Нохчийчоьнан нах беха меттигаш

Нохчийчохь 700 сов нохчий Ӏаш пхьаьнаш хилла тӀкъа дукхох йолу нохчийн пхьаьнаш йагийна йухайна Кавказан бокх тӀамехь а нохчийн къам дӀадухадача хенахь.Тахана царах йисна 224 нах Ӏаш пхьаьнаш йу, 5-ъ йаккхий гӀаланаш, 3-ъ гӀалах тера, кхин дӀа 213 пхьаьнаш йу. Ламанца нохчий къам дӀа-духа дина хена йухайна йагийна дӀатесна йисна 27 ламан пхьаьнаш йу. Ламанца кхоъ тайпана йекъало нохчий Ӏаш пхьаьнаш — «бӀоув/вӀоув», «кхаьлла» а «ирзуо», тӀкъа нохчийн аренца цана метта «йурт», «эвл/овл» йа «кӀотар/отар» олу, уьш лулахара къемнашкара хьа-аьцца йа цӀена нохчийн дешнаш дац.

2017-чу шарахь Нохчийчохь 1 414 865 бахархой бу.

## ГӀаланаш
Нохчийчоьнан йаккхий гӀаланаш.
* Соьлжа-ГӀала — 297 137 стаг
* Хьалха-Марта — 59 954 стаг
* Гуьмсе — 52 908 стаг
* Шела — 53 807 стаг
* Устрада-ГӀала — 37 373 стаг
* Курчалой-ГӀала — 25 672 стаг

## [[Веданан кӀошт]]
# Ведана — Веданан кӀоштан йукъе.
# Мехкадаьттан-Ирзе,
# Барза,
# БелгӀата,
# Ведана,
# ВорхатIа,
# Гезин-Чу,
# Гуьна, 
# ДаьргӀа,
# Дишни-Ведана,
# Дуцин-КӀотор,
# Жани-Ведана,
# Зеламхин-КӀотар,
# Кхашка-Ара,
# Келойн эвла,
# Лаккха ЦӀена-Ведана,
# Лаккха-Курчала,
# Лаха-Курчала,
# Марзойн-Мохк,
# МахкатӀе,
# Месдой-КӀотар,
# Ножа,
# Селман-Тевзана,
# Тевзана,
# Теза-Кхаьлла,
# Хорача,
# Хоттане,
# Хьажи-Йурт,
# ЦIена-Бена,
# ЦӀен Ведана,
# Ширдий-Мохк,
# ЭгӀашбета,
# Элистанжа,
# Эрсана, 
# Эшилхата,
# Йукъарчу гӀоьна,
# Йуккъера-Курчала.

## [[ГаланчӀожан кӀошт]]
# Акха-Басс — ГалайнчӀожан кӀоштан йукъе.
# Ӏамие,
# Ӏамкъа,
# Ӏаме,
# Айришка,
# Арстах,
# Аьккха,
# БазантӀи,
# БархӀа,
# Барзанча,
# Басарача-Ялхара,
# Басха,
# Бека,
# Бийци,
# Боьн-Чу,
# Бончу-Дига,
# Боьшна,
# Булхипхьа,
# Боьрта,
# БӀаьст-Хьаьвхьа,
# БӀаьста,
# БӀениста,
# ВиелгӀие,
# ВӀовга,
# ГӀеши-Чу,
# ГӀозана,
# Гезах,
# Гемара,
# Гиеле-Чу,
# ГихтӀе-Ӏоме,
# Гуоруо,
# Гур-Чу,
# Дакках,
# Дака-Бух,
# Далг-Бух,
# Деха-Чу,
# Дехьа-ГериетIе,
# Дуоза,
# ЖӀаре,
# Жаьн-Чу,
# Жима-Эрбала,
# Зирха,
# Зингала,
# ИгӀа-Йурт,
# ИгӀал Кий,
# Икалчу,
# Иттар-кхелли,
# Йекхача,
# Йехкачара,
# Йоккха-Эрбала,
# Ердие-чу,
# КӀегана-Юх,
# КӀеганеха,
# КӀайчу-Юхе,
# КӀелахь-Баса,
# КӀербитӀе,
# КӀербича,
# Къай,
# Комалха,
# Кей-Мохк,
# Кхоьрга,
# Къолие,
# Кхенах,
# КхеретӀе,
# Кхоруотта,
# Кхуорах,
# Кхоьриечу,
# Къож-Вийнача,
# Лакха Ӏаьжгиечу,
# Лала,
# Лаха Ӏаьжгиечу,
# МазантӀе,
# Мочча,
# Мешиех,
# Мештие,
# МегӀал Кий,
# Мийла,
# МогӀуста,
# Моцкъара (ТӀерла),
# Моцкъара (Нашха),
# Моштара,
# Мозарга,
# Мушечу,
# Муьжгана,
# Никара,
# Нохараста,
# Орзуме-Кхаьлла,
# Очакх,
# Пешха,
# Пийжа,
# Саканан-Жела,
# Сахьана,
# Сенах,
# Сехьа-ГериетIе,
# Ткъуйсте (Ткъуйистие),
# Тарха,
# Терттие,
# Тиша-БархӀа,
# ТӀийисте,
# Тишли,
# ТӀолие,
# Угана,
# Уьйтта,
# Уьшна,
# Хьаьхильга (Хьаьхильгие),
# Хьайбаха,
# Хьай,
# Хьачи-Чу,
# Хьайхара,
# Хьаьга,
# Хьижахк,
# Хьоче-Коча,
# ХӀийла,
# ЦӀенчу-Мехка,
# ЦӀечу-Аьхке,
# ЧӀармаха,
# ЧӀуша,
# Шуьнда,
# Эйсалашка,
# Элда-Пхьа,
# Ялхара.

## [[Гуьмсан кӀошт]]
#Гуьмсе — Гуьмсан кӀоштан йукъе.
#Азамат-Йурт,
#БоргӀане,
#Гезлой-Эвла,
#Дарбанхи,
#Джалка,
#Илсхан-Йурт,
#Ишхой-Йурт,
#Керла-Билта,
#Керла-ГӀоьрдала,
#Керла-Шоьна,
#Керла-Энгана,
#Боти-Йурт,
#Къеди-Йурт,
#Лакха-Нойбоьра,
#Лаха-Нойбоьра,
#Мелчхе,
#Ойсхар,
#Берза-Боьра,
#Хьаьнгаш-Йурт,
#Энгал-Йурт,
* **Нах бехна дӀайайна меттигаш:**
* Балта-Йурт,
* Висийта-Йурт,
* Дади-Йурт,
* Дауд-Йурт,
* Ӏумаханан-Йурт,
* Шовдана.

## [[Итон-Кхаьллан кӀошт]]
# Итон-Кхаьлла — Итон-Кхаьллан кIоштан йукъе.
# Виедача,
# Гамха,
# Бобаш-ГутӀа,
# БугӀара,
# ГутӀа,
# Гучан-кхелли,
# Доьра,
# Башан-кхелли,
# Кейшта,
# Кхокхада,
# КӀонжаха,
# Лаккха Исхой,
# Лаккха-Хьерах,
# Лаха Исхой,
# Лаха-Хьерах,
# Мух мерка,
# Сондур-ара,
# Тас-ГутӀе,
# Тусхара,
# ТӀалкхелли,
# Уш-Кхелли,
# Хаз-кхелли,
# Хьелда,
# ЦӀамда,
# ЦӀуьника,
# ЧӀуо,
# Шок-кхелли,
* **Нах бехна дӀатесна эвлаш:**
* Авст-кхелли,
* Айн-кхелли,
* Алда-кхелли,
* Амкхелли,
* Аттин бӀовтӀа,
* БӀавла,
* БIовха,
* Бален-Хьевхьа,
* Барснаха,
* Баснаха,
* Бассаха,
* Бассахьа,
* Бек-кхелли,
* Бенгара,
* Бечига,
* Ботурча,
* БӀовтӀара,
* Васар-кхелли,
* Ганза,
* Гор-Йист,
* Гуьйда,
* Гурха
* Гуьйда,
* ГӀезир-кхелли,
* Даккхара,
* Дакна-Ара,
* Дакан-Чу (Дакан-Аганчу),
* Дан-кхелли,
* Деш-кхелли,
* Доркъул-Чу,
* Дуьрчание,
* Желашка
* Жайние,
* Жела,
* Заза-Мерка,
* Ида,
* Иезанчу,
* Ирзие,
* ИсмаьӀил-кхелли,
* Итт-куьллишка,
* Калхьада,
* Кешта,
* Кийр босса,
* Котта,
* Коч,
* Кумарт-кхелли,
* Кхал,
* Керистие,
* Кхорах,
* Къиелгие,
* Къовкъие,
* КӀента,
* Ларуо-кха,
* Луьнки,
* Мазлатанe,
* MаӀа-кхелли (Маъа-кхелли),
* Меда,
* Мехьт-кхелли,
* Мотпхьа,
* Муьст-кхелли,
* Муьжие ара,
* Муьжи-Чу,
* Муьши-Чу,
* Оьлгуза,
* Пийж-Басса,
* Пийжеда,
* Пкъиера,
* ПуогІа,
* Пхьакоча,
* ПхьалгӀашка,
* Пуожапхьаруо,
* Пуожах,
* Сайра,
* Сакан йистие,
* Сехьампа,
* Сиел-кхелли,
* СиелиетӀа,
* Соьса,
* Тиш-Цацах,
* Тонга,
* Тоьха,
* Туышт-кхелли,
* ТӀуга,
* ТӀуьйли,
* ТӀуягушсана,
* Узмат-Кхелли,
* Хилдиехьа,
* ХутӀе-КӀажа,
* Хьавхьа,
* Хьавхичу,
* Хьаьнга,
* Муьстие кха,
* Хьехадара,
* Хьоза-Чу,
* Хьуьрика,
* ЦIелтокхуме,
* Цацах,
* ЦӀекхелли,
* ЦӀийла,
# Чхьах,
* Чайнара,
* ЧамгӀа,
* Чевхьара,
* Човхашка,
* Чот-кхелли,
* Чухушлана,
* Чуьркет босса,
* Шуьндели,
* Эза,
* Элин кӀога,
* Энистие,
* Юкъарашта,
* Юьрдаха,
* Яр-кхелли,
* Ӏал-кхелли,
* Хьер-кха,
* Ӏуьмие чу,
* ӀомуйтӀе,
* Ӏонжукъа.

## [[Курчалойн кӀошт]]
# Курчалой-ГӀала (Курчалой) — Курчалойн кIоштан йукъе.
# Ӏаларой-Эвла,
# Аьхкинчу-Борзе,
# Ачаршка,
# БӀачи-Йурт,
# Белта,
# Гелдагана,
# ЖагӀларги,
# ЖугӀурта,
# Коьран-Бена,
# Курчалой-ГӀала,
# Майртуп,
# НикӀи-ХитӀа,
# РегӀатӀа, 
# Хьиди-КӀотар,
# Ахьмад-Йурт,
# Цоци-Эвла,
# Энакхаьлла,
# Ялхой-Мохк.
* **Нах бехна дӀатесна меттигаш   :**
* ЖагӀ-Ӏинан кӀотар (Айт-Кхаьлла),
* Ӏусум-КӀотар,

## [[Невран кӀошт]]
# Новр-ГӀала — Невран кӀоштан йукъе.
# Алпатово 
# Дальни 
# Ишоре 
# Гал-ГӀала 
# Капустино 
# Клинковн-кӀотар 
# Козлов-кӀотар 
# Корнеевн-кӀотар 
# Кречетово 
# Левобережни 
# Майорски 
# Макан-ГӀала 
# Мирни 
# Салт-ГӀала 
# Керла Солкушино 
# Новотерски 
# Обильни 
# Постни 
# Рубежни 
# Савельевски 
# Свободни 
# Селиванкин-кӀотар 
# Семиколодцев 
# Суворовски 
# Ульяновски 
# Фрунзенски 
# Чернокозово 
# Юбилейни
* **Нах бехна дӀаяйна меттигаш   :**
* Батыркин 
* Бежанов 
* Белая Хата 
* Котланкин 
* Нырков 
* Ситников

## [[Нажи-Йуьртан кӀошт]]
# Нажи-Йурт — Нажи-Йуьртан кIоштан йукъе.
#Айти-Мохк
#Байтарке
#Бас-ГӀоьрдала
#Бена
#Беной-Ведана
#Бетт-Махка
#Бешал-Ирзе
#Билта
#БуланхитӀа
#БулгӀат-Ирзе
#Гендаргана
#Гилна
#Гуьржи-Мохк
#ГӀалайтӀе
#ГӀансолчу
#ГӀоьрдала
#Даьттаха
#Девлатби-Отар
#Денги-Йурт
#Замай-Йурт
#Зандакъ-Ара
#Зандакъ
#Керла Замай-Йурт
#Коьран-Бена
#Лоьма-КӀорца
#Мескита
#МехкаштӀехьа
#Нажи-Йурт
#Оьси-Йурт
#Пхьача
#Оьла-Мохк
#РогӀа-КӀажа
#Сесана
#Симсара
#СоврагӀа
#СогунтӀа
#Стерч-Керчашка
#Татай-Отар
#ТӀуртӀи-КӀотар
#Хьашти-Мохк
#Хьочи-Ара
#ЦӀоьнтара
#Чеччалхе
#Чуьрча-Ирзе
#Шовхала-Берд
#Шоьна
#Энгана
#Ӏалара
#Ӏалхан-КӀотар
#Ӏиса-Йурт
#Ӏожи-Йурт
* **Нах бехна дӀатесна меттигаш   :**
* Ишхой-Отар,
* МоӀси-КӀотар,
* Чари-Мохк,
* ЧӀаган-Кха.

## [[Соьлжа-ГӀалин кӀошт]]
# Соьлжа-ГӀала — Соьлжа-ГӀалин кӀоштан а, республикин а коьрта гӀала.
# Ӏалхан-ГӀала,
# Ӏалхан-Чурт,
# Бамат-Йурт,
# Беркат-Йурт,
# Гикало,
# Коьрте,
# Дочу-Борзе,
# Баса-ГӀала,
# Галне,
# БердакӀел,
# ГӀулара,
# Примыкани,
# Лаха-Варанда,
# Октябрьски,
# Красностепновски,
# Мамакхин-КӀотар,
# Чурт-ТогӀи,
# Победенски,
# Радужни,
# Гунашка,
# Керла-Йурт,
# Бартхой,
# Нагорни,
# Ӏумхи-КӀотар,
# Долинск,
# Аьхкин-Борзе,
# Шинасуьйра-йукъ,
# Хьач-ХитIе
# Мехкадаьттан-Йурт,
# Йоккха  АтагӀа,
# Девкар-Эвла,
# ТогӀи,
# Чечана,
# ЧӀишка,
# Керла-Варанда,
# Керла-ЦӀоьнтара,
# ЧӀаьнти-Йурт,
# Ярашмаьрда,
# Хан-ГӀала.
* **Нах бехна дӀайайна меттигаш:**
* Арцу-Йурт,
* Алкханча-Йурт,
* Ачехи,
* Аьккхий-Йурт,
* БухIан-Йурт
* Галай–Йурт,
* Гойтамаран-Йурт,
* Гунаш-Йурт,
* Доьлакх-Йурт,
* Жима-Чечана,
* Кемсийн-Йурт,
* Кули-Йурт,
* Кхойкху–Йурт,
* Къасим-Йурт,
* Луллу-Йурт,
* МаIас,
* Назар-Йурт,
* Сарачан-Йурт,
* Суьйра-Коьрт,
* Хьачмат-Йурт,
* Хьажин-Эвла,
* Хьаччин–КIотар,
* Хьанакхин-Йурт,
* Хьидин-Йурт, 
* ТIуртIин-Котар,
* Таьш-Кхаьлла,
* Шуотой-Йурт,
* Чехкара,
* ЧIаьнти ,
* ЭгIашбатой-Йурт,
* Эндари-Йурт,
* Йагин-Йурт,
* Iалхан-Чу,
* Iашхой-КIотар,
* Iаьмирханангачу.

## [[Соьлжан кӀошт (Нохчийчоь)|Соьлжан кӀошт]]
# Эна-Хишка— Соьлжан кIоштаан йукъе.
# Эха-Борзе.

## [[Теркан кӀошт]]
# ЧӀулга-Йурт — Теркан кIоштан йукъе.
# Аьчка-ХитӀе,
# Бена-Йурт,
# Горагорск,
# Банкин-Йурт,
# Эскин-КӀотар,
# Лакха Невре,
# Лаха Невре,
# Макан-Йурт,
# Макан-КӀотар,
# Минеральни,
# НогӀамирзин-Йурт,
# Эмсуле,
# ӀамтӀе-КӀотар,
# Ӏелин-Йурт.

## [[ТӀехьа-Мартанан кӀошт]]
# ТӀехьа-Марта — ТIехьа-Мартанан кIоштан йукъе.
# Буммат,
# ВаларгтӀе,
# Шовдана-Йурт,
# Заки-Эвла,
# Котар-Йурт,
# Керла-Шара,
# СемаӀашка,
# Ӏашхой-КӀотар,
# Хаьмбин-Ирзе,
# ШаӀми-Йурт,
# Нитти-КӀотар,

## [[Хьалха-Мартанан кӀошт]]
# Хьалха-Марта (Урус-Мартан) — Хьалха-Мартан кIоштан коьрта гӏала ю.
# ГӀойтӀа,
# ГихтӀа,
# Ӏалхан-Йурт,
# Олхазар-КӀотар,
# Шалажа,
# Мартан-Чу,
# Роьшни-Чу,
# ГӀой-Чу,
# Таьнги-Чу,
# Гихчу,
# ГӀой-Йист,
# КӀохцал-Ирзе,
# Доулт-Мирзан-КӀотар 
* **Нах бехна дӀайайна меттигаш   :**
* Iаьрж-Алий-Чу,
* АгIин-КIотар,
* БIакин-КIотар,
* БатӀалан-КIотар,
* Беной-КIотар,
* Берси-КIотар,
* Биерам,
* Боьрдкъин-КIотар,
* Гелан-КIотар,
* Гелиханан-Ирзо,
* Дацин-КIотар,
* Дубин-КIотар,
* ЖагI-Iинчу,
* ЖаргӀа-Йурт,
* Жиелие,
* Зерган-Чу,
* Калин-КIотар,
* Курчала,
* Кусур-Йурт,
* Нихалой-КIотар,
* Пешхой-КIотар,
* Селха-Качу,
* Устарханан-КIотар,
* Хилдехьарой-КIотар,
* Хьадин-Йурт,
* Хьачарой-КIотар,
* ЧIаьнтий-КIотар,
* ЧIуьнгарой-ГIойтIе,
* ЧIуьнгара,
* Шалин-КIотар,
* Шин-Iинчу,
* Шовдана-Чу,
* ЭгIашбатой-ГIойтIе,
* Юьспан-КIотар,
* Ӏалханан-Ирзе.

## [[ЧӀебарлойн кӀошт]]
# Шара-Орга (Шаро-Аргун) — ЧӀебарлойн кIоштан йукъе.
# Буне,
# ДӀай,
# Ихара,
# Куланха,
# Къоьзана,
# Орса,
# Макажа,
# Нохч-Кела,
# Садуо,
# Тунжайн овл,
# ХӀинда,
# Хо,
# ЦӀикара,
* **Нах бехна дӀатесна эвлаш   :**
* Абил-Эвла,
* Ӏалхан овл,
* Ананчи,
* Ӏарпи овл,
* Арие овл,
* Ачол,
* БагӀай овл,
* БастIе-Ирзо,
* Батин овл,
* Бассахуо,
* Бейсхор-Ирзо,
* Бекхай овл,
* Битара овла,
* Богачара,
* Борзал,
* Босой-КIотар,
* ГӀези овл,
* ГIонтIе,
* Горга-Ламе,
* ДIобаса,
* Дангар овл,
* Дундайн овл,
* Дургойн овл,
* Желашка,
* Жубиг овл,
* Зиелашка,
* Зиверха,
* Инкота,
* КIошта,
* Келой-Баса,
* Кхийкхайн овл,
* Кула,
* Лаьшкара,
* Нижала,
* Маънех,
* Мали овл,
* Миммайн овл,
* Нуй,
* Эбуз овл,
* Осхара овл,
* Пхьарайн овл,
* ПхьатIе,
* ПатӀайн овл,
* Саьрбала
* Сарукха,
* ТӀундакхуо,
* Тамбийн овл,
* Торсунан овл,
* ТӀушик овл,
* Хьевхьа цӀогуние,
* Хьаркъаруо,
* ЦӀиндойн овла,
* ЦIинтиг,
* ЧIиш-Чу,
* ЧIуна,
* Чарадойн овла,
* ЧӀара овл,
* Чубахкинача,
* Чуьрейн мохк.

## [[Шелан кӀошт]]
# Шела (Шали) — Шелан кIоштан коьрта гIала ю.
# Эвтара,
# Мескар-Эвла,
# Гермачиг,
# Жима-АтагӀа,
# Чуьйри-Эвла,
# Дуби-Эвла,
# БелгӀатой-Эвла,
# Сиржа-Эвла,
# ЭгIашта.

## [[Шаройн кӀошт]]
# ХӀима (Химой) — Шаройн кIоштан коьрта гIала ю.
# Шара,
# Шикъара,
# ЖогӀалда,
# Кенхи,
# Кири,
# Лаха-Хашалда,
# Хилиди,
# Хашалда,
* **Нах бехна дӀатесна эвлаш   :**
* Аьлти-овл,
* Босса,
* Берд-КӀел,
* Борша-Куллаш,
* БутӀи,
* ГӀалайн-Корта,
* ГӀази-Кха,
* ГовлтӀа,
* Етткерчие,
* ЖангӀолда,
* Ке-боссуо,
* Кочие,
* КӀеса,
* КӀесала,
* Мозхие,
* МӀалчу-ХитӀе
* Сандаха,
* Серчихи,
* ХӀанкъула,
* Хуланда,
* Хьакъмада,
* Хьер-Кха,
* ХӀиндой овл,
* ХӀиндугӀа,
* ХӀиндуштара,
* Цейкара,
* ЦӀеса,
* Чайра,
* Чихалда,
* Чор-Хьехие,
* Эсилда,

## [[Шелковскан кӀошт]]
# **[[Шелковски]]** — Шелковскан кIоштан йукъе.
# Бороздиновски,
# Бурунски,
# Воскресеновски,
# Восход,
# Гребенски,
# Дубовски,
# Зелёни,
# Каргалински,
# ГIарчагIан-Эвла,
# Керла-Гилна,
# Курдюковски,
# Мирни,
# Жима Шедрин,
# Оьрза-ГӀала,
# Оьрза-Эвла,
# Парабоч,
# Песчани,
# Рунни,
# Сарису,
# Старогладовски,
# Йоккха-Шедрин,
# Харьковски,
# Червлённи-Узлови,
# Шелкозаводски.

## [[Шуьйтан кӀошт]]
# Шуьйта — Шуьйтан кIоштан йукъе.
# Бекум-кхелла,
# ГӀаьттин-Кхаьлла,
# Бена,
# Борзе,
# Вашандара,
# Ваьрде,
# Гоьргача,
# ГӀуш-Корта,
# Дехьа-Йисте,
# Жима Хьорсана,
# Зонах,
# Лакха-Варанда,
# Мус-Кхаьлла,
# Мусолт-Эвла,
# Нихала,
# Пхьаьмта,
# РегӀдукъа,
# Саьтта,
# Суьжа,
# Тумса,
# Улус-Керт,
# Уьрд-Йухе,
# Хьакка,
# Хьал-Кела,
# Хьалкина,
# Хьена-Кхаьлла,
# Йуккъера-Кела,
* **Нах бехна дӀаяйна меттигаш   :**
* БашлагIа,
* Бети-Ирзе,
* Гуьлса,
* Дакин-Дукъ,
* Дарга-Юхе,
* ЗазаргIан,
* Зурзукъа,
* Маьршан-Кхаьлла,
* Нуйдукъ,
* Орсунха,
* Сона,
* Суорота,
* ЦIагуна,
* Чалхи-Чу,
* Аьнле,
* Iонгу-Чу,
* БIара-Баса,
* Ваьрдила,
* Зандакъ-Ирзе,
* Мужи-Чу,
* МурсIел-Дукъе,
* Новорзу,
* Пхьари,
* Тумаран-ЗIок,
* Чаймехке.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

## Хьажоргаш
* Бовза хьай Дайхмохк
* Сулейманов А. Топонимия Чечни. Грозный: ГУП «Книжное издательство», 2006
* Карта генштаба РККА юга России • 2 км.
* Карта Чечено-Ингушской АССР 1937 года

Категори:Нохчийчоьнан нах беха меттигаш