Чубарьян, Александр Оганович

**Чубарья́н Алекса́ндр Ога́нович** (; вина 1931 14 октябрь, Москох) — советийн а, Россин а историк, керлачу Европин историн а, дуьненайукъара йукъаметтигийн историн а областера говзанча. Историн Ӏилманийн доктор (1971), профессор (1979), РӀА бакъволу декъахо (2000). Россин пачхьалкхан совгӀатан лауреат (2013).

РӀА Йукъара историн институт Ӏилманан куьйгалхо, ПАГӀУ президент. Россин историкийн къоман комитетан председатель, Россин историн йукъараллин сопредседатель, РИОКх экспертан историн комиссин председатель.

## Биографи
Вина эрмалойн доьзалехь. Да — Чубарьян Оган Степанович, библиотекаӀамориг дуьненайукъара репутацица, профессор, автор а, редактор а дуккха библиотекаӀаморехь долу жайнин а, йаззамийн а, «ССРС библиотекаш» (1964—1975; 1973 шарахь дуьйна — «Советийн библиотекаӀамор») гуламан коьрта редактор, 1969—1972 шерашкахь В. И. Ленинан цӀарах ПБ директоран декхарш кхочушдийриг.

ТӀех дика мах хадорца чекхйаьккхира МПУ историн факультет 1955 шарахь, ткъа ССРС ӀА историн институтан аспирантура 1959 шарахь. А. О. Чубарьянан дипломан болх а, кандидатан диссертаци а йаздинера 1918 шеран Брестан машарах лаьцна.

1958 шарахь дуьйна болхбеш ву Историн институтехь (1968 шарахь дуьйна — Йерриг йукъара историн институт): лахара Ӏилманан белхало, 1963 шарахь дуьйна — Ӏилманан координацин секретарь, 1972 шарахь дуьйна — декъан куьйгалхо, 1988—2015 шерашкахь — институтан директор. ССРС ӀА Историн декъан Ӏилманан секретарь (1966—1973). 1960—1970-гӀа шерашкахь оццу хенахь хьехархо болх бира  МПДЮИхь а, АГӀМ Дипломатин академехь а. 1971 шарахь чекхдаьккхира «В. И. Ленин а, советийн арахьара политика кхоллайалар (1917—1922)» теманца докторан диссертаци. 1994 шеран 31 мартехь дуьйна РӀА декъахо-корреспондент историн декъехь (йерриг йукъара истори), академик 2000 шеран 26 майхь дуьйна.

ССРС Историкийн къоман комитетан вице-президент (1970—1991), РИКъК председатель. Хаьржира Европин хӀокху заманан историн дуьненайукъара ассоциацин вице-президент (1973 шарахь дуьйна), Историн Ӏилманийн дуьненайукъара комитетан бюрон декъахо а, вице-президент а а (1990—2000), Россин а, Австрин а, Россин а, Германин а, Россин а, Латвин а, Россин а, Литван а, Россин а, Румынин а, Россин а, Украинин а Историкийн комиссийн сопредседатель (1997 шарахь дуьйна). Россин историкийн-архивистийн йукъараллин президент  (1996—2006). Россин гуманитарин дешаран центран  хьалхара ректор а, декан а (ГӀПАУ); РПГУн дозанал арахьара историн центран куьйгалхо. ЛПД мехкийн историн институцийн ассоциацин президент. ЙЙерригроссин «Историн а, йукъараллаӀаморан а хьехархойн ассоциаци» йукъараллин кхолламан председатель.

РФ ЛАК историн экспертан кхеташонан председатель (1999—2007), Россин Федерацин Президент волчура Ӏилманан, технологин, дешаран тӀегӀанера кхеташонан декъахо (2001—2012), РФ Правительствон Динан йукъараллин белхан комиссин декъахо (2007 шарахь дуьйна). 2009—2012 шерашкахь хиллачу Россин лааман зие деш истории харцйан гӀертаран дуьхьало йаран комиссин йукъахь лаьттина. 2007 шарахь дуьйна — «Фонд „Дерриг дуьненан новкъалеларан энциклопеди“» коммерцин боцу кхолламан Ӏилманан кхеташонан куьйгалхо, 2015 шарахь дуьйна — лакхара дешаран системера «46.00.00 Истори а, археологи а» говзаллийн а, кечаман агӀонийн а йаккхий йина тобанийн Федералан дешаран-методикин йукъараллин председатель. РӀА президиумера Россин дуьненайукъара гӀуллакхийн кхеташонан а, Российский Пагуошан комитетан а декъахо, Россин Президентан кандидатан В. В. Путинан 2018 шеран харжамашкахь тешам белла стаг.

«Европейский альманах», «Историческое пространство. Проблемы истории стран СНГ», «Международный журнал социальных наук», «Одиссей. Адам исторехь», «Россия и Балтия», «Цивилизации», «Cold War History» муьран арахецараллин коьрта редактор; «ТӀеман-историн журналан», «Россин Ӏилманан академин хаамча», «Керла а, таханлера а истори», «Йукъараллин Ӏилманаш а, таханлера зама а», «Архивистан хаамча» журналийн редколлегин декъахо.

## Билгалдахарш

## Литература
* Современная советская историография (всеобщая история). — , 1985. — С. 180—181.
* Международные исследования в России и СНГ. Справочник. — , 1999. — С. 316.
* *[[Чернобаев, Анатолий Александрович|Чернобаев А. А.]]* Историки России. Кто есть кто в изучении отечественной истории. — Саратов, 2000. — С. 566.

## Хьажоргаш
* 
* 
* Страница на сайте ИВИ РАН
* Страница  на сайте РГГУ
* Страница на сайте НИУ ВШЭ
* Страница на сайте Всероссийской ассоциации учителей истории и обществознания
* Страница на сайте «Известные учёные»
* Статья  в энциклопедии «Всемирная история»
* Биография  в справочнике РСМД
* Историческая справка на сайте Архива РАН
* *[[Севостьянов, Григорий Николаевич|Севостьянов Г. Н.]]* Юбилей академика
* Публикации  в «Российской газете»
* Нельзя делать историю заложницей современной политики (интервью газете «Известия»)
* Хорошо иметь деидеологизированный учебник. Но на практике это сложно (интервью газете «Известия»)
* Государственность — общая черта всех режимов в России (интервью газете «Известия»)
* История убивает Ивана Грозного (интервью «Российской газете»)
* Важно только не политизировать историю, и тогда место в ней найдется всему (интервью газете «Коммерсантъ»)
* О пользе и вреде истории для жизни  (интервью порталу «Научная Россия»)

Категори:ССРС историкаш
Категори:Россин историкаш
Категори:РӀА Йерриг йукъара историн институтан директорш
Категори:МПДЮИ хьехархой
Категори:РФ АГӀМ Дипакадемин хьехархой
Категори:Россин пачхьалкхан гуманитарин университетан хьехархой
Категори:ПГӀПУ хьехархой
Категори:Москохан лдм ректорш
Категори:ЭЛИ Ӏилманан белхалой
Категори:ССКП декъахой
Категори:Е. В. Тарлен цӀарах совгӀатан лауреаташ
Категори:РФ пачхьалкхан Ӏилманан а, технологийн а областера совгӀатан лауреаташ
Категори:ПетрПУ сийлахь докторш
Категори:Петарбухан гуманитарин профсоюзийн университетан сийлахь докторш
Категори:РА КъӀА мехкал арахьара декъахой
Категори:Норвегин Ӏилманийн академин декъахой
Категори:Историн жайнийн автораш
Категори:Россин Пагуошан комитетан декъашхой
Категори:Святитель Макарийн, Москохан а, йерриг Русин а митрополитан орденан кавалераш
Категори:Россин историкийн-архивистийн йукъараллин декъахой