дмитриев: материалы, интервью
* Игорь Борисович Дмитриев на сайте rusactors.ru
* Могила на Серафимовском кладбище Санкт-Петербурга

Категори:ССРС актёраш
Белявский, Александр Борисович

**Александр Борисович Белявский** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РФ къоман артист (2003).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Вслух на ощупь. Об озвучивании фильмов // Коммерсантъ
* д/ф «Место смерти изменить нельзя. Тайна шестого этажа» (НТВ, декабрь 2022)

Категори:ССРС актёраш
Павлов, Виктор Павлович

**Виктор Павлович Павлов** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РФ къоман артист (1994).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 
* Могила на Кунцевском кладбище, уч.8
* Фильмография Виктора Павлова 

Категори:ССРС актёраш
Бортник, Иван Сергеевич

**Иван Сергеевич Бортник** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РФ къоман артист (2000).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Страница на сайте Театра на Таганке

Категори:ССРС актёраш
Золотухин, Валерий Сергеевич

**Валерий Сергеевич Золотухин** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РСФСР къоман артист (1987).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Биография, фильмография и фото Валерия Золотухина на сайте «Актёры советского и российского кино»
* Досье // Сайт ИТАР-ТАСС
* Мистика судьбы: Золотухин и Линдт
* Валерий Золотухин — певец русской души 
* 

Категори:ССРС актёраш
Клюев, Борис Владимирович

**Борис Владимирович Клюев** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РФ къоман артист (2002).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 
* Словесный автопортрет: Актёр Борис Клюев// *WomanHit*.*ru*
* Борис Клюев: «Простачка Воронина играть труднее, чем изысканных аристократов» // Московский комсомолец. — 2013. — 3 июля. 
* Интервью с Борисом Клюевым// *Kino-Teatr*.*ru*
* Разговор Бориса Клюева (с корреспондентом АиФ).
* Интервью журналу «Театрал»

Категори:ССРС актёраш
Васильева, Екатерина Сергеевна (актриса)

**Екатерина Сергеевна Васильева** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актриса йу. РСФСР къоман артист (1986).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Екатерина Васильева: «Привяжите себя к Богу» // radonezh.ru, 5.04.2011
* ВИДЕО. Документальный фильм «Неисчерпаемый источниче. Свято-Успенский Псково-Печерский монастырь» (2010 год) = https://web.archive.org/web/20141202023044/http://pravoslavie.kinoup.biz/film/svjatyni/124-neischerpaemyy-istochniche.html

Категори:ССРС актрисаш
Фатеева, Наталья Николаевна

**Наталья Николаевна Фатеева** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актриса йу. РСФСР къоман артист (1980).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Наталья Фатеева на сайте Центра театра и кино под руководством Никиты Михалкова 
* «Наталья Фатеева мечтала жить во рту у своей собаки». Интервью газете «Вечерний Харьков». 21 мая 2010 г. 
* Беседа на «Радио Свобода» 16.08.2009  // svobodanews.ru
* Интервью в дифирамбе на Эхо Москвы
* Биография Натальи Фатеевой в изложении Ф. Раззакова Биографии, мемуары, истории

Категори:ССРС актрисаш
Гребешкова, Нина Павловна

**Нина Павловна Гребешкова** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актриса йу. РФ сийлахь артист (2001).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 

Категори:ССРС актрисаш
Боьлак

**Боьлак** — хьуьнан коьрта массивех къаьстина йолу жима гӀаш долу диттийн хьун. Дитташ, дукхаха дерг, цхьа хан йолуш хуьлу. Масала, дакхан, махан, нажан боьлакаш. В. И. Дала кхин а, гӀишлошна гергара жима хьун, парк.

Кхин а цхьаьна хьесапашца йа Ӏалашонца къастийна хьуьнан дакъа.

## Говзаллехь

Дукхаха болчу исбаьхьалчийн боьлак сурт дилларан сюжет йу, Ӏаламан йуьхь йу.

## Оьздангаллехь
Дукхаха долчу къаьмнийн оьздангаллехь а, ламасташкахь а боьлак йеза меттиг йу. Иштта  В. И. Далан маьӀнийн дошамехь дешан маьӀна ду: хьарам хьун, Ӏалашйина хьун, цӀена латтош йолу жима хьун.

## Хьажа кхин а
* Йеза боьлак

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 

## Хьажоргаш

Категори:Хьаннаш
*
Позицеш баскетболехь

**Позици йа амплуа [[баскетбол]]ехь** коьртаниг кхоъ йу: турсло, форвард, центровой. Нагахь кӀоргера аьхкича, тӀаккха ловзархойн амплуа пхеа категоре йекъа мегар ду: ловзар дӀахьо турсло, тӀелета турсло, вайн форвард, веза (йа онда) форвард, центровой. И позицеш баскетболан бакъонаша нисйеш йац, лелайо формалан йоцу амалаш. Коьртаниг позицешна тобанаш йина майданна  тӀаьхь ловзархо лаьттачу хьесапца: хьалхара аса а, тӀаьхьара аса а.

Масех позицехь ловзало баскетболхо, мехала ловзархо ву тренерна а, цуьнан командера накъосташна, иштта ловзархо майдана тӀаьхь ларван хала ду. Оццу хенахь, ловзархо цхьаьна билгалчу позицехь ловзуш велахь а, ладаме ду универсалалла кхиор. Схьаэцаран позиции лаца ло ловзар дӀахьочо, йа буьрка лело хуу центровойс, тола гӀо до командина.

## ТӀехьара аса

### Ловзар дӀахьо турсло

Ловзар дӀахьо турсло (), йа **хьалхара лоьмар**, — баскетболан командин ловзархочун позици. Ловзар дӀахьо турслочун кхечарел гӀоле го ловзаран майда, тӀелатархойн латтаран мах хадабо позицин тӀелатарехь. Ловзар дӀахьо турслочо хӀора накъосто командина алсама пайда байтархьама, хьал а, меттиг а кхуллу майданна тӀаьхь, цунна хаа деза дуьхьалара командин чӀогӀа а, ледара а агӀонаш, хаарца шен командин гӀоле агӀонаш лелайо. Йерриг комбинацеш йолайо, дуьхьало чӀагӀйеш, сихха дӀабовдарх команда кӀелхьара йоккху. Оцу амплуа ловзархойн амалехь ду маьрша буьрка лелор, сихалла (цхьацца ловзар дӀахьо турслоша оцу компонентехь къовса тарло профессионалан байн атлеташца), хӀоз тӀекхача тӀахӀаьлла хилар, дукхаха берш лакха кхийсало, слэм-данкаш йан тарло лекхачу ловзархошка нийсса. Локхаллин йуккъера барам 185-190 см гергга.

Баскетбол гӀарайала йолайелла генарчу шерашкахь, 1-ра лоьмаран функции йара йеккъа тӀелатаран йуьххьехь комбинацеш йар бен, амма таханлера баскетболехь ловзар дӀахьочо тӀелатаран турслочун функцеш кхочуш йан таро йу, ишттачу ловзархочух дукха хьолехь олу «комбогардаш». Ишттачу ловзархочун къегина масала ду Аллен Айверсон, иза баскетболан барамца лоха волу (183 см) шен карьера йолийра ловзар дӀахьо турслочун позицехь, амма боккъала а даиманна левзира тӀелета турслочун позицехь.

### Центровой

Центровой (), йа **пхоьалгӀа лоьмар**, — баскетболан командера ловзархочун позици. Баскетболан командехь уггаре лекха ловзархо (210—225 см лекха), коьрта Ӏалашо — хӀоз бухахь ловзар. Оцу амплуара цхьацца ловзархойн цхьаьна хуьлу локхалла, атлетикин лакхара терхьаш, хӀозан генахь ловзар, веза форвардан позици лоцуш, цундела цӀе тиллина центрфорвард аьлла.

Центровойн позицин къобал бина говзанчаш бу  Уилт Чемберлен (цуьнан дукхаха йолу рекордаш хӀинца а йохийна йац — масала, цхьаьна ловзарехь 100 очко),  Белов Александр,  Сабонис Арвидас,  Яо Мин,  Дуайт Ховард, Шакил О'Нил, Патрик Юинг, Дэвид Робинсон, Билл Рассел, Хьаким Оладжьювон, Ӏабдул-Джаббар Карим къобал бина КъБАн йерриг хенан уггаре дика центройш аьлла.

## Билгалдахарш
Белвью

**Белвью** (инг. *Bellevue*) — АЦШ нах беха меттигаш.

* Белвью — Айдахо штатера гӀала.
*  — Кентукки штатера гӀала.
* Белвью — Небраска штатера гӀала.
* Белвью — Миннесота штатера гӀала.
* Белвью — Миннесота штате тауншип.
*  — Огайо штатера гӀала.
*  — Техас штатера гӀала.
* Белвью — Флоридера меттиг, АЦШ.
* Белвью — Вашингтон штатера гӀала.
*  — Белфастера харжаман гуо.

## Хьажа кхин а
* Бельвю
Аьчка оьмар

**Аьчка оьмар** — иза преисторехь а, адамаллин исторехь а хилла зама йу, аьчкан металлурги а, аьчка гӏирсаш а бар даржаран кеп йуьйцуш. Тайп-тайпанчу регионашкахь аьчка даккхаран технологеш гучуевлла тайп-тайпанчу хенашкахь.

## Билгалдахарш
Исраилан пачхьалкх

**Цхьанатоьхна Исра́илан пачхьалкх** () — иза хьалхалера жуьгтийн пачхьалкх йу. И кхоьллина Шамвиль пайхамаро а, жуьгтийн паччахьо Тӏалута а XI-чу бӏешарахь в. э. тӏеяле, 1030 шарахь гергга в. э. тӏеяле хила мега. Шолгӏачу бӏешарахь Ширачу Малхбален йоккха пачхьалкх хилира цунах, Тӏалут а, Давуд а, Сулайман а паччахьийн куьйгаллин кӏелахь.

Сулайман паччахь дӀакхелхина чул тӀаьхьа (930—920 шш. гергга в. э. тӏеяле) и пачхьалкх йекъаеллера шина декъе: къилбаседехьара Исраилан а, къилбера Яхӏудан а пачхьалкхаш аьлла.

## Билгалдахарш
Физикийн дакъалг

**Физикийн дакъалг** — иза цхьалха физикийн билгалаш долу дегӀ ду. Цхьаболу дакъалгаш хила мега вукхачу дакъалгашца хIоттина.

МогIаш гойту дакъалган барам (молекулийн (молекулаш), атоман (атомаш), субатоман (адронаш), элементарнийн (кваркаш,лептонаш)). БIогIамалгаш дакъалгин бустам гойту.

## Билгалдахарш

Категори:Элементарийн дакъалгийн физика
Категори:Элементарийн дакъалгаш
*
Спивак, Марьяна Тимофеевна

**Марьяна Тимофеевна Спивак** () — оьрсийн театран а, кинон а актриса йу.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Биография Марьяны Спивак на сайте Rusakters.ru — с фильмографией

Категори:Россин актрисаш
Дитковските, Агния Олеговна

**Агния Олеговна Дитковските** () — оьрсийн театран а, кинон а актриса йу.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 

Категори:Россин актрисаш
Муцениеце, Агата Эдгаровна

**Агата Эдгаровна Муцениеце** () — оьрсийн театран а, кинон а актриса йу.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Агата Муцениеце: персональный профиль // Сайт «Вокруг ТВ»
* Агата Муцениеце // Рубрика «Кто эта девушка?» в журнале «Maxim»
* Агата Муцениеце: персональное досье // Экспресс-газета
* Агата Муцениеце: интервью для Кино Mail.ru
* Агата Муцениеце: «В школе меня дразнили бомжом»  // Собеседник
* 

Категори:Россин актрисаш
Исакова, Виктория Евгеньевна

**Виктория Евгеньевна Исакова** () — оьрсийн театран а, кинон а актриса йу. РФ сийлахь артист (2019).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Виктория Исакова: Профиль на сайте Театра имени А. С. Пушкина
* Виктория Исакова: Досье на сайте «Энциклопедия отечественного кино»
* Неофициальный сайт Виктории Исаковой  // v-isakova.ru
* Виктория Исакова: Досье // afisha.ru

Категори:Россин актрисаш
Толстоганова, Виктория Викторовна

**Виктория Викторовна Толстоганова** () — оьрсийн театран а, кинон а актриса йу.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Толстоганова Виктория Викторовна. Биография, фильмография, фотографии актрисы. // ruskino.ru
* Виктория Толстоганова. Биография и фильмография.  Сетевое издание «Государственный интернет-канал „Россия“» // russia.tv

Категори:Россин актрисаш
Берлускони, Сильвио

**Си́львио Берлуско́ни** (; 1936 шеран 29 сентябрь, Милан, Италин пачхьалкхалла — 2023 шеран 12 июнь, Милан, Итали) — итальянийн пачхьалкхан а, политикин а гӀулакххо, доьуза Италин министрийн кхеташонан председатель (1994—1995, 2001—2005, 2005—2006, 2008—2011), предприниматель.

## Хьажоргаш

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Категори:Италин премьер-министраш
Юматов, Георгий Александрович

**Георгий Александрович Юматов** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РСФСР къоман артист (1982).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Юматов Георгий Александрович на сайте RUSactors.ru

Категори:ССРС актёраш
Гомель

**Го́мель** () — Белоруссин гӀала, Гомелан областан а, Гомелан кӀоштан административан центр, цуна йукъайогӀуш йац.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Белоруссин гӀаланаш
Категори:Гомелан областан гӀаланаш
Булгари (МаьӀнаш)

**Булгари** — булгарийн (болгарийн) шира пачхьалкх.
:* *[[Ийдалан Булгари]]*.
:* *[[Сийлахь Болгари]]*.
:* *[[Болгари]]*.
:* *[[Халкъан Республика Болгари]]*.

Кхин а маьӀнаш ду:
## Техника
* «Булгари» — 2011 шеран 10 июлехь хин буха дахана (ГӀезалойчоь) эркан пассажирийн Ӏаьнаркема.

## Ботаника
* Булгари — Булгарин доьзалера жӀалин нускалийн тайпа.
:* *[[Булгари томмагӀаш деш долу]]* — Булгари тайпана жӀалин нускалийн кеп.

## Топонимаш
*Булгари () — Чехин Къилба Морави мехкан  кӀоштара эвла.
*Булгари — Румынин Селаж жудецан  коммунера эвла.
*Булгари () — Словакин Банска-Бистрицан махкан Лученец гуонара эвла.
*Булгари () — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
*Болгари — Болгарин Бургасан областера эвла. Царево йукъараллин йукъайогӀу.
*Болгари — Болгарин Габровон областера эвла. Севлиево йукъараллин йукъайогӀу.
*Болгарин — Болгарин Хасковон областера эвла. Харманли йукъараллин йукъайогӀу.

## Компани
* **[[Bulgari]]** — хаза хӀумнаш йен италихойн компани.

**Булгари** (фамили)
* Булгари, Марк Николаевич (1794—1829 шеран 22 октябрь) — дипломат, велла йовхарийн цамгарх.
* Булгари, Николай Яковлевич (1805—1841) — декабрист.
* Булгари, Яков Николаевич (?—1828) — бакъволу статски хьехамча, декабристан да.

## Хьажа кхин
* Булгар (маьӀнаш)
* Болгар (маьӀнаш)
* Болгари
* Болгараш (маьӀнаш)
* Булгараш
* Ийдалан булгараш

## Билгалдахарш
Кара-Жыгач (Базар-Коргонан кӀошт)

**Кара-Жыгач** — ГӀиргӀазойчоьнан Джалал-Абадан областан Базар-Коргонан кӀоштара эвла.

## Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Cахьтан аса
Сахьтан аса йу +6:00.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* ГӀиргӀазойчоьнан индексаш

Категори:Базар-Коргонан кӀоштан нах беха меттигаш
Штраух, Максим Максимович

**Максим Максимович Штраух** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1965).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Владимир Юренев о Максиме Штраухе
* Новодевичье кладбище — '''фото''' 

Категори:ССРС актёраш
Ильин, Владимир Адольфович

**Владимир Адольфович Ильин** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РФ къоман артист (1999).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Владимир Ильин. Биография, фильмография, фотография актёра. // ruskino.ru

Категори:ССРС актёраш
Арихьа

**Ари́хьа** (; , Yeriḥo; , *Иерихо́*) — иза историн шира Пиластӏинан шахьар йу Урдан хин малхбузен хийистехь. Арихьа олучу провинцин столица йу. Бахархой 416 адам ду (2006).

## Билгалдахарш
Прилучный, Павел Валерьевич

**Павел Валерьевич Прилучный** () — оьрсийн театран а, кинон а актёр ву.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Павел Прилучный (Pavel Priluchnyi). Биография. Сайт «Вокруг ТВ» // vokrug.tv
* Прилучный Павел Валерьевич. Биография, фильмография, фотографии актёра. // ruskino.ru
* Павел Прилучный. Обзор фильмов с участием актёра. // afisha.ru
* Прилучный Павел Валерьевич (Павел Дэль). Биография. Сайт «Актёры советского и российского кино» // rusactors.ru
* ВИДЕО. Павел Прилучный, исполнитель главной роли в криминальной драме «Мажор», в гостях у программы «Вечерний Ургант» на «Первом канале» (выпуск от 18 декабря 2014 года). // urgantshow.ru
* ВИДЕО. В гостях у программы «Доброе утро» актёр Павел Прилучный, исполнивший главную роль в многосерийном художественном фильме «Мажор» (выпуск от 15 декабря 2014 года). Официальный сайт «Первого канала» // 1tv.ru

Категори:Россин актёраш
Глузский, Михаил Андреевич

**Михаил Андреевич Глузский** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1983).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Михаил Глузский на сайте Театра Киноактёра
*Глу́зский Михаил Андреевич/Большая российская энциклопедия

Категори:ССРС актёраш
Аль-Маидат

**Сурат аль-Маидат** () — иза Къуръанан доьалгӏа сурат ду.

## Билгалдахарш

Категори:Сураш
Бокс аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь 1980

**[[Аьхкенан Олимпийн ловзарш 1980|1980 шеран аьхкенан Олимпи́йн ловзаршкара]]** **[[бокс]]ех** латарехь къийсамаш хилира Москохахь, «Олимпийн» спорткомплексехь, 20 июлера 2 август кхаччалц.

11 комплект совгӀаташ къевсира 51 мехкара 217 боксёро. ХӀора возаллин категорехь цхьаьна мехкара цхьа боксёр бен лата ца мегара. Къовсамийн программин 1976 шеран Монреалан Олимпийн ловзаршца.

Массарел гӀоле летира кубахой, цара даьккхира 10 совгӀат: 6 дешин, 2 детин, 2 борзанан. Кубахой мидал йоцуш бисира 51 кг кхаччалц йолчу категорехь. Йерриг йисинчу спортан кепашкахь Москохахь кубахоша ца йаьккхира 2 дешин мидал бен. Кубахой боцачара цхьаьна мехко ца йаьккхира цхьаннал сов дешин мидал. Советийн боксёраш даьккхира 8 совгӀат: 1 дешин, 6 детин, 1 борзанан.

ГӀараваьлла кубин веза боксеро Теофило Стивенсона дешин мидал йаьккхира хьалхий-тӀаьхьий кхаа Олимпиадехь, иза исторехь шолгӀа кхузза олимпийн чемпион хилира боксехь, мажархо Ласло Папп дӀаваьлча. Кубахочо Эррера Анхела Москохахь шен шолгӀа олимпийн деши даьккхира.

Энтони Майкла, 54 кг кхаччалц категорехь борза даьккхина, Гайанин деира хӀокха дене кхаччалц дуьххьарлера олимпийн совгӀат спортан йерриг кепашкахь а. Оццу 54 кг кхаччалц йолчу категорехь Пиньянго Бернардос даьккхира Венесуэлин москохан Олимпиадера цхьаъ бен доцу совгӀат.

## Мидалхой

## Хьажоргаш
* Бокс на Олимпийских играх 1980 года в Москве 

Категори:Боксех латарехь дуьненайукъара къийсамаш ССРСхь
Категори:1980 шо боксехь
Категори: Боксех латарехь дуьненайукъара къийсамаш Россехь
Рихлик

**Рихлик** — Польшин нах беха меттигаш:
*Рихлик (Великопольскан воеводалла)
*Рихлик (Лебушанийн воеводалла)
Марецкая, Вера Петровна

**Вера Петровна Марецкая** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актриса йу. ССРС къоман артист (1949).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 
* 
* 

Категори:ССРС актрисаш
Лядова, Елена Игоревна

**Елена Игоревна Лядова** () — оьрсийн театран а, кинон а актриса йу.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 

Категори:Россин актрисаш
Файт, Андрей Андреевич

**Андрей Андреевич Файт** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РСФСР сийлахь артист (1950).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Под плащом Мельпомены

Категори:ССРС актёраш