Жоьра-баба

**Жоьра-ба́ба** — славянийн фольклоран персонаж, хӀост хилира славянийн мифологи. ЦӀармата йоккха стаг, холмачийн ницкъ болу бозбуунчаллин хӀумнаш йолу. Цхьа могӀа туьйранашкахь йешапах тарйо. Дукха хьолехь — харц персонаж, амма наггахь турпалхочун гӀоьнча хуьлу. Оьрсий доцуш, хуьлу словакийн а, чехийн а туьйранашкахь. Цул сов, йу ламастан персонаж Австрера Каринтин  славянийн хилла латтанашкахь, Ӏаьржаламанчоьнан масленицин персонаж, Сербин, Хорватин, Болгарин буьйсенан са.

## Жоьра-бабин васт фольклорехь
### Малхбален славянийн

Славянийн фольклорехь Жоьра-баба масех стабилан атрибуташ йу: цуьнан йиш ю магӀарш дан, мортар чохь лела, хьуьнан йистехь котаман когаш тӀаьхь долу цӀа чохь йеха), цунна гуонаха керт йу адаман даьӀахкех а, туьтанех а йина. Цуо Ӏехабой чукхойкху *дика кегий нах* а, кегий бераш а, уьш баархьама. Шен ижуна иза тӀаьхьайолу чилик чохь, девзигца тӀаьхьара ларш дӀа а йойуш. Туьйранахь «Паччахьан кӀант Иван а, Марья Моревна а» йеха Жоьра-баба «ворхӀ латтал дехьа, хӀордан гена йоццуш цӀеран эркал дехьа», цуьнан долахь дика говрийн рема а йу. Жоьра — кхаа иблисан йоьӀан нана йу.

В. И. Далас кхин тӀетуху: «иза Ӏаьржа корта а болуш, коч бен йоцуш йу, доьхка а дац: и шиъ низам доцуш хиларан лакхе йу».

Халкъан барта кхоллараллин теорин а, историн а коьртачу говзанчо В. Я. Проппа дийцарехь, , Жоьра-баба кхаа тайпана йу: луш йерг (цо туьйранан турпалхочунна говр йа магийна хӀума ло); бер лачкъориг; ткъа тӀемало Жоьра-баба, цуьнца «дахарна а доцуш, Ӏожаллина» къийсам латтош, туьйранан турпалхо кхиаран керлачу тӀегӀане кхочу. Жоьра-бабин зулам а, агрессивалла а цуьнан хӀу онда амалш яц, амма йеккъа цуьнан иррациональни, билгалдаьккхина доцу Ӏаламан гучудовларш ду.

Халкъан барта кхоллараллехь Жоьра-баба шалха хилар доьзна ду, цкъа делахь, хьуьнан хӀусамненан суьртаца, иза синтем бан беза, шолгӀа делахь, бераш бела тӀе а хаийна датта гӀертачу зуламечу дийнатан суьртаца. Жоьра-бабин и сурт доьзна ду цӀу зудчун функцица, кхиазхой инициаци Ӏадатехула дӀахьош. Иштта, дуккха а туьйранашкахь Жоьра-баба турпалхо ваа лууш, амма вузийна, малийна дӀахоьцу, цунна эханг йа цхьацца Ӏилма лой, йа турпалхо ша воду.

### Къилба славянийн
Славянийн хилла Каринтин латташ тӀаьхь Австрехь Жоьра-баба Ӏадатан персонаж йу Крещенин сарахь а, чимман каарехь хӀусамашкахула чекхйолуш (Масленицехь). Гуо тосуш цхьамма дечиган ког а буллий, астагӀа а лелхаш лелара — ширачу суьртехь Жоьра-баба гойтура боккха «гӀезан» ког а болуш.

Помурьян словенцаша бӀаьстенна дуьхьала богӀуш Юрийн дийнах, лелавора Баьццара Юрий йа «Весника», Ӏаьнах олура Жоьра-баба:

Сербехь, Ӏаьржаламанчохь, Хорватехь цуьнца кхерадо бераш, уьш дӀа ца бийшича (дуста Бабай).

Ӏаьржаломахь (Рисан гӀалахь) Масленицин ряженье олу Ӏадатехь цхьа декъахо кечло Жоьра-бабех, леладо карахь бер йа тайниг.

### ТӀехулара куц

Жоьра-баба дукха хьолехь йуьллу букара йахана йоккха стаг санна, беха, дукъ долу хьевзана мара болуш («цхьана сонера вукха соне кхаччалц Ӏуьллура Жоьра-баба, даьӀахкан ког, мара тхевнах а гӀортийна, бадаш охкийна»).

Суьрта тӀехь иза баьццара коч йоьхна, шекъана басахь коьрта хӀума а тиллина, лаптеш а, хеча а йуьйхина йу. Кхечу суьрт тӀехь Жоьра-бабин тӀаьхь цӀен юбка а, эткаш а йу. Туьйранахь хьахийна а дац Жоьра-бабин духар.

### Мифологин архетайп
Ламастехь Жоьра-баба лору хьуьнан нана, акхаройн а, олхазарийн а урхалча, дерриг дан луш йоккха стаг.

Жоьра-бабин зудчун васт доьзна ду йукъараллин дӀахӀоттаман матриархалан кхетамашца. Хьуьнан да Жоьра-бабин антропоморфизман жамӀ ду.

### Экран тӀаьхь
Актеро Милляр Георгийс кхоьллина Жоьра-бабин къеггина сурт цхьа могӀа советийн фильмашкахь («ТӀаьх хаза Василиса» (1939), «Морозко» (1964), «ЦӀе, хи,… цӀестан биргӀанаш» (1967), «Дашо маӀаш» (1972)). Режиссерера Роу Алексадра Жоьра-бабин роль кховдийра «Дашо маӀаш» чохь, Милляр реза ца хилира, довэккхийтира цуо, керла Жоьра-баба шега йалур йац аьлла. Дерриг хийцаделира, оцу йешапан роль ловзайе, цуьнан ши бӀешарахь климакс йолуш санна. Оцу белхаца Милляр чӀогӀа реза хилира.

***Фильмаш Жоьра-бабица***
* «ТӀаьх хаза Василиса» (1939), режиссёр Александр Роу, в ролашкахь Георгий Милляр
* «Морозко» (1964), режиссёр Александр Роу, ролех Георгий Милляр
* «ЦӀе, хи, цӀеста биргӀанаш» (1967), режиссёр Александр Роу, ролаьхь Георгий Милляр
* «Буьйсана кхойтталгӀа сахьтехь» (1969), режиссёр Лариса Шепитько, ролехь Зиновий Гердт
* «Самукъане бозбуунчалла» (1969), режиссёр Борис Рыцарев, ролаьхь Валентина Сперантова
* «Лада из страны берендеев» (1971), режиссёр Анатолий Буковский, ролаьхь Майя Булгакова
* «Дашо маӀаш» (1972), режиссёр Александр Роу, ролаьхь Георгий Милляр
* «Машин а, Витян а керла шеран хиламаш» (1975), режиссёраш Игорь Усов а, Геннадий Казанский а, ролаьхь Валентина Кособуцкая
* «Цигахь, ца девзачу некъаш тӀаьхь» (1982), режиссёр Михаил Юзовский, ролаьхь Татьяна Пельтцер

## Билгалдахарш

## Литература
**оьрсийн маттахь**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* (4.03.2016)
* 
* 
* 
* 
* 

**кхечу меттанашкахь**
* 
* 
* 

## Хьажоргаш

* *[[Ленский, Андрей Юрьевич|Ричард Псмит (Андрей Ленский)]]*. Яги // Журнал Лучшие компьютерные игры. № 11 (84) ноябрь 2008. 
* Бáба−Ягá (Бáба−ягá, бáба−ягá) // Мультимедийный лингвострановедческий словарь «Россия»

Категори:Оьрсийн халкъан туьйранаш чура персонажаш
Категори:Славянийн мифологин мифан хӀумнаш
Категори:Болгарийн мифологи
Категори:Нохчийн мифологи
Категори:Бозбуунчаш
Категори:Йешапаш
Категори:Кинозуламхой