Шайх Мансур

**Шайх Мансур (Ушурма)** (; 1760—1794) — тӀеман-политикин а, динан гӀуллакххо, исламан хьехамча, тӀемабаьчча, Къилбаседа Кавказан хьалхара имам. 1785—1791 шерийн Къилбаседа Кавказан халкъан-маршонан боламан тхьамда. Советийн историографехь вевза хьалхара кавказан революционер санна.

## Биографи
Нохчий, схьавалар элистанжхойн  тайпанара. Мансуран да — ШаӀбаз, вежарашца Ӏеламхица а, Шахьбица а, кхелхира БугӀан-йуьрта Тевзана уллерачу кӀотарара 1740 шарахь. Мансуран дайн кӀотар лаьттара хӀинца Хоттане хиллачохь.

XVIII бӀешо чекхдолуш Мансур волавелира шен Ӏилма нохчашна йукъахь хьеха, цуо нах дуьхьала бохура Россина.

1785 шеран 8 мартехь инарлас Петлинг хаийтира рапортца  инарла-аншефан П. С. Потёмкинан, Кавказан сардална Соьлжан дехьара хьаннашкахь дин хьоьхург ваьлла. Цига хьажийра шпионаш. Царех цхьаьнна аьтту белира БугӀан-йуьртахь, шайхан коьртачу штабехь хила, цигахь теллира, бахархой БугӀан-йуьртахь гуллой а, цара кечам бойла ГӀебартачоьнан тӀела «уьш шариӀатан кӀела бало». Цунна кхин а хиира, Ушурма (шайх Мансур) хӀинцале зӀе тесний ЖӀайн Умаханца, уггаре Ӏаткъаме эланца ДегӀастана. Оцу хенахь полковника Матсена, Бури-ГӀалин гӀопан коменданто, хаийтира инарлин Потёмкинан, вевзаш волу Шайх-Мансур чувеина ГӀебарта, оцу кӀоштан ламанхой кхерамаш туьйсуш бу оьсашна. Оцу хенахь Россин Ӏедал гӀоьртира саца бала гӀерташ болу гӀаттам, дуккха тӀедуьллура нохчашна дин дуьцург схавалар. 1785 шеран хьалхарчу декъехь имаман агӀончаш тӀекхеташ бара. Хьалха бара БугӀана-йуьртан гергара нохчий, цул тӀехьа ДегӀастанан ламанхой (лаьзгий, жӀай, саьрхой), гӀумкий, ламанхой ГӀебартан а, Кубанан а (чергазий).

1785 шеран аьхка гӀоьртира йуха а Ӏусманшца  зӀене вала, султанега дахьийтира хьалхара кехат, хоуьйтур ша муьтӀахт бархо вуйла, дош делира йукъара мостагӀчунна ша тӀелетар вуй. Даьржара эладиташ «гӀазотан» эскаш тӀелета бохуш. Элас Потёмкина-Таврин Григорийс 1785 шеран 6 майхь омар делира шен гергарчу инарлега Потёмкин Павелин, Кавказан сардалан, шайх Мансур йийсар вие «гӀоле йу цӀий а ца Ӏанош».

## Иэс

* 1838 шарахь шен «Чергзийчу некъбар» жайнахь Эдмонд Спенсера дӀайазйина Мансуран лерина илли, иза локхура меттигера илланчаша, гайтина Мансур йерриг кавказан турпалхо санна.
* Виноградов Анатолийс роман «Шайх Мансур» йазйина 1934 шарахь.
* Йаздархочо Ионина Надеждас йукъатоьхна Шайх Мансур «100 сий долу йийсархойн» испискина»
* Шайх Мансур йукъатоьхна «Исламан 100 Сий долу адамашна» йукъатоьхна

## Хьажа кхин а
* Къилбаседакавказан имамат

## Билгалдахарш
;Комментареш

;Хьосташ

## Литература
* 
* 
* 
* 
* *[[Виноградов, Анатолий Корнелиевич|Виноградов А. К.]]* Шейх Мансур. — Москва: Журнально-газетное объединение, 1934, 44 с., 4 с. объявл.; 15х11 см. — (Библиотека «Огонек»; № 18 (789)).
* 
* 
* 

## Хьажоргаш
* 
* Шейх Мансур — «басурманский зверь» или итальянский авантюрист?
* Шейх Мансур: миф и человек, Интернет-версия журнала «Русский Дом» № 1, 1997.
* Кавказская война «Эпоха шейха Мансура» док фильм ГТРК «Грозный»

Категори:Шайх Мансуран болам
Категори:Оьрсийн-туркойн тӀеман декъашхой (1787—1791)
Категори:Нохчийчоьнан политикаш
Категори:Нохчийчоьнан динан гӀуллакххой
Категори:Шайх Мансур
Категори:XVIII бӀешеран гӀаттаман куьйгалхой
Категори:Россин имперехь валлалц хан тоьхнарш‎
Категори:Йийсарехь белларш