1995 шо

ВКъКх-ано кхайкхийна  Собаран дуьненайукъара шо (ВКъКх резолюци 48/126) а, Дуьненан шолгӀа тӀемах бала хьегна къаьмнийн иэсан (ВКъКх резолюци 49/25).

## Хиламаш

### Январь

* 1 январь
** ***[[Боснин тӀом]]:***ТӀом сацоран барт болало Боснехь а, Герцеговинехь а (куьг йаздина 1994 шеран 31 декабрехь).
** Австри, Финлянди, Швеци ЕБ дӀакхетар.
** Норвегин берда йистехь Къилбаседа хӀорд чохь мехкдаьттан «Дропнер» экъан тӀехь  гӀирсийн гӀоьнца дуьххьара гина «вуьйн тулгӀе», цунна цӀе тиллина Дропнеран тулгӀе.
** Къилбаседа Америкехь пачхьалкхийн (Аргентинин, Бразилин, Уругвайн, Парагвайн) экономикин интеграцин керла мур а, оцу пачхьалкхаша кхоьллина Меркосур йукъара базар (MERCOSUR): 1994 шарахь куьг йаздина Оуро Прето бартца нийса а догӀуш, Меркосур лакхарчу интеграцин тӀегӀане йелира: маьрша махлелоран зонин тӀера таможнин берта тӀе.
** Женевехь болх бан болабелла Дерригдуьненан махлелоран кхоллам.
** Фернанду Кардозу Бразилин президентан дарже хӀоьттинаь.
* 2 январь — ***[[Хьалхара нохчийн тӀом]]:*** Нохчийчохь нохчийн тобанаша йухатуху Соьлжа-ГӀалин тӀелетта Россин эскар. ТӀаьхьа догӀучу деношкахь Россин эскарша карла йоккху операци.
* 3 январь
** Мексикехь песо мах дӀоггара охьабаьллачул тӀаьхьа дӀайолало финансийн къоьлла (1994 шеран декабрехь кхоьллина лела курс). Президенто Седильо Эрнестос дӀакхайкхийра бюджет лахйаран хьокъехь, говзберташца алапа дӀасацадаран барт бар, дуьненайукъарчу финансийн институташка кхайкхамаш бо кредиташ деха.
** ***[[Хьалхара нохчийн тӀом]]:*** Кассетин бумбанаш Шела йеттар.
* 4 январь — 104-гӀа конгрессан инаугураци хилира АЦШ . Ньют Гингрич хаьржина Векалийн Палатехь спикер (1955 шарахь дуьйна дуьххьара хаьржина республиканхо цу дарже). Республиканхойн Ӏуналлехь йолчу Векалийн Палатехь оцу сохьта дӀайаьккхина кхо жима комитет а, дуккха а бухара комитеташ а, билгалйоккху комитетийн куьйгалхойн 6 шеран хан, ткъа Палатин спикеран 8 шеран хан.
* 5 январь
** нах байарх бехке вина лаьцна Банда Хастингс Малавин хилла президент (суд йолало 10 июлехь, бакъваран сацам бо 23 декабрехь).
** Векалийн Палатийн спикеро Гингрич Ньюта дӀайолош йу «Ӏамеркаца барт» цӀе йолу, республиканхоша президентан харжамийн кампанехь кховдийна низамаш даран программа. Республиканхой дагахь бу керла Конгресс дӀайолалучу хьалхарчу 100 дийнахь дерриг а низамаш тӀеэца.
* 6 январь — Республика Беларусан а, Россин Федерацин а йукъахь Таможнин барт бина.
* 7 январь — Москохахь Христа Спасителя йерда меттахӀотторан болх болийна.
* 8 январь — НТВ тӀаьхь дуьххьара арахецна «Сто к одному» цӀе йолу программа, иза аналог йу америкин «Family Feud» ловзаран. Оцу программин хьалхелелорг хилира Гуревич Александр.
* 8—22 январь — Узбекистанан парламентан харжамашкахь шолгӀачу турехь дукхах долу меттигашка хаьржира меттигерчу Кандидатийн кхеташонан декъашхой (царех 120 гергга Халкъан Демократин партин декъашхой бара).
* 9 январь
** Эрмалойчоьно а, Мальдиваша а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийра.
** Азербайджано, Малто, Гайано дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* 10 январь
** Мерпати Нусантара авиакомпанино лелош долу De Havilland Canada DHC-6 Twin Otter кема охьадоьжна хӀорда чохь Флорес олучу меттигехь. Кеманан дакъош схьадаьхна дац. Кеманчохь хилла 14 стаг.
** Японино а, АЦШ-но а финансийн бертан кечам чекхбоккху, 1которое обеспечивает больший доступ иностранных фирм на рынок акций японских корпораций.
* 11 январь — Азербайджано а, Уругвайс а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* 12 январь — ВКъКх  Кхерамзаллин Кхеташоно № 971резолюцица, йахйина Гуьржийчоьнан тӀех терго йаран ВКъКх мисси 15 май кхаччалц.
* 13 январь
** Берлускони Сильвио Италин премьер-министр даржера дӀаваьллачул тӀаьхьа (1994 шеран 22 декабрь), пачхьалкхан президенто Скалфаро Оскара Ламберна кховдадо керла правительство кхолла  (17 январехь дуй буу цо).
** Мексикехь хаддаза телхина финансийн къоьлла хиларна, АЦШ президенто Клинтон Билла омра до пачхьалкхана 40 млрд доллар финансийн гарантеш йала, песо стабилизаци йан а, Мексикин йоццачу хенахь декхарш дӀадала аьтто хилийта а (31 январехь гарантеш хьалайаьхна 50,76 млрд доллар кхаччалц).
** Гуьржийчоьнан дуьхьалонан хилла министр Китовани Тенгиз лаьцна «законехь йоцу герзашца йолу тоба йарна».
* 15 январь — Москохахь сери лелхийтарш. Москох бомбанаш лелхийтина Москохан пачхьалкхан хьехархойн университетехь, 354-чу лоьмар йолчу физикин-математикан ишколехь, «Метрополь» отелехь, «Мозенерго» трансформаторан № 510 подстанцехь. Эккхийтарш хиллачул тӀаьхьа "эпсарийн тобанера" ультиматум кхачийна полицина, Нохчийчура эскарш арадаха аьлла.
* 16 январь — Словенис а, Узбекистано а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* 17 январь — 6400 сов стаг кхелхина мохкбегийча японин гӀалин Кобехь.
* 18 январь — Союзан Республика Югославис а, Узбекистана дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* 19 январь
** ***[[Хьалхара нохчийн тӀом]]:*** федералан эскарш схьалаьцна президентан гӀала Соьлжа-ГӀалара.
** Авиакомпанин Bristow Helicopters (BHL) пассажирийн беркема Aérospatiale AS.332L Super Puma  рейс BHU56C Абердинера Къилбаседа хӀорд чура мехкдаьттан экъан тӀе Brae Alpha, берриг пассажираш (16 стаг) экъан тӀера белхалой бара. ГӀаьттина сахьт даьлча беркема чӀогӀа догӀне а нисделла, стила хаьштиг тоьхна цунна. Пилоташка охьадоссаделла урхалла доцу кема Къилбаседа хӀорд тӀе. 1 сахьт 15 минот йаьлча хи чу доьссина кеман тӀера 18 стаг (16 пассажир а, 2 пилот а) кӀелхьара ваьккхира тӀедеинчу хӀурдкемано.
* 20 январь
** Ле-Бурже (аэропорт), Франци. «Leadair» компанин  Dassault Falcon 20E кема доьхха хьаладаьлчу хенахь. Кхелхина верриг кемана тӀаьхь хилла 10 стаг.
** Белоруссино, Кхазакхстано, Россис Москохахь куьг йаздина таможнин бертан куьг йаздина.
** Люксембурган премьер-министр хӀоттийна Жан-Клод Юнкер.
** Красноярскан гергахь L-410 бохам.
* 25 январь
** Болгарин правительствон коьрте хӀоьттина Жан Виденов.
* 26 январь
** Эквадоран а, Перун а йукъара  Альто-Сенепа тӀом болабалар (лаьттира 28 февраль кхаччалц).
** Азербайджано а, Хорватис а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* 28 январь — АЦШ а, Вьетнамо а барт бо шайн пачхьалкхийн коьрта гӀаланашкахь зӀенан а, дипломаташ хийцаран а йаккъаш йахкарх.
### Февраль
* 1 февраль
** Зарайскехь лачкъийна Пачдумин депутат Сергей Скорочкин, дакъа карийна шолгӀачу дийнахь Сарыбьево эвлахь.
** Европин кхеташоно куьг йаздина кегийра къаьмнаш лардаран гуран конвенцина.
* 5 февраль — ГӀиргӀазойчохь хилла парламетан харжамийн хьалхара тур.
* 6 февраль
** Москохара Тёпли Стан урамехь оьккха хӀума иккхина, цуьнан эккхара 200 грамм тротилан санна дара. Цхьа а ца лазийна.
** Хорватис а, Узбекистано а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* 8 февраль
** ***[[Хьалхара нохчийн тӀом]]:*** НРИ президента Дудаев ЖовхӀара шен герзашца йолу тобанашца йуьту Соьлжа-ГӀала. ТӀом дӀабоьду Соьлжа-ГӀалин къилбехахь а, малхбалехь а.
** 228 Россин шахташкара 500 эзар шахтёро йо цхьаьна дийнан забастовка, тӀедуьллу алап айбар.
* 9 февраль — Азербайджано а, Боснино а, Герцеговино а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* 10 февраль
** Латви Европин кхеташонан йукъайахна.
* 16 февраль — Канзас-Ситихь DC-8 бохамехь кхелхина 3 стаг.
* 21 февраль
** Эстонехь тӀеэцна «Меттанах лаьцна закон».
** Россин а, Беларусин а йукъахь доттагӀаллин, дикачу лулахойн, цхьаьнаболхбаран барт бина 10 шаранна, иза бух хилира Беларусин а, Россин а Барт кхолларан.
** Андорро, Антигуас а, Барбудас а, АЦШ дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийра.
** Стив Фоссетт исторехь дуьххьара ша дехьаваьлла Тийна Ӏапказан хӀаваан горгал тӀаьхь.
* 24 февраль — Азербайджано а, Камеруно а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* 26 февраль
** Таджикистанехь хилла парламентан харжамийн хьалхара тур.
* 27 февраль
** Ӏиракъехь адамех йуьззина йолчу базарахь машен чура бомба иккхина. Кхелхина 94 стаг. Лаьцна кхоъ иранан кхурдо.
** Россин бизнесменан Полевой Евгенийн 4 доьзалхо а, ши хьаша вийна Лувесьенехь, Парижан йистехь.
* 28 февраль
** Азербайджано а, Непало а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.

### Март
* 1 март
** Советийн а, Россин а телехьалхелелорг а, тележурналист а Листьев Владислав виер.
* 2 март
** Азербайджано а, Бурундис а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* 3 март — ВКъКх машарбаран ницкъаш Сомалера арабахар чекхдолу («Цхьаьнакхетта турс» операци).
* 5 март
** Гонконгехь дуьххьара массо а кӀоштан а, гӀалин а кхеташонаш кхоьллина харжамашца. Уггаре а боккха кхиамаш баьхна демократин партеша.
* 6 март — **'[[Хьалхара нохчийн тӀом]]:*** Россин эскаран буьйранчалло дӀакхайкхийна Соьлжа-ГӀалана буьззинчу барамехь Ӏуналла деш хилар.
* [[6 март]]—[[30 август]] — Кхазакхстанехь политикин къоьлла.
* [[9 март]]
** Канадин бердан гӀаролхойн кемано лаьцна испанхойн [[траулер]] Канадин мехкан хиш чу кхаьчначул тӀаьхьа сихха (экипаж дӀахецна 15 мартехь).
* [[10 март]] - ***[[Хьалхара нохчийн тӀом]]:*** дӀаболало къиза тӀом [[Буммат]] йуьрт йоккха.
* [[13 март]] — [[Азербайджан]]о а, [[Сиерра-Леоне]]с а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* [[16 март]]
** [[Эрмалойчоь]]но а, [[Росси]]с а барт бо Россин эскарш Эрмалойчохь латторах лаьцна.
** [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]] штато ратификаци йо АЦШ Конституцин 13-гӀа хийцам, официалехь лолла дихкина.
* [[17 март]] — «ГӀирмин автономин республиках лаьцна» законо дӀайаьккхина ГӀирмин Республикин Президентан дарж а, Украинин Конституцина дуьхьал долчу гӀуллакхийн Ӏаткъам а.
* [[20 март]]
** "Аум Шинрикё" динан секто вовшахтоьхна «Токион метро чохь заринан тӀелатар». Цигахь вийна 12 стаг, цамогуш вина 5 эзар сов стаг.
** Туркойчоьнан эскаро массо а агӀор тӀелатар дина Курдистанан белхалойн партин декъашхошна дуьхьал Къилбаседа [[Ӏиракъ]]ехь.
* [[20 март|20]]—[[21 март]] — Европехь [[Стабилизацин пакт а, Европин Бертан экономикин кхиар]] куьг йаздина [[Париж]]ехь.
* [[22 март]].
** [[Азербайджан]]о а, [[Сент-Китс а, Невис а|Сент-Китсо а, Невисо а]] дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* [[26 март]]
** Америкин рэпер [[Eazy-E]] валар.
* [[27 марта]]
** Днестрйистера Молдавин Республикин бахархоша кхаж тесна Россин эскар шайн махкахь дисарна.
* [[31 март]]
** «Демократин гӀолацар» операци чекхйалар.
** [[Бухарест]]ан гергахь [[TAROM]] компанин [[Airbus A310]] кеман бохам хилла, 60 стаг велла.

=== Апрель ===
* [[1 апрель]] — [[Хьалхара канал (Росси)|ОРТ]] гайта йолийна.
* [[5 апрель]] — [[Азербайджан]]о а, [[Антигуа а, Барбуда а|Антигуано а, Барбудас а]] дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* [[6 апрель]]
** [[Азербайджан]]о а, [[Панама]]с а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттина.
* [[7 апрель]] — итт шарахь реставраци йинчул тӀаьхьа дӀайиллира Третьяковн галерейн.
* [[7 апрель|7]]—[[8 апрель]] — ***[[Хьалхара нохчийн тӀом]]:*** СемаӀашкахь массашкахь нах байар. ТӀом чекхбаьллачул тӀаьхьа йуьртан «зачистка» йира, иза йоьдуш, бакъонашларйархойн хаамашца, байина 250 машаран бахархой.
* [[8 апрель]] — [[Петропавловск-Камчаткин]]ехь охьахууш  [[Ил-76]] кема иккхина. Велла 14 стаг.
* [[9 апрель]]
** Американхо а, 7 жуьгтийн салти а ле бусалба наха эккхар дарах ГӀазехь. Чов йина 40 сов стагана.
* [[10 апрель]] — РФ юстицин министралло регистраци йина Йий дезархойн партин, инарлин секретарь — Константин Калачёв.
* [[12 апрель]]
** Арахецна [[Yahoo!]] каталог, иза сиха хилира дуьненахь уггаре гӀарайаьлла.
* [[17 апрель]] — Эстонин премьер-министр хилла [[Тийт Вяхи]].
* [[17 апрель]]—[[12 май]] — Нью-Йоркехь, зарратан герз ца даржор хьокъехь бина барт карлабаккхаран конференцехь, сацам бира иза хан йоцуш дӀабахьа.
* [[19 апрель]]
** Оклахома-Ситира теракт. Администрацин гӀишло оьккхийтуш велла 168 стаг.
* [[27 апрель]] — [[Украинин Лакхара рада]]но чӀагӀдира Украинин хьалхара пачхьалкхан совгӀат — Хмельницкий Богданан орден.
* [[29 апрель]]
** Узбекистанан къоман доменан регистраци йина — [[.uz]].

=== Май ===
* [[1 май]] — шведийн дуэт [[Roxette]] дуьххьара локхуш ду Москохахь.
* [[2 май|2]]—[[3 май]] — ***[[Хорватера тӀом]]:*** краинин сербаша ракеташ тоьхна [[Загреб]] , [[Хорвати]] коьртачу гӀалина чу.
* [[4 май]]
** [[Эквадор]]ехь авиабохамехь кхелхина Хосе Эстенссоро [[Аргентина|Аргентинин]] уггаре йоккхачу мехкадаьтта доккхучу [[YPF]] компанин.
* [[6 май]] — Москохахь Туманов Эдуарда талор дан Ӏалашо йолуш вийна виъ кхиина ваьлла стаг.
* [[7 май]]
** Эфиопера парламентан харжамийн хьалхара тур.
* [[9 май]] — Толаман денна 50 шо кхачарна лерина Поклонни ломан тӀера парад.
* [[10 май]]
** Таджикийн сом хилла [[Таджикистан]]ан къоман валюта.
* [[12 май]]
** 1995-чу шеран 10-чу майхь арадаьлла Федералан закон № 73-ФЗ, «Россин Федерацин бахархойн гулдина ахчанаш меттахӀитторан а, Ӏалашдаран а хьокъехь» официалан зорбане даьккхина, болх бан доладелла.
** [[Азербайджан]] а, [[Венесуэла]] а дипломатин йукъаметтигаш дӀахӀиттийна.
* [[14 май]]
** Перонхо Менем Карлоса, гулдина 49,8 % харжамхойн кхаьжнаш, иза хаьржина шолгӀачу ханна [[Аргентина|Аргентинин]] президентан харжамашкахь  (чӀагӀо йина 8 июлехь).
* [[16 май]]
** Японехь лаьцна "Аум Синрикё" [[Сёко Асахара]] динан секта кхоьллинарг а, цуьнан куьйгалхо а, массашкахь адамаш дайар вовшахтохарна а, кечдарна а шеко йолуш.
** 13 стаг велла, [[П.Осипенкон цӀарах поселкера]] догӀу [[Ан-2]] кема охьадоьжна хенан-хӀоттам дика ца хиларна. 1 стаг дийн висина.
* [[19 май]] — дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна Россина а, Доминикина а йукъахь.
* [[22 май]]
** Россин юстмино регистраци йина Йерригроссин йукъараллин боламан «[[Вайн цӀа — Росси]]».
** [[Азербайджан]]о а, [[Лаос]]о а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* [[23 май]] — [[Oracle]] [[Sun Microsystems]] [[Java]] программированин мотт арахецаран официалан терахь.
* [[24 май]] — [[Йоккха Британи|Йоккха Британера]] Хэрвудан гергахь вон хенан-хӀоттам болушхьаладолушехь доьхна  «Knight Air» компанин Embraer Bandeirante 110P1 кема. Верриг кеман тӀера 12 стаг велла.

* [[28 май]]
** Нефтегорскехь мохкбегор хилла, сахалинан поселок [[Нефтегорск (Сахалинан область)|Нефтегорск]] йерриге а йохийна.
** Красногорскехь дӀайаьхьира Йерригроссин йукъараллин-политикин боламан «Син-мехаллин тӀаьхье» кхолларан гулам.

=== Июнь ===
* [[Июнь]] — ***[[Хьалхара нохчийн тӀом]]:*** Федералан эскарша [[Ведана]] [[Ведана йаккхар (1995)|йаьккхина]].
* [[1 июнь]] — [[Кхазакхстан]]о а, [[Къилбаседа Македони|Македонис]] а дипломати йукъаметтигаш хӀиттийна.
** [[4 июнь|4 июнехь]] буса цӀе йаьлча Россин къаьмнийн доттагӀаллин университетан йукъарадахарехь велла 4 стаг, кхин йалханна зулам даьлла
* [[8 июнь]]
** [[Иваньков, Вячеслав Кириллович|Вячеслав Иваньков «Япончик»]] лаьцна ахча даккхарна бехке вина.
* [[9 июнь]]
** [[Палмерстон-Норт]]ехь бохам хилла de Havilland DHC-8-102 кеманна компанин Ansett New Zealand, велла 4 стаг.
* [[13 июнь]]
** Дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна Россин а, Андоррин а йукъахь.

* [[14 июнь|14]]—[[19 июнь]] — [[Будённовскера теракт|Нохчийн боевикаш герзашца тӀелатар]]  [[Ставрополан мохк|Ставрополан махкара]] [[Будённовск]] гӀалин. Нохчийн тӀемлоша закъалтана нах а лоьций, уьш латтабо меттигера гӀалин дарбанан цӀа чохь. 19 июнехь дукхаха болу закъалтхой мукъабаьхна, ткъа нохчийн тӀемлой цӀа баьхкина.
* [[16 июнь]] — [[дуьненайукъара Олимпийн комитет]]о хаьржина 2002 шеран Ӏаьнан Олимпиада дӀаяхьа [[Солт-Лейк-Сити]].
* [[20 июнь]]
** [[Азербайджан]]о а, [[Мозамбик]]о а дипломатин йукъаметтигаш дӀахӀиттийна.
* [[23 июнь]] — ***[[Хьалхара нохчийн тӀом]]:*** [[Нохчийчоь]]нан а, [[Росси]]н а хьаькамаша ханна машаран барт бина, цуьнца а догӀуш, нохчийн гӀаттамхоша герз охьадилла деза, верриг Россин салти Нохчийчура аравала веза.
* [[24 июнь]] — [[Лагос]]ехь бохам хилла Harka Air Services компанин Ту-134 кеманна, жамӀехь верриг 16 стаг велла.
* [[26 июнь]] — Мисаран президент Мубарак Хьосни вен гӀоьртира Эфиопехь.
* [[28 июнь]] — [[Азербайджан]]о а, [[Къилбаседая Македони|Македонис]] а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* [[29 июнь]]
** [[Харьков]]хь чӀогӀа догӀа хилар бахьана долуш йоккха Диканевски цӀанйаран станцехь бохам хилла, гӀала цхьана баттахь хи доцуш йисира.

=== Июль ===
* [[5 июль]]
** Россин коьртачу шахьаран официалан гимн санна тӀеэцна «Москохан гимн» цӀе йолу эшар.
* [[6 июль]] — Россехь йукъайаьккхина «[[валютан коридор]]».
* [[10 июль]]
** ДегӀастахь Магарамкентан кӀоштан администрацин куьйгалхо а, республикин Халкъан гуламан декъашхо а волу Гаджиев Сергей вер.
** Папа Иоанн Павел II-чо, зударшка бинчу лерринчу хаамехь, мукӀарло дира, католикийн килсо дуккха а шерашкахь уьш дискриминаци йеш хиларна.
* [[11 июль]] — АЦШ а, Вьетнаман а йуьззина дипломатин йукъаметтигаш меттахӀиттийра.
* [[12 июль]] — ГӀиргӀазойчоьнан къоман домен дӀаязйина — [[.kg]].
* [[13 июль]]
** [[Албани]] а, [[Молдави]] а дӀакхетта [[Европин Кхеташо]]нах.
* [[14 июль]] — **[[Боснин тӀом]]:*** Боснин сербаша тӀелетарш дан долийна Боснин а, Герцеговинин а малхбалехь [[Жепа]] цӀе йолчу кхерамазаллин зонина.
* [[18 июль]].
** Ӏамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн Сенатан комитето ладегӀарш схьадоьллуш ду Уайтуотеран девн хьокъехь.
* [[21 июль]] — [[Тайвань|Тайванан]] гергахь ракеташ зиеран болх беш йу Цийчоь (26 июль кхаччалц).
* [[25 июль]]
** ***[[Боснийн тӀом]]:*** Сербийн эскаро дӀалаьцна [[Жепа]].
* [[25 июль|25]]—[[26 июль]] — ***[[Боснийн тӀом]]:*** автономин область Малхбузан Боснин цӀе хийцина [[Республика Малхбузан Босни]] аьлла.
* [[27 июль]] — [[Кхазакхстан]]о а, [[Ямайка]]с а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* [[28 июль]]
** Вьетнам хилира дуьххьарлера социалистийн пачхьалкх, Къилба-Малхбален Азин къаьмнийн ассоциацех (АСЕАН) дӀакхетта.
** Махараштра штатан Ӏедало бинчу сацамца, ХӀиндин Бомбей гӀалин Мумбай гӀала аьлла цӀе хийцина.
** Кхазакхстанан а, Панамин а дипломатин йукъаметтигаш дӀахӀиттийна.
* [[30 июль]] — ***[[Хьалхара нохчийн тӀом]]:*** Нохчийчоьнан а, Россин а векалш [[Соьлжа-ГӀала]]хь машаран барт бина.

=== Август ===
* [[Август]] — Азербайджанан тӀеман министраллин лакхарчу даржашкахь болу эпсарш лецар а, цул тӀаьхьа кхел йар а Алиев Гейдар вен гӀортарна бехке а беш.
* [[2 август]] — [[Оьрсийн радио]] эфир йан йолайелла.
* [[6 август]] — [[Свердловскан область|Свердловскан областехь]] хилла хьалхара тур губернаторан харжамийн.
* [[8 август]] — ***[[Хорватера тӀом]]:*** Двор на Уне гӀалахь зуламаш дина сербийн маьршачу нахана а, заьӀапхошна а дуьхьал.
* [[9 август]] — **'Боснин тӀом:*** Ӏамеркан Ӏедало хьалха хӀоттийна Боснина керла машаран план.
* [[16 август]].
** Бермудийн гӀайренийн дукхахболчу бахархоша кхаж тесира референдумехь йозуш ца хиларна дуьхьал а, Британин колонин статус латторан агӀор а.
** Казань-Москох цӀерпошт дӀайаханчул тӀаьхьа белхан купе чохь эккхийтар хилла; проводница чӀогӀа йагийна.
* [[17 август]]
** Триумфан нартол йолчохь [[Париж]]ехь нехаш кхуьйсу тускар чохь иккхина газан баллон. 17 стагана чов йина.
* [[19 август]]
** Либерин граждански тӀамехь коьрта 6 тӀом беш йолу тобано машаран барт бина Абуйехь, [[Нигерехь]].
** [[Азербайджан]]о а, [[Уганда]]с а дипломатин йукъаметтигаш дӀахӀиттийна.
* [[20 август]] — Эдуард Россела толам баьккхира Свердловскан областан губернаторан харжамашкахь.
* [[21 августехь]].
** Эфиопин Конституци тӀеэцна.
* [[22 август]] — [[Негассо Гидада]] хилира Эфиопин президент.
* [[24 август]]
** Банкашна йукъара кредитийн базар йоьхна, 28% Россин банкаша болх сацийна.
** Гуьржийчоьнан Конституци тӀеэцар.
** Операционни система [[Windows 95]] арахецар.
* [[25 август]] — ***Хорватера тӀом:*** [[Книн]] гӀалина гергахь йолчу Грубори йуьртахь сербийн маьршачу бахархошна дуьхьал зулам дина.
* [[27 август]] — ТӀаьххьарчу 80 шарахь [[Нью-Йоркехь]] уггаре а ирча цӀе яьлла 4 де даьлча дӀайайайелла.
* [[28 август]].
** Фондан биржа схьайоьллу Монголин коьртачу шахьарахь [[Улан-Батор]]ехь.
* [[29 август]] — Шеварднадзе Эдуард вен гӀортар: парламентан гаражна уллехь эккхийтира «Нива» машен, Шеварднадзе кегий чевнаш йина.
* [[30 август]].
** Кабелан керланийн маша цхьаьнакхета интернетца.
* [[31 август]].
** Къоман эфирийн ассоциаци (NAT) кхоьллина.

=== Сентябрь ===
* [[Сентябрь]] — Пакистанехь тӀеман карчам гӀотар.
* [[1 сентябрь]]

** 6 декъашхочух лаьтта Пачхьалкхан кхеташо кхоллар дӀакхайкхийна [[Либери|Либерехь]]. Сентябрь беттан 3-чу дийнахь кхеташоно дӀакхайкхийна керла ханна Ӏедал кхолларх лаьцна.
** Россехь дискриминацех а, журналисташна тӀеӀаткъам барх а лаьцна къамел дира президента Ельцина демократин пресс-форумехь.
* [[3 сентябрь]].
** [[Париж]]ехь дина теракт. Парижерчу Решар-Ленуаран бульварехь иккхина бумба. Виъ стаг лазийна, амма цхьа а вийна вац.
** Программисто Омидьяр Пьера кхуллу [[онлайн аукцион]] "AuctionWeb" цӀе йолуш, тӀаьхьо цунах [[eBay|eBay Inc.]] хуьлу.
* [[7 сентябрь]].
** [[Камбоджа]]с а, [[Узбекистан]]о а дипломатин йукъаметтигаш дӀахӀиттийна.
* [[11 сентябрь]].
** [[Союз ТМ-21]] кема охьахаар. Кеманан экипаж - [[Соловьев, Анатолий Яковлевич|Соловьев Анатолий]], [[Бударин, Николай Михайлович|Бударин Николай]].
* [[13 сентябрь]]
** [[Эрмалойчоь]]но а,и [[Мозамбик]]а а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
** [[АЦШ]] а, [[Къилбаседа Македони|Македонис]] а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна
* [[14 сентября]] — [[Кхазакхстан]]о а, [[Ӏиракъ]]о а дипломатин йуъаметтигаш хӀиттийна.
* [[20 сентябрь]] — ***Хьалхара нохчийн тӀом:*** республикин куьйгалхой а, Россин президентан векал а воьдуш Соьлж-ГӀалахь автоколонна эккхийтар. Цигахь зенаш ца хилла.
* [[23 сентябрь]].
** Официалан пачхьалкхан регистраци йиллина акционерийн йукъараллин [[Ростелеком]].
* [[24 сентябрь]] — [[Стерлиговн мара]], Росси. Беркема [[Ми-8]] охьадоьжна. Кеманчохь мел хилла 15 стаг велла.
* [[28 сентябрь]] — ***Хорватера тӀом:*** Кистанье гӀалин уллерчу Вариводе йуьртахь зулам дина сербийн гражданашна.
* [[30 сентябрь]]— тӀаьххьара хаам беира «[[Пионер-11]]» тӀера.

=== Октябрь ===
* [[1 октябрь]]
** Нигерин президенто Абача Санис дӀахьедина, тӀеман Ӏедал Ӏедалехь хир ду 1998-чу шеран октябрь беттан 1-чу дийне кхаччалц аьлла.
* 2 октябрь.
** Гуьржийчоьно йукъадаьккхина къоман ахча — гуьржийн лари, гуьржийн купонан метта.
** Азербайджанан а, Узбекистанан а дипломатин юкъаметтигаш дӀахӀиттийна.
* [[3 октябрь]] — Македонин президент [[Глигоров Киро]] вен гӀоьртира [[Скопьехь]]. [[Андов Стоян]] мехкан куьйгалхочун декхарш кхочуш деш хӀоьттира.
* [[4 октябрь]].
** [[Барскаун]], [[ГӀиргӀазойчоь]]. Лаьмнашкахь охьадоьжна ГӀиргӀазойчоьнан «Kirghizia Aba Zaoldoru» компанин [[Ми-8]] беркема. Кеманчохь мел хилла 15 стаг велла.
** [[аниме]]-сериал [[Евангелион]] премьера хилира [[TV Tokyo]] телеканалехь
* [[6 октябрь]].
** ***Хьалхара нохчийн тӀом:*** Соьлж-ГӀалахь вен гӀоьртира инарла-лейтенант Романов Анатолий, Россин чоьхьарчу гӀуллакхийн министраллин чоьхьарчу эскарийн федералан эскарийн тобанан буьйранча а, эскаран тобанан баьчча а, ткъа вен гӀоьртинчул тӀаьхьа дуккха а шерашкахь комехь висира.
** [[Узбекистан]]о, [[Румыни]]с, [[Сенегал]]о дипломатин юкъаметтигаш дӀахӀиттийна.
* [[8 октябрь]] — Угандин Конституци тӀеэцна.
* [[9 октябрь]]
** 1995-чу шарахь Аризонехь цӀерпошт рельсаш тӀера дӀайалар бахьана долуш цхьа стаг вийна, 78 лазийна (царех 12 хала).
* [[10 октябрь]] — Боснин тӀом: Мрконич Градехь хилира Мрконич Градехь массо а сербаш хорватийн эскархоша байар.
* [[15 октябрь]]
** Ӏиракъан президентан харжамашкахь 99,96% кхаьжнаш гулдина Саддам Хьусейна. 
** Аландан гӀайренаш тӀехь парламентан харжамаш хилла.
** Италин премьер-министр хилла Берлускони Сильвио а, цуьнан ваша Паоло а кхелехь ву, коррупци лелорна бехке а вина.
** [[ГӀалмакхойчоь|ГӀалмакхой Республикехь]] 7 шаран хаьржина цхьаъ бен воцу кандидат —президент [[Илюмжинов Кирсан]] — 85,09%. Харжамашкахь дакъалаьцна нах бара 77,33%..
* [[17 октябрь]]
** Парижера метро тӀехь теракт йина. 29 стаг лазийна, 5 халачу хьолехь ву, 2 вон хьолехь ву.
** Шри-Ланкан рогӀера эскарша дӀадолош ду Джафнехь тамилийн гӀаттамхойн чӀагӀонна дуьхьал «Ривираса операцин» тӀелетар.
* [[25 октябрь]] - «[[Улицы разбитых фонарей]]» детективан телесериал йаккха йолийна [[Петарбух]]ехь.
* [[27 октябрь]].
** Канадин исторехь [[Квебек]] махках дӀакъастарна дуьхьал болчу наха вовшахтоьхна уггар йоккха митинг хилира [[Монреаль|Монреалехь]].
** [[Эрмалойчоь]]но а, [[Узбекистан]]о а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* [[28 октябрь]] — Бакохан метрохь цӀе йалар. 289 стаг велла.
* [[30 октябрь]].
** [[Эммануэль Ракутувахини]] хӀоттийна [[Мадагаскар]]ан премьер-министр.

=== Ноябрь ===
* [[3 ноябрь]].
** Рио-Терсерохь тӀеман заводехь эккхийтар дина дуккха а нах байира, дикка йохораш дира. Цу бохамехь велира 7 стаг, 300 сов лазийна, вагийна.
* [[5 ноябрь]].
** Польшехь президентан харжамийн хьалхара тур.
* [[8 ноябрь]]
** Вернер Дмитрийс схьайоьллу машанан проект «[[Россера анекдоташ]]».
* [[9 ноября]]
** [[Украина]] а, [[Къилбаседа Македони|Македони]] а [[Европин кхеташонан]] йукъайахна.
* [[10 ноября]]
** [[Азербайджан]]о а, [[Нигер]]о а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* [[12 ноябрь]]
** [[MD-83 инцидент Виндзор-Локсехь]]: [[American Airlines]] кема охьадоьссиначу хенахь лома йистехь дитташна тӀе нисделира, амма летчикийн аьтто белира охьахаа.
* [[13 ноябрь]].
** Къоман цхьаьнакхетаралло шен могӀаршка дӀалоцу [[Мозамбик]], хьалха хилла Португалин колони.
* [[14 ноябрь]] — Москохахь схьабоьллу Россин сайнаш лелочийн хьалхара гулам, цигахь сацам тӀеоьцур бу Йерригроссин сайнашлелорхойн барт кхолларан хьокъехь.
* [[15 ноябрь]].
** [[МММ]] АО-н акцеш йуха дӀайазйаран тӀаьххьара де.
** Европа программица дуьххьарлера Россин поштан маркаш лела йукъайевлла.
* [[18 ноябрь]] — [[Ватикано]] тӀечӀагӀдира динан гӀуллакхийн даржаш зударшка дӀадалар дехкар.
* [[19 ноябрь]].
** Гуьржийчохь парламентан харжамийн шолгӀачу турехь [[Гуьржийчоьнан бахархойн барт]] (лидер Шеварднадзе Эдуард) дукхах долу кхаьжнаш гулдира.
* [[20 ноябрь]] — Шри-Ланкехь Ӏедалан эскарш [[Яффна (гӀала)ӀЯффна]] тӀегӀерта, 24 декабрехь гӀала дӀакъовлу.
* [[22 ноябрь]].
** [[Азербайджан]]о а, [[Ямайка]]с а дипломатин юкъаметтигаш дӀахӀиттийна.
* [[24 ноябрь]] — [[Азербайджан]]о а, [[Бруней]]с а дипломатин йукъаметтигаш хӀиттийна.
* [[25 ноябрь]]
** [[Кот-д’Ивуар]]ехь парламентан харжамашкахь Демократин партий уха а тоьлла, баьккхина парламентан 148 меттиг 175 меттигах.
* [[26 ноябрь]]

** [[Эдуард Шеварднадзе]] [[Гуьржийчоь]]нан президентан дарже хӀоьттина.
** [[Азербайджан]]ехь дӀабаьхьира парламентан харжамий шолгӀа мур.
** Арушехь, [[Танзани|Танзанера]] гӀалахь Дуьненаюкъарчу бехктакхаман трибунало таллам бан болийра Руандехь хиллачу бохаман хьелаш.
** [[Азербайджан]]о а, [[Литва]]с а дипломатин йукъаметтигаш дӀахӀиттийна.
* [[28 ноябрь]].
** В [[Аруша|Аруше]], [[Танзания]], Международный трибунал по уголовным преступлениям приступил к расследованию обстоятельств трагедии в Руанде.
** [[Азербайджан]] и [[Литва]] установили дипломатические отношения.
** [[Кхазакхстан]]о а, [[Гондурас]]о а дипломатин йукъаметтигаш дӀахӀиттийра.
* [[29 ноябрь]]
** [[Белорусси|Белоруссехь]] дӀайахьира хьалхара тур Парламентан харжамийн.
** ХӀорд чохь [[Лабуан]] йолчохь ([[Малайзи]]), чудоьжна «[[Sabah Air]]» компанин [[Bell 412]] беркема. Верриг кеман тӀаьхь хилла 10 стаг велла.

=== Декабрь ===
* [[1 декабрь]]
** Велики Новгородехь хьалхарчу гӀалин маршрутехь троллейбусийн сервис йолайелла.
** Цийн Халкъан Республикехь схьайиллина Цзитунан цӀерпошт, цуьнан 100 % некъан дӀасалелар цӀерпоштца дӀахьош дара.
** Эрмалойчоьно а, Ямайко а дипломатин йукъаметтигаш дӀахӀиттийра.
* [[8 декабрь]] — [[Лекишвили, Николоз МихайловичӀНиколоз Лекишвили]] хилира [[Гуьржийчоьнан пачхьалкхан министр|Гуьржийчоьнан пачхьалкхан министр]].
* [[10 декабрь]].
** ''''[[Хьалхара нохчийн тӀом]]:*** Салман РадуевӀСалман Радуев тӀемалой [ТӀемалоша Гуьмсе схьайаьккхина.
* [13 декабрь — Веронин гергахь Ан-24 бохам хилла, 49 стаг велла.
* 14 декабрь.
** **'[[Хьалхара нохчийн тӀом]]:*** [[Гелаев, Руслан Гирманан воӀ|Гелаев Русланан]] тӀемалоша дӀалецира [[Хьалха-Марта]] а, [[ТӀехьа-Марта]] а, амма йухабевлира 19-20 декабрехь. Россигахьа болчу нохчийн ополченцаша дуьххьара дакъалецира уьш оцу йарташкара арабахарехь дӀайаьхьначу операцехь.
* [[14 декабря|14]]—[[17 декабря]] — дуккха а низамаш дохорца талхийна, амма хӀетте а нийса хилар къобалдина харжамаш хилира Нохчийчохь. Сепаратистийн агӀончаша хьалххе дӀакхайкхийра, шаьш бойкот йийр йу, харжамаш къобалбийр бац аьлла. Завгаев Доккас толам баьккхира харжамашкахь, 90% сов кхаьжнаш а гулдина; массо а Цхьаьнакхеттачу Ницкъийн белхахоша дакъалецира харжамашкахь.
* [[15 декабрь]] — ВКъКх Кхерамзаллин Кхеташоно къобалдира НАТО коьртехь йолу Боснехь а, Герцеговинехь а машар кхочушбаран ницкъ кхоллар.
* [[15 декабрь 15]]–[[17 декабрь]] — [[Йаман]] а, [[Эритрей]] а йукъахь [[Ханишан конфликтӀгерзаца тасадалар]].
* [[17 декабрь]].
* [[19 декабрь]] — [[Селин Фигар йийна]].
* [[20 декабрь]].
** НАТО шена тӀеэцна Боснехь а, Герцеговинехь а дуккха а агӀонийн ницкъашна куьйгалла дар.
* [[21 декабрь]]
** Бразилехь [[Сан-Себастьян-ду-Анта]] гӀала кхоллар.
** [[Узбекистан]]ан премьер-министр хӀоттийна [[Уткир Султанов]].
** [[Андрис Шкеле]] Латвин премьер-министр хилла.

* [[23 декабрь]]
** [[Александр Квасьневский]] [[Польша|Польшин]] президентан дарже веина.
 
* [[24 декабрь]]
** [[Аскар Акаев]] [[ГӀиргӀазойчоьнан президентан харжамаш (1995)Ӏйуха а хаьржира]] ГӀиргӀазойчоьнан президент шолгӀачу ханна. Цунна гӀортор йина 70 процент сов харжамхоша.
* [[29 декабрь]] — [[Днепропетровскера метро]] схьайиллина. Хьалхара дакъа 7,8 км деха ду, 6 станци а йолуш.
* [[30 декабрь]].
** [[Тяжлов Анатолий]] хаьржина Москох кӀоштан губернатор, 70,8% кхаьжнаш гулдина.
* [[31 декабрь]] — Алжазаиран президенто [[Ламин Зеруал]]а хӀоттийра [[Ахьмад Оуяхиа]] премьер-министран дарже.

=== Билггал хан йац ===
* Британин математико [[Уайлс, Эндрю Джон|Эндрю Уайлс]] зорбане даьккхина [[Ферман тӀаьххьара теорема|Ферман теоремbн]] тоьшалла.

=== Боьдуш болу хиламаш ===
* [[Гражданийн тӀом Бирмехь]]
* [[Гражданийн тӀом Гватемалехь]]
* [[Гражданийн тӀом Анголехь]]
* [[Малхбале Тиморера тӀом]]
* [[Ачехан дов]]
* [[ШолгӀа гражданийн тӀом Суданехь]]
* [[Гражданийн тӀом Шри-Ланкехь]]
* [[Туркойн-кхурдойн дов]]
* [[Ӏаьрбийн-исраилан дов]]
* [[Карабахан дов]]
* [[Гражданийн тӀом Сомалихь]]
* [[Хьалхара гражданийн тӀом Либерехь]]
* [[Гражданийн тӀом ОвхӀанехь (1992—1996)|Гражданийн тӀом ОвхӀанехь]]
* [[ХӀиндин-пакистанан дов|Кашмирера дов]]
* [[Гуьржийн-къилба хӀирийн дов]]
* [[Гуьржийн-абхазийн дов]]
* [[Гражданийн тӀом Таджикистанехь]]
* [[Хьалхара оьрсийн-нохчийн тӀом]]

== Пачхьалкхан байракхаш керла пачхьалкхийн ==


Бухахь йу 1995 шарахь йозуш йоцу пачхьалкх дӀакхайкхийначу пачхьалкхийн а, къобал ца йеш йолчу пачхьалкхийн субъектийн а байракхаш, байракхаш гойту йозуш йоцу пачхьалкх дӀакхайкхийначу хенахь.

== Шеран персонаш ==
[[Time (журнал)|Time]] журнала версица [[Шеран стаг (Time)|Шеран стаг]] — [[Гингрич, Ньют|Ньют Гингрич]], америкин политик.

== Бина ==

*Хьажа иштта: :Категори:Бинарш 1995 шарахь*
* [[Асхабов, Хьасан]] ([[1995 шо|1995 шеран]] [[13 февраль]]) — нохчийн самбист а, ийина кепар латархо а, 2011 шарахь УКАДО дуьненан чемпион, тӀеман самбон 2-за Россин чемпион;
* [[Асхабов, Хьусейн]] ([[1995 шо|1995 шеран]] [[13 февраль]]) — нохчийн самбист а, ийина кепар латархо а, 2011 шарахь УКАДО дуьненан чемпион, тӀеман самбон Россин чемпион, Францин ийина кепар латаран чемпион, дуьненан грэпплинган чемпион;
* [[Биярсланов, Артур]]  ([[1995 шо|1995 шеран]] [[22 апрель]]) — Канадехь Ӏаш волу нохчийн боксёр, Канадин чемпион, Панамерикин ловзарийн чемпион;
* [[Никаев, Шемал]] ([[1995 шо|1995 шеран]] [[16 июнь]]) — Бельгехь Ӏаш волу нохчийн ийина кепар латархо;
* [[Сосламбеков, Майр-Ӏела]] ([[1995 шо|1995 шеран]] [[4 октябрь]]) — нохчийн ийина кепар латархо, тхэквондон Россин чемпион, Россин Къилбан чемпион.

== Белла ==

*Хьажа иштта: :Категори:Белларш 1995 шарахь''
* Сатуев, Хьусейн Жунидан воӀ (1939 шеран  11 апрель — 1995 шеран 6 февраль) — нохчий поэт;
* Сулейманов, Ахьмад Сулейманан воӀ (1922 шеран 1 май — 1995 шеран 20 июнь) — йаздархо, поэт, музыкант, Ӏилманча, хьехархо;

## Комментареш

## Билгалдахарш