open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яндиева, Тамара Хаважовна

**Тама́ра Хава́жовна Янди́ева** () — советски а, российски актриса, эстрадан эшархо; ГӀалгӀайчоьнан  Халкъан актриса (2002 шо), Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь актриса (1984 шо), Къилбаседа-ХӀирий АССРнСийлахь актриса (1985 шо), Абхазин Сийлахь актриса (1985 шо), Россин Федерацин Сийлахь актриса.

## Биографи
Йина 1955 шеран 23 июлехь Карагандахь вайнах цӀера даьхначул тӀехь. Цуьнан кинохь болх болабелира Къилбаседа-ХӀирийн киностудехь. Цо чекхъяккхира Ленинградан пачхьалкхан театран а, эшаран а, кинематографин институт. Цуьнан хьехархой бара СССР Халкъан артист Василий Меркурьев а, режиссёр а, Нохч-ГӀалгӀай АССРн Сийлахь актриса а Ирина Мейерхольд. Институт чекхъянчул тӀехь Яндиева Соьлжа-ГӀале дӀаяхара. Цигахь цо Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан драман театрехь. 1990-гӀа шерашкахь Нохчийчоьхь хӀоьттина хьал бахьнехь Яндиева шен доьзалца Москва дӀаяхара. 1994 шарахь иза хилира «Лоам» цӀе йолу культурин центран белхало. 1998 шарахь цо чекхъяккхира Лакхара режиссёрийн курсаш.

### Эшарийн карьера
Цуьнан аз дукха нахана дийзира цо лекъча «Хьо сайран хита еча» цӀе йолу гӀалгӀайн эшар «Лоам» тобанцы. И эшар сиха Кавказ маьл ю дӀасаяржира. Оцу сахьтехь и эшар кхоьчу меттанашка яккхира.

2010 шарахь Тамара Яндиева хилира Россин Федерацин Сийлахь актриса. Цу шарахь Москвахь Яндиеван юбилейны концерт хилира «30 лет творчеству».

Цо дакъалецира шина Халкъашна юккъера кинофестивалехь. Цо Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетехь актёран говзалла хоьхуш болх бира. 1985 шо дуйьна иза ю СССР (Россин) кинематографистийн союзан декъашхо. Иштта иза ю Россин театран гӀуллккхой союзан декаъашхо. 1985 шарахь цунна делла 1-ра даржан диплом Чехован драматургин Ерригсоюзан фестивалехь.

### Кинохь бина болх
Тамара Яндиева дакъа лаьцна 18 фильм йоккхуш, царех 16 фильмехь иза яра коьрта роль ловзуш.

## Дискографи
* Сахьат, 2004
* Малха Илли, 2007
* Лир доага малх, 2011

## Фильмографи
# — — Огненные дороги — *Рабия*
#  — Горская новелла — *Зара*
#  — Бабек — *Парвин*
#  — Я ещё вернусь — *Шахназ*
#  — Год дракона — *Маимхан*
#  — Если любишь… — *Лола*
#  — Колокол священной кузни — *Камачич*
#  — О странностях любви — *Мадина*
#  — И ещё одна ночь Шахерезады — *Анора, дочь купца Карабая*
#  — Долгое эхо в горах — *Карима*
#  — Здравствуйте, Гульнора Рахимовна! — *Гульнора Рахимовна*
#  — Новые сказки Шахерезады — *принцесса Эсмигюль*
#  — Последняя ночь Шахерезады — *принцесса Эсмигюль*
#  — Чёрный принц Аджуба — *Шахназ*
#  — Пиры Валтасара, или Ночь со Сталиным — *Сария Лакоба*
#  — Возвращение Ходжи Насреддина — *Ханифа-Тюльпан*
#  — Возвращение багдадского вора
#  — Чёрный принц Аджуба

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Тамара Яндиева — официальный сайт
* Яндиева Тамара (Фильмография)
* Тамаре Яндиевой вручили государственную награду Российской Федерации

Категори:Россин Федерацин Хьакъдолу артисташ
Категори:Актрисаш XX бӀешеран
Категори:Актрисаш ССРС
Категори:Актрисаш абатца
Категори:Йишлакхархой XXI бӀешеран
Категори:XX бӀешеран йишлакхархой
Категори:Йишлакхархой Россин
Категори:Йишлакхархой абатца
Категори:Бинарш Карагандахь
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Мамилов, Руслан Израилович

**Русла́н Израи́лович Мами́лов** () — советски художник а, скульптор а.

## Биографи
Мамилов вина 1928 шеран 7 ноябрехь. ГӀалгӀа. 1952 шарахь цо болх бира Киргизийн ССР Халкъан художник О. М. Мануйлова пхьалгӀанчохь. 1954 шерахь цо болх бира Фрунзен исбаьхьа-производстван пхьалгӀанчохь. 1956 шарахь иза деша вахара Алма-Атара исбаьхьалин училищан скульптуран декъа. ШозлугӀча шарахь иза Тбилисин исбаьхьа училище вахара. 1958 шарахь цо и училище тӀехдика чекхйаккихар.

И чекхйакхча цо болх бира исбаьхьа эчиг лало цехехь Гуьржичоьнан Исбаьхьа фондехь. 1960 шарахь цо болхбира Алма-Атахь Казахий ССРн Исбаьхьа фондехь. 1962 шарахь Мамиловс болхбира Казахийн ССР  некъан билгалойн заводан пхьалгӀанчохь. 1966 шарахь иза вара скульптор РСФСР Исбаьхьа фондан Нохч-ГӀалгӀайн декъан пхьалгӀанчохь. 1967 шарахь Мамиловс дакъалецира Краснодарехь хилла кегирхойн гайтарехь «Советский юг».

1968 шарахь цо чекхйаьккхира цӀеяйархойн хӀоллам. Цу шарахь иза дӀаийцира СССР художникийн союзе. 1970 шарахь цунна йелира «За доблестный труд» мидал. 1971 шарахь иза хержира Нохч-ГӀалгӀай АССРн художникийн союзан председатель. Цу шарахь цунна йелира «За трудовую доблесть» мидал. 1972 шарахь иза вара РСФСР художникийн III гуламан векал. 1973 шарахь иза хержира IV СССР художникийн гуламан векал. Цу шарахь иза хержира СССР художникийн союзан Йуккъера ревизин комиссин декъашхо. 1990 шарахь цунна йелира «Нохч-ГӀалгӀай АССР Сийлахь художник» цӀе.

## Галерей
 
Файл:Monument to firemen Grozny Cover Russia 1992.jpg|ЦӀеяйархойн хӀолламан сурт тӀехь долу Россин почтан конверт. 1992 шо
Файл:Могила Руслана Израиловича Мамилова.jpg|thumb|Р. И. Мамилован каш


## Дагахьлаттавар
Джейрах цӀе йолу юртахь Мамилован цӀе тиллина цхьана ураман. Циггахь йу 2005 шарахь схьайиллина Мамилован музей.

## Хьажоргаш
* «Скульптор, художник, монументалист Руслан Мамилов» — репортаж в программе «Вести — Ингушетия»
* «Скульптор Руслан Мамилов» — репортаж ГТРК «Ингушетия»
* «К 90-летию Руслана Мамилова» — статья на портале «Бакъдар» 
* Улица Мамилова Р. И. в селе Джейрах Республики Ингушетия на картах Google Maps
* «Сокровища нации. Руслан Мамилов.» — репортаж НТРК «Ингушетия»
* «Вечер памяти, посвященный 90-летию Руслана Израиловича Мамилова» — Релиз пресс-службы Государственного музея изобразительных искусств Республики Ингушетия 

Категори:Белларш Соьлжа-ГӀалахь
Категори:«Къинхьегаман Силаллийн» мидал йелларш
Категори:Россин исбаьхьалчаш
Категори:ССРС исбаьхьалчаш
Категори:Адамаш абатца
Кведа-Насакирали

**Кведа-Насакирали** () — Гуьржийчоьнан Гурин Озургетин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 2898 стаг (2014 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Озургетин муниципалитетан нах беха меттигаш
Баскалци

**Баскалци** — Болгарин Благоевградан областера эвла. Петрич йукъараллин йукъайогӀу.

## Географи

Майда — . ХӀордан сизал локхалла .

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 

Категори:Болгарин нах беха меттигаш
Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Петрич (гӀала)

**Петрич** () — Болгарин Благоевградан областера гӀала. Бахархойн дукхалла 39 585 стаг (2016).

## Билгалдахарш

Категори:Болгарин гӀаланаш
Баскетболех ловзаран Гуьржийчоьнан божарийн гулйина команда

**Баскетболех ловзаран Гуьржийчоьнан божарийн гулйина команда** — Гуьржийчоь дуьненайукъара баскетболан турнирашкахь гойту къоман команда. Ловзуш ю А дивизионехь, Европин чемпионатехь дебют хилла 2011 шарахь.

## ХӀоттам

### Командин схема

## Хьажоргаш
* Официальный сайт Грузинской баскетбольной федерации
* Профиль на сайте Чемпионата Европы по баскетболу 2013

Категори:Баскетболех ловзаран Гуьржийчоьнан гулйина команда
Гуьржийчоь
Категори:Баскетбол Гуьржийчохь
Кирилл (Москохан Патриарх)

**Кирилл Патриарх** (бакъ цӀе **Гундяев Владимир Михайлович**) вина 1946 шеран 20-чу ноябрехь Ленинградехь. Оьрсийн Керста динан Килсан епископ. 2009 1 февралин дуьйна Москохан а, Йерриг Россин Патриарх. Патриарши интронизаци йалле Смоленан а, Калининградан а митрополит. 1989 14 ноябрь- 2009 шеран 1 февраль кхаччалц килсан арехьар зӀенашан синодальни отделан пирсдатал, Сийлахь-Деза Синодан даимлера декъашхо. 

2009 шеран 27 январехь Оьрсийн Керста динан Килсан Поместный соборо Москохан а, Йерриг Россин Патриарх хьаржина.

## Доьзал а, дешар а
2 лоьмар йолу ишколехь доьшуш хилла и (хӀинца Красносельски кӀоштан Александр Березански цӀарах йолу 270-гӀа ишкола). 

8-гӀа класс чекхйаьккхинчул тӀаьхьа Къилбаседа-Малхбузен геологин урхаллин Ленинградан комплексни геологин экспедицехь техник-картограф белхаш бина.

1965 шарахь Ленинградан семинаре деша дӀахӀоьттина, йуха- Ленинградан динан академи.

Ленинградан митрополит Никодимс тӀедождарца цхьан шарахь ши курс чакхйоккхура.

Кириллан да- Михаил Васильевич Гундяев. Вина 1907 шеран 7-гӀа ноябрехь, кхелхина 1974 шеран 13-гӀа октябрехь)- мозгӀар хилла.

Нана- Гундяева Раиса Владимировна (йоӀстагаллехь хилла цӀе- Кучина). Йина 1909 шеран 7-чу ноябрехь, кхелхина 1984-чу шеран 2-чу ноябрехь. Немцойн меттан хьехархо.

Да-нана Петарбухан Большеохотски кешнашкахь дӀадоьллина ду.

Воккхаха ваша- протоиерей Николай Гундяев- Петарбухан динан академи профессор а, ректор а хилла.

Жимаха йиша- Елена. Йина 1949 шеран 8-чу майхь. Керста гимназин директор, Петербухан динан академин культурин проректор а, регентски отделенин доладархо.

## Билгалдахарш

Категори:Патриархаш
Костоев, Абубакар Хасанович

**Абубака́р Хаса́нович Косто́ев** () — Россин МВД белхало, полицин майор, Россин Федерацин турпал (2014).

## Биографи
Костоев вина 1967 шеран 30 июлехь Нохч-ГӀалгӀай АССРн Сунженски кӀоштан Орджоникидзевская юртахь. 1993 шо дуьйна иза ву МВДхь болх беш. Цо чекхйаьккхина Ростован технологийн колледжан гӀишлошйаран дакъа (Ярославски областан Ростов гӀала) а, Россин МВД Санкт-Петербурган университет а. 2011 шо дуьйна иза ву полицин лакхара куьпан инспектор.

Цуьнан майралла а, говзалла а бахьнехь дукха нах болчу меттахь террористан бомба эккхитуш новкъалла хилира. Костоев йукъахь волу полицин тоба машен тӀехь волу зуламхо сацо гӀоьртира. Бомба эккхар бахьнехь виъ полицейски чевнаш йира, лулахь Ӏаш волу цхьа стаг вийра. Костоеван масийтта чов йинера.

2014 шеран 14 октябрехь цунна йелла Россин Федерацин Турпалан цӀе.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Владимир Путин вручил «Золотую Звезду» майору полиции Ингушетии // Аргументы и Факты
* Глава Ингушетии поздравил майора полиции Абубакара Костоева с присвоением звания Героя Российской Федерации // Официальный сайт Республики Ингушетии
* Вручение государственных наград (22 декабря 2014 года) // Президент России

Категори:Адамаш абатца
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Категори:Бинарш 1967 шарахь
Категори:Бинарш 30 июлехь
Костоев

**Костоев** - гӀалгӀайн фамили. И фамили йолу нах:
* Костоев, Абубакар Хасанович (1967) - полицейски, Россин Федерацин турпал.
* Костоев, Ширвани Устарханович (1923-1949) - кеманхо, Россин Федерацин турпал.
Сандо

**Сандо** () — Испанин Саламанка провинцин муниципалитет.
## Географи

Муниципалитетан майда — . ХӀордан сизал локхалла .  муниципалитеташ.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Datos del registro de Entidades Locales  Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas

Категори:Испанин муниципалитеташ
Категори:Саламанка провинцин муниципалитеташ
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Костоев, Ширвани Устарханович

**Ширва́ни Устарха́нович Косто́ев** () — лакхара лейтенант, штурман авиацин полкан декъан командир, Сийталхь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, Россин Федерацин турпал.

## Биографи
Вина 1923 шарахь Нохч-ГӀалгӀай АССР Галашкие юртахь. 1941 шарахь ЦӀен эскарехь тӀеман гӀуллакх доладелира. 1942 шарахь цо чекхйаьккхира Краснодаран тӀеман авиацин пилотийн школа. Школа чекхйаккхча иза вара Поволжьехь а, Сибарехь а йолу сов авиаполкашахь.

1942 шо дуьйна иза фронтехь вара. ТӀамтӀехь цо лелийра Ил-2 цӀе йолу кема. Иза 100 сов вахара мостагӀийн эскарашна бомбанаш тоха, цунна кхуза чевнаш йинера, амма иза йуха а тӀамтӀе вогӀура.

Курски латарехь Костоевс хӀаллак йира 11 мостагӀийн танк. Цхьана дийнахь иза шен кемантӀехь йухавогӀуш цун тӀелетира кхоъ немцой кема. Костоевс цхьа кема чудаитира, амма цуьн кеманан а дика зен динера. Цуьна дийзира ца ваьлла кема охьахаийта. Кхано йагарйича цуьна кеман кхетта хиллера 17 дӀаьндирг.

Костоев дакъа лецира Белорусси а, Прибалтика а, Малхбале Прусси а паргӀатйоккхуш. 1945 шарахь Кёнигсберган уллехь цо хӀаллак дира  125 салтий а, эпасар а тӀехь болу немцойн хӀордан кема. Циггахь цо кхи цхьаъ мостагӀийн кема чудаитир. Цул тӀаьхьа цо Берлин паргӀатйоккху операцехь дакъа лецира. Германи эшин йаллале цо кхи цхьаъ кема чудаитир.

Цунна Советски Союзан Турпал цӀе йала йеза аьлла цуьнан хьакимаш кехаташ кечдинера, амма цхьа а бахьан ца дуьйцуш цунна и цӀе ца йелира. Куьгалхошна Костоев везара, цундела нохчий а, гӀалгӀай а цӀера бохуш хенахь иза эскерехь витира. 1945 шарахь иза шен гергарниш болчу Алма-Ата улле вахар, царна шега далуш долу накъостал а дийра.

ТӀом чекхбелча иза Прибалтийски тӀеман округехь висира. Цигахь иза вара зерхо-кеманхо. 1949 шеран 6 августехь иза велира. Костоев дӀавоьллира Латвехь  гӀалин уллехь.

1995 шеран 6 июлехь цунна йелира Россин Федерацин Турпалан цӀе.

## СовгӀаташ
* Мидал «Дашо седа»;
* Ц1ен Байракхан орден;
* Сийталхь-Боккха Даймехкан тӀеман 1-ра даржан орден;
* Сийталхь-Боккха Даймехкан тӀеман 2-чу даржан орден;
* Ц1ен Седан орден;
* мидалш.

## Хьажоргаш
* 

Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман пилоташ
Оливар де Кинтос (метрон станци)

**«Оливар де Кинтос»** () — Севильи метрополитенан 1 некъан тӀаьххьара станци, иштта иза ю «Dos Hermanas» муниципалан кӀоштан йист, лаьтташ ю иштта цӀе йолу кварталехь.

Категори:Испанин метрополитенаш
Футболех ловзаран Азербайджанан гулйина команда

**Футболех ловзаран Азербайджанан гулйина команда** () — Азербайджан гойту дуьненайукъара футболан матчашкахь. Урхаллин кхоллам — Азербайджанан Футболан Федерацин Ассоциаци.

2019 шеран 19 сентябран хьолехь ФИФА рейтингехь гулйина команда лаьтта 109-гӀа меттигехь, ткъа УЕФА рейтингехь 2019 шеран 19 ноябран хьолехь — 26-гӀа.

## Истори

### Хьалхара истори
Дуьххьарлера футболан клубаш кхолла йолийра 1905 шарахь. Оцу командаша коьртаниг гойтура йаккхий бакохан мехкдаьттан промышленностан компанеш. Масала, Балаханашкахь промыслашкахь болх бо футболисташ-марздалархой, бевзара йерриг гӀалахь. Дуьххьарлера официалан чемпионат дӀайаьхьира Бакохахь 1911 шарахь, толамхо хилира Ингалсан мехкдаьттан компанин «Британин Клуб» цӀе йолу команда. 1912 шарахь коьртаниг бакохан футболистех хӀоттийна азербайджанийн командо дӀадаьхьира дуьххьарлера дуьненайукъара ловзар Тиблисехь, «Леча» командин дуьхьала, цигахь толам баьккхира 4:2 чоьтаца.

### Гулйина командин истори
1926 шарахь Бакохахь хилира Азербайджанан ССР а, ГӀажарчоьнан а футболистийн кхо ловзар, цигахь толам баьккхира азербайджанан футболисташа. 1927 шарахь Азербайджанан гулйина командо дакъа лецира Чоьхьара Кавказан чемпионатехь, иза хилира Гуьржийн ССР коьрта шахьрахь Тиблисехь. Оцу чемпионатехь команда Гуьржийн ССР гулйина командица левзира 1:1чоьтаца, ткъа Эрмалойн ССР гулйина команда иэшийра 6:0. В 1929 году Азербайджанан гулйина командо дӀайаьхьира хьалха хиллачарна дуьхьара доттагӀаллин матчаш ГӀажарчоьнан гулйина командин дуьхьала ТехӀранехь, цигахь баккхий толамаш бехира — 4:0, 4:1, 11:0. 1933 шарахь Азербайджанан команда хуьлу Тиблисехь хиллачу Чоьхьара Кавказан профсоюзийн чемпионатан толамхо. Цул тӀаьхьа йехачу заманахь азербайджанан футболисташ левзира ССРС гулйина командехь.

## Гулйина командин хӀоттам 1992 шарахь
1992 шарахь Азербайджан мукъайаьллачул тӀаьхьа хилла дуьххьарлера къоман гулйина командин хӀоттам:

## Хьажа кхин а
* 
* Футбол Азербайджанехь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Официальный сайт АФФА — Ассоциации Футбольных Федераций Азербайджана 
* Отчёты обо всех матчах сборной Азербайджана с 1992 года 
* Официальная страница АФФА Вконтакте
* The Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation

Азербайджан
МагӀль (Эна)

**МагӀль** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Категори:Эна департаментан коммунаш
Цепков

**Цепков** () — Германин Мекленбург-Хьалхара Померани латтана йукъара коммуна.

## Географи

Коммунан майда — . ХӀордан сизал локхалла .

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Германин коммунаш, 2008 шо (Excel: Таблица SA61)

Категори:Германин гӀаланаш
Категори:Германин коммунаш
Категори:Мекленбург-Хьалхара Померани латтана гӀаланаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Футбол Гуьржийчохь

**[[Футбол]] [[Гуьржийчоь|Гуьржийчохь]]** ю уггаре деза спортан тайпа, хьалха ю махкахь уггаре аьттонца ловзуш дика жамӀаш долу регбел а. Футболан урхалла до Гуьржийн футболан федерацис, цуо вовшахтуху Гуьржийчоьнан божарийн а, зударийн а гулйина командаш.

## Истори

### ССРС
Футбол Гуьржийчу еина лору Потин чубогӀу ингалсан хӀордахоша XX бӀешо долалуш. Кхин дӀа футбол кхиина Чоьхьара Кавказан СФСР йолуш, ткъа цул тӀаьхьа, Гуьржийн ССР заманахь. Коьрта клуб яра 1981 шарахь УЕФА Кад баьккхинчеран кад баьккхина Тиблисин «Динамо». Иштта билгалйолура ССРС Хьалхара лигин командаш — кутаисин «Торпедо» а, батумин «Динамо» а. 1989 шарахь ШолгӀачу лигехь левзира Горин, Озургетин, Потин, Руставин, Самтредиан, Хобин гӀаланашкара командаш, ткъа иштта тибилисин «Шевардени». ССРС гулйина командехь ловзучу гӀарабевллачу гуьржийн ловзархойх къаьсташ бара Метревели Слава, Месхи Михаил, Чохели Гиви, Чивадзе Александр, Шенгелия Рамаз, Сулаквелидзе Тенгиз, Габелия Отар, Дзодзуашвили Реваз, Кипиани Давид, Хурцилава Муртаз.

Гуьржийн ССР клубийн финансаш латтайора партин меженийн гӀоьнца, амма Гуьржийн ССР дира чӀогӀа дика футбол кхион хьолаш. Иштта, Шеварднадзе Евграфа, оцу хенахь карара ССРС арахьара гӀуллакхийн министран Шеварднадзе Эдуардан воккхаха волу вашас, куьйгалла дира Гурин кӀоштахь, цуо гӀо дира «Гурия» командин ССРС ШолгӀачу лигера Лакхарчу лиге хьалаяла (1987 шарахь). Шеварднадзе Евграфа леррина ахча билгалдаьккхира керла 30 эзар меттиган стадион ян, иза йира кхаа баттахь 1987 шеран Лакхара лига йолаялале — иза яра яйн атлетикин некъаш боцу ССРС дуьххьарлера стадион. Командин куьйгалла дан тренеран дарже кхайкхира Фоменко Михаил, ткъа къегина ловзархойх билгалбовлура Герасимец Сергей а, Хлус Виктор а. Ловзархошна толаман лора 400 – 800 сом, ткъа киевн «Динамон» ловзархошна лора 60 сом толамна.

### ССРС йукъара араялар

## Гулйина командаш
Гуьржийчоьнан клубаш дакъалоцу УЕФА Чемпионийн лигехь а, УЕФА Европин лигехь а, ткъа Футболех ловзаран Гуьржийчоьнан гулйина команда къийсало европин гулйина командин турнирашкахь — цуо дакъалоцу Европин чемпионатан квалификацин турнирашкахь а, дуьненан  чемпионатийн европин зонера харжамехь а, ткъа иштта къийсало УЕФА къаьмнийн лигехь. ТӀаккха а, Гуьржийчоьнан гулйина команда цкъан а квалификацех чекх ца елираци цхьанне а турнире.

Махкахь кхин а ю футболех ловзаран Гуьржийчоьнан зударийн гулйина команда, цуо дакъалоцу Европин а, дуьненан а чемпионатийн зударшна йукъара харжамашкахь. Гуьржийчоьнан зударийн футбол кхиаран цхьа мур бу 2020 шарахь Тиблисехь 19 шо кхачанза зудаберашна йукъара Европин чемпионатан финалан дакъа дӀадахьаран УЕФАн сацам. Амма дуьненахь ун даржар бахьнехь иза дӀатеттира. Махкахь болх беш ю кампани «Иза Цунна», цуьнан гуранчохь Гуьржийчоьнан Кегийрхойн а, спортан а министралло стимул йо зудабераш билгалчу спортан тайпанашкахь дакъалоцуш.

## Хьажа кхин а
* 
* 

## Билгалдахарш

Категори:Футбол Гуьржийчохь
Мальсагов, Ахмед Татарханович

**Ахме́д Татарха́нович Мальса́гов** () — советски кеманхо, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман хенахь — бомбардировщикийн звенон командир, майор. Россин Федерацин Турпал (6.07.1995, веллачул тӀаьхьа).

## Биографи
Вина 1912 шарахь Альтиево йуртахь (тахана — Несаран кӀошт). ГӀалгӀа. 

1937 шарахь цо Сталинградан тӀеман авиацин школа тӀехдика чекхйаьккхина кеманхо-бомбардировщик хилира. ТӀом болабелча иза Ворошиловградан областехь вара. Оцу хенахь иза кеманийн звенон командир вара.

* 1941 шеран 22, 24, 29 июлехь цо шен кеманца немцойн 10 танк а, пехотан 2 рота а хӀаллакйира.
* 1941 шеран 5 августехь Первомайскан уллехь цо хӀаллайира 7 мостагӀийн танк.
* 1941 шеран 6 августехь цо хӀаллакйира немцойн пехотан взвод.
* 1941 шеран 18 а, 19 а августехь 8 бегӀийла тӀемавалар дира. И бахьнехь цунна фронтан буьйранчас баркалла кхайкхира.
* 1941 шеран 20-22 августехь цо хӀаллкйира 10 танк а, пехотан рота а, шиъ зенитка.

1942 шеран 7 январехь цунна йелира ЦӀен байракхан орден.

Иза вийнера 1942 шеран 14 январехь. ДӀавоьллина Украинин Ворошиловградски областин Кременнин кӀоштан Варваровка юртан уллехь. Цунна Советски Союзан Турпал цӀе йала йеза аьлла цуьнан хьакимаш шозза кехаташ кечдинера, амма цера гӀуллакх ца хилира.1995 шеран 6 июлехь Мальсагован йелира Россин Федерацин Турпалан цӀе.

## Доьзал
Цуьнан жима ваша капитан Магомет Татарханович вара танкийн батальонан командир. 1942 шарахь цунна чолхе чевнаш йинчултӀехь иза госпитале дӀахьажийра. Кхоьчу ЦӀен эскаран эпсаршца цхьана цунна немцош тоьпаш туьйхира.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Биография А. Т. Мальсагова на сайте УФК по Республики Ингушетия .

Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамехь кхелхинарш
Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман пилоташ
Мальсагов

**Мальсагов** - гӀалгӀайн фамили. И фамили йолу нах:
* Мальсагов, Ахмед Татарханович (1912-1942) - гӀалгӀайн кеманхо.
* Мальсагов, Дзияудин Габисович (1913-1994) - нохчийн юрист, историк, правозащитник, йукъараллин гӀуллакххо.
Вега-де-Инфансонес

**Вега-де-Инфансонес** () — Испанин Леон провинцин муниципалитет.
## Географи

Муниципалитетан майда — . ХӀордан сизал локхалла .  муниципалитеташ.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Datos del registro de Entidades Locales  Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas

Категори:Испанин муниципалитеташ
Категори:Леон провинцин муниципалитеташ
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Регбех ловзаран Гуьржийчоьнан гулйина команда

**Регбех ловзаран Гуьржийчоьнан гулйина командо** мохк гойту дуьненайукъара матчашкахь а, турнирашкахь а регби-15 ловзуш. Командин тиллина харц цӀе *«Лело»* схьайолу регбех тера долчу гуьржийн ламастан ловзарх — *[[лело бурти]]*. Гуьржийн маттахь «лело» дешан маьӀна ду, нохчийн маттахь санна, чуяккха гӀертар. Гуьржийн регби езархойн уггаре даьржина мохь беттар ду — «Лело, лело, Сакартвело» («гӀорта, гӀорта, Гуьржийчоь»).

Гуьржийчоьнан гулйина команда лору шолгӀачу тӀегӀанехь а, «Хай-перфоманс» категорехь а. Юкъатуху уггаре сиха кхуьучу дуьненан къоман командашна. Гуьржий дакъалоцуш бу Европин къаьмнийн кедан лакхарчу дивизионехь, толамхой хилла 2001, 2007/08, 2009, 2011 шерийн турнирашкахь. Гулйина командин дукхаха болу спортхой ловзуш бу Топ 14 а, лахара лигийн а французийн клубашкахь. Иштта практика юкъаяьккхира гулйина командин тренеро французо Сорель Клода. ТӀаьхьа Сорела болх бира Россин командица — гуьржийн принципан къовсархочунца.

Регби уггаре а хьоме спортан тайпан юкъайоьду махкахь. IRB дуьненан кедехь левзина Регби-7 ловзаран Гуьржийчоьнан оцу дисциплинера гулйина команда, хилира оццул лакхара тӀегӀане яьлла мехкан дуьххьарлера регбин команда. Гулйина командо дакъалецира ДЧ-2003, цигахь левзира Францин а, Ирландин командашца. 2006 шарахь гуьржаша ловза бакъо яьккхира 2007 шеран дуьненан хьалхеяккхарехь. Дуьненан чемпионаташкахь дуьххьарлера толам баьккхира Намибица хиллачу матчехь, иза чекхъелира 30:0 чоьтаца гуьржий тоьлуш. 2015 шарахь дуьненан чемпионатехь гуьржаша дуьххьара иэшийра лакхарчу тӀегӀанера команда — Тонгин гулйина команда — 17:10 чоьтаца.

2019 шеран 9 сентябрехь гулйина команда яра IRB дуьненан рейтингехь шийтталгӀачу позицехь. Къоман союзо иштта гӀо лоцу шолгӀачу гулйина «А» командин гӀуллакхна.

## Истори

Хьалхара матч шен исторехь Гуьржийчоьнан гулйина командо дӀаяьхьира 1989 шеран 12 сентябрехь Зимбабвен командин дуьхьала, туьйлира 16:3 чоьтаца. Ерриг очкош гулйина командехь ехира Дзагнидзе Нугзара массо а таро йолчу хьесапашца (минимум чутоха гӀертарехь, гӀуданехь, дроп-голехь).

## Европин къаьмнийн кад
### ЖамӀаш (2000—2015)

### ЕКъК толамхой (2000—2018)

## Йукъара жамӀаш
Гулйина командин тестан ловзарш 2015 шеран 1 февралан хьолехь

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Официальный сайт союза

Гуьржийчоь
Категори:Регби Гуьржийчохь
Регби
Асатиани, Кахи Шалвович

**Асатиа́ни Ка́хи Ша́лвович** (гуьрж. კახი შალვას ძე ასათიანი; 1947 шеран 1 январь, Телави, Гуьржийн ССР, ССРС — 2002 шеран 20 ноябрь, Тиблиси, Гуьржийчоь) — советийн футболист, ахтурсло, тренер. ССРС спортан говзанча (1967). Гуьржийн ССР хьакъ долу тренер (1978).

Дуьненахь дуьххьара можа карточка гайтина ловзархо — дуьненан чемпионатехь-1970 Мексика — ССРС матчехь.

## Биографи
Ловза волавелла 1959 шарахь Тиблисера 35-гӀа башха ишколехь. 1962—1964 — «Динамо» (Тиблиси) жимахойн командехь.

18 шо кхаьчначу хенахь дуьйна ловзуш вара Гуьржийчоьнан коьртачу клубехь — «Динамо» (Тиблиси) йукъахь. Дехачу шерашкахь лаьттина командин коьртачу ловзархойх цхьаъ. 1968—1972 шерашкахь кхойкхура ССРС гулйина команде. Йоккхачу футболера ловзар дитира 28 шо долуш — 1973 шарахь ССРС чемпионатехь ереванан «Араратца» хиллачу матчехь чӀогӀа лазийначул тӀаьхьа метта ца хӀоттавелира.

1973 шарахь чекхйаьккхира Гуьржийн йуьртабахаман институт. 1978—1982 шерашкахь хьаькаман болх бира «Динамо» (Тиблиси) клубехь, ткъа 1987 (август кхаччалц) — вара коьрта тренер. 1983—1986, 1987 (сентябрехь дуьйна) — 1989 — республикин «Динамо» кхеташонан председателан гӀовс. 1990 (октябрь кхаччалц) — Гуьржийчоьнан футболан ветеранийн союзан председатель. 1990 шеран декабрера 2000 шеран сентябрь кхаччалц — Гуьржийчоьнан спортан департаментан председатель.

Дахаран тӀаьхьарчу шарахь иза вара «Аирзена — Гуьржийн авиаасанаш» авиакомпанин вице-президент.

2002 шеран 20 ноябрехь Асатиани Кахин герз туьйхира Тиблисехь шен машенан чохь Барновн урамехь шен цӀийнан тӀевогӀучехь. Таллам сихха билгалдаккха болабелира, футболист вер дика кечдина а дара, мехах вейтина а ву бохуш.

## Кхиамаш
* ССРС чемпионатан борзанан совгӀатхо: 1967, 1969, 1971, 1972
* Уггаре дика 33 испискаш хилла 3-зза: 1967 шо — № 3, 1969 шо — № 1, 1970 шо — № 3.
* ССРС гулйина командехь левзина 16 матч, чутоьхна 5 гол (1968—1972).
* 1968  шеран Европин чемпионатан а, 1970 шеран дуьненан чемпионатан декъахо.

## Доьзал
Зуда Луиза Таварткиладзе. Духаран дизайнеран Макин йоӀ.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Кахи Асатиани • Профиль на сайте allfutbolist.ru
* Кахи Асатиани • Профиль на сайте eu-football.info
* Кахи Асатиани • Профиль на сайте fcdinamo.ge
* Кахи Асатиани • Профиль на сайте fifa.com 
* Кахи Асатиани • Профиль на сайте footballdatabase.eu
* Кахи Асатиани • Профиль на сайте footballfacts.ru
* Кахи Асатиани • Профиль на сайте national-football-teams.com
* Кахи Асатиани • Профиль на сайте protokoly-khromtsev.narod.ru
* Кахи Асатиани • Профиль на сайте rusteam.permian.ru 
* Кахи Асатиани • Статьи на сайте sovsport.ru
* Кахи Асатиани • Статьи на сайте sport-express.ru

Категори:ССРС футболисташ
Категори:Футболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой
Категори:ФК «Динамо» Тиблиси ловзархой
Категори:Цхьаьна клубан футболисташ
Категори:ССРС футболан тренераш
Категори:ФК «Динамо» Тиблиси тренераш
Категори:Байинарш Гуьржийчохь
Категори:ДӀабоьхкинарш Сабурталин кешашкахь
Оздоев, Мурад Ахмедович

**Мура́д Ахме́дович Оздо́ев** () — советски кеманхо, лахара лейтенант, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, Россин Федерацин турпалхо.

## Биографи
Вина 1922 шеран 10 мартехь Несарехь. Школа чекхйаьккхинчул тӀаьхьа цо болхбира Соьлжа-ГӀалан предприятешкахь. Цо чекхйаьккхира Соьлжа-ГӀалин аэроклуб.

1940 шо дуьйна иза вара ЦӀен эскарехь. 1941 шарахь цо чекхйаьккхира Армавиран эскаран авиашкола.

ТӀом бола ма белла иза фронтехь вара. Цо тӀом бира Малхбузан а, Сталинградски а, Брянски а, 2-гӀа Прибалтийски а фронташкахь 431-гӀа истребителийн полкехь. Цо леладира ЛаГГ-3, Як-1, Як-7, Як-9 кеманаш. 1941 шеран сентябрехь Оздоевс шен хьалхара мостагӀийн кема чудаийтир. ТӀем хенахь иза 248-за тӀема велира, 8 мостагӀийн кема а чудаийтира.

1944 шеран 25 январехь Псковски областин Новосокольнически кӀоштехь цуьнан кема чудаийтир. ТӀаккха цо шен кема мостагӀийн эшелонан тӀе а хаьжийн ша парашютаца чукхоссавелира. Цунна чевнаш йинера. Иза кхетамчохь воцуш немцош схьалецира. Немцош иза Малхбале Пруссехь а, Чехословакехь а концлагерашкахь Ӏавийра. Шозза иза цигар вада гӀиртира. 1945 шеран 8 майхь и чохь волу лагерь совета эскараш схьайаьккхира.

Оздоеван кема чудогӀуш гина накъосташ иза вина элира шайн хаькимашка. Цара кехаташ кечдира Оздоевна Советски Союзан Турпал цӀе тилла йеза аьлла. Амма 1944 шеран 23 февралехь нохчий а, гӀалгӀай а цӀера бахар доладелира. И бахьнехь Оздоеван и цӀе ца тиллира. Ша паргӀатваьлча Оздоев шен полке веара. Цуьна накъосташна и дина хиларах боккха кхаъ хиллера. Иза шен даржеш метта а хӀоттийра, звенон командир а вира. Амма 1946 шеран январехь пачхьалкхан кхерамзаллийн органаш иза балхар дӀа а веккхина шен доьзалла болчу Кхазакхстанан Акмолинск областе дӀахьажийра. 1957 шарахь иза Несара цӀавеар.

1995 шеран 8 майхь Оздоеван Россин Федерацин Турпалан цӀе йелира.

## Доьзалла
КӀента кӀант Магомед Оздоев (вина 1992 шарахь), Россин футболист, ахтурсло, Россин гулйина тобанан ловзархо.

## СовгӀаташ
* ЦӀен Байракхан орден;
* Сийлахь-Боккху Даймехкан тӀеман 1-ра даржан орден;
* Сийлахь-Боккху Даймехкан тӀеман 2-чу даржан орден;
* ЦӀен Седан орден;
* Мидалш.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 

Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман пилоташ
Категори:Белларш Несарахь
Категори:Россин Федерацин Турпалхой
Нодия, Гиви Георгиевич

**Но́дия Ги́ви Гео́ргиевич** (; 1948 шеран 2 январь, Кутаиси — 2005 шеран 7 апрель, Тиблиси) — советийн футболист, тӀелатархо. ССРС спортан говзанча (1966), ССРС спортан дуьненайукъара классан говзанча (1972), Гуьржийн ССР хьакъ долу тренер (1983).

## Биографи

ССРС гулйина командехь левзина 21 матчехь, чутоьхна 5 гол. ССРС олимпийн гулйина командехь левзина 2 матч. 1970 шеран дуьненан чемпионатан декъахо, 1972 шеран Европин чемпионатан детин совгӀатхо, 1968 шеран Европин чемпионатехь ССРС гулйина командин йукъахь вара.

Ловзаран карьера чекхйаьлча тренеран гӀуллакх лелош вара. 2000-гӀа шо долалуш спортан директор болх бира Тиблисин «Динамохь».

Велира даган гӀо а хилла 57 шо долуш.

## Доьзал
Жимаха волу ваша Леван — иштта футболист ву. Гиви санна левзира кутаисин «Торпедохь» а, тиблисин «Динамохь» а.

## Кхиамаш
; ловзархо

* ССРС чемпионатан борзанан совгӀатхо (4): 1967, 1969, 1971, 1972 *(«Динамо» Тиблиси йукъахь)*
* ССРС чемпионатан уггаре дика бомбардир: 1970 *(17 гол)*
* ССРС шеран уггаре дика 33 футболистийн испискин йукъатоьхна: 5-зза (№ 1 — 1969, 1970; № 2 — 1972; № 3 — 1973; 1967)
* Федотов Григорийн клубан декъахо — 113 гол

; тренер
* Гуьржийчоьнан чемпион: 1993/94 («Динамо» Тиблиси)

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профиль на сайте «Сборная России по футболу» 
* Короли прошлого. Гиви Нодия. 113 голов в клубе Григория Федотова  Спорт-Экспресс, 19 апреля 2005

Категори:ССРС футболисташ
Категори:Футболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой
Категори:ФК «Торпедо» Кутаиси ловзархой
Категори:ФК «Динамо» Тиблиси ловзархой
Категори:ФК «Локомотив» Москох ловзархой
Категори:Федотов Григорийн клубан декъахой
Категори:ССРС футболан тренераш
Категори:Гуьржийчоьнан футболан тренераш
Категори:ФК «Торпедо» Кутаиси тренераш
Категори:ФК «Рустави» тренераш
Категори:ФК «Динамо» Тиблиси тренераш
Категори:ФК «Локомотив» Петарбух тренераш
Категори:ФК «Локомотив» Тиблиси тренераш
Категори:Гуьржийн ССР хьакъ долу тренераш
Капатово

**Капатово** — Болгарин Благоевградан областера эвла. Петрич йукъараллин йукъайогӀу.

## Географи

Майда — . ХӀордан сизал локхалла .

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 

Категори:Болгарин нах беха меттигаш
Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Краснодар-2 (футболан клуб)

**ФК «Краснода́р-2»** — ФКъЛ юкъахь ловзу Краснодарера Россин футболан клуб. Кхоьллина 2013 шарахь «Краснодаран» фарм-клуб санна.

## Истори
2013 шеран февралехь «ФК Краснодар» долахь йолу Галицкий Сергейс хаам бира аьхка фарм-клуб клуб а кхоьллина, иза  Россин чемпионатан шолгӀа дивизион (ПФЛ хьалхеяккхар) юкъахь ловзийта валларх. 2013 шеран 27 майхь Галицкийс тӀечӀагӀдира, «Краснодар-2» официалан дӀахьейина шолгӀачу лигин «Къилба зоне». 2013 шеран 12 июлехь «Краснодар-2» левзина шен хьалхарчу официалан матчехь, шен цӀахь ийшира новороссийскан «Черноморцан» 1:3 чоьтаца.

ШолгӀа дивизионан команда а йолуш, кхузза (2016, 2017, 2018 шерашкахь) дакъа лоцу ФКъЛ Кедехь.

2018 шеран 26 июнехь хьалайолу ФКъЛ ФК «Анжин» меттиг дӀалоцуш. Ткъа «Анжи» «Амкар» РПЛ турниран йукъара ялар бахьнехь цуьнан меттана юьсу.

## Ловзаран статистика
**Уггаре баккхий толамаш:**

Россин хьалхеяккхар (ПФЛ хьалхеяккхар, «Къилбе» зона):

8:0, «Дружба», Майкоп (28-гӀа тур, шо-2016/17)

**Уггаре баккхий иэшамаш:**

Россин хьалхеяккхар (ПФЛ хьалхеяккхар, «Къилбе» зона):

0:6, «Волгарь», Аштаркхне (2-гӀа тур, шо-2013/14)

## Карара хӀоттам
2020 шеран 8 августан хьолехь. Хьост: Список ловзархоов на transfermarkt.com

## Ловзаран статистика

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* ФК «Краснодар-2», «М», «3». Новости о молодежных командах ФК «Краснодар»

Категори:Краснодаран мехкан футболан клубаш
Категори:Россин футболан клубаш
Категори:Краснодаран футболан клубаш
Категори:ФК «Краснодар»
Категори:2013 шарахь кхоьллина футболан клубаш
Категори:Юкъаевлла 2013 шарахь Россехь
Ахриев, Гапур Саидович

**Гапур Саидович Ахриев** (; ) — Къилбаседан Кавказехь Совет Ӏедал хӀотторан куьйгалхойх цхьаъ. 1919 шо дуьйна РКП(б) декъашхо.

## Биографи
Вина 1890 шарахь Фуртоуг йуртахь йуртбахамхон доьзаллехь. ГӀалгӀа.

Цо дешна БуритӀе гӀалин реальни доьшийлахь, и чекхйаккха - Москохан коммерцийн институтехь. Иза вара студентийн революцин кружокийн балхахь дакъалоцуш. 1916 шарахь дешна ваьлча иза БуритӀе йухавеара иза. Цигахь цо болхбира кегийн кредитан Теркан союзан инструктор. Цу хенахь цуьнан доттагӀала тасделлера С. М. Кировца.

1917 шеран февралехь революци хиллачултӀехь иза хилира Теркан гражданийн исполкоман декъашхо а, БуритӀе гӀалин белхалойн а, салтийн а депутатийн Советан декъашхо а. 1918 шеран мартехь иза хӀоттийра Теркан Советийн Республикин къаьмнийн хьаштийн халкъан комиссар. 1918-1920 шерашкахь цо жигар дакъа лецира Граждански тӀамехь.Иза велира 1920 шеран 3 майхь Бакохь.

## Дагахьлаттавар
* Соьлжа-гӀалахь хӀоттийна Граждански тӀеман турпалхошна хӀолламантӀехь Ахриевн сурт ду Асланбек Шериповн а, Николай Гикалон а суьрташна уллехь.
* Ахриевн цӀе тиллина урамаш бу Соьлжа-ГӀалахь, Несарехь, Гуьмсехь, Карабулакехь, Малгобекехь, кхийолу а ГӀалгӀайчоьнан а, Нохчийчоьанан а нах беха меттигашкахь.

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 

## Хьажоргаш
* Ахриев Гапур Саидович — статья из Большой советской энциклопедии. 
* О чем говорят названия улиц
* В гостях у джейрахских фермеров

Категори:ГӀалгӀайчоьнан истори
Тимурзиев, Ислам Яхьяевич

**Ислам Яхьяевич Тимурзиев** () — Россин боксёр,  Россин чемпионатийн толамхо а, совгӀатхо а, дуьненан Кубок йаьккхинарг, Европин чемпион, дуьненан чемпионатан толамхо, Россин Сийлахь спортан говзанча.

## Спортивная карьера
2001 а, 2006 а шерашкахь Европин чемпионатан толамхо къастош цо шозза эшийра Роберт Хелениус.

2007 шарахь Россин чемпионатехь цо 2-гӀа меттиг йаьккхира (1-ра меттиг йаьккхинарг вара Денис Сергеев), амма Тимурзиев вагӀийтира 2007 шеран дуьненан чемпионате а, 2008 шеран Олимпиаде а.

2008 шарахь Пекинехь хилла Олимпиадехь 1-ра латарехь Тимурзиев эшийра Дэвид Прайс цӀе йолу Британера боксёрас.

2015 шеран 31 августехь иза велира ГӀалгӀайн республикин клинически больницехь.

## Кхиамаш
* 2001 шеран боксан Европин хьалхаралла — ;
* 2001 шеран боксан Россин хьалхаралла — ;
* 2003 шеран Россин боксан чемпионат — ;
* 2004 шеран Россин боксан чемпионат — ;
* 2005 шеран Дуьненан боксан Кубок (Москва, тоба) — ;
* 2007 шеран Россин боксан чемпионат — ;
* 2007 шеран дуьненан боксан чемпионат — ;
* 2006 шеран Европин боксан чемпионат — ;

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Досье на sport.references.com 
* Ислам Тимурзиев новости спортивной карьеры на NewsFight.ru
* Ислам Тимурзиев.

Категори:Белларш Несарахь
Категори:Россин спортан хакъ долу говзанча
Бовес

**Бовес** () — Италин Пьемонт регионера коммуна. Лаьтташ йу Кунео провинцехь.

## Географи

Коммунан майда — . ХӀордан сизал локхалла .  коммунаш.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Cтатистикин къоман институт
* Cтатистикин къоман институт 

Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Категори:Италин коммунаш
Категори:Пьемонт йукъара гӀаланаш
Парчиев, Магомед Азиевич

**Магомед Азиевич Парчиев** () — СССРн дзюдоист, шозза СССР чемпион (1981, 1982), Европин чемпионатан борзан совгӀатхо (1982), СССР халкъашна йуккъера даржан совгӀатхо.

## Биографи
Вина 1959 шарахь Несарахь. Цуьнан хьалхара тренер вара Яхья Мерешков. Кхано Парчиев Майкопе вахара деша. Цигахь цуьнан тренер хилира Якъуб Коблев. 1985 шарахь иза герз тоьхна вина Майкопехь.

## Спортан кхиамаш
* 1981 шеран дзюдон СССРн чемпионат — .
* 1982 шеран дзюдон СССРн чемпионат — .
* 1984 шеран дзюдон СССРн чемпионат — .

## СовгӀаташ
* «Даймехкана гӀуллакх дарна» орденан II тегӀанера мидал.

## Дагахьлаттавар
* ХӀора шарахь хуьлуш йу Парчиев Мохьмадан лерина дзюдон турнир.
* Парчиевн цӀе тиллина Несарахь болу ураман.
* 2003 шарахь МагӀасехь йолу стадионан Парчиевн цӀе тиллира.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Магомед Парчиев — профиль judoinside.com сайтехь (ингал.)
* МАГОМЕД ПАРЧИЕВ
* На открытии Всероссийского турнира по дзюдо.
* Парчиев Магомед Азиевич

Категори:«Даймехкана гӀуллакх дарна» орденан II тегӀанера мидал йелларш
Категори:Дуьненайукъара классан ССРС спортан говзанча
Халмурзаев, Хасан Магометович

**Хасан Магометович Халмурзаев** () — Россин дзюдоист, Россин а, Европин а чемпион, 2016 шеран Олимпиадан чемпион, 2015 шеран аьхкенан Универсиадан чемпион. Россин Сийлахь спортан говзанча. Цуьнан шалвина ваша Хусейн Халмурзаев вевзаш дзюдоист ву.

Полицин сержант. Иза болх беш ву ГӀалгӀайн Республикин МВД ППСП къастина батальонехь.

## Спортан кхиамаш
* 2017 шеран турнир «Йоккха шлем» — .
* 2016 шеран аьхкенан Олимпиада — ;
* 2016 шеран дзюдо Европин чемпионат — ;
* 2015 шеран аьхкенан Универсиада — ;
* 2014 шеран дзюдон Россин чемпионат — ;
* Турнир «Мастерс-2017» — ;
* 2016 шеран Европин Кубкан этап (Словакия) — ;
* 2013 шеран Европин Кубкан этап (Оренбург) — ;
* 2013 шеран Европин Кубкан этап (Словения) — ;
* 2013 шеран кегирхойн дзюдон Россин хьалхаралла (Тюмень) — ;
* 2011 шеран кегирхойн Европин хьалхаралла — ;
* 2010 шеран кегирхойн аьхкенан Олимпиада — ;

## СовгӀаташ
* Силаллийн орден (2020 шеран 14 октябрь).
* ДоттагӀалин орден (2016 шеран 25 август).
* Медаль «За доблесть в службе» (МВД)

## Билгалдахараш

## Хьажоргаш
*  
*  
* 
* 

Категори:2016 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:Россера Олимпийн чемпионаш
Категори:ДоттагӀаллин Орден йелларш
Категори:Сийлаллин орден йелла нах
Категори:Россин спортан хакъ долу говзанча
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Могушков

**Могушков** - фамили. И фамили йолу нах:
* Могушков, Муса Хож-Ахматович (1988) - дзюдоист.
* Могушков, Чингиз Лечиевич (1986) - штангист.
Абрантиш

**Абрантиш** () — Португалин гӀала, йукъайогӀу Сантарен гуона. ЦӀарах йолучу муниципалитетан центр.

## Истори

Йиллина 1179 шарахь. 1936 шо тӀера 1976 шо кхаччалц йукъайогӀуш яра Португалин Рибатежу историн провинцин.

## Географи

Майда — . Муниципалитетан йукъайогӀуш ю  фрагезеш.  муниципалитеташ.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Португалия // Все страны мира / авт.-сост. Т. К. Варламова. М.: РИПОЛ классик, 2008. — 608 с. — (Библиотека энциклопедических словарей). ISBN 9785386009687 С. 120
* Португалия муниципалитетлары.

Категори:Сантарен гуонан муниципалитеташ
Категори:Португалин гӀаланаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Могушков, Муса Хож-Ахматович

**Муса́ Хож-Ахма́тович (Хож-Ахме́тович) Могушко́в** () — Россин дзюдоист, 2007 шо дуьйна Россин гулйина тобанан декъашхо, Россин а, Европин а,  дуьненан а чемпионатийн совгӀатхо, Россин дуьненайукъара классан спортан говзанча. Тюменехь йолу Россин МВД юридически институт чекхйаьккхинарг.

## Биографи
Вина 1988 шеран 6 февралехь Несарехь. 10 шо кхаьчча дзюдо Ӏамадан волавелла. Цуьнан хьалхара тренер вара И. А. Кодзоев.

2008 шарахь Мусса дӀавахара Тюмене. Цигахь иза Тюменан юридически институтехь деша вола а велира, шен дзюдо Ӏамадар дӀадахьа а. Тюменехь цуьна тренера вара Николай Хохлов.

2009 шарахь иза хилира  23 шо кхачаз болу спортхойн йукъахь Россин хьалхараллийн толамхо. Цу шарахь Москвахь хилла «Йоккха шлем» турнирехь Могушковс 5-гӀа меттиг йаьккхира. Анконехь (Итали) хилла дуьненан  Кубкехь цо йаьккхира борзан мидал.

2009 шеран 18 июнехь цунна йелира «Россин дуьненайукъара классан спортан говзанча».

2011 шаран 23 августехь Парижехь хилла дуьненан чемпионатехь цо йаьккхира борзан мидал.

2012 шарахь Лондонехь хилла Олимпиадехь Могушков финалан 1/16 декъехь иза эшийра Азербайджанера латархос Тарлан Керимовс.

## Хьажоргаш
* 
* Муса Могушков — профиль judoinside.com сайтехь (ингал.)
* Могушков Муса Хож-Ахматович
* Информация о дзюдоисте на сайте Центра олимпийской подготовки «Тюмень-Дзюдо»
* Могушков Муса Хож-Ахматович. Спортивная Россия.

Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Къилбаседа Кавказан мохк

**Къилбаседа Кавказан мохк** — Россин Социалистийн Федеративан Советийн Республикин латта тӀера административан-мехкан дакъа, лаьттина 1924 шеран 16 октябрера 1937 шеран 13 март кхаччалц. Административан йукъ — Дон-тӀера-Ростов гӀала (1934 шеран 10 январехь дуьйна — Пятигорск, 1936 шеран январехь дуьйна — БуритӀе, 1936 шеран 15 декабрехь дуьйна — Ворошиловск (хӀинца Ставрополь гӀала)). ССРС бахархой багарбаран жамӀашца Къилбаседа Кавказан мехкара уггаре доккха ши къам дара оьрсий (46,2 %) а, украинаш (37,4 %) а.

## Административан декъадалар 1936 шарахь дуьйна
1936 шеран ССРС Конституци тӀеэцначул тӀаьхьа ГӀебартой-Балкхаройн, Къилбаседа-ХӀирийчоьнан, Нохч-ГӀалгӀайн автономин областех йира автономин Советийн Социалистийн Республикаш, ткъа ДегӀастанан АССРца цхьаьна Орджоникидзен мехкара схьабехира РСФСРан шеш бина административан-мехкан кхолламаш.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991
* Акопян В. З. Национальные районы и их официальный язык (Армянские районы Северного Кавказа в 20-е годы). Центр понтийско-кавказских исследований. Краснодар, 1995 
* Административно-территориальное деление Северо-Кавказского края в официальных документах // *Донской временник* / Донская государственная публичная библиотека. Дон-тӀера-Ростов, 2014.
* Список населенных мест Донского, Донецкого, Сальского, Таганрогского и Шахтинско-Донецкого округов Северо-Кавказского края на 1926 год // *Донской временник* / Донская государственная публичная библиотека. Дон-тӀера-Ростов, 2016.
* Поселенные итоги переписи 1926 года по Северо-Кавказскому краю / Северо-Кавказское краевое статистическое управление — Дон-тӀера-Ростов: Гостипография им. Коминтерна Секкавполиграфтреста, 1929.

Категори:Ростовн областан истори
Категори:РСФСР мехкаш
Категори:Ставрополан мехкан истори
Се (Ангра-ду-Эроишму)

**Се ** () — Португалин Азорийн гӀайренаш гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу  цӀе йолучу муниципалитетан.

## Географи

 кӀошташ. Майда — .

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Португалия // Все страны мира / авт.-сост. Т. К. Варламова. М.: РИПОЛ классик, 2008. — 608 с. — (Библиотека энциклопедических словарей). ISBN 9785386009687 С. 120

Категори:Азорийн гӀайренаш кӀошташ
Категори:Португалин фрегезеш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Станево (Болгари)

**Станево** — Болгарин Монтанан областера эвла. Лом йукъараллин йукъайогӀу.

## Географи

Майда — . ХӀордан сизал локхалла .

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 

Категори:Болгарин нах беха меттигаш
Категори:Монтанан областан нах беха меттигаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лопушна (Львован область)

**Лопушна** () — Украинин Львован областан Львован кӀоштара эвла.

## Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт йухахьовзадо.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Черновцин областан индексаш 

Категори:Львован кӀоштан нах беха меттигаш
Димитровград (Болгари)

**Димитровград** () — Болгарин Хасковон областера гӀала. Бахархойн дукхалла 38 884 стаг (2016).

## Билгалдахарш

Категори:Болгарин гӀаланаш
Шипка (гӀала)

**Шипка** () — Болгарин Старозагоран областера гӀала. Бахархойн дукхалла 1 418 стаг (2016).

## Билгалдахарш

Категори:Болгарин гӀаланаш
Троян (гӀала)

**Троян** () — Болгарин Ловечин областера гӀала. Бахархойн дукхалла 23 422 стаг (2016).

## Билгалдахарш

Категори:Болгарин гӀаланаш
Абаев, Ахсарбек Магометович

**Ахсарбе́к Магоме́тович Аба́ев** () — гӀашсалти, отделенин командир, Советски Союзан Турпал, Сийлахь-Боккха даймехкан тӀеман декъашхо.

## Биографи

### Жималла
Вина Горски АССРн Христиановское юртахь (хӀинца Къилбаседан ХӀирийчоьхь  гӀала) йуьртбахамхон доьзаллехь. ХӀири. Цо Дигорера № 2 йолу школа чекхйаьккхира. Дешна ваьлча цо «Партизан» цӀе йолу колхозехь болх бира.

### ТӀеман кхиамаш
1942 шеран августехь иза ЦӀен Эскаре дӀавигира. Цо тӀом бира Къилбаседера Кавказан фронтехь. Кавказ къуьйсуш тӀом барна цунна йелира «ТӀеман кхиамашна» а, «Кавказ ларйаран» а мидалш. Иштта цунна гвардин сержант цӀе йелира.

1943 шеран 2 ноябрехь Керченски-Эльтигенски десантан операцехь Абаев хьалхарчарна йукъахь Керченски ахгӀайритехь охьавоьссира. 63,0 гун тӀебогӀуш хенахь десантникаш сацийра мостагӀо тӀейатташ йолу пулемёташ. Абаев текхаш мостагӀан тӀехьа тӀевеан пулемётчикаш хӀаллакбира. ТӀаккха и пулемёт йухайерзийна цо немцой къахкхира. Цуьнан майралла бахьнехь салтийн и гу схьабаккха аьтту хилира. 1943 шеран 3 ноябрехь Абаевс бовдуш болу мостагӀийн го а тесна дуьхьал а велира, пулемёт царна тӀейатташ царна бовда некъ дӀа а хадийра, 7 салти хӀаллак а вира, 2 схьа а лецира. 175,0 гу тӀехь цо дуккха сов болу немцойн кхиамца дуьхьало а йира. Немцой улле кхаьчча цо шен накъостийн хьалха а ваьлла мостагӀийна чуччабахна тӀе а летта уьш бовдийтир. Оцу шин динахь цо 32 немцойн салтий хӀаллакбира, царех 9 - 175,0 гу уллехь чуччавахна леташ.

1944 шеран 16 майхь Керчин хидоькъе дехьаволуш а, плацдарм схьайоккхуш а гайтина майраллин Абаеву йелира Советски Союз Турпалан цӀе.

### ТӀом чекхбаьлча
1945 шарахь Абаев цӀа веар. 1947 шарахь цо чекхйаьккхира Орджоникидзен эчигнекъан техникум. Иза вара Дигорехь Ӏаш а, болхбеш а. 1970 шарахь иза КПСС декъашхо хилира. Велира 1982 шеран 13 майхь.

## Дагахьлаттавар
* Дигора гӀалахь хӀоттийна Абаеван бюст. Цуьна цӀе тиллина цу гӀалар № 3 йолу школа. Оцу школан тӀехь хӀоттийна  мемориал у. Кхи цхьа у хӀоттийна Абаев чохь Ӏийна цӀинтӀехь. ГӀалан цхьана ураман Абаеван цӀе тиллина.

## Билгалдахарш

## Литература
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
* Шёл парнишке в ту пору…: герои-комсомольцы в боях за Советскую Украину в годы Великой Отечественной войны 1941–1945 гг. / авт.-сост. В. Н. Немятый и др. — Киев: Молодь, 1985. — С. 3. — 367 с.

## Хьажоргаш
* 
* А. М. Абаев  «Информагентство „ОСинформ“» сайтехь.

Категори:ССКП декъахой
Категори:«Къинхьегаман ветеран» мидал йелларш
Категори:«1941—1945 шерашкахь Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамтӀехь Германи эшайаран» мидал йелларш
Категори:«Кавказ ларйаран» мидал йелларш
Категори:«ТӀеман кхиамийн» мидал йелларш
Категори:Ленинан орден йелларш
Категори:Советски Союзан Турпалхой
Категори:Адамаш абатца
Категори:Советийн гварди
Ахсаров, Энвер Бимболатович

**Ахса́ров Энве́р Бимбола́тович** () — 227-гӀа кхийсархойн полкан командир, майор, Советски Союзан Турпал.

## Биографи

Ахсаров винера Къилбаседа ХӀирийчоьнан Зильги юртахь.

Харькован тӀелатаран операцин хенахь цуьнан полк, мостагӀ чӀогӀа дуьхьал леташшехь, масийтта нах беха меттиг схьайаьккхира. И бахьнехь цуьнан дивизин Харькован тӀеягӀа чӀогӀа аьтту хилира.

1943 шеран 15 февралехь иза тӀамтӀехь вийра. Ахсаров дӀавоьллина Харьков гӀалан 2-гӀа кешнашкахь.

## СовгӀаташ
* Советски Союзан Турпал (цӀе йелла 1944 шеран 10 январехь веллачул тӀехь).
* Ленинан орден;
* ЦӀен Седан орден.

## Дагахьлаттавар
* Ахсаров вина юртахь цунна хӀоттийна хӀоллам.
* Ахсарован цӀе тиллина Харьковехь болу ураман. Оцу урмехь 18 цӀинтӀехь хӀоттийна  Ахсарован мемориалан у.

## Литература
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

## Хьажоргаш
* 
* Осетины — Ахсаров Энвер

Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамехь кхелхинарш
Категори:Ленинан орден йелларш
Категори:Советски Союзан Турпалхой
Категори:Адамаш абатца
Акбастау (Байдибекан кӀошт)

**Акбастау** — Кхазакхстанан Туркестанан областан Байдибекан кӀоштара эвла.

## Бахархой

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Кхазакхстанан индексаш 

Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш
Категори:Кхазакхстанан нах беха меттигаш
Категори:Байдибекан кӀоштан нах беха меттигаш