Исаева, Султанан йоӀ Марьям

**Исаева, Султанан йоӀ Марьям** (  20 декабрь 1898, Одесса, Херсонан губерни — 17 октябрь 1977, Соьлжа-ГӀала, Чечен-ГӀалгӀайн АССР ) — поэт а, йаздархо а, нохчийн литература кхоьланчарех цхьаъ. Цо язйина масех школин учебник а, антологи а, иштта оьрсийн литература нохчийн матте йоккхуш дакъ лаьцна. Нохчийн яздархойн союзан а, СССР-н яздархойн союзан а декъашхо яра .

## Биографи
Да Ӏалхан-Юьртара схьаваьлла тайпан Зумсой волуш нохчо хила. Одессерчу университетан студент волуш, цо ялийра французийн зуда —Марьями нана   .

Султан юхавеара Нохчийчу, халкъан хьехархочун цӀе а эцна, шен дахар дӀаделла дешаран балхана: цо схьайиллина Лаха Невра юьртахь нохчийн берашна дуьххьарлера школа, цуьнан директоран болх а баьш. Яздархо Айсханов Шамсуддин Султанан дешархо вара, Исаев Марьям а санна, цуьнан дешархо вара гӀараваьлла яздархо а, политолог Авторханов Ӏабдурахьман а    .

1920-чу шарахь дуьйна М. Исаева дошкольни Нохчийн автономин дешаран отделан куьйгалхо яра. ХӀетахь гучуйовлу цуьнан дуьххьарлера исбаьхьаллин произведенеш — берашна лерина эшарш, стихаш, туьйранаш   .

1924 шарахь Марьямас болх бира Ростов-на-Донехь краевой зударийн отделехь . Цу хенах иза филологин университетехь доьшуш йара. Амма дукха хан ялале иза юхакхайкхира Соьлжа-гӀала балхе . Цул тӀаьхьа М. Исаева хӀоттийра Нохчийн Автономин Республикан халкъан дешаран декъан куьйгалхо   .

Цо вовшахтоьхна зударшна библиотекаш йоза-дешар ца хаарца къийсам латто, хӀунда аьлча хӀетахь зударшна дешар Ӏамо хала дара. Уьш меттигерчу бахархошна евзаш хилар гайтира, хӀора юьртахь а, гӀалахь а бохург санна гучудовла долийра, Исаева Марьям кест-кеста цигахь хьоьхуш яра  .

Нохчийн яздархойн союзан декъашхо яра 1932 шарахь дуьйна, 1934 шарахь дуьйна СССР яздархойн союзан декъашхо яра . 1937—1943 шерашкахь иза яра Нохч-ГӀалгӀайн меттигера Ӏилманан музейн директор. Исаеван кхоллараллин болх юкъахбелира 1944 шарахь нохчий цӀерабахаро   . Амма цо кхидӀа а язйира Казахстанехь — цӀерабаьхначу нехан а, белхалойн а, Ӏилманчийн а истори дуьйцуш йолу романаш  .

## Кхолларалла .
М. Исаевас нохчийн матте гочйина оьрсийн классически а, советски а литературин произведенеш. Цо гочдина А. Пушкинан, М. Лермонтовн, И. Крыловн, С. Маршакан, Н. Некрасовн, Т. Шевченкона, А. Чеховн, Л. Толстойн, кхин а болу авторийн произведенеш. Нохчийн школашна лерина цхьа могӀа школан учебникийн а, антологийн а, масех поэтически сборникан а автор ю иза; тӀаьхьарчу шерашкахь роман тӀехь болх беш яра иза. Романан хьалхара книга «Ирсийн орам» араелира 1964 шарахь, шолгӀаниг «Кхоллархой» 1970 шарахь, цуьнан произведенеш лаккхара мах хадийна критикаша а, ешархоша а, литературехь хьакъйолу меттиг дӀалаьцна   .

1930-чу шерашкахь язйина «ГӀамар», «Революционерийн илли» стихотворенеш а, Харачойн Зелимхех лаьцна стих а :

Композиторан Бексултанов Ӏумаран «Симфонически поэмина» бух хилла дӀахӀоьттира Исаеван «ГӀамар» цӀе йолу шина безаман кхоллам  .

## Библиографи

## Комментареш
Яздархочо, критико Бурчаев Хьалима  Исаевах Маремех лаьцна аьлла: " *Марьям баккъалла а шен Даймахках а, шен къомех а дог лозуш яра. МогӀарерчу, бехк боцуш бала хьоьгучу мискачу нехан кхолламах хьакхалуш долчу массо а хӀуманна сагатдеш яра иза"*  *.*

## Билгалдаккхарш

## Литература

* *Авторханов Абудрахьман* — «Дагалецамаш» — Франкфурт/Майн: Поссев-Верлаг, 1983; 17 см. ЛКЦН 83-207886 агӀонаш тӀехь. — ХХ-чу бӀешеран гӀовгӀанечу хиламийн фонехь авторан дахарх лаьцна дийцар.
* *Арсанукаев Ӏабдулла* - «Исаева Марьям»: Чечня Сегодня - Биография чеченской поэтесса и писателя
* *Сосланов Т., Гулиев С.* - «Ирсан орамах» лаьцна. «Ленинан некъ», 1964 шо, 10 январь.
* *А. У. Мальсагова, [[Туркаев, Хьасан Вахитович|Х.]] [[Туркаев, Хьасан Вахитович|В. Туркаев]] .* «Советски Нохчийчоьнан яздархой». 1969 шо.
* 
Категори:Хьалхара зударий говзаллехь
Категори:Гочдархой нохчийн матте
Категори:Жайнийн авторш
Категори:Нохчийчоьнан йаздархойн бертан декъашхой
Категори:ССРС йаздархойн бертан декъашхой
Категори:Нохчийн поэташ
Категори:Нохчийн йаздархой
Категори:ССРС хьехархой
Категори:Белларш Соьлжа-ГӀалахь
Категори:Википеди:Викихаамаш чуьра хьосташ йолу йаззамаш
Категори:Белларш 1977 шарахь
Категори:Бинарш Одессехь
Категори:Бинарш 1898 шарахь
Категори:Бинарш 16 декабрехь
Категори:Талланза гочдарш долу агӀонаш