Иваненко, Виктор Валентинович

**Иване́нко Ви́ктор Валенти́нович** (1947 шеран 19 сентябрехь, Тюменан областан, Ишиман кӀоштара Кольцовка эвлахь – 1 январь 2023 шеран) — советийн а, Россин а пачхьалкхан кхерамзаллин меженийн гӀуллакххо, РСФСР ПКхК председатель, РСФСР федералан кхерамзаллин директор, инарла-майор.

## Карьера
Чекхйаьккхира Тюменан индустриалан институтан электротехникин факультет (1970) говзаллашца «Автоматика а, телемеханика а», «инженер-электрик». 1971 шарахь чекхйаьна ССРС ПКхК лакхара курсаш.

Болх бина ССРС а, РСФСР а пачхьалкхан кхерамзаллин меженашкахь (1970—1992). 1970—1986 шерашкахь болх бира Тюменан областан ПКхК урхаллехь: оперативан векал, Нижневартовскан гӀалин декъан хьаькам, Урхаллин хьаькаман гӀовс.

1986—1991 шерашкахь — ССРС ПКхК лакхара инспектор, декъан хьаькам, инспекторийн урхаллин хьаькаман гӀовс.

1991 шеран майхь дуьйна — председателан декхарш кхочушдийриг, а с 5 августа по 26 ноября 1991 года — председатель воссозданного КГБ РСФСР.

Россин, 1991—1993 шерашкахь, хилла инарлин прокуроро В. Г. Степанковс (2016) деллачу суьртаца: "...советийн ПКхК Ӏаткъамах мукъавала гӀортар дара иза. Амма цуьнан чӀогӀа хадийна аппарат йара, верриг 100 стаг, хевшина бара уьш оццу Лубянкехь, Крючков санна".

1991 шеран 26 ноябрехь Россин президента Ельцин Бориса омар делира РСФСР ПКхК РСФСР Федералан кхерамзаллин агентсталла (ФКхА) йарах лаьцна. Генеральным директором этого агентства — Министром РСФСР был назначен Виктор Иваненко. В январе 1992 года освобожден от должности дукха хан йаллале, РСФСР Конституцин суьдан ховшаршкахь ФКхА а, ЧГӀМ цхьаьнатоьхна КхЧГӀМ ярна дуьхьала вистхиларна, «штаташ йацйарна» дӀаваьккхира пачхьалкхан кхерамзаллин меженашкара(жамӀ – суьдо сацийра президентан Ельцинан КхЧГӀМ кхолларан омар).

## Йукъараллин гӀуллакх
* Россия-АСЕАН цхьаьна гӀуллакхдаран фондан Тергонан кхеташонан декъахо 
* Къоман гражданийн бакъонашларйаран, законашкхолларан, суьдан меженашца йукъаметтиг лелон комитетан президиуман декъахо 
* Маьрша «Гражданийн йукъаралла» кхолламан президиуман декъахо 
* Арахьара а, дуьхьалонан а политикин кхеташонан декъахо
* Россин Федерацин Федералан Гуламан Пачхьалкхан Думин III кхайкхаман депутатийн кандидатийн федералан испискин йукъахь вара, йукъатеттинера харжаман блоко «Даймохк - Йерриг Росси»

### Позици
* «йукъараллин лаийта деза йукъараллин тергам латто а, иза бан таро йан а. Хьалхара гӀулч мукъане а йаккха йеза, эра ду вай, Пачхьалкхан думин бакъо йала йеза башха гӀуллакхийн белхан парламентан таллам бан. Прецедент а кхуллур йу, Ӏемар а ду. 1991 шарахь иза дан гӀоьртира, аса хьалха дийцира ПКхК кадрийн резерве хьожу депутатийн комиссех лаьцна. Кхинчу мехкашкахь башха гӀуллакхийн белхан тӀехьа парламентан тидам — хила йеза норма ю».

## СовгӀаташ
* ЦӀен Седан орден
* йалх мидал

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* ИВАНЕНКО Виктор Валентинович,
* Без названия
* Федеральный список кандидатов в депутаты Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации третьего созыва выдвинутый избирательным блоком «Отечество — Вся Россия»

Категори:ФКхГӀ белхалой
Категори:ССРС ПкхК белхалой
Категори:РСФСР халкъан комиссараш а, министраш а
Категори:Федералан кхерамзаллин агенталлин инарлин директорш
Категори:Россин хьуьнарчаш
Категори:Тюменан пачхьалкхан мехкдаьттагазан университетера арахецнарш
Категори:ЮКОС
Категори:ССКП декъахой
Категори:Даймохк — Йерриг Росси партин декъахой
Категори:Адамаш:Августан путч