open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Столица плюс

**Столица плюс** — Нохчийн Республикин йукъараллин а, политикин а газета.

## СовгӀаташ
* Газетас шозза деккхина «Россиин Дашо фонд» цӀе йолу совгӀат.
* 2007 шарахь газетас яккхина «Пресса-2007» гайта хӀотторан сийлахь грамота.

## Хьажоргаш
* Грозненская городская газета «Столица плюс» 
* Газетан реквизиташ

Категори:Нохчийчоьнан газеташ
Волгоградан область

**Волгоградан область** —  Россин область, Къилба Федералан гуонан йукъайогӀу.

*Административан центр* — гӀала Волгоград.

### Административан йекъайалар


:: Примечание. *Курсивом* в таблице выделены города, являющиеся административаными центрами районов, но сами не входящие в них.

## Notes

## Билгалдахарш
  

Категори:Волгоградан область
Литература

**Литерату́ра** (, — *яздинарг*, *lit(t)era* — *йоза*) — шуьйра маьӀна: муьлха а язйина тексташ цхьана хилар.

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* Rezeptionästhetik. Teorie und Praxis / Hrsg. R. Warning. München: 1975
* Iser W. Der Akt des Lesens: Theorie ästhetischer Wirkung. München: 1976
* Meier R. Bibliographie zur Intonation. Tübingen, 1984. С. 306

## Хьажоргаш

* Полезные материалы по литературе и литературоведению
* [ИТОРИЯ ЛИТЕРАТУРЫ ХХ ВЕКА СПИСОК К ПРОЧТЕНИЮ
* 
* Государственный рубрикатор научно-технической информации (ГРНТИ) (по состоянию на 2001 год): 17 Литература. Литературоведение. Устное народное творчество

Категори:Литература
Вологдин область

**Вологдин область** — Россин Федерацин регион, кхоьлина 1937 шеран 23 сентябрехь. Къилбседа-малхбузен Федералан гуонан йукъайогӀу.

Бахархой — 1 198 000 стаг. Областан административан центр — гӀала Вологда (304,6 эзар. стаг., 2012 шо).

## Административан йекъайалар
### ГӀалин гуош

### Муниципалан кӀошташ

## Билгалдахарш
  

Категори:Росси
Поэзи

**Поэ́зи** (, «кхолларалла, кхоллар») — ша-тайпа дийцаре кеп; меттахь гуттара а хуьлу дийцаран ца оьшу кхин цхьаъ барам тӀе тохар; дийцаран байтан исбаьхьаллин кхолларалла.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* *А. Горнфельд*: 

## Литература
* Поэзи Нохчийн
* Поэзия в Библиотеке Мошкова
* М. Хайдеггер. Гельдерлин и сущность поэзии  // Логос. — 1991. — № 1. — С. 37—47
* А. Мещеряков. Поэтические турниры в японской культуре  // Эстетика Бытия и эстетика Текста в культурах средневекового Востока. М., 1995, с. 254—261

Категори:Литература
Воронежан область

**Воронежан область** — Россин регион. Областан центр — гӀала Воронеж. Москвера — 515 километрехь йу.

Кхоьллина 1934 шеран 13 июнехь. Йуккъера Федералан гуонан йукъайогӀу.

## Билгалдахарш
  

Категори:Воронежан область
ГӀалмакхойчоь

**ГӀалмакхойчоь** () — Россин Федерацин йукъайогӀуш йолу республика, Къилба Федералан гуонан йукъайогӀу.

*Коьрта гӀала* — Элиста.

## КӀошташ
#Городовиковскан кӀошт
#Ики-Бурулан кӀошт
#Кетченерин кӀошт
#Лаганан кӀошт
#Мали Дербетин кӀошт
#Октябрьскан кӀошт
#Приютнин кӀошт
#Сарпинскан кӀошт
#Целиннин кӀошт
#Черноземельскан кӀошт
#Юстан кӀошт
#Яшалтан кӀошт
#Яшкулан кӀошт

## Билгалдахарш
  

Категори:Росси
Республика Алтай

**Республика Алтай**, **Алта́й Респу́блика** () — Россин Федерацин йукъайогӀуш йолу республика, Сибиран Федералан гуонан йукъайогӀу. Коьрта гӀала — Горно-Алтайск.

## Административан йекъайалар

### КӀошташ
ХӀинца йолу хана **Алтай Республика** йукъахь йу 10 муниципалан кӀошт а, 1 гӀалин гуо а.

## Билгалдахарш
  

Категори:Росси
Карели

**Карели**, **Каре́ли**, **Ка́рьяла** (лив. , собств. , , ) — Россин Федерацин йукъайогӀуш йолу республика, Къилбаседа-малхбузен Федералан гуонан йукъайогӀу.

Карелийн коьрта гӀала — Петрозаводск.

## Муниципалан кӀошташ

## Билгалдахарш
 

Категори:Росси
Поэт

**Поэ́т** — поэзин жанрашкахь болх беш волу литературин гӀуллакххо.

## Хьажоргаш

* О поэтах из Фридриха Ницше

Категори:Поэзи
Категори:Поэташ
Коми Республика

**Коми Республика** () — Россин Федерацин йукъайогӀуш йолу республика, Къилбседа-малхбузен Федералан гуонан йукъайогӀу.

Коьрта гӀала — Сыктывкар.

## Билгалдахарш
 

Категори:Росси
Кхарачой-Чергазийчоь

**Кхарачой-Чергазийчоь** (*Карача́ево-Черке́сия*; , , , ) — Россин Федерацин йукъайогӀуш йолу республика, Къилбаседа-Кавказан Федералан гуонан йукъайогӀу.

Коьрта гӀала — Черкесск.

## КӀошташ

## Билгалдахарш
 

Категори:Кхарачой-Чергазийчоь
Мордови

**Мордови**, **Респу́блика Мордо́ви** (мокш., эрз. *Мордовия Республикась*) — Россин Федерацин йукъайогӀуш йолу республика. Приволжен Федералан гуонан йукъайогӀу.

Коьрта гӀала — Саранск.

## Билгалдахарш
 

Категори:Росси
Марий Эл

**Мари́й Эл** (, ), **Мари́й Эл** (, ) — республика Россин Федерацин йукъайогӀуш йолу республика, Приволжен Федералан гуонан йукъайогӀу.  Марий Эл республикин конституцица иза ю Россин йукъайогӀу республика (пачхьалкх).

Коьрта гӀала — Йошкар-Ола.

Кхоьллина 1920 шеран 4 ноябрехь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Ӏебархойн мотт

**Ӏе́бархойн мотт**, йа **Иври́т** ( ( ) — «жуьгтийн мотт») — иза Исраил пачхьалкхан мотт а, цхьайолу жуьгтийн йукъараллин мотт а бу; шира ивритан кеп ламастан жуьгталлин мотт бу. Таханлера ӏебархойн мотт меттахӀоттийна бийцаран а, Исраил пачхьалкхан мотт санна а XX бӀешарахь.

## Билгалдахарш

### Дошамаш
* Онлайновый словарь иврита, Большой иврит-русский и русско-ивритский словарь под ред. д-ра Б. Подольского

## Хьажоргаш
* 
* Возрождение иврита , Элиэзер Бен-Йехуда.
* Самоучитель иврита
* Иврит через мозг
* Виртуальный Ульпан: иврит древний и современный, грамматика и лексика 
* Иврит современный 
* Несколько вопросов и ответов об иврите , «Глобус Израиля»
* 

Категори:Меттанаш
Якути

**Респу́блика Саха́ (Яку́ти)** () — Россин Федерацин йукъайогӀуш йолу республика, Гена-Малхбале Федералан гуонан йукъайогӀу.

Коьрта гӀала — Якутск.

## Административан йекъайалар

## Билгалдахарш

Категори:Якути
Тува

**Тува́**, **Тыва́** () — Россин йукъайогӀуш йолу республика, Сибиран Федералан гуонан йукъайогӀу.

Коьрта гӀала — Кызыл.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Удмурти

**Удмурти** () йа **Удмуртийн Республика** () — Россин Федерацин йукъайогӀуш йолу республика, Приволжен Федералан гуонан йукъайогӀу.

*Коьрта гӀала* — Ижевск.

## Билгалдахарш

Категори:Удмурти
Хакаси

**Хакаси** (официальни **Респу́блика Хака́си**, ) — Россин Федерацин йукъайогӀуш йолу республика (пачхьалкх), Сибиран Федералан гуонан йукъайогӀу.

Коьрта гӀала — Абакан.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Хиндустани

**Хиндуста́ни** (हिन्दुस्तानी, ہندوستانی, , мадарра. «индостанан», историйн иштта **хиндави** а, **урду** а, **рекхта** а) — малхбузан хӀиндийн кластеран юкъайогӀуш йолу диалектийн тобан йукъара цӀе.

## Билгалдахарш

## Литература
* *Зограф Г. А.* Хинди, урду и хиндустани (об употреблении терминов), «Краткие сообщения института востоковедения», 1956, т. 18
* *Зограф Г. А.* Хиндустани на рубеже XVIII—XIX вв., М.. 1961
* *Шаматов А. Н.* Классический дакхини. (Южный хиндустани XVII в.), М., 1974
* *Harley, A. H.* 1944. Colloquial Hindustani, Publisher:Kegan Paul, Trench, Trubner & Co., Ltd

## Хьажоргаш
* «Хиндустани» в Большой советской энциклопедии
* «Хиндустани» в Литературной Энциклопедии

Категори:Меттанаш
Цхинвали

**Цхинвали** (,  [Цхинвали], «пхийн латта) — Кавказан къилба ламанан басахь йолу гӀала, Доккха Лиахва олучу хийистехь, хӀордан сизал локхалла 870.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Гуьржийчоьнан гӀаланаш
Тиблиси

**Тиблиси** (( tʰ'biliˌsi)— «бовха хьост») — Гуьржийчоьнан коьрта гӀала а, йоккха гӀала а. Иза йу Кура (Мтквари) цӀе йолу хийстехь.

ГӀалин майда йу 726 км²; бахархой бу  эзар стаг (2015 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Гуьржийчоь
Осло

**О́сло** (,  йа ) — Норвегин йокха а коьрта а гӀала. ТӀера 1624 1877 кхаччалц цӀе яра **Христиани** (), тӀера 1877 1924 кхаччалц — **Кристиани** ().

## Билгалдахарш

Категори:Норвегин гӀаланаш
Магадан

**Магада́н** — Россин Гена-Малхбалера гӀала. Магаданан областан Административан центр, цуна ю муниципалан кхоллам «гӀала Магадан».

Бахархой — 95,9 эзар. адам (2010 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Тюмень

**Тюме́нь** (*[[Сибирера гӀезалойн мотт|сиб.]] Цимке-тора*, ) — Сибирера оьрсийн цхьалгӀа гӀала,  Тюменан областан а, Тюменан кӀоштан а административан центр.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Россин гӀаланаш
Чуваши

**Чувашийн Республика — Чува́ши**, () — Россин йукъайогӀуш йолу республика.

Коьрта гӀала — Чебоксара.

## Административан йекъайалар

Чувашехь йу 21 административан кӀошт, 9 гӀала, 8 гӀалин кепар эвланаш, 1700 герг нах беха меттигаш а.

; Коьрта гӀала
Республикин коьрта гӀала —  Чебоксара цуна бахархойн дукхалла  стаг.

; Муниципалан кӀошташ

;3000 адамал дукха бахархой болу нах беха меттигаш.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Почему чуваши не говорят по-чувашски? Why don't Chuvash people speak Chuvash?

Категори:Чуваши
Минск

**Минск** () — Белоруссин коьрта гӀала, Минскан областан а, Минскан кӀоштан а административан центр.

## Климат

## Билгалдахарш

Категори:Белоруссийн гӀаланаш
Улан-Батор

**Ула́н-Ба́тор** ( ,  — «цӀен турпалхо») — Монголин коьрта гӀала. Иза йу Туул олучу хина тогӀехь, хӀордан сизал 1300—1350 м лакхахь.

Майда — 4704,4 км², бахархой — 1&nbsp;240&nbsp;037 стаг (2010).

## Билгалдахарш

Категори:Монголин гӀаланаш
Пномпень

**Пномпе́нь** () — Камбоджан коьрта гӀала, иза йу Тонлесап олучу хийистехь.

Бахархой — 1 501 725 адам (2012 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Камбоджан гӀаланаш
Пхеньян

**Пхенья́н** (, *Пхёнъян*) — Корейн Халкъан-Демократин Республикаан коьрта гӀала (Къилбседа Корей).

## Билгалдахарш

Категори:Корейн Халкъан-Демократин Республикин гӀаланаш
Ханой

**Хано́й**|Hà Nội|河内|«ма дара шин хина юккъера гӀала» — Вьетнаман коьрта гӀала. Пачхьалкхан коьрта политикин а, дешаран а культурин а центр.

## Билгалдахарш

Категори:Вьетнаман гӀаланаш
Португалихойн мотт

**Португа́лихойн мотт** () — хӀинди-европин гергара меттанийн романан тобанийн мотт. Иза хьалакхиъна юккъерчу бӀешарийн галисийн-португалихойн меттанах. Цуьнан йоза ду латинан абатан бух болуш. Португалихойн мотт бу дуьненахь массарелла а баьржинчарах цхьаъ (6 — 8 меттиг). И мотт буьйцучарех олу *лузофонаш*. И цӀе йогӀуш Лузитани цӀе йолу риман провинцехь. И провинци Шира Риман хенахь яра хӀинцлера Португалин меттахь. Португалихойн мотт буьйцу пачхьалкхех олу *Лузофони*.

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 

Категори:Меттанаш
Фет

**Фет** () — Норвегин (фюльке) Акерсхус  олучу провинцера коммуна, Ромерик олу шира регион. Административан центр Фетсунн ().

## Билгалдахарш

Категори:Норвеги
Санскрит

**Санскри́т** (деванагари: संस्कृता वाच्, , «литературин мотт») — ХӀиндин литературин чолхе шира мотт. «Санскрит» дош «кхачаме, кечбина» бохург ду. Хьалхара хӀолламаш кхоьллина 3 500 шо хьалха.

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 
* *Кочергина В. А.* Начальный курс санскрита. М.: Издательство Академии Наук СССР, 1956.
* 

## Хьажоргаш

* SanDic — бесплатный онлайн/офлайн словарь санскрита ~200000 слов
* Учебники и статьи о санскрите и других языках 
* Санскритско-русский/русско-санскритский словарь онлайн ок 50 000 слов 
* Грамматический очерк санскрита 
* Словари и учебники Санскрита
* О языке древней Индии Лекция академика Андрея Зализняка на сайте Элементы.ру
* Academic Courses on Sanskrit Around The World 
* Sanskrit Alphabet in Devanagari, Gujarati, Bengali, and Thai scripts with an extensive list of Devanagari, Gujarati, and Bengali conjuncts 
* Sanskrit Documents
* Digital Sanskrit Buddhist Canon 
* Gretil: Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages, a cumulative register of the numerous download sites for electronic texts in Indian languages
* Sanskrit Self Study by Chitrapur Math 
* An Analytical Cross Referenced Sanskrit Grammar By Lennart Warnemyr

Категори:Меттанаш
Суахили

**Суахи́ли** (*kiswahili*) — банту меттанах дӀасабержинчарах цхьаъ а, Африкехь массарелла а бержина мотт а.

## Литература
* Громова Н. В. Новое в лексике современного языка суахили. М., Изд-во МГУ, 1994.
* Громова Н. В. Язык суахили в современной Танзании // Межрасовые и межэтнические отношения в современной Танзании: Труды Российской комплексной экспедиции в Объединённой Республике Танзания (сезон 2005 г.) / Отв. ред. А. В.Коротаев, Е. Б. Деминцева. М.: Институт Африки РАН, 2007. С. 84-93.
* Н. В. Громова, Н. В. Охотина Теоретическая грамматика языка суахили. // Московский государственный университет. Факультет стран Азии и Африки. М.:1995
* 
* 

## Хьажоргаш

* Kamusi Project  Internet Living Swahili Dictionary
* Интернет-радио на языке суахили (слушать 128кб/с) 
* Немного о системе личных имён суахили 
* Материалы по изучению языка суахили (разговорник, словари, учебники на русском языке) 
* Сайт, посвящённый языку суахили

Категори:Меттанаш
Акерсхус

**А́керсхус** () — Норвегин губерни (фюльке). Иза ю дозанашца фюльке Осло а, Хедмарк а, Бускеруда, Оппланн а, Эстфолл а.

## Коммунаш

А́керсхусан ю 22 коммунаш:
# Аскер
# Эурског-Хёланд
# Берум
# Эйдсволл
# Энебакк
# Фет
# Фрогн
# Еррум
# Хурдал
# Лёренскуг
# Наннестад
# Нес
# Несодден
# Ниттедал
# Оппегор
# Релинген
# Шедсму
# Ши
# Сёрум
# Улленсакер
# Вестбю
# Ос

## Билгалдахарш

Категори:Норвеги
Шпицберген

**Шпицбе́рген** (), кхин **Сва́льбард** (), **Гру́мант** — Норвегин архипелаг, Административан центр — Лонгйир.

## Билгалдахарш

Категори:Нораеги
Боккха Цийн пен

**Боккха Цийн пен** ( я ) — массарелла а ,оккха архитектурин хӀоллам бу. Иза ю Къилба Цийчохь. Цуьнан йохалла ю 8851,9 км (генашца цхьана), Бадалин га долчехь Пекинан уллехула боьдуш бу. Цхьана йистера кхоьчу йисте кхаччалц иза бу 2500 км. Пен бу 5-8 метр томма а, 6,7 метр лекха а (цхьайолу меттанашкахь 10 метр лекха).


Файл:20090529 Great Wall 8185.jpg|
Файл:The Great wall - by Bernard Goldbach.jpg|
Файл:Noel 2005 Pékin 031 muraille de chine Mutianyu.jpg|
Файл:Greatwall-SA14.jpg|
|
Файл:Great wall of china-mutianyu 4.JPG|
Файл:GreatWall_2004_Summer_1.jpg|
Файл:GreatWall_2004_Summer_2.jpg|
Файл:GreatWall_2004_Summer_3.jpg|
Файл:GreatWall 2004 Summer 4.jpg|
Файл:Zeď2005.jpg|


## Книгаш
* *Е. Н. Грицак.* Пекин и Великая Китайская стена. — М.: Вече, 2005. — ISBN 5-9533-0778-0

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 
* Великая китайская стена («Стена слез»; «Железный занавес»; XX век.)
* Всемирное наследие ЮНЕСКО — Великая китайская стена
* Великая китайская шоколадная стена 
* The Great Wall of China (the *Atlantic*, 2012-10-09), фотогалерея

Категори:Архитектура
Ангкор-Ват

**Ангко́р-Ват** я **Ангко́рвоат** (  — «храм Ангкор») — йоккха Индуизман храман комплекс Камбоджехь. Иза ю цера дела Вишну сийдеш йина. Дуьненахь массарелла а йоккха динан гӀишло ю иза. Иштта иза лоруш ю еза дуьненан археологин памятник. Ангкор-Ват ийна XII бӀешаран хьалхара эхахь, Сурьяварман II паччахь заманахь. Иза ю ЮНЕСКО Дуьненан тӀаьхьалон йукъа язйина.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

## Хьажоргаш
* Спутниковая фотография высокого разрешения 
* Трёхмерная виртуальная модель Ангкор-Вата
* Путеводитель по Ангкору с подробным описанием Ангкор-Вата 

Категори:Архитектура
Эйфелин бӀов

**Э́йфелин бӀов** (, МФА: ) — уггар йевзаш йолу Парижан сийлахь меттиг, дуьне ма-ду йевзаш йолу Францин билгало. Цунна цӀе тиллина иза кхоьллина конструкторан Гюстав Эйфелин сийдеш.

2006 шарахь цуьнга хьажа веанера 6 719 200 стаг. Иза йиначул тӀехь 2007 шаран 31 декабрь кхаччалц деанера 236 445 812 адам. Иза йинера цхьа хан йалча дӀайакхархьам — Эйфелин бӀов йара 1899 шарахь Парижехь хилла йолу Дуьненан гайта хӀотторан чекхволу нартол. Амма радиоантеннаш хӀотто дика меттиг хиларан иза йитира.

## Галерей

Image:Georges Seurat 043.jpg|Пьер Сёрас диллина сурт, 1889 шо
Image:Eiffel Tower from the top of a building located rue de l'Université, Paris January 2005.jpg|Университетан урамера хьаьжча
Image:Pied de la tour Eiffel.jpg|Охьа хьаьжча
Image:845-Paris.jpg|Хьала хьаьжча
Image:EiffelTraeger.jpg|Чекх хьаьжча
Tour Eiffel - 20150801 15h30 (10621).jpg


## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Официальный сайт — La tour Eiffel 
* История окраски и освещения башни, её признания публикой на Портале о странах
* Эйфелева башня. Париж с высоты птичьего полёта.
* Фотографии Эйфелевой башни 
* Reconstructing the Eiffel Tower in CATIA ,3DXML file to download and CG Images  
* Первые передающие устройства Эйфелевой башни  
* Вебкамера, установленная напротив Эйфелевой башни 
* Рабочие чертежи Эйфелевой башни
* Eiffel Tower Простая история для удивительной Эйфелевой башни

Категори:Архитектура
Эмпайр-стейт-билдинг

**Эмпайр-стейт-билдинг** () — Нью-Йоркехь Манхэттен гӀайрена тӀехь йолу 102 этаж йолу стигал-бохь. Офисан цӀа. 1931 шо дуьйна 1972 шо кхаччалц, Дуьненан мах лелабан центр хьаяллалц иза дуьненахь массарелла лекха гӀишло йара. 2001 шарахь, Дуьненан мах лелабан центран стигал-бохьеш йохначултӀехь, иза йуха а хилира Нью-Йоркан уггара лекха гӀишло. Цуьнан архитектурин стиль ар-деко йу.

## Галерея

Image:Looking Up at Empire State Building.JPG|Эмпайр-стейт-билдинг лахара хьалахьаьжча
Image:Empire_State_Building_Night.jpg|Эмпайр-стейт-билдинг буьйсанна.
Image:ESB Aussichtsplattformen.jpg|БӀаьрг туху майда
Image:Empire State Building in 2006.jpg
Image:Empire State Building-from Rock Center.jpg
Image:Empire State Building New York City Flickr Tjeerd.jpg
Image:Empire State Building by David Shankbone.jpg
Image:Empire State Building blue blue blue 2011 Shankbone.JPG|Буьйсанна
Image:Empire State Building 20.jpg
Image:NYC Empire State Building.jpg
File:Empire State Building (1971).jpg|Лаьттара хьаьжча



## Хьажоргаш

* Empire State Building: Official Internet Site with lighting schedule and explanation of colors 

## Билгалдахарш

Категори:Архитектура
Айя Софи

**Айя Софи**, *Константинополера Сийлахь Софи*, *Ая-Софья* (; ) — хьалха хилла керста килс, тӀаьхьа — маьждиг, тахана — музей; дуьне ма-ду евзуш йолу Византийн архитектурин хӀоллам. Тахан цуьнан официалан цӀе **Ая-Софья Музей** (). 2020 дуьйна маьждиг.

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 
* 
* 
* 

Категори:Архитектура
Парфенон

**Парфено́н** ( — йоӀ; цӀена) — Шира Желтойчоьнан архитектурин памятник, Афинан Акрополь тӀехь йолу килс. Афинан а, еррига Аттикан а дола деш йола Афина () цӀе йолу делан сийдеш йина Шира Афинан коьрта килс. Йина в. з. к. 447—438 шерашкахь Калликрат цӀе йолу архитекторас. Проект хӀоттинарг вара Иктин. Перикл паччахь волу хенахь, в. з. к. 438—431 шерашкахь Фидийс куьйгал деш кечйина. Тахана чӀогӀа йохина ю, метта хӀоттош ю.

## Оьрсийн литература
* Николай Гоголь, *«Ганц Кюхельгартен»,* идиллия в картинах, одну из которых составляет описание Парфенона
* Иван Панаев,* «Греческое стихотворение»*
* Дмитрий Мережковский, стихотворение *«Парфенон»*.

## Билгалдахарш

## Библиографи

### Шира хьосташ
* *Павсаний*. Описание Эллады, 1, 24, 5 — 7.
* *[[Плутарх]]*. Сравнительные жизнеописания, Перикл.

### Ӏилманан литература
* *Брунов Н. И.* Памятники Афинского Акрополя. Парфенон и Эрехтейон. — М.: Искусство, 1972.
* *Виппер Б. Р.* Искусство Древней Греции. — М.: Наука, 1972.
* *Блаватский В. Д., Маркузон, Михайлов и др.* Всеобщая история архитектуры. Т. 2, кн. 1. Архитектура Древней Греции. — М.: Издание Академии Архитектуры СССР, 1949.
* *Колобова К. М.* Древний город Афины и его памятники. — Л.: Издательство ЛГУ, 1961.
* *Маринович Л. П.* Судьба Парфенона. — М.: Языки русской культуры, 2000.
* *Соколов Г. И.* Акрополь в Афинах. — М.: Просвещение, 1968.
* *Jenifer Neils* The Parthenon: From Antiquity to the Present. — Cambridge: Cambridge University Press, 2005.
* *François Queyrel* Le Parthénon, Un monument dans l’Histoire . — Bartillat, Paris, 2008.

## Хьажоргаш

* Виртуальный тур по Парфенону 
* Галерея
* Статья о лорде Элджине
* Скульптура Парфенона
* Михаил Гаспаров, «Занимательная Греция», глава Парфенон
* Парфенон (фото и рисунки реконструкции)

Категори:Архитектура
Гизан Пирамидаш

**Гизан пирамидаш** ю Мисарехь Гиза акъарин тӀехь КъахӀиран уллехь. И комплекс ю Гиза гӀалин 8 км гена, КъахӀиран 25 км гена. Уьш йина Шира Мисаран IV—VI династиш Ӏедалехь йолучу хенахь, (в. з. к. XXVI бӀешо дуьйна XXIII бӀешо кхачале).

Хеопсан (Хуфу) пирамида ю Дуьненан ворхӀ Ӏаламатех дисина цхьаъ бен доцу Ӏаламат.

## Галерей

Mastabas-est-khéops.jpg |Малхбале мастабаш
Mastaba Gizeh 112004.JPG |Хуфухаф Мастаба (G 7140 а, G 7130 а малхбале каш)
Inscription Gizeh 112004.JPG |Мастаба Хуфухафа I (йозан дакъа)
BustOfPrinceAnkhhaf-PartialProfile2 MuseumOfFineArtsBoston.png |Анхафан бюст (мастаба G 7510)
Chapelle-voutée-imery.jpg |Имери килс (G 6020 малхбузе каш)
Qar-tombe-gizeh.jpg |Кара мастаба (малхбале каш)
Gravures-qar-gizeh.jpg |Кара мастаба чуьра гравюра (малхбале каш)
Tombe-idou-gizeh.jpg |Иду Мастаба (малхбале каш)
Statues-idou-gizeh.jpg |Иду мастаба чуьра статуя (малхбале каш)
Giza pyramid01(js).jpg|Гизан Пирамидаш
Egypt.Giza.Sphinx.01.jpg|Сфинкс
PyramidsofGiza at night.jpg|Пирамидаш буьйсанна
Giza-pyramids-panorama.jpg|Панорама


## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 

## Хьажоргаш
* 3D модель пирамид  для использования в Google Earth
* Великие пирамиды Египта 

Категори:Архитектура
Сийлахь Петран Килс

**Сийлахь Петран Килс** (, ) — католикан килс, Ватиканан коьрта а, уггара йоккха а гӀишло, дуьненахь уггара йоккха керста килс. Риман католицизман церемонин центр. И еш къахьийгира дукха гӀарбоьвла говзанчаш: Браманте, Рафаэль, Микеланджело, Бернини. Килсан чу тарло 60 000 стаг.

### Галерея

Файл:Св.Лонгин.jpg |Сийлахь Лонгин
Файл:Св.Елена.jpg|Сийлахь Елена
Файл:Собор Св.Петра.Роспись купола.jpg|Нартолан хаздар
Файл: Сень над папским алтарём.jpg|Сень над папским алтарём
Файл:Св.Вероника.jpg|Сийлахь Вероника
Файл:Св.Андрей.jpg|Сийлахь Андрей
Файл:Basilique Saint-Pierre Vatican dome.jpg|Килсан нартол


## Литература
# Baedecker. Rom. Verlag Karl Baedeker.12. Auflage 2002. ISBN 3-87504-125-9
# *Dorling Kindersley.*Rom.Dorling Verlag GmbH. München. 2008/09 ISBN 978-3-928044-41-7

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Виртуальный тур по Собору (англ.)
* Интерактивный план Собора (англ.)
* Чертежи собора св. Петра, проект Микеланджело Буонарроти 
* Информация о некрополе под собором

Категори:Архитектура
1984 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Тарам Магомадов Европин чемпион а, «Дружба-84» турниран толамхо а хилира.

## Оцу шарахь бинарш
* Абзаилов, Керим (1984 шо) — Польшехь Ӏаш волу нохчийн ийина кепар латархо;
* Авхадов, Сайд-Хамзат (1984 шо) — ийина кепар латархо, эскаран чуччавахан латаран Россин Кубок яккхинарг, кик-джитсун дуьненан вице-чемпион, шутбоксинган а, грэпплинган а дуьненан чемпион, PROFC 2011 Халкъийн доттагӀаллин Кубкан этапан толамхо, тӀеман самбон Россин спортан говзанча;
* Джукаев, Расул Магомедович (1984 шеран 11 август) — нохчийн паргӀат кепар латархо, Россин чемпион, Россин а, Европин а, дуьненан а чемпионатийн совгӀатхо, Россин Сийлахь спортан говзанча;
* Исраилов, Иса — нохчийн пауэрлифтер, Россин чемпионатийн чемпион а, совгӀатхо а, дуьненан чемпион, Дуьненан Кубок якхинарг, Россин халкъашна юккъера даржан спортан говзанча;
* Каримов, Ринат Гасанович (1984 шеран 6 октябрь) — нохчийн эшархо, Нохчийн Республикин Сийлахь артист;
* Мамуев, Алимхан Амадович (1984 шеран 18 июль) — нохчийн паргӀат кепар латархо, шозза Россин Кубок яккхинарг, Россин халкъашна юккъера даржан спортан говзанча;
* Токаев, Турпал Аптиевич (1984 шо) — нохчийн К-1 а, тайски боксан а латархо, масийттуза Турцин кикбоксинган чемпион, кикбоксинган а, тайски боксан а дуьненан чемпион.
* Basshunter (1984 шеран 22 декабрь) — шведин эшархо, музыкальни продюсер а DJ
Архитектура

**Архитекту́ра** (,  — *воккха*, *коьрта*,  — *гӀишлошйархо*, *дечиг-пхьар*) — гӀишлойн проекташ хӀоттайаран а, гӀишлош йаран а говзалла. Архитектурас билггала кхуллу йолуш йолу техникин таронашца а, хазаллехь кхетарца а йогӀуш йолу нахана балхан а, гӀуллакхан а оьшу низаме гонахе.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* 
* 

Категори:Архитектура
Маршон хӀоллам

**Маршон хӀоллам** (, йуьззина цӀе — **Дуьне серладоккху Маршо**, ) — АЦШ а, дуьненахь а гӀарйаьлла скульптура. Цунах олу «Нью-Йоркан а, АЦШ а билгало», «маршон а, демократин а билгало», «Леди Маршо». И статуя йу АЦШ лаамаллан 100 шо кхачаран французийн гражданаш дина совгӀат.

### Кхийолу лекха скульптураш

* Колосс Родосский;
* БӀаьстенан Килсан Будда;
* Рио-де-Жанейрохь йолу Ӏисан пайхӀамаран статуя;
* «Даймохк-Нана» Киевехь;
* «Даймохк-Нана» Волгоградехь;
* Пётр I памятник Москвахь;

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* История статуи Свободы 

* Statue of Liberty National Monument; National Park Service.
* http://www.cr.nps.gov/history/online_books/hh/11/hh11g.htm  — йерриг истори
* Исторические снимки строительства статуи

Категори:Архитектура
Кхо чӀож (электростанци)

**Кхо чӀож** ( — «**Кхо чӀож**») — дуьненахь уггара йоккха болх беш йолу гидроэлектростанци. Иза йина Цийчохь Янцзы цӀе йолу хин тӀехь. ГЭС летташ ю Хубэй провинцехь Саньдоупин гӀалин уллехь. Дуьненахь уггара дукха ток луш йолу электростанци. Оцу ГЭСан гравитацин сунт ю дуьненахь уггара йоккха. Хи латтийла хьалаюзуш хенахь 1,3 млн стаг кхалхо дийзира.

## Суьрташ

Файл:200407-sandouping-sanxiadaba.jpg|«Санься»
Файл:200407-sandouping-sanxiadaba-4.med.jpg|Хи латтийла
Файл:TGDModelShipLocks.jpg|ГЭСан макет
Файл:Three gorges dam locks view from vantage point.jpg|Шлюзаш


## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Фотоэкскурсия по ГЭС: вид плотины, шлюзов, комплекса гидросооружений. Шлюзование.

Категори:Архитектура
ТӀай

**ТӀай** — наха йина гӀишло. Иза йеш йу хих, хӀордах, боьрах, хидокъех йа муьлуха а кхочу дуьхьалонах дехьа болуш болу некъ беш хенахь. Некъан тӀоьхула диллинчу тӀайнах оьрсийн маттахь путепровод олу. ЧӀожан йа боьран тӀоьхула диллинчу тӀайнах виадук олу.

## Билгалдахарш

## Литература
* *Надёжин Б. М.* Мосты и путепроводы в городах. — М., 1964
* *Надёжин Б. М.* Архитектура мостов. М.: Стройиздат, 1989. ISBN 5-274-00596-9. 96 с.
* *Гибшман Е. Е.* Проектирование деревянных мостов. — М., 1965
* *Гибшман Е. Е.* Проектирование металлических мостов. — М., 1969
* *Евграфов Г. К.* Богданов Н. Н. Проектирование мостов. — М., 1966
* *Ефимов П. П.* Архитектура мостов. — М.: Изд-во ФГУП «Информавтодор», 2003
* *Ильясевич С. А.* Металлические коробчатые мосты. — М., 1970
* *Назаренко Б. П.* Железобетонные мосты, 2 изд. — М., 1970.

## Хьажоргаш

* BridgeArt: Искусство строить мосты 
* Из истории мостов 
* Engineering, History & Construction of Bridges  
* Классификация мостов 
* Самые необычные мосты в мире  
* Мосты для животных  

## Фильмографи
* «Большой скачок. Мосты» — научно-популярный фильм, 2012 шо.

Категори:Архитектура
Нохчийчоьнан дог

**Маьждиг «Нохчийчоьнан дог» [[Кадыров, Ахмат Абдулхамидович|Кадыров Ахьмадан]] цӀарах дина маьждиг** — дина хан XXI бӀешо иза ду Соьлжа-ГӀалин юкъехь. Россехь уггаре доккха маьждиг.

## Билгалдахарш

Категори:Маьждигаш
Хин татол

**Хин татол** (татол) () — ха дӀадахийта а, хин некъ хийца бан а, хица беш болу некъ бацбалийта а наха йина хин артери.

Канал яран шиъ коьрта Ӏалашо ю:
* татол лелайо хи схаьдало я дӀадига
* транспортан Ӏалашо, масала, нах а, кираш а дӀасалелаян

Дукха хоьлехь татолаш и шиа Ӏалашо цхьане кхочуш йо.


Файл:Lamoriniere Jean Pierre Francois By The Canal.jpg|Жан-Пьер-Франсуа Ламориньер. «Татолан уллехь». XIX бӀешо.
Файл:Weissenbruch Jan Hendrik The Shipping Canal at Rijswijk, known as 'The View at Geestbrug'.jpg|Иохан Хендрик Вейсенбрух. «Рейсвейкехь йолу татол». 1868 шо.
Файл:Gijsbrecht Leytens - Winter Landscape with Skaters.jpg|Гейсбрехт Лейтенс. «Ӏаьнан пейзаж». 1620-1640.
Файл:Le canal Lachine.jpg|Джеймс Данкен. «Лашине канал». 1850 шо.


## Билгалдахарш

## Литература
* Гришин М. М. «Гидротехнические сооружения» — Учебник, части 2, 1979.

Категори:Архитектура
Тадж-Махал

**Тадж-Маха́л** (, ) — ХӀинди пачхьалкхехь Агра гӀалахь йолу мавзолей а, маьждиг а. Иза ду Джамна цӀе йолу хин йистехь. Цуьнан архитектор хилла, схьахетарехь, Устад-Иса. Тадж-Махал яйтинарг ву Шах-Джахан шен зудчунна сий деш. Кхоно Шах-Джахан ша а дӀавоьллира кхузахь.

## Галерей


Image:Taj_02.jpg
Image:Taj Mahal Eternal, Agra, India.jpg
Image:Taj Mahal, Sunset 3, Agra, India.jpg
Image:Taj Mahal Mosque 2, Agra, India.jpg|Маьждиг
Image:Taj_12.jpg
Image:TajMahalbyAmalMongia.jpg
Image:Taj Mahal-11.jpg
Image:Agra-Taj-Mahal-Mausoleum-Apr-2008-07.jpg|Суьйренна
Image:Agra-Taj-Mahal-Mausoleum-architecture-Apr-2008-04.JPG
Image:TajGardenWide.jpg
Image:Entrance fort.jpg
Image:Taj Mahal finial-1.jpg
Image:Taj Mahal at dawn.jpg|Ӏуьренна



## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Фотографии Тадж Махала на Индостан.ру
* Фотографии и полная история Тадж-Махала на Топтрэвел.ру 
* Фотографии Тадж-Махала с высоким разрешением
* История семьи и династии Великих Моголов на фоне их творений (Тадж-Махала, гробницы Хумаюна, Бабура и т. д.), могольское влияние на искусство Индии
* Новые 7 чудес света. Тадж-Махал — символ Индии. (История. Мумтаз. Описание храма.)
* Тадж-Махал, Индия • 360° Аэрофотопанорама на www.airpano.ru

Категори:Архитектура
Дамба

**Да́мба** () — акватори йа территори хин Ӏаламан ницкъах ларъяш йолу гидротехникан гӀишло. Масала:
* гӀала йа юрта бахаман латта бӀастенна дистина хих ларъяш йолу дамба;
* гидроузел йукъайогӀуш йолу дамбас Ӏалашйо иза тулгӀенашах а, хи дӀасалеларах а. Цундела хина кеманий йиш хуьлу паргӀат шлюзах чекхдовла.

Дамбан наггахь бен ца хуьлу хи тӀегӀуртуш. Иза яш ю цхьа майда (хин йа латтан) хих ларъяран. Сунт даиманна ю хи тӀегӀортина. Дукха хьолехь сунтас кхуллу хи латтийла.

## Хьажоргаш

* 
* '' «Well Diggers Trick», June 1951, Popular Science (Популярная Наука (журнал)) 

Категори:Архитектура
Франц-Иосифан Латта

**Франц-Иосифан Латта** — Къилбаседа Шен Ӏапказан чуьра архипелаг, иза йу Европин къилбаседа архипелаг. ГӀайренаш Россин Архангельскан областан Приморскан кӀоштан йукъайогӀу. Архипелаган йу 192 гӀайренаш, йерриг майда 16&nbsp;134 км².

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Керла Латта

**Керла Латта** — Къилбаседа Шен океанан чуьра архипелаг иза ю Баренцан хӀордан а Каран хӀордан юкъехь. Россин Архангельскан областан йукъайогӀу.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Пирамида

**Пирамида** (шира егип. *aahu-t*, ана; греч. *πυραμις — pyramis, pyramidos* пирамида, *πυρα — pyra* цӀе + *μιδες — mides* йукъ)) — Дукха хьолехь куцан я динан Ӏалашон яш йолу яржина тайпан архитектурин гӀишло. Евзуш ю дукха пачхьалкхаш а, дукха культураш а йина пирамидаш, дукха хьолехь килсаш я монументаш санна.


Файл:Walter Pyramid.jpg|Cтадион в Калифорнехь
Файл:Luxor Hotel.jpg|Хьешийн цӀа «Луксор» Лас-Вегасехь
Файл:Architektura kazan.JPG|Культурин а, самукъадаккхаран а комплекс «Пирамида» Казанехь
File:IMAX 3D Eilat.jpg|Кинотеатр IMAX Эйлатехь (Исраил)


## Литература
* *Коппенс Филип*.  Новая эра пирамид — Смоленск: Русич, 2010. — 384 с. ISBN 978-5-8138-0958-3, 978-1-84694-046-0
* 

## Хьажоргаш

## Билгалдахарш

Категори:Архитектура
Хельсинки

**Хе́льсинки** (, **Гельсингфо́рс** ) — Финляндин коьрта а, йокха а гӀала, Уусимаа олучу провинцин административан центр. Бахархой — 588 941 стаг (31.01.2011). Кхечу пачхьалкхашкара баьхкина бахархой 10 %.

## Билгалдахарш

Категори:Финляндин гӀаланаш
Стокгольм

**Стокго́льм** ( ) — Швецин коьрта а йокха а гӀала. Иза йу Меларен олучу Ӏаман йистехь.

## Билгалдахарш

Категори:Швецин гӀаланаш
БӀов

**БӀов** — локхалла шораллал йа диаметрал дукха сов йолу инженеран а, архитектурин а гӀишло. Наггахь кхоьчу лекха гӀишлонех бӀоьвне башхалла лору дӀасаозараш ца хилар а, жима чухоам а. Дукха хьолехь бӀовне йерриг чухоам дӀалоцуш лами хуьла.

## Галерея

Файл:FGDonatsturm.jpg|Дуьхьалонан бӀов, Фрайберг
Файл:Grimetonmasterna.jpg|Лекхачу вольтийн бӀов
Файл:Kobe Port Tower.jpg|Кобе портан бӀов
Файл:Aussichtsturm Chuderhuesi.jpg|Тергаме бӀов
Файл:Toronto's CN Tower.jpg|Си-Эн Тауэр бӀов, Торонто, Онтарио, Канада
Файл:Sears Tower ss.jpg|Сирс-Тауэр, Чикаго
Файл:Žižkov tv tower.jpg|Телевиденин бӀов *Žižkov*, Прага
Файл:Torres El Faro.jpg|Эль-Фаро Тауэрс, Буэнос-Айрес, Аргентина 
|Чучхе идейн монумент — Пхеньянехь уггара йовзуш йолу бӀов
Файл:Muntorren.JPG|Ахчан бӀов, Амстердам


## Хьажа иштта
* Эйфелин бӀов
* Эмпайр-стейт-билдинг

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* С. Violletle Due, «Dictionnaire raisonne de l’architecture franaise du XI au XVI siecle» (т. IX, Париж, 1875)
* M. A. de Caumont, «Abecedaire ou rudiment d’archeologie» (Caen, 1870 г.)
* James Fergusson, «A history of architecture in all countries, from the earliest times lo the present day» (Лондон, 1874)
* Николай Костомаров, «Очерк домашней жизни и нравов великорусского народа» (глава 1, Спб., 1887)
* В. Ласковский; «Материалы по исторг инженерного искусства в России.» (Спб., 1858)
* А. Пузыревский, «История военного искусства в средние века» (Спб., 1884)
* П. Н. Батюшков, «Холмская Русь» (стр. 13, 21 и 29) «Материалы по археологии Кавказа» (часть 1, Москва, 1888)
* Н. M. Снегирев и А. Мартынов, «Русская старина в памятниках церковного и гражданского зодчества» (Москва, 1852).

## Хьажоргаш

* Сайт о высотных зданиях (англ.)

Категори:Архитектура
Загреб

**За́греб** ( ) — Хорватин коьрта а йокха а гӀала. Бахархой — 784 900 адам (2007), майда — 641,29 км². Иза йу Сава олучу хийистехь( Дунайн га).

## Билгалдахарш

Категори:Хорватин гӀаланаш
Ангали

**Ангали** — адамаш дукха хенахь дуьйна лелош йолу материал. Ангали чӀогӀа а, кец йоцу а материал йу. Ангали лалон температура йу 300 дуьйна 2500&nbsp;°C кхаччалц. И температура йу химин хӀоттаман хьаьжна. Ангалиш хуьла чекх са гуш а, ца гуш а.

### Цхьадолу ангалий

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

## Хьосташ
* Краткая химическая энциклопедия. Т. V. М.: Советская энциклопедия. 1961
* Качалов Н. Стекло. Издательство АН СССР. Москва. 1959
* Шульц М. М., Мазурин О. В. «Современные представления о строении стёкол и их свойствах». Л.: Наука. 1988
* A.K. Varshneya. Fundamentals of inorganic glasses. Society of Glass Technology, Sheffield, 682 pp. (2006).
* М. И. Ожован. Топологические характеристики связей в окисных системах SiO2 и GeO2 при переходе стекло-жидкость. ЖЭТФ, 130 (5) 944—956 (2006).

## Литература
* Михаил Васильевич Ломоносов. Письмо о пользе стекла. — М. В. Ломоносов. Избранные произведения. Т. 2. История. Филология. Поэзия. «Наука». Москва. 1986. С.234-244
* *Качалов Н.* Стекло. Издательство АН СССР. Москва. 1959.
* *Мазурин О. В., Порай-Кошиц Е. А., Шульц М. М.* Стекло: природа и строение. Л.: Знание. 1985
* *Шульц М. М.* О природе стекла // Природа № 9. 1986
* *Paul A. (Amal)*. Chemistry of glasses. — 2nd. ed. London — New York. Chapman and Hall. 1990 ISBN 0-412-27820-0
* *Безбородов М. А.* Химия и технология древних и средневековых стёкол. М., 1969
* *Лукас А.* Материалы и ремесленные производства древнего Египта. М., 1958
* *Галибин В. А.* Состав стекла как археологический источник. Л., 1889
* Античное стекло в собрании Эрмитажа. Автор-составитель Нина Кунина. Санкт-Петербург.: АРС. 1997 ISBN 5-900351-15-7
* Mittelalterliche Glasmalerei in der DDR. Katalog zur Ausstellung im Erfurter Angermuseum. Berlin. 1989
* Neue Forschungen zur mittelalterliche Glasmalerei in der DDR. Berlin. 1989
* *Рагин В. Ч., Хиггинс М. К.*,. Искусство витража. От истоков к современности. М.: Белый город. 2003 ISBN 5-7793-0796-9
* Испанское стекло в собрании Эрмитажа. Автор-составитель О. Э. Михайлова. Л.: Аврора. 1970
* Русское и советское художественное стекло. К XV Международному конгрессу по стеклу. Каталог выставки. Государственный Эрмитаж. Л.: Внешторгиздат. 1989
* Шедевры американского стекла. Из коллекции Музея стекла в Корнинге и Музея искусства в Толидо. Каталог выставки. Государственный Эрмитаж. М.: Советский художник. 1990 ISBN 5-269-00590-5
* Russian Glass of the 17th—20-th Centuries. A special exhibition. A Corning Museum of Glass. Corning, New York. 1990 ISBN 0-87290-123-8
* *Рожанковский В. Ф.* Стекло и художник. «Наука». Москва. 1971
* *Helmut Ricke*. New Glass in Evrope. 50 Artists — 50 Concepts. Düsselgorf im Ehrenholf Glasmuseum Hentrich. Düsselgorf. 1991
* Nordrhein-Westfalen: Spitzenland für Glass. Ministerium für Wirtschaft, Mittelstand und Technologie des Landes Nordrhein-Westfalen. Düsselgorf. Druck: Duisburg. 1990
* 

Категори:Ангали
Пластмассаш

**Пластма́ссаш** — синтетикан йа Ӏаламан полимерашах хӀотталуш йолу органически материалаш. «Пластмассаш» бохург ду и материалаш йохйича царна муьлха а кеп йа йиш хилар а, шелъелча цера и кеп йисара а.

## Билгалдахарш

## Литература
* *Дзевульский В. М.* Технология металлов и дерева. — М.: Государственное издательство сельскохозяйственной литературы. 1995.

## Хьажоргаш
* Влияние пластмасс на здоровье 
* Упрощенная и аппаратурная идентификация пластмасс 
* Сварка пластмасс, сущность процесса сварки пластмасс 
* Учёные создали пластик из сахара 
* Plast-Tech.ru — Полимеры. Всё о переработке пластмасс.
* ПЛАСТМАССОВАЯ ЧУМА: Бороться или махнуть рукой? 
* Получение пластмасс, видео
* Классификация пластмасс 

Категори:Материалаш
Будапешт

**Будапе́шт** ( ) — Мажаройчоьнан коьрта а, йокха а гӀала. Бахархойн дукхалла 2007 шо 1,7 млн стаг.

## Билгалдахарш

Категори:Мажаройчоьнан гӀаланаш
Шахнаме

**Шахнаме́** ( — «Паччахьийн жайна», «Паччахьашах лаьцна жайна», «Паччахьан жайна») — гӀажарийн литературин гӀаръялла памятник, гӀажарийн халкъан эпос. «Паччахьийн жайнехь» юцу Иранан истори шарачу заманан дуьйна VII бӀешарахь им диллалц. Цхьана стаг язйина уггара еха поэма: вовшахтоьхначулла «Илиадал» а, «Одиссеял» шозза еха.

### «Шахнаме» оьрсийн маттахь арахецнарш
* Фирдоуси. Шахнаме. Т. I. (От начала поэмы до сказания о Сохрабе). Пер. с фарси Ц. Б. Бану, коммент. А. А. Старикова. М., 1957.
* Фирдоуси. Шахнаме. Т. II. (От сказания о Ростеме и Сохрабе, до сказания о Ростеме и хакане Чина). Пер. с фарси Ц. Б. Бану-Лахути, коммент. А. А. Старикова. М., 1960.
* Фирдоуси. Шахнаме. Т. III. (От сказания о Ростеме и хакане Чина до царствования Лохраспа). Пер. с фарси Ц. Б. Бану-Лахути, коммент. А. Азера и Ц. Б. Бану-Лахути. М., 1965.
* Фирдоуси. Шахнаме. Т. IV. (От царствования Лохраспа до царствования Искендера). Пер. с фарси Ц. Б. Бану-Лахути, коммент. В. Г. Луконина. М., 1969.
* Фирдоуси. Шахнаме. Т. V. (От начала царствования Искендера до начала царствования Йездгерда, сына Бехрама Гура). Пер. с фарси Ц. Б. Бану-Лахути и В. Г. Берзнева, коммент. В. Г. Луконина. М., 1984.
* Фирдоуси. Шахнаме. Т. VI. (От начала царствования Йездгерда, сына Бахрама Гура до конца книги). Пер. с фарси Ц. Б. Бану-Лахути и В. Г. Берзнева, коммент. Л. Лахути. М., 1989.

* Фирдоуси А. Шах-наме. В 2 тт. М., 1964;
* Фирдоуси А. Шах-наме. В 4 тт. М., 1957—1969;
* Фирдоуси А. Шах-наме: критический текст. В 9 тт. М., 1960—1971.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* 
* А. Стариков Шахнаме: об эпосе / «Шахнаме», 1957 г, «Литературные памятники», Москва.
* Шахнаме на «Эпической силе» 

Категори:Поэзи
Дублин

**Ду́блин** ( ;   йа ) — Ирландин гӀала-графство, пачхьалкхан коьрта гӀала.

Бахархой — 505&nbsp;739 (2006), гӀалин йистошца — 1,7 млн.

## Галерей

Dublin-04-O'Connell Str+Denkmal-2017-gje.jpg
Dublin-Temple Bar-04-2017-gje.jpg
Dublin-Temple Bar-02-Martha Temple-2017-gje.jpg
Dublin-53-Palace Bar-Bieranlieferung-1993-gje.jpg
Dublin-54-The Bretzel-1993-gje.jpg
Dublin-37b-Grafton Street-aus Bewley's Oriental Cafe-1989-gje.jpg
Dublin-72-Portale blau und tuerkis-1993-gje.jpg
Dublin-79-aermliche Strasse-1993-gje.jpg
Dublin-65-Kaufhaus-1993-gje.jpg


## Билгалдахарш

Категори:Ирландин гӀаланаш
Гильгамешех лаьцна эпос

**«Гильгаме́шех лаьцна эпос»**, я «Дерриг гиначунах лаьцна» поэма () — дуьненахь уггаре шира йисина литературин произведени. Иза язйина аккадийн маттахь.

## Публикациш

### Аккадан меттан транскрипциш
*  (Без транскрипции).
*  (Без клинописного текста).
* 
*  (Без клинописного текста).
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Без транскрипции).
* 
* 
* 
* 

### Шумеран версиш
* 
* 
* 
* 
* 

### Эпосан гочдарш
* 
* 
* ; 2-е переработанное изд.: Leipzig, 1926. (Перевод Э. Эбелинга).
*  (Перевод А. Унгнада).
* 
* 
* ; второе, полностью переработанное В. фон Зоденом издание: Stuttgart, 1958.
* ; 2-е издание: Amsterdam, 1952; 3-е переработанное издание: Amsterdam, 1958 (с обширным комментарием).
* .
* ; 2-е переработанное изд.: Princeton, 1955. (Перевод Э. Α. Спайзера; там же перевод части шумерских поэм о Гильгамеше С. Н. Крамера).
* 
* 

;На русском языке
*  (Перевод-переложение с французского).
* 
* 
*  (Репр. изд. 1961 года)
* 
* 

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Хьажоргаш

* 

Категори:Поэзи
Софи

**Софи́** ( , от  — мастерство, мудрость) — Болгарин коьрта гӀала. Софи олучу Ӏалин областан а цуна цхаъбенйоцу йукъаралин административан центр.
Бахархойн дукхалла — 1,2 млн стаг (2011 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Болгарин гӀаланаш
Абдурахманов, Канти

**Канти Абдурахманов** (1916 шо — 2000 шеран 28 март) — Советан Эскиран старшина, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, Россин Федерацин Турпал (1996 шо).

## Биографи
Канти Абдурахманов вина 1916 шарахь Шелахь. Жима волуш да а, нана а доцуш висна иза. Цо колхозехь болх бира. 1941 шеран сентябрехь иза шен лаамехь тӀамтӀе вахара. 1942 шеран июнехь цо Ташкентехь лахара артиллерин командирийн школа чекхйаьккхира. Иза армехь вара Йуккъера Азин тӀеман округехь. Цигахь иза взвод командиран гӀонча хилира. 1943 шеран октябь дуьйна иза Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман фронтехь ву. Цо дакъа лецира Невель а, Городок а, Витебск а хьайоккхуш, Белоруссин (1944 шо) а, Балтикайистан (1944 шо) а операцишкахь а, Курляндехь хилла немцойн эскиран тоба хӀаллакйеш а. Цуна масийтта чов йира.

1943 шеран декабрехь Витебск хьайоккхуш хенахь советан гӀашсалтий охьадийша дизира немцойн къиза герз даьттаран бахьнехь. Абдурахмановс шен накъосташца шен йоккха топ нийса тӀейерзайина а, масийттуза кхоьссина немцойн дот хӀаллакйира. И бахьнехь мостагӀийн эшабелира.

1944 шарахь Малхбузе Двинал дехьадовлучу хенахь цо йуха а гайтира шен хьуьнар. Циггахь иза артиллерстех массарелла хьалха малхбузе хийисте дехьа а ваьлла, цо советан эскиран дехьадовлуш новкъалла йеш йолу масийтта мостагӀийн цӀеран меттиг хӀаллакйира. ТӀеман хенахь Абдурахмановс хӀаллакйира масийтта немцойн танк.

1946 шарахь Абдурахманов эскирера мукъавитира. ТӀаккха цуьна Йуккъера Ази ваха дийзира. 1967 шо кхаччалц иза ГӀиргӀазойчохь Ӏийра. ЦӀа вирзинчул тӀехь цо шофер а, комбайнер а, «Пищемаш» завода белхало а, геологин талламан буру туху вышкан мастер а болх бира. Пенси ваханчул тӀехь иза Устрада-ГӀалахь вехаш вара. Иза велира 2000 шеран 28 мартехь.

1996 шеран 16 майхь цунна йелира Россин Федерацин Турпалан цӀе. Иштта цуьна йара 2-гӀа а, 3-гӀа а даржан Силаллийн орденаш а, 1-ра даржан Даймехкан тӀеман орден а, кхидолу совгӀаташ а.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Герои России. Абдурахманов Канти.

Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхой
Висаитов, Мавлид Алероевич

**Мавлид (Мовлид, Мовлади) Алероевич Висаитов** (1913 шеран 13 май, Лаха Невре — 1986 шеран 23 май, Соьлжа-ГӀала) — 28 гвардейски дошлойн полкан командир (6 гвардейски дошлойн дивизи, 2 Белоруссин фронт), гвардин подполковник, Советийн Союзан Турпалхо.

## Биографи
Вина Лаха Нёврехь (Терк-Йистан кӀошт, Нохчийн Республика) ахархойн хӀусамехь. 1942 шо дуьйна КПСС декъашхо. 1932 шарахь чекхйаьккхира кооперативни техникум. Цо туькан куьйгалхо болх бира.

1932 шо дуьйна иза ЦӀен эскирахь вара. 1935 шарахь цо чекхйаьккхира Орджоникидзен гӀашлойн школа, 1941 шарахь — комсоставан кхачаме далоран дошлойн курсаш.

ТӀом дӀаболабелча дуьйна капитан Висаитов вара фронтехь. Шен майралла цо тӀом дӀа ма болабелла гайтира. Кирданашкахь (Малхбузен Украина) волучу хенахь 1941 шеран 18 — 22 июлехь цуьнан эскадронан омра деара мостагӀин тӀелата аьлла. Висаитовс ша айбира эскадрон, мостагӀчун тӀемалойн ха хӀаллакдира а, мостагӀ волчу чувахара а. Цул тӀаьхьа дехкинча деношкахь эскадронас кхуза йухатуьхуьра тӀелетта немцой. Висаитован чов йинера. Оцу деношкахь бина тӀеман цунна йелира ЦӀен тӀеман байракхан орден.

Висаитовс куьгалло деш йолу 28 гвардин дошлойн полк 1945 шеран 27 апрелехь танкан а, артиллерин а полкашца цхьана Шведт гӀала йолчехь мостагӀас яш йолу дуьхьало эшайина схьайаьккхира Хаммельпринг цӀе йолу нах беха меттиг а, Райнсберг цӀе йолу гӀала а. 1945 шеран 2 майхь полк тӀекхечира Эльбан хийисте. Виттенберг гӀалин къилбаседехьа цунна дуьхьулкхитира ингалсан а, америкин а эскир. ТӀеман тӀаьххьара деношкахь цуьнан полкас тӀом беш 160—170 км некъ бира, мостагӀчун 2 полк хӀаллакйира, 50 нах беха меттиг схьайаьккхира, дукха салтий а, цера техника а хӀаллакйира, концлагерашкара 3000 советан гражданин а, 500 тӀеманвисар а паргӀатвеккхира.

1945 шеран июнехь Советски Союзан Турпалан цӀе йаларан хьалхатеттира иза, амма цунна йелира Ленинан орден.

1946 шо дуьйна подполковник Висаитов запасехь вара. Иза вара Соьлжа-ГӀалахь Ӏаш. Иза велира 1986 шерана 23 майхь. ДӀавоьллира Лаха Нёврехь. ВеллачултӀехь, 1990 шеран 5 майхь цунна йелира Советийн Союзан Турпалхо цӀе.

## СовгӀаташ
### Орденаш
* 2 Ленинан орден;
* ЦӀен Байракхан орден;
* Суворован 3 даржан орден;
* ЦӀен Седан орден;
* Силаллийн Легионан орден;

### Мидалш
* ТӀеман кхиамашна;
* Сталинград ларйаран;
* Германи эшайаран мидал;
кхиераш а.

## Виццавар

Цуьнан цӀе тиллина Соьлжа-ГӀалахь болу ураман. 2010 шеран 8 майхь «Силаллийн аллей» цӀе йолу мемориалан комплексехь хьайиллина цуьнан памятник а, мемориалан у а, барельеф а.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* «Кавалерист, легионер, герой»
* Герой — Судьба Мавлида Висаитова 
* «Всадник чести. Комполка Висатов» — Документальный фильм на YouTube
* Судьба Мавлида Висаитова

Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхой
Сараево

**Сара́ево** (, ) — Босни а, Герцеговина а олучу пачхьалкхан коьрта гӀала а, Сараеван кантонан административан центр а.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Босни а, Герцеговина а
Никоси

**Никоси́** йа **Лефкоша** — Республика Кипран а, Къилбаседа Кипран Туркойн Республикин а коьрта гӀала. Бахархойн дукхалла 166 эзар стаг (1991).

## Билгалдахарш

Категори:Республика Кипр
Белград

**Белгра́д** (**Бео́град**, ) — Сербин коьрта а, йокха а гӀала.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Серби
Скопье

**Ско́пье** ( , ) — Македонин коьрта кӀала, кхин административно-политикин, культурин а дешаран-Ӏилманан а центр. Иза йу Вардар олучу хийистехь.

Бахархой — 850 эзар. адам. (2008).

## Билгалдахарш

Категори:Къилбаседа Македони
Братислава

**Братисла́ва** ( (1919 шо кхаччалц — **Прешпорок** йа **Пре́шпорек**, *Prešporok, Prešporek*), , **Пре́сбург**, , **По́жонь**, йукъера бӀешерашкахь , , **Истрополис**) — Юккъера Европера гӀала, Словакин коьрта гӀала, 1541 шеран тӀера 1784 шо кхаччалц — Венгрин коьрта гӀала. Бахархой 431 эзар. адам. ГӀалин майда — 368 кв. км.

## Билгалдахарш

Категори:Словаки
Любляна

**Любля́на** (, ) — Словенин коьрта гӀала. Цуна йу Любляна олуш гӀалин йукъаралла, екъаелла 17 кӀоштана.

## Билгалдахарш

Категори:Словени
Рига

**Ри́га** ( ) — Латвин коьрта гӀала Балтикайистера пачхьалкхийн уггар йокха гӀала. Бахархойн дукхалла 699 203 стаг (2012). Рига йу — политикин, экономикин культурин центр.

## Билгалдахарш

Категори:Латви
Приштина

**При́штина** (, ) — гӀала йу Балканийн ахгӀайренан тӀехь, Республика Косово олучу пачхьалкхан коьрта гӀала. Бахархойн дукхалла 200 эзар стаг, дукхаберш албаной бу.

## Билгалдахарш

Категори:Республика Косово
Монако (гӀала)

**Мона́ко**, *Мона́ко-Вилль* () — Монако олучу пачхьалкхан официальни коьрта гӀала, Бахархойн дукхалла — 1 034 адам. (2000 ш.). Майда — 184 750 м².

## Билгалдахарш

Категори:Монако
17 май

## Оцу динахь бинарш

* Ачичаев, Алым Адамович (1949 шеран 17 май) — нохчийн штангист, СССР чемпион, СССР Кубок яккхинарг, СССР халкъашна юккъера классан спортан говзанча, СССР еза атлетикан чемпион хилла хьалхара нохчий.
* Идрисов, Абухаджи (1918 шеран 17 май, БердакӀел — 1983 шеран 22 октябрь, Соьлжа-ГӀала, СССР) — Даймехкан тӀеман декъашхо, иччархо, лакхара сержант, Советски Союзан Турпал.

## Оцу динахь белларш

Категори:17 май
Вильнюс

**Ви́льнюс** ( , 1918 шо кхаччалц — «Ви́льна», 1919—1939 шерашкахь — *Ви́льно*, ) — Литван коьрта а, йокха а гӀала.

## Спорт
* ФК «Жальгирис» футболан команда.
* ФК «Ритеряй» футболан команда.
* Стадион ЛФФ.

## Суьрташ

Файл:Vilnius 11.JPG|Вильнюсан гӀулаккхан кӀошт


## Билгалдахарш

Категори:Литва