open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Торопецан кӀошт

**Торопецан кӀошт** () — Тверан областан административан дакъа.

Административан центр — Торопец.

## Бахархой



## Билгалдахарш

Категори:Тверан область
Категори:Россин кӀошташ
Ананино (Торопецан кӀошт)

**Ананино** () — Россин Федерацин Тверан областан Торопецан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Торопецан кӀоштан индексаш 

Категори:Торопецан кӀоштан нах беха меттигаш
Гапуров, Шахьрудин Айдиевич

**Шахруди́н Айди́евич Гапу́ров** (1951 шеран 6 январь, Таш-Коьмуьр, Джалал-Абадан область, ГӀиргӀазойн ССР, СССР) — нохчийн Ӏилманча, историн Ӏилманийн доктор, профессор, Нохчийчоьнан Ӏилманийн академин академик а, президент а.

## Библиографи
* 

## Хьажоргаш
* Гапуров Шахрудин Айдиевич 
* Светом правды озаряя путь
* «Одна, но пламенная страсть» к науке

Категори:Нохчийн Ӏилманчаш
Категори:Нохчийн хьехархойн институт чекхйакххинарш
Категори:Нохчийн университетан хьехархой
Делаев, Яраги Юнусович

**Яра́ги Юну́сович Дела́ев** (1941 шеран 5 март, Ӏалхан-ГӀала, Соьлжа-ГӀалин кӀошт, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, СССР) — тайнигин театран актёр а, режиссёр а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь культурин белхало, Нохчийн Республикин Сийлахь исбаьхьаллин гӀуллакххо.

## Хьажоргаш
*  

Категори:Нохчийн Республикин Сийлахь исбаьхьаллин гӀуллакххой
Категори:Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь культурин белхалой
Категори:Нохчийчоьнан артисташ
Категори:Нохчийчоьнан режиссёраш
Медведево (Торопецан кӀошт)

**Медведево** () — Россин Федерацин Тверан областан Торопецан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Торопецан кӀоштан индексаш 

Категори:Торопецан кӀоштан нах беха меттигаш
Хизр

**Аль-Хизр**, **Аль-Хазир**, **Хизр** () — иза Къуръан чохь хьахийна стаг ву къеггина шен цӏе хьахийна йоцуш, ӏеламстаг санна. Цуьнан цӏе а, дийцар а хьахийна ду Мухьаммад пайхамаран ﷺ хьадисашкахь. Цуьнан хьокъехь къовсамхилла Ӏеламнахана йукъахь, цхьаболчара иза пайхамар хилла боху, ткъа вукхара дика стаг хилла боху.

## Билгалдахарш
Бразилин проспект (телесериал)

**«Бразилин проспект»** () — бразилин телесериал йу, компани «Глобу», авторалла йу бразилин сценаристан Жоан Эмануэл Карнейро.

## Сюжет
Жима-йоӀ Рита Ӏаш йу шен деца Женезиоца а, цуьнан жимачу зудчуьнца Карминьяца. Ша дика а, гӀайгӀе нана, тешаме зуд йу моьттийтуш цаьргахь Ӏаш хилла Карминья. Ритана гучуйолу иза, шен тӀехьизачуьнца Максаца къамелдеш. Рито и хабар шен дега дӀакхачадо, амма Женезио шекволу. Иштта Карминья Максаца лаьтташ го цунна, тӀаккха къенвелла волу Женезио, Карминьина тоха гӀаьрташ, иза чу йоллийта гӀаьрта.

ГӀараваьлла бразилийн футболиста шен цӀе «Жоржи Тайфун» а йолуш, буьйсанна догӀанехула, шен га а цагуш Женезиона тӀе машен туху. Женезио дӀакхелхича, Карминьяса а, Макса а Рита нехаш дӀакхуьйсу метте дӀало, Нилу — олучу цхьана боьхачу воккха-стагна, кхидолу дӀакхиссина бераш кхобуш волчу. Нилу волчуьра дӀайоду Рита, Батата олучу цхьана жима-кӀанта, иза шайн нена-Лусиндан цӀачу йуьгу.

Лусинда а, Нилу а — уьш Максан да-нана ду, хьалхалера заманчохь дӀасакъаьстина ду и шиъ, хӀунда аьлча, Лусиндана везавелла хиллера Карминьян да Сантьяго, Нилу хиина хиллера иза. Батата а, Рита а оцу бераллехь маре доьду.

Цхьана дийнахь Аргентинера стаг вогӀу, Ритах шайн йоӀ ян, иштта вовшахкъаьста и шиъ. Батата — иза Карминьин а, Максан а кӀант ву, цушимма иза винчу хенахь шен дененага Лусинде дӀавелла хиллера иза.

## Рольшкахь
* Дебора Фалабелла — *Рита/Нина*
* Мурилу Бенисиу— *«Тайфун» (Жорже Араужо)*
* Адриана Эстевес — *Карминья (Кармен Лусия)*
* Кауа Реймонд — *Жоржиньо / Батата*
* Элоиза Периссе — *Монализа*
* Марселлу Новаес — *Макс (Максвелл)*
* Вера Ольц — *Нана-Лусинда*
* Жозе де Абреу — *Нилу*
* Элиане Жиардини — *Муриси*
* Алешандре Боржес — *Кадиньо/Дуду*
* Маркос Карузо — *Лелеко*
* Летисия Иснард — *Ивана*
* Наталия Дилл — *Дебора*
* Изис Вальверде — *Суэллен*
* Бьянка Компарату — *Бетания*
* Жоан Энрике Гаго— *Валду*
* Отавиу Аугусту — *Диоженис*
* Паула Бурламаки — *Долорес/Сонинья Кататау*
* Аилтон Граса — *Силас*
* Жозе Лорету — *Дарксон*
* Дебора Блок — *Вероника*
* Камила Моргаду — *Ноэмия*
* Каролина Ферраз — *Алексия*
* Даниел Роша Азеведо — *Рони (Роникиту)*
* Тьягу Мартинс— *Леандро*
* Дебора Нассименту — *Тессалия*
* Бруну Жиззони — *Иран*
* Эмилиану Д’Авила — *Лусио*
* Фабиула Нассименту — *Оленка*
* Жулиану Казарре — *Адауто*
* Какау Протазиу — *Зезе*
* Клаудия Миссура — *Жанаина*
* Карол Абрас — *Бегония*
* Луана Мартау — *Беверли*
* Клаудия Ассунсон — *Нейди*
* Андре Луис Миранда — *Валентин*
* Ронни Криват — *Томас*
* Бруна Грифан — *Палома*
* Марсио Тадеу — *падре Солану*
* Марио Эрмето — *Зенон*
**Бераш**
* Мел Майя — *Рита*
* Бернардо Симоес — *Батата*
* Ана Каролина Ланнес — *Агата*
* Жоан Фернандес — *Пиколе*
**Кхиберш**
* Тони Рамос — *Женезио*
* Бетти Фария — *Пилар*
* Жука де Оливейра — *Сантьяго*

Категори:Бразилин телесериалаш
Глобу

**Глобу** (; *горгал*, *шар*) — португалихойн маттахь бразилин телекомпани а, телеканал а ду. ДӀайолаелла 1957 шеран 30 декабрехь. Россехь дуьххьара цуьнан телесериал гайтина «ГӀарбаш Изаура (Рабыня Изаура)», тӀаккха «Клон» а, «Бразилин проспект» (Проспект Бразилии) а кх.дӀ.
Иван Васильевича корматалла хуьйцу

«**Иван Васильевича корматалла хуьйцу**» () — советски кинокомеди ю, «Мосфильм» киностудин арахецар. 1973-шо, Леонид Гайдай коьрта режиссёр ву, и йаьккхина Михаил Булгакован мукъаман пьесашца «Иван Васильевич».
## Сюжет
Фильм дӀайолало кӀайн-Ӏаьржа. Кхоллархо  Александр Сергеевич Тимофеев (Шурик) заманан машина кхуллу.

## Рольшкахь
* Юрий Яковлев — *Иван Васильевич Бунша, бакъаверг/[[Иван Грозный|Иоанн Васильевич Грозный]], паччахь*
* Леонид Куравлёв — *Жорж Милославский*
* Александр Демьяненко — *Александр Сергеевич Тимофеев (иза [[Шурик]]), инженер-кхоллархо*
* Савелий Крамаров — *Феофан*
* Наталья Селезнёва — *Зинаида Михайловна Тимофеева (Зина)*
* Наталья Крачковская — *Ульяна Андреевна*
* Наталья Кустинская — *блондинка, актриса а, режиссер Якинан тӀехьиза-йоӀ*
* Владимир Этуш — *Антон Семёнович Шпак, церган лор*
* Михаил Пуговкин — *Карп Савельевич Якин, режиссер*
* Сергей Филиппов — *шведийн векал*
Малиновкехь ловзар (фильм)

«**Малиновкехь ловзар**» () — Андрей Тутышкинан самукъане эшаран комеди ю.

## Билгалдахарш

Категори:СССРн фильмаш
Кавказан йийсархо, я Шурикан Керла хилларг

**«Кавказан йийсархо, я Шурикан Керла хилларг»** () — 1966-чу шарахь йаьккхина йолу Леонид Гайдайн фильм ю. Коьрта ролехь верг Шурик (Александр Демьяненко) ву, кхиберш Балбес — Трус — Бывалый.
Альпаково

**Альпаково** () — Россин Федерацин Тверан областан Фирован кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Фирован кӀоштан индексаш 

Категори:Фирован кӀоштан нах беха меттигаш
Мусаев, Магомед Мусаевич

**Магоме́д Муса́евич Муса́ев** (1915 шеран 15 июнь, Керла Алда, Нохчийчоь, Россин импери — 2001 шо, Росси) — нохчийн йаздархо, драматург, гочдархо, публицист, Сийлахь-Бокхха Даймехкан тӀеман декъашхо, СССР йаздархой бертан а, журналистийн бертан а декъашхо, Нохч-ГӀалгӀайн АССР культурин Сийлахь белахало.

## Библиографи
### Мусаевс йазйинарш

#### Нохчийн маттахь
* 
* 
* 
* 

#### Оьрсийн маттахь
* 
* 

### Мусаеван кхолларалех лаьцна

#### Нохчийн маттахь
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Оьрсийн маттахь
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Хьажоргаш
* 
*  

Категори:Нохчийн йаздархой
Ошаев, Халид Дудаевич

**Ошаев, Халид Дудаевич** (1898 шеран 20 декабрь — 1977 шеран 12 декабрь) — нохчийн йаздархо а, драматург а, Ӏилманча а.

## Биографи
Халид Ошаев вина 1898-чу шарахь йоккхачу АтагӀан юххехь Шуьйта боьдучу некъан аьтту агӀор хиллачу Воздвиженски слободехь, хьуьнхочун доьзалехь. Берахь дуьйна цунна гуш дерг дуьххьалдӀа Нохчийчоьнан хаза Ӏалам дара. Боккха тидам беш ладоьгӀура цо халкъан иллешка, цуьнан чӀогӀа сакъералора халкъан ширачу хабарех а, дуккха а хӀуманаш гинчу баккхийчу наха шайна дайнарш дуьйцуш дечу къамелех а.

Соьлжа-ГӀалахь реальни училище чекхйаьккхинчул тӀаьхьа цо дешна Петроградехь хьуьнан институтехь.

Революционни къийсам марсабаьллачу хенахь нисвелира Халид. Петрограде, цундела дешар йукъах а дуьтуш, ша винчу махка вухавеара иза. Кхузахь цо граждански тӀамехь дакъалоцу.

Нохчийн литература кхоллалучу хенахь цунна йукъавеанчу Халид Ошаевс доккха дакъалоцу и литература кхиош а, кхоллараллин интеллигенци вовшахтухуш а. Цуьнан йаздархочун некъ дӀаболабелла 20-чу шерашкахь «Дайн Ӏадат» цӀе йолу пьеса йазйарца.

## Хьажоргаш
* Краткая литературная энциклопедия

Категори:Нохчийн йаздархой
Андрюшниково

**Андрюшниково** () — Россин Федерацин Ивановн областан Вичуган кӀоштара дӀатесна эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Вичуган кӀоштан индексаш 

Категори:Вичуган кӀоштан нах беха меттигаш
Верхни Ландехан кӀошт

**Верхни Ландехан кӀошт** — Ивановн областан административан дакъа.

Административан центр — Верхни Ландех.

## Бахархой



## Нах беха меттигаш
*Абросово (Верхни Ландехан кӀошт)
*Агафониха (Ивановн область)
*Аксеново (Верхни Ландехан кӀошт)
*Андроково
*Баженово (Ивановн область)
*Бараново (Ивановн область)
*Батраково
*Бахаевски
*Бортни Большое
*Брусово Большое
*Ванино (Верхни Ландехан кӀошт)
*Верхни Ландех
*Вершиниха
*Вислецы
*Войново (Верхни Ландехан кӀошт)
*Воробьево (Верхни Ландехан кӀошт)
*Высоково (Кромин йуьртан меттиг)
*Высоково (Мытан йуьртан меттиг)
*Гарински
*Гоголи (Верхни Ландехан кӀошт)
*Гончаково
*Горбуново (Ивановн область)
*Гороховка (Ивановн область)
*Грузденик
*Данилово (Верхни Ландехан кӀошт)
*Дарьино (Ивановн область)
*Детково (Верхни Ландехан кӀошт)
*Доново (Ивановн область)
*Душино (Верхни Ландехан кӀошт)
*Елшино (Ивановн область)
*Ерово
*Ефремово (Верхни Ландехан кӀошт)
*Жерноково
*Заглупанье
*Задняя (Ивановн область)
*Закурино
*Засека (Ивановн область)
*Затеиха (Верхни Ландехан кӀошт)
*Затюлех
*Зенино (Ивановн область)
*Зубята
*Иваньково (Верхни Ландехан кӀошт)
*Игнатовка (Ивановн область)
*Исаково (Верхни Ландехан кӀошт)
*Казарята (Ивановн область)
*Каменки (Ивановн область)
*Кандрово
*Кашарята
*Кашино (Верхни Ландехан кӀошт)
*Кислята
*Князьково
*Кобелята
*Козицыно (Ивановн область)
*Коканино
*Кормушино
*Косиково (Верхни Ландехан кӀошт)
*Кочино (Ивановн область)
*Криковски
*Кроми (Ивановн область)
*Крутовски (Ивановн область)
*Крутые (Ивановн область)
*Курилово (Верхни Ландехан кӀошт)
*Лыково (Верхни Ландехан кӀошт)
*Маклаково (Верхни Ландехан кӀошт)
*Макунино (Ивановн область)
*Малахово (Верхни Ландехан кӀошт)
*Малышиха
*Мальнински
*Мальяново
*Марково (Верхни Ландехан кӀошт)
*Мартыново (Верхни Ландехан кӀошт)
*Марьино (Верхни Ландехан кӀошт)
*Медвежье (Верхни Ландехан кӀошт)
*Мишино (Ивановн область)
*Молябуха Большая
*Мошково (Верхни Ландехан кӀошт)
*Муромка Мали
*Мутовино
*Мыт
*Невра
*Обухово (Верхни Ландехан кӀошт)
*Осино (Ивановн область)
*Осиново (Ивановн область)
*Осоки
*Остров (Верхни Ландехан кӀошт)
*Павлигино (Ивановн область)
*Паршуково (Ивановн область)
*Перепелино
*Перлево (Ивановн область)
*Петелино (Ивановн область)
*Петрово (Верхни Ландехан кӀошт)
*Плоскирята
*Погорелка (Верхни Ландехан кӀошт)
*Пожастино
*Поневерье
*Проселки
*Рубцово (Верхни Ландехан кӀошт)
*Сахарово (Ивановн область)
*Серково (Верхни Ландехан кӀошт)
*Симаково (Ивановн область)
*Симанята
*Слобода (Верхни Ландехан кӀошт)
*Сметанино (Ивановн область)
*Соловьево (Верхни Ландехан кӀошт)
*Солодихино (Верхни Ландехан кӀошт)
*Стари (Ивановн область)
*Стари Даниловски
*Старилово
*Татьяниха (Верхни Ландехан кӀошт)
*Терешата (Ивановн область)
*Тимошински (Ивановн область)
*Токарево (Верхни Ландехан кӀошт)
*Тронино (Ивановн область)
*Филатово (Верхни Ландехан кӀошт)
*Хмелино (Ивановн область)
*Хромцово (Верхни Ландехан кӀошт)
*Худяково (Верхни Ландехан кӀошт)
*Царенково
*Чихачево (Ивановн область)
*Чурилки
*Шатуново (Ивановн область)
*Шашино (Ивановн область)
*Юрино (Верхни Ландехан кӀошт)
*Язвицы (Верхни Ландехан кӀошт)
*Якутино (Ивановн область)

## Билгалдахарш

Категори:Ивановн область
Категори:Россин кӀошташ
Медвежье (Верхни Ландехан кӀошт)

**Медвежье** () — Россин Федерацин Ивановн областан Верхни Ландехан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Верхни Ландехан кӀоштан индексаш 

Категори:Верхни Ландехан кӀоштан нах беха меттигаш
Мурилу Бенисиу

**Мурилу Бенисиу Рибейру** () — бразилин актёр ву, иза вевзаш ву, шен бразилин дукха сериалийн теленовеллехь, «ТӀехулара зуда», «Клон», «Бразилин проспект», «Безаман цӀарца», «Бурчаца шоколад» а дӀ.кх.

## Фильмографи
* 2014 — Бразилийн тӀаьхье
* 2014 — Безамца лачкъийна
* 2012 — А тӀаккха... Диина?
* 2012 — Бразилин проспект
* 2010 — Шу, шу, шу
* 2009 — Ницкъан закон
* 2008 — Дукхайезарг
* 2006 — Доккха эхь
* 2005 — Америка
* 2004 — Секс, безам а ямартло
* 2003 — Бурчаца шоколад
* 2003 — Шеран адам
* 2001 — Клон
* 2001 — Тарлун безам
* 2000 — ТӀехулара зуда
* 1997 — Безаман цӀарца
* 1993 — ГӀир

## Хьажоргаш
* 
* Мурилу Бенисиу на Braziliada.ru 

Категори:Бразилин актёраш
Гаврилов Посадан кӀошт

**Гаврилов Посадан кӀошт** — Ивановн областан административан дакъа.

Административан центр — Гаврилов Посад.

## Бахархой



## Нах беха меттигаш
*Бексерово
*Бережок (Ивановн область)
*Бородино (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Бурачиха (Ивановн область)
*Быстри (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Василево (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Владычино (Ивановн область)
*Воймига
*Володятино
*Вывозиха
*Гаврилов Посад
*Ганшино
*Глумово (Ивановн область)
*Городищи (Ивановн область)
*Давыдовски Большое
*Давыдовски Мали
*Доутрово
*Дубенки (Ивановн область)
*Дубровка (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Жадински
*Загородни (Ивановн область)
*Загорье (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Закомелье
*Иваньково (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Иваньковски
*Ирмес
*Калистово (Ивановн область)
*Ключи (Ивановн область)
*Козлово (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Костромиха
*Кощеево (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Красково (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Краснополянски (Ивановн область)
*Крутицы (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Лбово (Ивановн область)
*Липови Роща
*Лобцово
*Лычево (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Мальтино
*Маньково (Ивановн область)
*Марково (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Мирславль
*Морозово (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Муравкино
*Мытищи (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Мышкино (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Наталиха
*Непотягово (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Нови (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Нови (Ивановн область)
*Новоселка (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Огренево
*Осанково
*Осановец
*Петрово-Городище
*Петровски (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Петряиха (Ивановн область)
*Печищи (Ивановн область)
*Пиногор
*Подолец (Ивановн область)
*Путятино (Ивановн область)
*Ратницки
*Рыково (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Рыковски Новоселка
*Садови (Ивановн область)
*Санково (Ивановн область)
*Свозня
*Сербилово
*Скомово
*Студенец (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Теряево (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Тимерево
*Уронда Большая
*Уронда Мали
*Урусобино
*Хлябово (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Холодиха
*Черницыно (Ивановн область)
*Шатры (Гаврилов Посадан кӀошт)
*Шекшово
*Шельбово
*Шипово (Ивановн область)
*Шипово-Слободка
*Шухра
*Ярдениха
*Ярышево (Ивановн область)

## Билгалдахарш

Категори:Ивановн область
Категори:Россин кӀошташ
Джованна Антонелли

**Джованна Антонелли** () — бразилин театран а, кинон а актриса, фотомодель, телеведущи, продюсер. Джованна дика йевзаш йу, шен сериал «Клонехь», Жадин роль а йолуш.

## Фильмографи
**Телесериалаш**
* 1992 — Аша сацо ян / Você Decide
* 1994 — Тропиканка / Tropicaliente — Бенвинда
* 1995 — Керла Геркулес / Malhação — Иза Паскалете
* 1995 — Йоккха кӀело / Tocaia Grande — Ресу
* 1996 — Шика да Силва / Xica da Silva — Элвира
* 1998 — Вайн къайлен аьхке / Corpo Dourado — Джуди
* 1999 — Ойлан бакъо / Força de Um Desejo — Виолета
* 2000 — Доьзалан уьйр / Laços de Família — Капиту
* 2001 — Клон / O Clone — Жади Рашид
* 2003 — ВорхӀ зудчуьн цӀа / A Casa das Sete Mulheres — Ана да Силва / Анита Гарибальди
* 2004 — Къин бос / Da Cor do Pecado — Барбара
* 2006 — Сан атта дахар дац / Minha Nada Mole Vida — Биа
* 2007 — ВорхӀ къа / Sete Pecados — Кларисе
* 2007 — Шкафаш а Флюкс / Casos e Acasos — Жамиле
* 2007 — Амазони: Гальвез Чико Мендез / Amazônia: De Galvez a Chico Mendes — Делзуите
* 2008 — Кхо йиша / Três Irmãs — Алма
* 2009 — Даха дахар / Viver a Vida — Дора Вилела
* 2011 — Цхьа оба / Aquele Beijo — Клаудия Колаборо
* 2011 — Бразильянкаш / As Brasileiras — Жижи
* 2012 — Толамхо Георгий / Salve Jorge — Элоиза
* 2014 — Доьзалехь — Клара

**Фильмаш**
* 2000 — Боссанова / Bossa Nova — Шереон
* 2002 — Берш / Avassaladoras — Лаура
* 2003 — Мария, делан кӀентан нана / Maria, Mãe do Filho de Deus — Мария
* 2004 — Палтуьйсург / A Cartomante — Карен Албукерке
* 2007 — ГӀоьнан ларар / Caixa Dois — Анжела
* 2009 — Будапешт / Budapest — Ванда
* 2010 — Шику Шавьер / Chico Xavier — Сидалия
* 2011 — Деганед/ The Heartbreaker — Ана
* 2013 — ХӀордан чохь зударий — Адриана

## Хьажоргаш
* 
* Джованна Антонелли и Мурило Бенисио на film-serial.ru
* Джованна Антонелли на Braziliada.ru 

Категори:Бразилин актёраш
Туркаев, Хьасан Вахитович

**Турка́ев Хьаса́н Вахи́тович** (1938 шеран 10 май, Лаха-Варанда, Шуьйтан кӀошт, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, СССР) — нохчийн Ӏилманча, филологин Ӏилманийн доктор, профессор, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Ӏилманийн Сийлахь гӀуллакххо (1977 шо), Россин Федерацин Ӏилманийн Сийлахь гӀуллакххо (2005 шо), СССР а, Россин а йаздархой Союзийн декъашхо, Россин Федерацин лакхара говзаллийн образованин Сийлахь белхало (2003 шо).

## Библиографи

### Книгаш
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Статьяш
* 
* 

### Туркаевех лаьцна
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*  
*  

Категори:Нохчийн Ӏилманчаш
Хьадис

**Хьади́с** () — Ӏаьрбийн дош ду, цуьнан маьӀна гоч дича «дийцар» бохург ду. Хьадис термин санна ду, Делан элчанех Мухьаммадах  лаьцна доцца дийцар дуьйцу цо, цо дийцина хӀуманех олу иза.
Дебора Фалабелла

**Дебора Фалабелла** () — итальяни-бразилин актриса йу. Деборас дӀаболийна шен актёрийн болх «Глобу» компанехь, кегирхойн сериалехь «Malhação» (Тренировка).

## Фильмографи
* 2014 — Шина декъе декъар
* 2012 — Бразилин проспект
* 2011 — Сан мохк
* 2011 — Гуш йоцу зуда
* 2010 — Хьо, хьо, хьо
* 2010 — Иштта доьгӀна седаршца
* 2009 — ГӀовгӀа а луьралла
* 2008 — 38 номер
* 2007 — Ши йуьхь
* 2007 — Маьхча Базилиу
* 2006 — Сеньорита
* 2006 — Жуселину Кубичек
* 2004 — Кхолламан хӀусамнана
* 2004 — Казуза
* 2004 — Деккъа дог
* 2003 — Лисбела а зуламхо
* 2001 — Франсуаза
* 2001 — Клон
* 2001 — Стиглара деана малик
* 1997 — Ӏаламехь зударий
* 1997 — Бераш
* 1995 — Керла Геркулес

Категори:Бразилин актёраш
Абдулаев, Леча Шарипович

**Леча Шарипович Абдулаев** (1953 шеран 15 февраль) — нохчийн йаздархо, поэт, публицист, гочдархо, Нохчийн Республикин а, Россин а йаздархойн Союзийн декъашхо, Нохчийн Республикин а, Россин журналистийн Союзийн декъашхо, Нохчийн Республикин Халкъан поэт, Нохчийн пачхьалкхан университетан Сийлахь профессор, Нохчийн Республикин Сийлахь журналист.

## СовгӀаташ
* Нохчийн Республикин Халкъан поэт;
* Нохчийн пачхьалкхан университетан Сийлахь профессор;
* Нохчийн Республикин Сийлахь журналист;
* «Дато бухӀа».

## Библиографи
* «Корни и крылья» (1985);
* «Вторая волна» (1989);
* «О снах мои сны» (2002);
* «Чечня, моя Чечня» (2005);
* «Память и проклятия» (2009).

## Хьажоргаш
*  
* 

Категори:Нохчийн поэташ
Андреево (Ивановн кӀошт)

**Андреево** () — Россин Федерацин Ивановн областан Ивановн кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Ивановн кӀоштан индексаш

Категори:Ивановн областан Ивановн кӀоштан нах беха меттигаш
Стиглание Ваккхарин гӀайре

**Стиглание Ваккхарин гӀайре** () — тӀапломан гӀайре, иза йу Атлантикин Ӏапказ чохь, Африкин а, Къилба Америкин а йуккъехь, Африкин хӀордйистан 1600 километр генахь .

ГӀайре йу Британин хӀордал дехьара латтана Аьрдачу Еленин а, Стиглание-Ваккхарин а, Тристан-да-Куньян а гӀайренийн йукъахь (и бохург ду Йоккха Британин дакъа дац). Коьрта гӀала а, порт а — Джорджтаун () йу.

ГӀайренан йу интернет чохь шен домен — .ac.

## Билгалдахарш

Категори:Стиглание Ваккхарин гӀайре
Хьапар Чупар

«**Хьапар Чупар**» я «**ЦӀуцӀи МуцӀи**» — самукъане а, беламе а видео-яккхарш ю, коьрта декъашхой бу Хож-Баудди Исраилов а Султан Исламов а. 1997-чу шерашкахь дуьйна цара яьхна и видеош, 2012-чу шарахь керла кхинарш а ехира.

## Рольшкахь
* Хож-Баудди Исраилов — Харц
* Султан Исламов — ЗӀок
Минчаково (Ивановн область)

**Минчаково** () — Россин Федерацин Ивановн областан Ильинскан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Ильинскан кӀоштан индексаш 

Категори:Ильинскан областан Ивановн кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белхан категори
Хасбулатова, Зинаида Сайдаевна

**Зинаида Сайдаевна Хасбулатова** (1956 шеран 27 март, Текели, Алматан область, Казахийн ССР, СССР) — нохчийн Ӏилманча, химин Ӏилманийн доктор хилла хьалхара нохчийн зуда, Нохчийн Республикин Ӏилманан Сийлахь гӀуллакххо.

## Хьажоргаш
* 
* 
* 

Категори:Нохчийчоьнан зударий
Категори:Нохчийн Ӏилманчаш
Элиане Джардини

**Элиане Джардини** (; йина 20 октябрехь 1952) — иза бразилин театран а, кинон а актриса йу.

## Биографи
**Элиане Терезинья Жиардини** йина йоккхачу итальянин доьзалехь, Сорокаба олучу бразилин йуьртахь. Бераллахь дуьйна цуьнан ойла йара, актёрски карьере йаха.

## Фильмографи
Элиан Жиардини дакъа лаьцна тайп-тайпанчу сериалашкахь «Глобу» компанехь.
* 1998 — Туьйр йоцу Хильда
* 1998 — Вавилонин бӀов
* 1998 — Ӏаламехь зударий
* 1999 — ГӀамаран гӀаланаш
* 2001 — Клон
* 2005 — Америка
* 2006 — Лаьхьаш а моьлкъаш
* 2007 — Даим маги
* 2009 — Индин некъаш
* 2012 — Бразилин проспект
* 2013 — Дахаре безам

Категори:Бразилин актёраш
Адриана Эстевес

**Адриана Эстевес** () — бразилин актриса йу. Адриана актёрийн карьере дӀахӀоьттира 15-шо кхаьчча, хелхаран болх Ӏад а битина. Цуьнан нана Режина Эстевес Агостиньо исбаьхьалча йу, а да Паулу Агостиньо медицинехь болх беш ву.

## Фильмографи
* 2012 Бразилин проспект
* 2011 Укуси и подуй
* 2010 Далва и Эривелту
* 2010 Уроженец Рио-де-Жанейро
* 2006 Начни с пощёчин и вранья
* 2005 Брать и отдавать
* 2005 Белиссима
* 2005 Луна мне сказала
* 2005 История Розы
* 2004 Хозяйка судьбы
* 2003 Кубанакан
* 2002 Сердце студента
* 2000 Храбрый
* 2000 Шипы и розы
* 1999 Тирадентес
* 1998 Вавилонская башня
* 1997 В мире женщин
* 1997 Непокорная
* 1996 Причина жить
* 1995 Девушки-подружки
* 1995 Распад
* 1995 Комедия частной жизни
* 1993 Возрождение
* 1992 Решать вам
* 1992 Камень на камне
* 1990 Моя любовь, моя печаль
* 1990 Женщины-полицейские
* 1989 Манекенщица
* 1988 Всё дозволено

Категори:Бразилин актёраш
Исбаьхьалла

«**Исбаьхьалла**» () — иза адаман говзалла йу, цо дохкуш долу суьрташ а, кхин хӀуманаш а, оцунах «исбаьхьалча» олу.

## Билгалдахарш

Категори:Исбаьхьалла
Наталия Орейро

**Ната́лия Мари́са Оре́йро Игле́сиас** (; 19 маехь 1977, Монтевидео, Уругвай) — уругвайн актриса а, эшархо а йу.

## Фильмографи
Басмалат

«**Басмалат**» йа «**БисмиллахӀ**» () — иза исламан термин йу, къуръанан хӀора сурат дӀадолалучу хенахь йаздина ду, цуьнан дешнаш: «АллахӀ-делан цӀарца, Къинхетаме, Къинхетам беш волчу», «БисмиллахӀи рахьмани рахьим».

Категори:Ислам
Марселлу Новаис

**Марсе́ллу Нова́ес** () — бразилин актёр ву.

## Фильмографи

### Телевидени
* 2012 — Бразилин проспект — *Максвелл Оливейра (Макс)*
* 2008 — Кхо йиша — *Сандру*
* 2007 — ВорхӀ къа — *Висенти ди Фрейташ*
* 2005 — Америка — *Женивалду да Силва*
* 2003 — Бурчаца шоколад — *Тимотео Мариано*
* 2003 — ВорхӀ зудчуьн цӀа — *Инасиу*
* 2001 — Клон — *Алешандри «Шанди» Кордейру де Соуза*
* 2000 — Уга-Уга — *Бетерраба*
* 1999 — Воздушные замки — *Раул Педрейра*
* 1998 — Музыка её души — *Жасинту Рибейру ди Амарал*
* 1998 — В мире женщин — *эпизод*
* 1997 — Заза — *Угу Геррейру*
* 1996 — Дворняжка — *Фидель*
* 1994 — Четыре на четыре — *Раи*
* 1992 — Да поможет нам Бог — *Жералду*
* 1992 — Мятежные годы — *Олаву*
* 1990 — Королева Металлолома — *Жералду*
* 1989 — Топ-Модель — *Фелипе*
* 1988 — Vale Tudo — *Андре*

Категори:Бразилин актёраш
Авдотцино Большой

**Авдотцино Большой** () — Россин Федерацин Ивановн областан Лежневан кӀоштара эвла.

## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Лежневан кӀоштан индексаш

Категори:Лежневан кӀоштан нах беха меттигаш
Аятуль Курси

«**Аятуль Курси**» (; ‎‎гӀантан аят) — 255-чу аят, сурат «аль-Бакъарат (етт)». ХӀокху аято гойту АллахӀ-дела массо а хӀуманал сийлахь-воккха хиларх.
## Аят
***<span lang="ar" dir="rtl">اللَّهُ لاَ إِلَٰهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لاَ تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلاَ نَوْمٌ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ مَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلاَ يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِمَا شَاء وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَلاَ يَؤُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ</span>***

*АллахӀу — ла́ ила́хӀа илла́, хӀуваль хьаййуль къаййу́м. Ла́ таъхузухӀу́ синату́ ва ла́ навмулла́хӀу ма́ фи сама́вати, ва ма́ филь ард. Ман заллази йашфаӀу́, ӀиндахӀу́ илла́ биизнихӀ. ЙаӀламу́ ма́ байна айди́хӀим, ва ма́ халфахӀум, ва ла́ йухьийтӀуна бишайъин мин, ӀилмихӀи́ илла́ бима́ ша́ъ ва сиӀа курсиййу́ хӀуссама́вати валь ард, вала йаъу́духӀу хьифзухӀума́, ва хӀуваль Ӏалиййуль Ӏази́м.*
Лежневан кӀошт

**Лежневан кӀошт** (Лежневский район) — Ивановн областан административан дакъа.

Административан центр — Лежнево.

## Бахархой



## Нах беха меттигаш
*Авдотцино Большое
*Аладино (Ивановн область)
*Андреевка (Ивановн область)
*Анисимово (Лежневан кӀошт)
*Антропьево (Лежневан кӀошт)
*Апаницыно
*Арефино (Лежневан кӀошт)
*Аржаново (Ивановн область)
*Афанасово (Лежневскан йуьртан меттиг)
*Афанасово (Сабиновон йуьртан меттиг)
*Барсково (Ивановн область)
*Башмаки (Ивановн область)
*Белавино (Лежневан кӀошт)
*Болгово Большое
*Болгово Мали
*Борисцево (Лежневан кӀошт)
*Бруснижново
*Булатцево
*Бушманово
*Быковка (Лежневан кӀошт)
*Вахнеево
*Великодворски (Ивановн область)
*Веснево
*Волково (Лежневан кӀошт)
*Волотово (Ивановн область)
*Воскресенски (Лежневан кӀошт)
*Выселиха
*Высоково (Лежневан кӀошт)
*Вятково
*Гомыленки
*Горшково (Сабиновон йуьртан меттиг)
*Горшково (Чернцкан йуьртан меттиг)
*Грезино
*Грузниха
*Гулиха
*Деревеньки (Лежневан кӀошт)
*Детково (Лежневан кӀошт)
*Дориха
*Доронькино (Ивановн область)
*Дуброво (Лежневан кӀошт)
*Дудино (Лежневан кӀошт)
*Дьяково (Лежневан кӀошт)
*Дюпово
*Дягильково
*Елхово
*Есино (Ивановн область)
*Ефремово (Лежневан кӀошт)
*Жилкино (Лежневан кӀошт)
*Житково
*Жуковицы
*Златоуст (Ивановн область)
*Игнатиха (Ивановн область)
*Калинино (Лежневан кӀошт)
*Клементьево (Ивановн область)
*Кнутиха
*Княжево (Лежневан кӀошт)
*Козино (Лежневан кӀошт)
*Колышкино (Ивановн область)
*Корнево (Лежневан кӀошт)
*Коровиха (Ивановн область)
*Красни Остров (Ивановн область)
*Крутово (Лежневан кӀошт)
*Кудреватик
*Кузьмаденье
*Кукарино (Ивановн область)
*Кунеевка
*Кунятиха
*Курилиха (Лежневан кӀошт)
*Лежнево (Ивановн область)
*Лежневски Роща
*Лопатино (Лежневан кӀошт)
*Мальчиха (Лежневан кӀошт)
*Марково Большое
*Маслово (Лежневан кӀошт)
*Медведково (Лежневан кӀошт)
*Михеевски (Ивановн область)
*Мостови (Ивановн область)
*Мощенки (Ивановн область)
*Нови Горки (Ивановн область)
*Ожерельево
*Осиновка (Лежневан кӀошт)
*Павелково (Лежневан кӀошт)
*Панютино (Лежневан кӀошт)
*Паршнево
*Перепечино Большое
*Пестиха (Ивановн область)
*Петровски (Лежневан кӀошт)
*Пещериха
*Плясуниха
*Подраменово
*Помчиха
*Попцево
*Почевино
*Развалиха
*Растилково Большое
*Растилково Мали
*Романки (Ивановн область)
*Сабиново
*Сабуриха (Ивановн область)
*Самушино
*Селышки (Сабиновон йуьртан меттиг, Кукарино эвлан уллехь)
*Селышки (Сабиновон йуьртан меттиг, Сабиново эвлан уллехь)
*Симаниха (Ивановн область)
*Скоково (Лежневан кӀошт)
*Смердово (Ивановн область)
*Сосновка (Лежневан кӀошт)
*Станки (Лежневан кӀошт)
*Стари Карачун
*Стафурово (Ивановн область)
*Степанниково
*Стояково
*Стоянцево
*Стрекалово (Ивановн область)
*Ступкино (Ивановн область)
*Таковец (Лежневан кӀошт)
*Телегино (Ивановн область)
*Трубецки Дача
*Увальево
*Ухтохма
*Федорково (Лежневан кӀошт)
*Филипково (Ивановн область)
*Хозниково (Ивановн область)
*Чернцы (Лежневан кӀошт)
*Чистополье (Ивановн область)
*Шашмурка
*Шилыково (Ивановн область)
*Шипоусиха
*Шпариха
*Щапово (Ивановн область)
*Яковлево (Лежневан кӀошт)
*Яманово (Лежневан кӀошт)
*Яфаново (Ивановн область)

## Билгалдахарш

Категори:Ивановн область
Категори:Россин кӀошташ
Медведково (Лежневан кӀошт)

**Медведково** () — Россин Федерацин Ивановн областан Лежневан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Лежневан кӀоштан индексаш

Категори:Лежневан кӀоштан нах беха меттигаш
Айдаев, ЮшаӀ Ахьйадан воӀ

**Айдаев ЮшаӀ Ахьйадан воӀ** (1938 шеран 20 март (кхоьчу хьосташкахь 10 март), Йоккха АтагӀа, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, ССРС — 2004 шеран 1 июнь, Соьлжа-ГӀала, Нохчийчоь, Росси) — нохчийн Ӏилманча, филологин Ӏилманийн доктор, профессор, Россин Ӏаламан Ӏилманийн академин академик, Нохчийн Республикин Ӏилманийн академин вице-президент, Нохчийн Республикин Ӏилманийн Сийлахь гӀуллакххо, Россин йаздархойн бертан а, журналистийн бертан а декъашхо, Нохч-ГӀалгӀайн АССР культурин Сийлахь гӀуллакххо.

## Библиографи
* 
* 
* 

## Хьажоргаш
* 
* 
* 

Категори:Нохчийн Ӏилманчаш
Категори:Филологин Ӏилманийн докторш
Кутаев, Хамзат Яхиятович

**Хамза́т Яхия́тович Кута́ев** (1960 шеран 21 апрель) — нохчийн артист, Нохчийн Республикин Халкъан артист, Нохчийн Республикин Пачхьалкхан совгӀатан лауреат.

## Театран белхаш
* «Асхаб Бендер»;
* «Песни вайнахов» (режиссёр Руслан Хакишев);
* «Земля отцов» (режиссёр Руслан Хакишев);
* «Бессмертные» — Хамид Денилов;
* «Совдат и Дауд» (Абдул-Хамид Хамидов);
* «Бож-Али» (Абдул-Хамид Хамидов);
* «Скапен, спаси любовь»;
* «Нигат»;
* «Расплата»;
* «Аршин мал алан» (Узеир Гаджибеков, режиссёр Руслан Хакишев) — Сулейман;
кхиераш а.

## Фильмографи
* Мёртвое поле (2006).

## Хьажоргаш
* 
* 

Категори:Нохчийн Республикин Халкъан артисташ
Лайлатул-Къадр

**Лайлатул-Къадр**, **Къадр буьйса** ( — «Кхелан йа Кхолламан буьйса») — иза бусалбанийн йеза буьйса йу, хӀижрин хӀора шарахь, Рамазан баттахь карлайуьйлуш йу иза. Рамазан беттан тӀаьххьарчу итт буьйсанах цхьаъ йу иза. Иза хьехийна йу Сийлахьчу Къуръан чохь а, Мухьаммад пайхамаран ﷺ дахар дӀайаздарехь а. Пайхамаран суннатехь деана ду тӀаьххьарчу итт дийнахь и буьйса лахарна тӀехьехар, къаьсттина шалза йолчу буьйсанашкахь.

## Этимологи а, маьӀна а
Ӏаьрбийн маттахь къадр (قدر): «къаддара», «йукъаддиру» олучу хандешан масдаран цӀердош ду. Ша *къадр* дош Ӏаьрбийн маттара гочдича, цуьнан маьӀна хуьлу «нуьцкъалла, сийлахьалла, сий, дикалла, кхел, кхоллам, билгалдаккхар». Къадр олу Дала шеца сацамбинчу а, шеца хьукмадинчу а хӀуманах.

## Лайлатул-Къадр цӀетиллар
Лайлатул-Къадр аьлла цӀетилларан бахьанина Ӏеламнаха масийтта цӀе хьахийна:
# Къадр «сий» бохург ду. Сийх схьадаьлла ду цуьнах «Сийлаллин буьйса» алар, вай ма-аллара: «Хьенех доккха сий долуш ву».
# Цу буьйсанна Дала билгалдоккху цу шарахь хиндерг, тӀаккха Цо дӀайаздо цу шарахь хиндерг. ХӀара Делан хьикмат а, Цуьнан белхан а, кхолларан а исбаьхьалла къеггина гуш хилар а ду.
# Иштта къадран маьӀна «даздар» бохург ду, и буьйса сий долуш а, шеца къаьстина башхаллаш йолуш а йолу дела. Цхьаболчара аьлла: Къадр «гатдалар» бохург ду, ткъа гатдалар бохучун маьӀна: и буьйса къайлайалар ду ша нахана билгалйан хаарх. Аль-Халил ибн Ахьмада аьлла: Цуьнах «Гатдаларан буьйса» аьлла, хӀунда аьлча цу буьйсанна дуьне гатло, шена чохь маликаш дукха хилар бахьана долуш.
# Иштта аьлла ду: Къадр «билгалдаккхар» йа «къастор» бохург ду. ХӀунда аьлча цу буьйсанна Дала билгалбоху шеран сацамаш, Цо ма-аллара: **﴾Цу [буьйсанна] чохь [билгалбеш] къастабо [шеран] массо а сецна [кхел хилла болу] болх﴿** [Къуръан 44:4]. Хӏунда аьлча цу буьйсанна массо а хӀуманан кхолламаш билгала а бо, дӀа а йазбо.

## Йазйар
Бусалбанаш тешаш бу Дала Лайлатул-Къадран болх базбина хиларх, Цо аьлла: **﴾Стено хаийтина хьоьга [хӀай Мухьаммад] хӀун йу и Къадр [Кхелан] буьйса?﴿**. Вуьшта аьлча, оцу буьйсанан боккха болх стено бойзийтина хьуна. Цо билгалдина и буьйса эзар баттал йеза хилар, Цо аьлла: **﴾Къадр буьйса йеза йу эзар баттал﴿**. Вуьшта аьлча, цу буьйсанна йина йолу дика Ӏамал, йеза хуьлу Далла гергахь, эзар баттахь йинчу Ӏамалал.

## Къуръан чохь а, пайхамаран хьадисашкахь а
Сийлахьчу Къуръан чохь 97-гӀа сурат ду Къадр буьйсанах лаьцна: 
Иштта пайхамаран хьадисашкахь а хьехийна иза:

## Хьостанаш

Категори:Ислам
Ӏусман-Хьаьжи

«**Уьпа-Хьаьжи»** йа «**Ӏусман Хьаьжа»** — иза веза-эвлаяъ а, устаз а ву.

## Биографи
Ӏусман Хьаьжа вина 1830-чу шарахь, Девкар-Эвлахь. Цуьнан да Ахьмадханан кӀант Ханти ву. Цуьнан дайш Нохчи-Аула халкъах схьабевлла бара. Цуьнан деда Ахьмадхан, дийцарехь вуьйцуш ву, Шамилан наибех цхьаъ ву аьлла, Ӏаларойн тайпанах а волуш. Девкар-Эвлахь, Хантис зуда йалира Захира, цуьнгара кӀант хилира Упа (Ӏусман-Хьаьжи). Ӏусманан нана хьалхе дӀакхелхира. Иза Девкар-Эвлахь дӀа а йоьллина, Ханти а цуьнан вежарий, шайн даьхнийн дажа меттиг а лохуш, Лаха-Невре схьабаьхкира. Кхузахь Упан дас, ЖовхӀар цӀейолу зуда йалира, Курчалойн тайпанах а йолуш. Цо пхи бера дира: кӀентий Вазархан, Бокаш, Дака, Кана, а йоӀ Залих.

Ӏусман деша дӀавеллера Мелчхера хьуьжарехь, масех шарахь цигахь дийшира цо. Хьуьжарехь дешна ваьлча, Ӏусман молла хилира. 12-чу октябрехь 1874 шарахь, шен цӀачуьра араваьлла Зиярт дан, Макка (ХьаьжицӀа) вахара иза, 17-чу апрелехь 1875-чу шарахь цигара схьавеара иза.

ТӀаккха цо суфийн хьалхара школа схьайоьллу, кхузткъе муталимаш доьшу цигахь, царех цхьаболчарех бакъболу шейхаш хуьлу.

1894(96) шерашкахь декабрехь, Ӏусман дӀакхелхина, иза дӀавоьллина ву Лаха-Неврехь долчу кешнашкахь.

## Билгалдахарш

Категори:Устазаш
Яндаров, Андарбек Дудаевич

**Андарбе́к Дуда́евич Янда́ров** (1937 шеран 27 август, Хьалха-Марта, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, СССР — 2011 шеран 13 май, Москва, Росси) — нохчийн Ӏилманча, политик, йукъараллин гӀуллакххо, профессор, философийн Ӏилманийн доктор, Нохч-ГӀалгӀайн Республикин Лакхара Советан председателан когаметтаниг.

## Библиографи
* 
* 
* 

## Хьажоргаш
* 
* 

Категори:Нохчийн Ӏилманчаш
Категори:Нохчийн политикаш
Еремкино (Палехан кӀошт)

**Еремкино** () — Россин Федерацин Ивановн областан Палехан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Палехан кӀоштан индексаш

Категори:Палехан кӀоштан нах беха меттигаш
Сэм а, Кэт а

**Cэм а, Кэт а** () — америкин беламе ситком йу, коьрта телеканал ду «Nickelodeon», кхоьллинарг Дэн Шнейдер ву. Кхуьнах тера йолу сериалаш «АйКарли», «Толамхо-Виктори» а йу. Фильм лаьцна йу цхьана шина доттагӀ-нянех Сэм Пакетт а, Кэт Валентайн а.

## Рольшкахь
* Дженнет МакКарди — Саманта «Сэм» Пакетт
* Ариана Гранде — Катрина «Кэт» Валентайн.
* Камерон Окасио — Дайс
* Зоран Корач — Гумер
* Мари Читхэм — Нона Валентайн, Кэтан денана.
* Дэн Шнайдер — Тэнди, цӀен робот, ресторанехь болхбеш «Боты»
* Дженнет МакКарди — Мелани Паккет, Сэман шала йина йиша.

## Яккхарийн тоба
* Режиссёраш: Стив Хофер, Пол Аллен, Дэн Фришман и др.
* Сценаристаш: Дэн Шнейдер, Джэйк Фэрроу, Кристофер Дж. Новак и др.
* Продюсерш: Дэн Шнайдер, Алин Роуби, Уоррен Белл
* Композитор: Майкл Коркоран

## Хьажоргаш
* Official website
* ''Sam & Cat'' на Nick.com
*
Виктори Джастис

**Викто́ри До́ун Джа́стис** (; йина 1993 шеран 19 февралехь, Холливуд, Флорида, АЦШ) — америкин кинон актриса, илланча, модель а йу. Актёрийн исбаьхьаллин карьере 10-шо кхаьчча йахана, масех телевиденехь роль ловзийна цо. Цуьнан самукъане, беламе сериал йу «Толамхо-Виктори», «Nickelodeon» канал тӀехь, даима гойтуш йолу сериал йу.

## Фильмографи
* 2003 — Гилмор йоӀарий
* 2005 — Мэри
* 2005 — Дерриг тип-топ
* 2005 — Хьерадаьлла доьзал
* 2005 — Детийн горгали
* 2006 — ТӀаьххьара пайхамаралла
* 2006 — Вевзаш воцу 5
* 2005 — Зоуи 101
* 2009 — Инзаре
* 2009 — Тру Джексон
* 2009 — АйКарли
* 2010 — Монстарийн таллархой
* 2010 — ГӀамах лаьцна дийцина кӀант
* 2010 — Толамхо-Виктори
* 2010 — Мадагаскарера пингвинаш
* 2012 — Цкъа хьалхара
* 2012 — Йуьхиг
* 2014 — Наоми а, Эли вац обан спискан тӀехь
* 2015 — Окраинш
* 2015 — Тамехьа вастан

## Эшарш
* «A Thousand Miles» (2007)
* «Make It Shine» (2010)
* «You’re the Reason» (2010)
* «Finally Falling» (2010)
* «Tell Me That You Love Me» (2010)
* «Freak the Freak Out» (2010)
* «Favorite Food» (2011)
* «I Want You Back» (2011)
* «Song to You» (2011)
* «Beggin' On Your Knees» (2011)
* «Best Friend’s Brother» (2011)
* «All I Want is Everything» (2011)
* «365 Days» (2011)
* «It’s Not Christmas Without You» (2011)
* «Countdown» (2012)
* «Take a Hint» (2012)
* «Make It in America» (2012)
* «Here 2 Us» (2012)
* «Gold» (2013)
* «Caught Up In You» (2013)
* «Shake» (2013)
* «Girl Up» (2013)

## Хьажоргаш
* Официальный сайт
* 

Категори:АЦШн актёраш
Иваново

**Ива́ново** (1932 шо кхаччалц — **Иваново-Вознесенск**) — Россин гӀала иза йу Уводь олучу хийистехь, Ивановн областан административан центр. XIX бӀешо — Владимиран губерни, Россин импери. Бахархойн дукхалла 409 075 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Историческая информация о городе Иваново-Вознесенск 

Категори:Росси
ДжаӀпар бин Абу ТӀелип

**ДжаӀпар бин Абу ТӀелип аль-ТӀаййар** (‎‎; 589, Макка — 629, Муътат) — Абу ТӀелипан кӀант ву, Турпал-Ӏелин ваша, Мухьаммад пайхамаран  шича а ву.

## Биографи
ДжаӀпар бин Абу ТӀелип вина Маккахь, Абу ТӀелип бин Ӏабдул-МуттӀелипан доьзалехь. Шен вешел Ӏелал итт шо воккха вара иза. Мухьаммадан пайхамаралла доладеллачу хенахь, дуьххьара ислам тӀеэцначех цхьаъ ву ДжаӀпар а, Ӏела а.

## Билгалдахарш

Категори:Сахьабаш
Умаййат бин Халаф

**Умаййат бин Халаф бин ВахӀб бин Хьузафат бин Джамахь бин Ӏамру бин ХӀасис бин КаӀаб бин Луай бин ГӀалиб аль-Къураши аль-Джамхьи аль-Макки**

(); къурайшин куьйгалхо а, Мухьаммад-пайхамаран мостагӀ а вара иза. Бадруна гӀазотехь, ХӀиджраъан шолгӀачу шарахь, иза вийра Билалас, Рабахьан кӀанта.
Меленки (Приволжскан кӀошт)

**Меленки** () — Россин Федерацин Ивановн областан Приволжскан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Приволжскан кӀоштан индексаш 

Категори:Приволжскан кӀоштан нах беха меттигаш
Вера Фишер

**Ве́ра Фи́шер** (; йина 27 ноябрехь 1951) — бразилин киноактриса, суртмодель, продюсер а йу, немцойх схьайаьлла. Шен 15-шо кхаьчча модельан карьере йахара. «Глобу» компанехь масийтта фильмаш а, сериалаш а чохь дакъа лаьцна цо.

## Фильмографи
* 2012 — Толамхо Георги
* 2011 — Ойла ца йеш долу дог
* 2010 — ТӀаьхьре, хӀун лаьа зударшна?
* 2009 — Индин некъаш
* 2007 — Шкафаш а Флюкс
* 2007 — Ши йуьхь
* 2007 — Амазони: Гальвез Чико Мендез
* 2005 — Америка
* 2004 — Кхолламан хӀусамнана
* 2001 — Клон
* 2000 — Доьзалан уьйр
* 1998 — Ӏовдал ахча
* 1996 — Бале диснарг
* 1990 — Мерза татол
* 1990 — ПхоьалгӀа маймал
* 1984 — Киломбу

## Хьажоргаш
* Профиль на braziliada.ru 
* Профиль на serials.ru 

Категори:Бразилин актёраш
Жука де Оливейра

**Жука де Оливейра** (; вина 16 мартехь 1935) — иза бразилин актёр, режиссёр, сценарихо, продюсер а, телеведущи а ву. Цуьнан маярра цӀе *Жозе де Оливейра Сантос* йу. Жозес дешна Сан-Рокехь, а тӀаккха иза штатан столице схьавеана, цигахь юридийн факультете вахана, Сан-Паулун университете. Цигахь цунна хиина драматически исбаьхьаллин школа хиларх, цунах дӀакхетта иза. «Глобу» олучу компанехь масийтта фильманаш чохь дакъа лаьцна цо.

## Фильмографи
* 2015 — Эксперташ
* 2013 — Карибски зезаг
* 2012 — Бразилин проспект
* 2010 — Дерзор
* 2008 — Хьоме доттагӀий
* 2007 — Йуьртан зодиакан билгало
* 2007 — Амазони: Гальвез Чико Мендез
* 2005 — Некъ
* 2004 — Хьо мичахь ву?
* 2001 — Клон
* 2001 — Доккха доьзал
* 2001 — Буфо а Спалланзани
* 2000 — Сан Даймохк
* 1999 — Кхин истореш
* 1998 — Вавилонин бӀов
* 1997 — Баронин даьӀахкаш
* 1995 — Берзан хан
* 1990 — Бразильхой
* 1983 — Динчу денца!
* 1978 — Доккха къа

## Хьажоргаш
* 

Категори:Бразилин актёраш
Нохчийн Республикин шатлакхан илли

**Нохчийн Республикин шатлакхан илли** — эшаран музыкальни произведени йу, Нохчийчоьнан цхьа билгало йу, нийсса байракхца а, гербаца а.

Иза тӀелаьцна НР Законца, 28 июлехь 2010 шеран. Дешнийн автор ву вайн паччахь Ахьмад-Хьаьжи Кадыров. Эшаран композитор ву Ӏумар Бексултанов.

## Шатлакхан Иллин текст:
: Харцоно цӏе тесна хийла хьо ягарх,
: Нохчийчоь ца йоьжна, гӏаьттина яха
: Кавказан ткъес хилла, маршонан ага,
: Хьан лаьттан сий дина яхь йолчу наха.

: Барт болу хьан къаьмнаш — мах боцу беркат!
: Хьо йоцург, Нана йац, нохчийн халкъ хьаста.
: Тхан дахар, тхан дерзар Даймехкан кхерчахь,
: Декъалдар доьхуш ду, Далла беш хастам.

: Башламан баххьашка дайн синош дуьссу.
: Органа тулгӏено ненан мотт буьйцу.
: Исбаьхьа совг1ат хьо, азаллехь делла!
: Шатлакхан илли ду тхуна ницкъ белларг!

: Къинхьегам, хьан хьуьнарш хазделла шайна,
: Хьалкъаца лерам бар кхаъ хуьлда хьуна.
: Машаран гӏаролехь ирсан некъ тайна,
: Сий долуш Нохчийчоь ехийла тхуна!
Иваново (Родникин кӀошт)

**Иваново** () — Россин Федерацин Ивановн областан Родникин кӀоштара дӀатесна эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Родникин кӀоштан индексаш 

Категори:Родникин кӀоштан нах беха меттигаш
Эдди Мерфи

**Эдди Мёрфи** () — америкин самукъане актёр, режиссёр, сценарихо, эшархо а ву.

## Хьажоргаш
* Эдди Мёрфи сайтчохь Discogs
* Maxim Rated Top SNL performer 

Категори:АЦШн актёраш
Норбит

«**Норбит**» () — режиссёр Брайан Роббинсон беламе комеди ю. Фильм лаьцна цхьана Ӏаьржачу кӀантех Норбитех. Цо маре ялайо вуно ерсттина зуда Распьюша. Распьюшас даима хьийзаво и Норбит.

## Рольшкахь
* Эдди Мёрфи — Норбит / Распьюша / Мистер Вонг
* Тэнди Ньютон — Кейт Томас
* Терри Крюс — воккха Джек Латимор
* Клифтон Пауэлл — Эрл Латимор
* Лестер Спейт — Блу Латимор
* Кьюба Гудинг — Дион Хьюз
Скалисти

* Скалисти (Новоорскан кӀошт)
* Скалисти (Приморьен мохк)
Стенио Гарси

**Сте́нио Гарси́** (; вина 1933 шеран 28 апрелехь) — бразилин актёр ву.

## Биографи
Стенио 17 шо кхаьчча, бразилин коммунистийн партин могӀнаш чувахана. 1958-чу шарахь, дуьххьара сценаш йаха волавелла иза, «Мария Стюарт» гайтамехь дакъа а лоцуш. Оцу шарахь цо зуда йалийна, актриса Клейде Яконис, церан брак яхъеллера 1969-шо тӀекхаччалц. Цуьнан шолгӀа зуда хилира, актриса Клариси Пиовезан, оцу бартехь ши йоӀ йира — Кассия а, Гайа а. ХӀинцалерачу хенахь, цуьнгахь йу Марилен Саад, цулла 36-хан жима йу иза.

## Фильмографи
* 2012 — Толамхо Георги
* 2009 — Индин некъаш
* 2008 — Ши йуьхь
* 2007 — Деза мохь
* 2007 — Пайхамар
* 2005 — Тахана — Марин де ду
* 2005 — ГӀуман цӀа
* 2004 — КӀелхьардаьккхинарг
* 2003 — Кубанакан
* 2001 — Клон
* 2001 — Доладийриг
* 2000 — Майян доьзал
* 2000 — Адаман дикаллин цирк
* 2000 — Со, хьо, уьш
* 2000 — Пен
* 1998 — Лабиринт
* 1998 — Туьйр йоцу Хильда
* 1998 — Вавилонин бӀов
* 1996 — Бале диснарг

## Хьажоргаш
* 
* Афиша.ру
* Бразилиада 
* Стенио Гарсия на Dramaturgia Brasileira 

Категори:Бразилин актёраш
Такбир

**Такбир** ( — вазван) — исламехь: АллахӀ-дела вазвар ду, цуьнан дешнаш «*АллахӀу акбар*» (). Ӏаьрбийн гоч йича, цуьнан маьӀна «*АллахӀ-дела воккха ву*» бохург ду. Такбир олу азан кхойкхучу хенахь, ламазехь, гӀурба дуьйш, зикр олучу хенахь а. «*АллахӀу Акбар*» аьлла фраза, масех пачхьалкхан байракхан тӀехь йаздина ду.

## Кхин хьажа
* Ислам
* АллахӀ
* Мухьаммад
* Бусалба
Далтон Виг

**Далтон Виг** (, вина 10 июлехь 1964) — бразилин актёр, продюсер, телеведущи а ву.

Категори:Бразилин актёраш
Даниела Эскобар

**Даниела Эскобар** (; вина 16 январехь 1969) — бразилин актриса, коьртаниг а йу. «Superbonita» — олучу программа тӀехь, болх беш йолу масийтта шо ду.

Категори:Бразилин актёраш
Камерон Диас

**Ка́мерон Мише́ль Ди́ас** () — америкин актриса, хинйолу модель а.

Категори:АЦШн актёраш
Агрофенино (Ивановн область)

**Агрофенино** () — Россин Федерацин Ивановн областан Савинан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Савинан кӀоштан индексаш

Категори:Савинан кӀоштан нах беха меттигаш
Меховицы

**Меховицы** () — Россин Федерацин Ивановн областан Савинан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Савинан кӀоштан индексаш

Категори:Савинан кӀоштан нах беха меттигаш