Гендаргной

**Гендарганой** - нохчийн тайпа, ширачарех нохчийн тайпа. ЙукъадогӀу Нохчмахкахойн тукхаман. Тайпан мохк — Нохчийчура Нажи-Йуьртан кӀоштан Гендаргана. Гендаргана лаьтта  Ястий хин аьрру бердан тӀехь, Нажи-Йуртан къилбехьа, Бенан къилбаседехьа, Энганан малхбалехьа, Даьттаха малхбузехьа.

Тайпа J2 гаплотобан йукъара ду. Дукхаллин барам - 75 000 сов стаг.

## Истори

### Сулейманов Ахьмадан истори

ГӀараваьлла волу нохчийн Ӏилманчо Сулейманов Ахьмада дийцарехь, Гендарганой эмиран Сайд-Ӏали Шамин тӀаьхьенах бу. Уьш схьабевлла кхаа вешех: Гундалх, Гундаргенах, Нижалх. Гендаргноша дийцарехь уьш вежарий хилла. Церан йиша Курчала хилла.

Шеман эмир Сайд-Ӏали велча дарже кхаьчна кхечу тайпан векал. Эмиран Саид-Ӏалин кӀенташна Абул-Ханан, Решид-Ханан, Хьамзат-Ханан ца лиира даймахкахь баха, къилбаседехьа дӀабахара. Уьш кхечира Курку-ломан йа Кхеташ-коьртан кӀошта, хӀинца ЦӀоьнтара а, Теза-Кхаьлла а йарташ йолчу. Оцу кхааннах цхьаьнан кхо кӀант вара Гундал, Нижал, Гундарген. ТӀаьххьарниг охьахиира хӀинца  Гендаргана йолчу, ткъа ши ваша – Гундал а, Нижал а – циггахь бисира. Доьзалаш а, даьхний а алсамадевлча, меттиг ца тоьъна ши ваша къаьстира. Ший а цигара дӀавахара. Нижал охьахиира Ястий хил дехьа, ткъа Гундала караерзира Гумс а, Хул-Хуло хишна йукъара меттиг.

Бена йукъан 2 км гена тера цӀе йолу шира эвла. Иза Бенан йукъайогӀуш йу. Ткъа луларчу Гендарганан а, Энганан а бахархоша йуьйцу Пхьачу шайн «тайпанан мехкаш» йукъахь, лору иза шайн шира кхерч. Оцу гӀуллакхо дагатосу и кхуьй а тайпа гергара хила мега олий.

### А. Костеринан истории

Вайн тайпа схьадаьлла Шемарчу гӀалара, иза лаьтта кхузара къилбехьа Ассирехь. ГӀалан хьаькам вара вехаш а, ницкъ болуш а стаг Ахьмад-хан. Цуьнан дара дукха латташ, куьйга кӀелахь дукха адамаш а дара цуьнан. Уггар дика гӀалара зударий бара цуьнан хӀусамехь. Амма цуьнан хазна а, сий а цуьнан кхо кӀант вара: воккханиг - Шамхан, йуккъерниг – Сайд-Ӏали, жиманиг Ӏаббас. Хезнера вежаршна даккхий а, беркате а долчу къилбаседерчу ДегӀастанан лаьмнех лаьцна. Дагадеара царна оцу лаьмнашка баха, талла, бакъ хилар оцу лаьмнех дуьйцург. Сингаттамца дӀахийцира Ахьмад-хана шен кӀентий лела генарчу а, бевзаш боцучу а махка. Дуккха а нах эцна, доьзалашца арабевлира вежарий къилбаседехьа. Масех шарахь некъ бира вежарша хӀорд тӀиера хӀорд тӀекхаччалц, дехьа бевлира ДегӀастанан лаьмнел, ца бевзачу, адам доцчу махка. Вежаршна гира оцу мехкан хозалла: лаьмнашкара охьаоьху хиш, чӀерий куьйгашца а лоьцуш шорта, экханаш йуьззина хьаннаш. Тархашна йукъара дуьйлу цамгарех товеш долу шовданаш, лаьттах дуьйлу су тоьхчи а леташ долу мехкдаьтта. 
Йиллира вежарша эвла МахкатӀе. 10 шарахь бехира вежарий МаьхкатӀехь. Берриг белхаца аьтту а, беркат а дара. Тайпа дебара, вежаршна готта хилира цхьаьна эвлахь баха. Барт хилира кхин меттиг лаха, йалташ ден а, даьхний лело а аьтту болуш. Карийра царна доккха хи, цигахь сецира Сайд-Ӏали, йуьрт а кхоьллина шен кӀентан цӀарах АргӀун аьлла. Ӏаббаса, дуккха а меттигаш теллина, йуьйгӀира Нашха эвла, Орга хин лакхенашкахь. Нашха – гендаргной бевлла мохк бу. 
Воккхаха волу ваша, Шамхан, висира МаьхкатӀехь. И кхо йурт йиллинчул тӀаьхьа йиллира кхин цхьаъ - ГӀоьрдала, Шамханан кӀентан цӀарах. И йиъ йуьрт йоцург оцу хенахь Къилбаседа ДегӀастанахь кхин йарташ йацара.

И йарташ йехкинчул тӀаьхьа, шайн тайпа бехаш болчу махкахь чӀагӀдина, вежарш хаийтира Шеман гӀаларчу гергарчу нахе, оцу хенахь дуьйна цига кхалха дуьйладелира кхин нохчийн тайпанаш.

ДӀайаздина 430-гӀа шарахь Мухьаммад пайхӀамар  воьссинчул тӀаьхьа.

### Сил-сил
Тайпана силсил: Сайд-Ӏали Шами – Ӏабдул-Хан (Ахьмад-Хан) – Сайд-Ӏали – АргӀун – Шайхуль-Ислам – Джамалуддин – Нурдахьад – Дада – Кавмар – Ӏийса.

## Бекъабалар
Гендаргной бекъало некъешка:
#Айдамир-некъе, J2;
#Ӏаппаз-некъе, J2;
#Батал-некъе, J2;
#Берси-некъе, J2;
#БӀози-некъе, J2;
#Зуьри-некъе;	
#Иби-некъе;
#Коьхарси-некъе, J2;
#Лорси-некъе;
#Лаьжги-некъе;
#Мамми-некъе, J2;
#Мовсар-некъе, J2;
#МоӀги-некъе, J2;
#Мозги-некъе, J2;
#Муги-некъе, J2;
#Муки-некъе;
#Мухьлин-некъе;
#Мужьги-некъе, J2;
#Муьлги-некъе, J2;
#Нини-некъе, J2;
#Ноккхой, J2;
#НогӀи-некъе, J2;
#Овки-некъе, J1/J2;
#СаьӀи-некъе;
#Сайки-некъе, J2;
#Седи-некъе;
#Сингал-некъе, J2;
#Солт-некъе;
#Сохьти-некъе, J2;
#ТӀакӀалш-некъе, J2;
#Теси-некъе;
#Товзар-некъе;
#Тучи-некъе, J2;
#Шайхи-некъе;
#Эскар-некъе, J2;
#Йасхьаб-некъе;
#Йахот-некъе, J2.

## Гендаргноша йехкина йарташ

Ӏовхойн махкара Бетарсолтин отар йиллина гендаргночо Бетарсолтас, ткъа ЧӀулга-Йурт а, Хьалха-Марта а, Таьнги-Чу а, Мартан-Чу а йехкина Гендаргной тайпа наха.

## Беха меттигаш

Беха меттигаш: Бена-Йурт, БердакӀел, Дубовски, Жима АтагӀа (Дехьа АтагӀа), Йоккха АтагӀа, Лаха Невре, СаӀдин-КӀотар (Бачин-КӀотар, ГӀой-Чу), Таьнги-Чу, Хьалха-Марта, Чуьйри-Эвла, ЧӀулга-Йурт, Ӏалхан-ГӀала.

## ГӀарабевлла Гендарганой
* Тимергераев, Асламбек Нажмудинович – нохчийн Ӏилманча
* Овхадов, Муса Рукманович – нохчийн Ӏилманча
* Баталов, Вахьад Алиевич – милицин полковник
* Куриев Рахьим – нохчийн спортхо
* Токаев, Турпал Аптиевич – нохчийн спортхо
* Хоьту — Имам Шамилан наиб 1854 - 1859
* ЧӀулг — чакх. XVIII — йуьхь. XIX бб. Нохчийчохь хилла тӀемийн жигара декъашхо. 
* Хьоза — Имам Шамилан наиб 1851-1854.
* Вагапов, Iарби Джамалайлович – нохчийн Iилманча-лингвист, филолгин Iилманийн кандидат, доцент.
* Хаджимурадов, Иса Нажадиевич – нохчийн политик
* Жумалаева, Лула Изнауровна – нохчийн йаздархо
* Ахмадов, Iумар Ахмадович – нохчийн йаздархо, Севетийн Пачалкхан йаздархойн бертан декъашхо.
* Такаев, Апти – Ичкерин спецназан куьйгалхо


Ахмадов Зеламха.jpeg|Ахмадов, Зелимхан Аднанович – ичкерийн инарла
Ахмадов ХутӀа.jpeg|Ахмадов, ХутӀа Аднанович – ичкерийн полковник
Ахмадов Ризван.jpeg|Ахмадов, Ризван Аднанович – ичкерийн инарла
Ахмадов Рамзан.jpeg|Ахмадов, Рамзан Аднанович – ичкерийн инарла
Умаров, Мовлди Абдул-Вахабович.jpg|Умаров, Мовлди Абдул-Вахабович — Россин турпалхо
Эльдар-Хьаж.jpeg|Юсупов, Эльдар-Хьаж – нохчийн воккха саг, хьалхара а, шозлагӀа а Нохчийчоьхь хилла тӀемийн декъашхо 
Доти Ӏали.jpeg| Доти Ӏали – нохчийн Ӏеламстаг
Гериханов Ӏабдулла.jpg|Гериханов, Абдулла Шамсадович – шозлагӀа дуьненан тӀеман декъашхо
Ӏеле воӀ Ӏиса.jpg|Гендаргнойн Iиса — Къилбаседа-Кавказан имамаллан эскаран хьаькамехь цхьаъ
Ӏеле воӀ Муса.jpg|Гендаргнойн Муса – имам Шемалан наиб
Учар-хаджи.jpg|Уьчар-Хьаж (Iумар Якъуб) — Нохчийчохь хилла тIеман жигара декъашхо

Али-Гучигов.jpg|Гучигов, Ӏела Аюбан воӀ — нохчийн XX бӀешеран хьалхаран эхан пачхьалкхан гӀуллакххо, Сийлахь-боккха даймехкан тӀеман декъашхо
Яндаров, Андарбек Дудаевич.jpg|Яндаров, Андарбек Дудаевич — нохчийн Ӏилманча, политик, йукъараллин гӀуллакххо
Дахиев, Бувади Султанович.jpg|Дахиев, Бувади Султанович – Нохчийн Республикин ОМОНан куьйгалхо
Эльмурзаев Юсуп.jpg|Эльмурзаев, Юсуп Мутушевич – нохчийн йаздархо а, политик а вара, 1994–1996 шаршкахь хилла Хьалха-Мартанан кIоштан куьйгалхо
Ибрагим Чуликов.jpeg|Чуликов, ИбрахIим Махьтиевич – нохчийн къоман кхеташонан корта. ГӀараваьлла антисоветийн гӀуллакханча
Шейх Хьаки-Мулла.png|Iабдул Хьаким Джанхоев – нохчийн Iелам стаг
Шейх Хьалим Берсанов.jpeg|Хьалим Берсанов – нохчийн Iелам стаг

Чентиева Марьям.jpeg|Чентиева Марьям
Газуева Айзан.jpg|Газуева Айзан


## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Хьакех лаьцна

## Хьажа кхин

Категори:Нохчийн тайпанаш