open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сосновски (Самарин область)

**Сосновски** () — Россин Федерацин Самарин областан Кинелан кӀоштара эвла.
## Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь. 
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 30 адам леррана 2010 шарахь.

## Сахьтан аса

Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4).  Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Кинелан кӀоштан индексаш 

Категори:Кинелан кӀоштан нах беха меттигаш
Темни (Вельскан кӀошт)

**Темная** () — Россин Федерацин Архангельскан областан Вельскан кӀоштара дӀатесна эвла.
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).

2010 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.

## Билгалдахарш

Категори:Вельскан кӀоштан нах беха меттигаш
Турински Слобода

**Турински Слобода** () — Свердловскан областан эвла, Турински Слободан кӀоштан административан центр.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (97%).

## Билгалдахарш

Категори:Турински Слободан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Уфа-Шигири

**Уфа-Шигири** () — Свердловскан областан Нижнесергинскан кӀоштара эвла.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: гӀезалой (86%), башкираш (11%).

## Билгалдахарш

Категори:Нижнесергинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Фомински (Махнёвскан муниципалан кхоллар)

**Фоминское** () — Свердловскан областан Махнёвскан муниципалан кхоллам йукъайогӀу эвла.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (94%), чувашаш (6%).

## Билгалдахарш

Категори:Махнёвскан муниципалан кхоллам нах беха меттигаш
Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Черемхово (Калининградан область)

**Черемхово** () — Россин Федерацин Калининградан областан Гурьевскан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
## Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь UTC-н дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу..

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Гурьевскан гӀалин гуо индексаш

Категори:Гурьевскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Широки Речка

**Широкая Речка** () — Свердловскан областан Екатеринбург йукъайогӀу эвла.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (82%), гӀезалой (4%), удмурташ (7%).

## Билгалдахарш

Категори:Екатеринбург нах беха меттигаш
Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Южни (Агаповкан кӀошт)

**Южни** () — Челябинскан областан Агаповкан кӀоштара эвла.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: гӀезалой (20%).

## Билгалдахарш

Категори:Агаповкан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Юдина (Ирбитан гӀалин гуо)

**Юдина** () — Свердловскан областан Ирбитан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).

## Билгалдахарш

Категори:Ирбитан гӀалин гуо нах беха меттигаш
Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Сухановка (Дальнереченскан кӀошт)

**Сухановка** () — Приморьен мехкан Дальнереченскан кӀоштара эвла.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (69%), украинаш (15%), корейш (16%).

## Билгалдахарш

Категори:Дальнереченскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Петровски (Опаринан кӀошт)

**Петровски** () — Кировн областан Опаринан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.

## Билгалдахарш

Категори:Кировн областан Опаринан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Бисерть

**Бисерть** () — Свердловскан областан гӀалин кепара эвла, Бисертан гӀалин гуо административан центр.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий, гӀезалой һ.б..

## Билгалдахарш

Категори:Бисертан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Верхни Дуброво (Свердловскан область)

**Верхни Дуброво** () — Свердловскан областан Белоярскан кӀоштара гӀалин кепара эвла.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий, гӀезалой.

## Билгалдахарш

Категори:Свердловскан областан Белоярскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Албахтино

**Албахтино** (, ) — Чувашин Красноармейскан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429625. ОКАТО - 97224805002. Код КЛАДР - 2101000000200.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 229 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Красноармейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Вотланы (Комсомольскан кӀошт)

**Вотланы** (, ) — Чувашин Комсомольскан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429620. ОКАТО - 97224830002. Код КЛАДР - 2101000001300.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 134 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (99%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Комсомольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Починок-Быбыть

**Починок-Быбыть** (, ) — Чувашин Комсомольскан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429143. ОКАТО - 97221820001. Код КЛАДР - 2100900004500.

Налоган органан код  - 2132.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 392 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (98%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Чувашин энциклопеди.
* Ҫамрӑксен театрӗ Пучинкере пулнӑ

Категори:Чувашин Комсомольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Шупоси (Моргаушин кӀошт)

**Шупоси ** (, ) — Чувашин Моргаушин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429538. ОКАТО - 97232855009. Код КЛАДР - 2101300016900.

Налоган органан код  - 2136.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 218 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100,00%),.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Моргаушин кӀоштан нах беха меттигаш
Абашево (Чуваши)

** Абашево** (, ) — Чувашин Чебоксаран кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429500. ОКАТО - 97244804001. Код КЛАДР - 2101700000200.

Налоган органан код  - 2135.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 838 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Чебоксаран кӀоштан нах беха меттигаш
Авруй

** Авруй** (, ) — Чувашин Вурнаран кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429209. ОКАТО - 97210836002. Код КЛАДР - 2100500000300.

Налоган органан код  - 2133.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 5 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Вурнаран кӀоштан нах беха меттигаш
Аксарино (Мариински Посадан кӀошт)

** Аксарино** (, ) — Чувашин Мариински Посадан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429567. ОКАТО - 97229845002. Код КЛАДР - 2101200000200.

Налоган органан код  - 2135.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 577 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (99,27536232%), оьрсий (1,449275362%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Мариински Посадан кӀоштан нах беха меттигаш
Арабоси

** Арабоси** (, ) — Чувашин Урмаран кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429403. ОКАТО - 97238805001. Код КЛАДР - 2101500000300.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 1502 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (98,34824501%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Урмаран кӀоштан нах беха меттигаш
Зеленовка (Вурнаран кӀошт)

** Зеленовка** (, ) — Чувашин Вурнаран кӀоштара дӀатесна эвла.

Поштан индекс — 429208. ОКАТО - 97210844002. Код КЛАДР - 2100500013000.

Налоган органан код  - 2133.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 0 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: хууш дац.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Вурнаран кӀоштан нах беха меттигаш
Мали Камаево

** Малое Камаево** (, ) — Чувашин Мариински Посадан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429584. ОКАТО - 97229850006. Код КЛАДР - 2101200003900.

Налоган органан код  - 2135.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 262 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (95,39007092%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Мариински Посадан кӀоштан нах беха меттигаш
Малые Шигали

**Мали Шигали** (, ) — Чувашин Урмаран кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429402. ОКАТО - 97238860002. Код КЛАДР - 2101500002000.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла билгесез стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: хууш дац.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Урмаран кӀоштан нах беха меттигаш
Мариински Посад

**Мариински Посад** (, ) — Чувашин Мариински Посадан кӀоштара  гӀала .

Поштан индекс — 429573. ОКАТО - 97229501000. Код КЛАДР - 2101200100000.

Налоган органан код  - 2135.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 9088 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (53,02953415%), оьрсий (46,85882472%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Мариински Посадан кӀоштан нах беха меттигаш
Нови Атлашево

**Нови Атлашево** (, ) — Чувашин Чебоксаран кӀоштара гӀала .

Поштан индекс — 429509. ОКАТО - 97244848001. Код КЛАДР - 2101700008800.

Налоган органан код  - 2135.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла билгесез стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (89,69012453%), оьрсий (10,51259774%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Чебоксаран кӀоштан нах беха меттигаш
Сине-Кинчеры

** Сине-Кинчеры** (, ) — Чувашин Урмаран кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429413. ОКАТО - 97238862004. Код КЛАДР - 2101500003500.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 152 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Чувашин энциклопеди.
* Ҫӗнӗ Кинчер шкулне хупма пултараҫҫӗ
* В Чувашии школа со 135-летней историей оказалась под угрозой закрытия

Категори:Чувашин Урмаран кӀоштан нах беха меттигаш
Сятра-Марги

** Сятра-Марги** (, ) — Чувашин Чебоксаран кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429521. ОКАТО - 97244812004. Код КЛАДР - 2101700012200.

Налоган органан код  - 2135.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 240 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Чувашин энциклопеди.
* Маркасем ялтан тракторсăр тухаймаççĕ
* Жители пяти деревень Чебоксарского района в распутицу месят грязь

Категори:Чувашин Чебоксаран кӀоштан нах беха меттигаш
Урмары

** Урмары** (, ) — Чувашин Урмаран кӀоштара штб .

Поштан индекс — 429400. ОКАТО - 97238551000. Код КЛАДР - 2101500000100.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 5679 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (92,57837492%), оьрсий (7,405630198%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Урмаран кӀоштан нах беха меттигаш
Чемурша

** Чемурша** (, ) — Чувашин Чебоксаран кӀоштара эвла. XIX бӀешо — Казанан губерни, Россин импери.

Поштан индекс — 428011. ОКАТО - 97244880004. Код КЛАДР - 2101700015500.

Налоган органан код  - 2135.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 442 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (98,33887043%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Чувашин энциклопеди.
* Историческая информация о село Чемурша 

Категори:Чувашин Чебоксаран кӀоштан нах беха меттигаш
Чалым-Кукшум

** Чалым-Кукшум** (, ) — Чувашин Вурнаран кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429219. ОКАТО - 97210846003. Код КЛАДР - 2100500009900.

Налоган органан код  - 2133.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 315 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (98,69281046%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Вурнаран кӀоштан нах беха меттигаш
Чинеры

** Чинеры** (, ) — Чувашин Мариински Посадан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429561. ОКАТО - 97229810005. Код КЛАДР - 2101200007100.

Налоган органан код  - 2135.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 18 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Мариински Посадан кӀоштан нах беха меттигаш
Анаткасы (Красноармейскан кӀошт)

**Анаткасы** (, ) — Чувашин Красноармейскан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429635. ОКАТО - 97224810002. Код КЛАДР - 2101000000400.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 142 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Красноармейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Буртасы (Урмаран кӀошт)

** Буртасы** (, ) — Чувашин Урмаран кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429412. ОКАТО - 97238858002. Код КЛАДР - 2101500001000.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 1101 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (99,50940311%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Урмаран кӀоштан нах беха меттигаш
Ишлеи (станци)

** Ишлеи** (, ) — Чувашин Чебоксаран кӀоштара станция .

Поштан индекс — 429520. ОКАТО - 97244832001. Код КЛАДР - 2101700004000.

Налоган органан код  - 2135.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 40 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (87,93267704%), оьрсий (11,97205462%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Чебоксаран кӀоштан нах беха меттигаш
Октябрьски (Сысертан гӀалин гуо)

**Октябрьски** () — Свердловскан областан Сысертан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (63%), гӀезалой (22%), башкираш (12%).

## Билгалдахарш

Категори:Сысертан гӀалин гуо нах беха меттигаш
Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Верхние Серги (Верхние Сергин гӀалин гуо)

**Верхни Серги** () — Свердловскан областан Верхние Сергин гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий, гӀезалой һ.б.

## Билгалдахарш

Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Категори:Нижнесергинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Алгукасы

**Алгукасы** (, ) — Чувашин Аликован кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429260. ОКАТО - 97205850002. Код КЛАДР - 2100300000400.

Налоган органан код  - 2133.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 21 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Аликован кӀоштан нах беха меттигаш
Питишево

**Питишево** (, ) — Чувашин Красни Четайн кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429045. ОКАТО - 97226835006. Код КЛАДР - 2101100004800.

Налоган органан код  - 2136.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 338 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Красни Четайн кӀоштан нах беха меттигаш
Синькасы (Шумерлян кӀошт)

**Синькасы** (, ) — Чувашин Шумерлян кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429103. ОКАТО - 97250845005. Код КЛАДР - 2101900004400.

Налоган органан код  - 2138.

## Бахархой

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (98,68%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Шумерлян кӀоштан нах беха меттигаш
Тенеево (Чуваши)

**Тенеево** (, ) — Чувашин Янтикован кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429295. ОКАТО - 97258810003. Код КЛАДР - 2102200002300.

Налоган органан код  - 2134.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 287 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (96,82%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Янтикован кӀоштан нах беха меттигаш
Нижни Ёлыши

**Нижние Ёлыши** (, ) — Чувашин Аликован кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429261. ОКАТО - 97205875007. Код КЛАДР - 2100300004800.

Налоган органан код  — 2133.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 157 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (97%), оьрсий (3%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Аликован кӀоштан нах беха меттигаш
Нижни Карачуры

**Нижние Карачуры** (, ) — Чувашин Аликован кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429255. ОКАТО - 97205830004. Код КЛАДР - 2100300004900.

Налоган органан код  - 2133.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 36 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Чувашин энциклопеди.
* Анкартинче клуб туса лартнӑ* 
* В гостях у сказки: возле дома жительницы деревни Аликовского района поселились волшебные персонажи

Категори:Чувашин Аликован кӀоштан нах беха меттигаш
Абамза (Батыреван кӀошт)

**Абамза** (, ) — Чувашин Батыреван кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429362. ОКАТО - 97207860002. Код КЛАДР - 2100400000200.

Налоган органан код  - 2132.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 503 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Батыреван кӀоштан нах беха меттигаш
Шаймурзино (Чуваши)

**Шаймурзино** (, ) — Чувашин Яльчикин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429396. ОКАТО - 97255815006. Код КЛАДР - 2102100005500.

Налоган органан код  - 2132.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 209 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100,00%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Яльчикин кӀоштан нах беха меттигаш
11 лет Чувашии

**11 лет Чувашии** (, ) — Чувашин Ибресин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429708. ОКАТО - 97213815007. Код КЛАДР - 2,1006E+12.

Налоган органан код  - 2133.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 46 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (76%), оьрсий (17%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Ибресин кӀоштан нах беха меттигаш
Верхни Кляшево

**Верхни Кляшево** (, ) — Чувашин Ибресин кӀоштара деревня .

Поштан индекс — 429707. ОКАТО - 97213855002. Код КЛАДР - 2100600001400.

Налоган органан код  - 2133.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 247 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (98%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Ибресин кӀоштан нах беха меттигаш
Ибреси

**Ибреси** (, ) — Чувашин Ибресин кӀоштара штб .

Поштан индекс — 429701. ОКАТО - 97213551000. Код КЛАДР - 2100600000100.

Налоган органан код  - 2133.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 8415 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (71%), оьрсий (26%), гӀезалой (2%), мордвалар (1%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Ибресин кӀоштан нах беха меттигаш
Савка

**Савка** (, ) — Чувашин Ибресин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429705. ОКАТО - 97213845003. Код КЛАДР - 2100600004600.

Налоган органан код  - 2133.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 47 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Чувашин энциклопеди.
* Чăваш Енри пурăнан вырăнсем 
* Савкка ялĕ 90 çулта
* Савккасем ял уявӗнче савӑннӑ
* День деревни Савка

Категори:Чувашин Ибресин кӀоштан нах беха меттигаш
Липовка (Ибресин кӀошт)

**Липовка** (, ) — Чувашин Ибресин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429721. ОКАТО - 97213840003. Код КЛАДР - 2100600002500.

Налоган органан код  - 2133.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 409 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (96%), гӀезалой (3%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Чувашин энциклопеди.
* Çăкалăхра пулă тытмалла ăмăртнă
* Ҫӑкалӑх 90 ҫулхи юбилейне паллӑ тунӑ
* Çăкалăх ялĕн уявĕ

Категори:Чувашин Ибресин кӀоштан нах беха меттигаш
Вторые Хоршеваши

**Вторые Хоршеваши** (, ) — Чувашин Красни Четайн кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429046. ОКАТО - 97226850003. Код КЛАДР - 2101100001500.

Налоган органан код  - 2136.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 265 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Красни Четайн кӀоштан нах беха меттигаш
Аксарино (Чуваши)

**Аксарино** (, ) — Чувашин Канашан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429321. ОКАТО - 97216819002. Код КЛАДР - 2100700000200.

Налоган органан код  - 2134.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 443 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (96%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Канашан кӀоштан нах беха меттигаш
Вутабоси

**Вутабоси** (, ) — Чувашин Канашан кӀоштара село .

Поштан индекс — 429304. ОКАТО - 97216816001. Код КЛАДР - 2100700002300.

Налоган органан код  - 2134.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 855 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (86%), оьрсий (13%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Канашан кӀоштан нах беха меттигаш
Напольные Котяки

**Напольные Котяки** (, ) — Чувашин Канашан кӀоштара эвла.

поштан индекс — 429145. ОКАТО — 97216808005. Код КЛАДР — 2100700005400.

Налоган органан код — 2134.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 748 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (96 %).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Канашан кӀоштан нах беха меттигаш
Айдарово (Чуваши)

**Айдарово** (, ) — Чувашин Козловкан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429435. ОКАТО - 97219805002. Код КЛАДР - 2100800000300.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 18 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (91%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Козловкан кӀоштан нах беха меттигаш
Карамышево (Чуваши)

**Карамышево** (, ) — Чувашин Козловкан кӀоштара село .

Поштан индекс — 429446. ОКАТО - 97219830001. Код КЛАДР - 2100800002200.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 493 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (98%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Козловкан кӀоштан нах беха меттигаш
Янтиково (Янтикован кӀошт)

**Янтиково** (, ) — Чувашин Янтикован кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429290. ОКАТО - 97258845001. Код КЛАДР - 2102200000100.

Налоган органан код  - 2134.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 3151 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (91,83%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Янтикован кӀоштан нах беха меттигаш
Мациев, Ахьмат Гехаевич

**Маци́ев Ахьма́т Геха́евич** (1902 шо, Соьлжа-ГӀала, Терски область, Россин импери — 1968, Соьлжа-ГӀала, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, СССР) — нохчийн Ӏилманча, хьехархо, нохчийн йозан бухбиллинчарах цхьаъ, 50 сов Ӏилманийн белхан автор, Филологин Ӏилманийн кандидат.

## Биографи
Иза винера Соьлжа-ГӀалахь 1902 шарахь совдегарийн доьзаллехь. Цуьнан да вара Геха Магомедович Мациев, хьалхара гильдин совдегар. Цуьнан ненан цӀе йара Келимат. Иза йара нохчийн инарлан Алиев Эрис-Ханан йиша.

1917 шарахь Октябран революци хиллачул тӀехь цера рицкъ Ӏедалас дӀадеккхира. Мациевс 14 шо кхаьчча тӀехдика чекхйаьккхира Соьлжа-ГӀалин реальни училище а, цул тӀаьхьа — Нохчийн пачхьалкхан хьехархойн институт а.

Жима волу хенара дуьйна иза вара меттанаш Ӏамо лууш, къестина нохчийн мотт дукха безара цунна. Цо даимна шеца лелайора блокнот. Цу чохь цо дӀайаздора шен хезна керла дешнаш.

Нохчийн лексикан материал лоьхуш Мациев йеррига Нохчийчоьхула чекхвелира. Цо гулдора нохийн кицаш а, ира дешнаш а.

Цу хенахь цхьаа боккха лексикографин болх бацара, гӀарваьлла кавказовед барона Усларас йазйина монографи йоцург — Кавказан Этнографи. Меттан Ӏилма. II. Нохчийн мотт, Тифлис, 1888 шо.

1927 шарахь «Серло» арахоьцийлехь арайелира Мациевс кечйина хьлхара «Нохчийн-оьрсийн дошам». 1930 шарахь Мациев вара Нохч-ГӀалгӀайн историн а, меттан а, литературин а талламийн институтехь меттан секторан куьйгалхо.

1931 шарахь иза вара «Нохчийн меттан грамматика» хӀоттош йолу авторийн тобан куьйгалхо. Иза арахийцира 1933 шарахь.

1937 шарахь цунна Ӏедалас таӀазар дира вукха бевзаш болу интеллигенцин векалийн йукъахь. Иза масийттуза чувоьллира, Казахстане дӀахьажийра. Цо 15 шо набахтехь деккхира. 1957 шарахь иза йухаметтахӀоттинера. Иза шен доьзалца Алма-Атара цӀавирзира. Цул тӀаьхьа иза йуха а болх бан волавелира.

Иза вара школан учебникаш а, абат а, нохчийн меттан орфографи а хӀоттош а, нохчийн фольклор гулаш а, арахоьцуш а. Иза вевзаш ву шина а, кхаа а меттахь йолу дошамаш хӀоттайаран бахьнехь.

Цуьнан коьрта Ӏилманийн болх бара 1961 шарахь арахецна «Нохчийн-оьрсийн дошам». Цу чохь дара 20 000 дош. И хӀоттош цо 20 шо деккхира. 1963 шарахь и болх баран Мациеван йелира филологийн Ӏилманийн кандидатан цӀе.

Иштта иза вара «Оьрсийн-нохчийн дошам хӀоттош». «П» элп кхаччалц бен болх бан ца ларира иза валара бахьнехь. И болх чекх беккхира А. Т. Карасаевс.

Иштта иза вара нохчийн диалекташ толлуш. Цо йазйира «Нохчийн меттан йоца грамматикин очерк» а, «Нохчийн меттан чӀеберлойн диалект» а, «Таханлера нохчийн меттан лексикологи» а, и. к. д. Иза вара школехь а, институтехь а хьехархо болх беш а, къона Ӏилманан белхалойна гӀо деш а. Цуьнан дукха дешархой кхоно хилира филологийн Ӏилманийн доктораш.

Иза велира болх беш хенахь 1968 шарахь.

## Доьзалла
Мациеван зуда Гуцина йара воккху гӀебартойн говрашлелорхон Лафишеван йоӀ. Цера дара пхиъ бера.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Ахмат Мациев: первый чеченский ученый-языковед
* Чеченский Даль — Ахмет Мациев 
* Мациев Ахмат Гехаевич (1902—1968). ЖЗЛ 

Категори:Нохчийн Ӏилманчаш
Мациев

И фамили йолу нах:

* Мациев, Ахмат Гехаевич - нохчийн Ӏилманча, хьехархо, нохчийн йозан бухбиллинчарах цхьаъ, 50 сов Ӏилманийн белхан автор, филологин Ӏилманийн кандидат.
* Мациев, Ислам Хамзатович - нохчийн дзюдоист, 4-за Россин чемпион (1995—1997, 1999), масийттуза Россин а, Европин а, дуьненан а чемпионатийн совгӀатхо, халкъашна юккъера турнирийн совгӀатхо, Россин халкъашна юккъера классан спортан говзанча.
Авданкасы

**Авданкасы** (, ) — Чувашин Моргаушин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429533. ОКАТО - 97232870002. Код КЛАДР - 2101300000200.

Налоган органан код  - 2136.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 132 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100,00%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Моргаушин кӀоштан нах беха меттигаш
Калайкасы

**Калайкасы** (, ) — Чувашин Моргаушин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429541. ОКАТО - 97232830004. Код КЛАДР - 2101300005200.

Налоган органан код  - 2136.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 157 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100,00%),.

## Литература
* Л.П.Сергеев, «Моргаушский район. Краткая энциклопедия», Чебоксары, 2002.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Чувашин энциклопеди.
* Калайкасси шкулӗнче «Чӑваш ачи чӑвашах» фестиваль иртнӗ
* Калайкасси шкулӗнче «Чӑваш ачи чӑвашах» фестиваль иртнӗ 
* Калайкасси шкул ачисем кӑҫал та Акатуй ирттерчӗҫ

Категори:Чувашин Моргаушин кӀоштан нах беха меттигаш
Моргауши

**Моргауши** (, ) — Чувашин Моргаушин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429530. ОКАТО - 97232835001. Код КЛАДР - 2101300000100.

Налоган органан код  - 2136.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 3263 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (95,6%), оьрсий (3,4%), марийш (0,4%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Моргаушин кӀоштан нах беха меттигаш
Тораево

**Тораево** (, ) — Чувашин Яльчикин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429383. ОКАТО - 97255835005. Код КЛАДР - 2102100005200.

Налоган органан код  - 2132.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 192 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100,00%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Яльчикин кӀоштан нах беха меттигаш
Шупоси (Красноармейскан кӀошт)

**Шупоси** (, ) — Чувашин Красноармейскан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429622. ОКАТО - 97224834001. Код КЛАДР - 2101000007800.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 70 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Красноармейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ойкасы (Аликован кӀошт)

**Ойкасы** (, ) — Чувашин Аликован кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429250. ОКАТО - 97205825003. Код КЛАДР - 2100300005600.

Налоган органан код  - 2133.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 101 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Аликован кӀоштан нах беха меттигаш
Березовка (Канашан кӀошт)

**Березовка** (, ) — Чувашин Канашан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429307. ОКАТО - 97216828002. Код КЛАДР - 2100700001300.

Налоган органан код  - 2134.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 45 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (92%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Канашан кӀоштан нах беха меттигаш
Автобус (Чуваши)

**Автобус** (, ) — Чувашин Шумерлян кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429111. ОКАТО - 97250820002. Код КЛАДР - 2101900000200.

Налоган органан код  - 2138.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 9 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100,00%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Шумерлян кӀоштан нах беха меттигаш
Акнязево

**Акнязево** (, ) — Чувашин Цивильскан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429906. ОКАТО - 97241812002. Код КЛАДР - 2101600000900.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 114 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (99,26%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Цивильскан кӀоштан нах беха меттигаш
Асаново (Чуваши)

**Асаново** (, ) — Чувашин Шемуршан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429175. ОКАТО - 97247802001. Код КЛАДР - 2101800000300.

Налоган органан код  - 2132.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 614 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (85,77%), оьрсий (12,63%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Шемуршан кӀоштан нах беха меттигаш
Оргум

**Оргум** (, ) — Чувашин Моргаушин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429546. ОКАТО - 97232815006. Код КЛАДР - 2101300009400.

Налоган органан код  - 2136.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла - стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (0),.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Моргаушин кӀоштан нах беха меттигаш
Кумашка

**Кумашка** (, ) — Чувашин Шумерлян кӀоштара разъезд  .

Поштан индекс — 429102. ОКАТО - 97250830004. Код КЛАДР - 2101900002100.

Налоган органан код  - 2138.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 2 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (73,33%), оьрсий (36,67%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Шумерлян кӀоштан нах беха меттигаш
Кучеки

**Кучеки** (, ) — Чувашин Шемуршан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429377. ОКАТО - 97247805002. Код КЛАДР - 2101800001400.

Налоган органан код  - 2132.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 11 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: гӀезалой (41,18%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Шемуршан кӀоштан нах беха меттигаш
Хорамалы

**Хорамалы** (, ) — Чувашин Ядрин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429069. ОКАТО - 97253875007. Код КЛАДР - 2102000011100.

Налоган органан код  - 2136.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 259 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100,00%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Ядрин кӀоштан нах беха меттигаш
Хутор Шинеры

**Хутор Шинеры** (, ) — Чувашин Цивильскан кӀоштара станци  .

Поштан индекс — 429907. ОКАТО - 97241852005. Код КЛАДР - 2101600012800.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 14 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100,00%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Цивильскан кӀоштан нах беха меттигаш
Цивильск

**Цивильск** (, ) — Чувашин Цивильскан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429920. ОКАТО - 97241834004. Код КЛАДР - 2101600012900.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 38 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (96,43%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Цивильскан кӀоштан нах беха меттигаш
Шемурша (Чуваши)

**Шемурша** (, ) — Чувашин Шемуршан кӀоштан административан центр.

Поштан индекс — 429170. ОКАТО - 97247864001. Код КЛАДР - 2101800000100.

Налоган органан код  - 2132.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 3759 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (77,61%), оьрсий (16,67%), гӀезалой (5,83%), мордвинаш (3,81%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Шемуршан кӀоштан нах беха меттигаш
Шумерля

**Шумерля** (, ) — Чувашин Шумерлян кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429125. ОКАТО - 97250860001. Код КЛАДР - 2101900005600.

Налоган органан код  - 2138.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 1037 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (87,06%), оьрсий (12,26%), украиннар (0,96%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Шумерлян кӀоштан нах беха меттигаш
Чурачики (Цивильскан кӀошт)

**Чурачики** (, ) — Чувашин Цивильскан кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429914. ОКАТО - 97241880001. Код КЛАДР - 2101600013400.

Налоган органан код  - 2137.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 1743 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (96,13%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Чувашин энциклопеди.
* Чурачăкра — инкеклĕ лару-тăру
* Из-за стихии в Цивильском районе ввели режим ЧС

Категори:Чувашин Цивильскан кӀоштан нах беха меттигаш
Адиково

**Адиково** (, ) — Чувашин Яльчикин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429393. ОКАТО - 97255820001. Код КЛАДР - 2102100000200.

Налоган органан код  - 2132.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 17 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100,00%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Яльчикин кӀоштан нах беха меттигаш
Алдиарово

**Алдиарово** (, ) — Чувашин Янтикован кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429293. ОКАТО - 97258805001. Код КЛАДР - 2102200000200.

Налоган органан код  - 2134.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 400 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100,00%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Янтикован кӀоштан нах беха меттигаш
Синькасы (Аликован кӀошт)

**Синькасы** (, ) — Чувашин Аликован кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429256. ОКАТО - 97205890003. Код КЛАДР - 2100300007300.

Налоган органан код  - 2133.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 11 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Аликован кӀоштан нах беха меттигаш
Петропавловск (Шумерлян кӀошт)

**Петропавловск** (, ) — Чувашин Шумерлян кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429111. ОКАТО - 97250820006. Код КЛАДР - 2101900003100.

Налоган органан код  - 2138.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 82 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (93,07%), оьрсий (9,90%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Шумерлян кӀоштан нах беха меттигаш
Аптышкасы

**Аптышкасы** (, ) — Чувашин Ядрин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429079. ОКАТО - 97253820002. Код КЛАДР - 2102000000400.

Налоган органан код  - 2136.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 29 стаг (2010 шо).

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100,00%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Ядрин кӀоштан нах беха меттигаш
Верхни Мочари

**Верхни Мочары** (, ) — Чувашин Ядрин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429065. ОКАТО - 97253848002. Код КЛАДР - 2102000001900.

Налоган органан код  - 2136.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 213 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100,74%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.
* Тури Мучар халӑхӗ юхӑннӑ шкулшӑн пӑшӑрханать
* Етĕрне районĕнчи шкул 10 çул усăсăр ларать

Категори:Чувашин Ядрин кӀоштан нах беха меттигаш
Нови Тоскаево

**Нови Тоскаево** (, ) — Чувашин Яльчикин кӀоштара дӀатесна эвла.

Поштан индекс — 429387. ОКАТО - 97255825003. Код КЛАДР - 2102100003300.

Налоган органан код  - 2132.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 0 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: нах бац .

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Яльчикин кӀоштан нах беха меттигаш
Петровка (кӀотар)

**Петровка** () — Россин Федерацин Ставрополан мехкан Александровскан кӀоштара кӀотар.

## Бахархойн дукхалла

## Билгалдахарш

Категори:Ставрополан мехкан Александровскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кармалы (Янтикован кӀошт)

**Кармалы** (, ) — Чувашин Янтикован кӀоштара эвла. XIX бӀешо — Казанан губерни, Россин импери.

Поштан индекс — 429297. ОКАТО - 97258830004. Код КЛАДР - 2102200001000.

Налоган органан код  - 2134.

## Бахархой

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (98,84%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Чувашин энциклопеди.
* Историческая информация о деревне Старые Кармалы 

Категори:Чувашин Янтикован кӀоштан нах беха меттигаш
Яльчики

**Яльчики** (, ) — Чувашин Яльчикин кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429381. ОКАТО - 97255840001. Код КЛАДР - 2102100000100.

Налоган органан код  - 2132.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 2544 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (98,05%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Яльчикин кӀоштан нах беха меттигаш
Ямбулатово (Чуваши)

**Ямбулатово** (, ) — Чувашин Янтикован кӀоштара эвла.

Поштан индекс — 429294. ОКАТО - 97258840003. Код КЛАДР - 2102200003000.

Налоган органан код  - 2134.

## Бахархой
Бахархойн дукхалла 562 стаг ( 2010 шо) .

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (99,08%).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*Чувашин энциклопеди.

Категори:Чувашин Янтикован кӀоштан нах беха меттигаш
Кентукки

**Кенту́кки**, официальни цӀе **Кентуккин доттагӀалла** () — АЦШн штат. Бахархойн дукхалла 4 369 356 адам (2011.

## Билгалдахарш

Категори:АЦШ
Кентукки (маьӀна)

**Кентукки:**

* Кентукки — АЦШн штат.
* Кентукки — АЦШера хи.
Мамакаев, Мохьмад Амаевич

**Мамака́ев, Мохьмад Ама́евич** (1910 шеран 16 декабрь — 1973 шеран 2 август) — нохчийн йаздархо а, поэт а.

## Биографи
Мохьмад Мамакаев вина 1910 шарахь ТӀехьа-Мартанахь ахархочун доьзалехь. Цо чекхйаьккхира Малхбале къинхьегамхойн Коммунистийн университет а, Лакхара литературин курсаш а Москвахь.

1931 шарахь иза хӀоттира «Грозненски рабочий» газетан редакторан когаметтаниг.

1937 шарахь иза чуьвоьллира Соьлжа-ГӀалин набахтечу. 1940 шарахь иза йуха а чуьвоьллира Элистахь волуш хенахь. 1956 шо кхаччалц иза лагерашкахь вара Игаркехь.

1960 шарахь иза хилира «Орга» цӀе йолу нохчийн альманахан коьрта редактор.

## Кхолларалла

Цуьнан хьалхара произведениш арахийцира 1926 шарахь. «ЧӀегӀардиг» цӀе йолу цуьнан хьалхара байтийн гулам арабелира 1931 шарахь.

Цо йазийна байташ:
* «Пей вино» (1931)
* «Другу юности» (1934)
* «Песня о бессмертных» (1937)
* «Енисею» (1949)
* «На свет я рождён не в Сибири» (1954)
* «В кабинете В. И. Ленина» (1959)
* «Алхан-Чурт» (1959)

Цуьнан поэмаш:
* «Родные горы» (1928)
* «Сестра семи витязей» (1932)
* «Разговор с матерью» (1934)
* «День моего рождения» (1956)
* «У могилы Льва Толстого» (1956)
* «Шашка» (1957)
* «Гроздья винограда» (1958)
* «Песнь о бесстрашных» (1958).

Цуьнан хьалхара проза арайелира 1956 шарахь («Первый гудок»). 1962 шарахь арайелира Мамакаеван хьалхара роман «Революцин мурд». Иза йара Нохчийчохь хилла болу революцин боламех лаьцна. 1968 шарахь арайелира цуьнан роман «Зелимхан». Иза йара Зелим обургех лаьцна.

Иосиф Кобзонс лекхира эшар «Ламрой». Оцу эшеран дешнаш йаздира Мамакаевс, композитор Владимир Евзеров.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Краткая литературная энциклопедия
* 

Категори:Нохчийн йаздархой
Категори:Нохчийн поэташ
Агрикола

**Агрикола** () — Бутт тӀехь  110 км. гергга диаметр йолу харш. Цуьнан координаташ ю .

## ЦӀе

## Хьажа иштта
* Список борозд Луны

## Хьосташ
* Планетарная номенклатура Луны.

Категори:Беттан хершаш
МопегӀтуьи

**МопегӀтуьи** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, МагӀна а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Сена а, МагӀна а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Абу Нувас (кратер)

**Абу Нувас** — Меркурий тӀехь  115 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю .

## ЦӀе

## Хьажа иштта

## Хьосташ
* Batson R.M., Russell J.F. (1994), ''Gazetteer of Planetary Nomenclature'', United States Geological Survey Bulletin 2129.
* Davies M.E., Dwornik S.E., Gault D.E., Strom R.G. (1978), ''Atlas of Mercury'', NASA Scientific and Technical Information Office.
* А.Квасников. Меркурий.

Категори:Меркурийн кратераш
Мамакаев

И фамили йолу нах:
* Мамакаев, Арби Шамсуддинович — нохчийн йаздархо, поэт, гочдархо, нохчийн литература кхоьллинчарах цхьаъ, нохчийн литературин классик;
* Мамакаев, Магомет Амаевич — нохчийн йаздархо а, поэт а;
* Мамакаев, Эдуард Арбиевич — нохчийн йаздархо а, поэт а, журналист а;
Администратор (маьӀнаш)

**[[Администратор|Администра́тор]]** — административан (урхаллин) белхаш йа цуьнца йогӀу бакъонаш йелла стаг.

**[[Администратор (католицизм)|Администратор]]** — Руман-католикин килсехь — килсан структурашкахь урхалла деш волу динан да.

**[[Индикаторан администратор|Администратор]]** — эталонан финансийн индикаторан администрированих жоп луш болу финансийн базарашкара кхоллам.

**[[Правительствон администратор|Администратор]]** — Къаьмнийн доттагӀаллин мехкашкахь инарла-губернаторан декхарш кхочушдийриг.

**Хаамийн технологин гуо:**
Хаамийн технологешкахь билгалдоху кхин а лахара терминаш а, говзаллаш а:

* Системин администратор
* Машанийн администратор
* Лардаран администратор
* Хаамийн базин администратор
* Веб-форуман администратор

Компьютеран гуонан гергахь оцу терминашна шуьйра дина дацдар «админ» ду, системин администраторашна - «сисадмин».
Арсанов, Саидбей Арсанович

**Арсанов, Саидбей Арсанович** (1889 шеран 2 октябрь — 1968 шеран 12 июль) — нохчийн йаздархо.

## Биографи

Саидбей Арсанов винера 1889 шеран 2 октябрехь Жима АтагӀахь (Шелан кӀошт) ахархойн доьзаллехь. Цо чекхйаьккхира БуритӀехь йиъ класс йолу школа. Цул тӀаьхьа цо дишира Одессан электротехникан училищехь а, Петарбухан политехникан институтехь а.

Студентийн карзахдиларашна йукъахь дакъа лацар бахьнехь иза институтера дӀа а веккхина Вятски губерни дӀахьажира. Цигара иза Германи дӀавахара. Германехь Арсанов заводехь болх беш вара. Хьалхара дуьненан тӀом болабелча иза Росси йухавеара.

Цо Колчакан дуьхьала тӀом бинера. 1921 шо дуьйна иза Нохчичохь болх беш вара. 1925 шарахь цо кхоьллира хьалхара нохчийн газета «Серло». 1930 шарахь цо кхоьллира Соьлжа-ГӀалин пролетарийн йаздархойн ассоциаци. 1925—1933 шерашкахь иза вара цхьацца даржашкахь Нохчийчохь. Цул тӀаьхьа иза хилира СССР ВЦИК Президиумехь Нохчийн Автономан областин векал. 1936—1937 шерашкахь иза вара Нохчийн НИИ куьйгалхо.

1937 шарахь Арсанов харц суд а йина Колыма дӀахьажира. 1945 шарахь шен набахтин хан чекхйалча иза Алма-Ата вахара шен доьзалла Ӏаш болчу. Казахстанехь Ӏаш хенахь иза масийттуза хержира Алма-Атан гӀалин а, областин а советан векал. 1957 шарахь иза цӀавирзира. Цигахь иза хилира Нохч-ГӀалгӀайн АССР йаздархойн бертан куьйгалхо. 1959 шарахь иза пенсе вахара.

## Кхолларалла
Цуьнан хьалхара произведениш арахийцира 1926 шарахь. Цуьнан уггара йоккха произведени йара 1956 шарахь арахецна историн роман «Когда познается дружба». И роман йу нохчийн а, гӀалгӀайн а, оьрсийн а халкъийн революцин къиссам буьцуш. И роман йазйан цунна 30 шо дийзира. Оцу романан хьалхара агӀонаш арахеца йолайира 1930-гӀа шерашкахь. Александр Фадеев чӀогӀа реза хилира оцу романан: «Иза йу хьлахара ламаройх лаьцна советски роман харц экзотика йоцуш. Ламархой гойтуш бу цера боккъул дахар а, синӀаткъам а хууш. Шеко йац и роман кхиъ масийттуза арахоьцура а йу, вайн кегирхойс хаза а хеташ йошур а йу». Иштта Арсановс йазйира дукха очеркаш а, дийцараш а. Уьш арахийцира гуламашкахь «По Чечне», «Серебристая улыбка», и к. е.

## Литература
* Равзан Юнусова. Жизнь, отданная развитию литературы и культуры народа. Вести республики. № 204, 16 октября 2009. С. 2.
* Адиз Кусаев. Писатели Чечни. Грозный. ГУП «Книжное издательство», 2005, 410 с. Тираж 2000.

## Хьажоргаш
* БСЭ
* Краткая литературная энциклопедия

Категори:Нохчийн йаздархой
Категори:Бинарш октябрехь
Шатлакхан Илли

**Шатлакхан Илли** — моссо пачхьалкхийн хуьлуш ду,оьрси маттахь цунах Гимн олу,Ингалс ,,Anthem".

## Билгалдахарш

Категори:Шатлакхан Илли
Официалан мотт

**Официалан мотт** — пачхьалкхан я халкъашна юккъера организацин коьрта мотт.

Цхьа-ц меттехь иза оц пачхьалкхер нахан ненан (хьалхара) мотт санна бацахь а, лакхар хӀоттийна хуьлу.

Цхьан пачхьалкхехь я территорехь  массийта коьрта мотт хилало, масала: Нохчийн Республикехь ши официалан мотт бу:оьрсийн а,нохчийн а.

## Пачхьалкхан я официалан?
ЮНЕСКО-н эксперташ 1953 ш. «пачхьалкхан мотт» а, «официалан мотт» а терминш къасто еза элира.
* Пачхьалкхан мотт — пачхьалкхан рамаш чохь интеграцин функци кхочушъеш болу мотт.
* Официалан мотт — пачхьалкхан урхаллин, мехка-Ӏедалшан, дов лелоран мотт.

Пачхьалкхан (официалан) меттан а, официалан лораш болу жимчу къоман меттан а маьӀнаш къасто хаа деза.

Дуьнен тӀехь 178 пачхьалкхийн пачхьалкхан а/я, официалан а меттанаш ду.

Цхьа-ц (масала, Албанехь, Францехь, Украинехь, Германехь, Латвехь) пачхьалкхашкахь пачхьалкхан мотт цхьаъ бен бац.

## Халкъашна юккъера организацийн официалан меттанаш
* ООН — ингалсан, оьрсийн, французийн,испанхойн, Iаьрбийн, китайн.
* Европин Кхел — ингалсан, французийн.
* СНГ — оьрсийн.
* НАТО — ингалсан, французийн.
* Дерригдуьненан банк — ингалсан.
* Африкин барт — ингалсан, французийн, Iаьрбийн, португалихойн, суахили,

## Билгалдахарш

Категори:Пачхьалкх
Старые Чечкабы

**Старые Чечкабы** () — ГӀезалойчоьнан Кайбицин кӀоштара эвла.

## Галерей

Файл:Чәчкаб_урта_мәктәбе.jpg|Иске Чаьчкабан йуккъера ишкол (аьхке).
Файл:чэчкаб_мэктэбе.jpg|Иске Чаьчкабан йуккъера ишкол (Ӏа).
Файл:Чэчкаб.мэктэб.jpg|Ишколан керт.
Файл:Иске_Чәчкаб_янында.jpg|Казанан гонаш эвлан уллехь.
Файл:Чәчкаб_авылы_күренеше.jpg|Эвлан пейзаж Ӏай.
Файл:олан_тавы.jpg|Уланово.
Файл:Чэчкаб.карама.jpg|Карама берд.
Файл:Чэчкаб.буа.jpg|Пруд "Буа".
Файл:Ччка.зирекле.jpg|Зирекле олу хьун.
Файл:Фрол кизләве.jpg|Фролан шовда.
Файл:Иген кыры1.jpg|Аре.


## Демографи

## Билгалдахарш

Категори:Кайбицин кӀоштан нах беха меттигаш