open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бриллиантан куьг

**«Бриллиантан куьг»** () — 1968-чу шарахь йаьккхина йолу Леонид Гайдай фильм йу.
## Сюжет

## Рольшкахь
* Юрий Никулин — *Семён Семёнович Горбунков*
* Нина Гребешкова — *Надежда Ивановна, жена Горбункова*
* Анатолий Папанов — *Лёлик, контрабандист, механик на СТО*
* Андрей Миронов — *Геннадий Петрович Козодоев (Геша), контрабандист, манекенщик в доме мод*
* Станислав Чекан — *Михаил Иванович, капитан (в конце фильма — майор) милиции*
* Нонна Мордюкова — *Варвара Сергеевна Плющ, управдом и соседка Горбунковых / роковая красавица в кошмарном сне Горбункова после посещения отеля*
* Светлана Светличная — *Анна Сергеевна, роковая красавица* (озвучивает Зоя Толбузина)
* Владимир Гуляев — *Володя, лейтенант милиции / двойник Володи*
* Евгения Мельникова — *Марья Николаевна, лифтёрша-дворник*
* Андрей Файт — *продавец лотерейных билетов / посетитель ресторана «Плакучая ива»*
* Николай Романов — *«Шеф», глава шайки контрабандистов* (озвучивает Константин Тыртов)
* Григорий Шпигель — *аптекарь с Фиш-стрит в Стамбуле*
* Леонид Каневский — *помощник аптекаря*
* Виктория Островская — *проститутка в Стамбуле*
* Серафима Холина — *ведущая показа мод*
* Татьяна Никулина — *руководительница группы советских туристов*
* Роман Филиппов — *Евгений Николаевич Ладыженский, гость с Колымы*
* Николай Трофимов — *полковник милиции*
* Аполлон Ячницкий — *Николай Иванович, экскурсовод в Стамбуле*
* Лев Поляков — *капитан теплохода «[[Победа (теплоход)|Михаил Светлов]]»*
* Герман Качин — *журналист в порту*
* Игорь Ясулович — *Виктор Николаевич, жилец, выгуливающий собаку в неположенном месте*
* Александр Хвыля — *Борис Савельевич, метрдотель в ресторане «Плакучая ива» и сообщник контрабандистов*
* Георгий Светлани — *член домкома на общественных началах*
* Александр Козубский — *Федя, официант и сообщник контрабандистов*
* Валерий Куприянов — *сержант милиции*
* Виктор Уральский — *старшина милиции*
* Игорь Василенко — *контрабандист-иностранец в очках и с тростью*
* Иван Жеваго — *таможенник в порту*
* Курбан Мазанов — *регулировщик в Стамбуле*
* Александра Лисютина — *дочь Горбунковых* (озвучивает Клара Румянова)
* Дмитрий Николаев — *Максим, сын Горбунковых*
## Билгалдахарш
Папанов, Анатолий Дмитриевич

**Анатолий Дмитриевич Папанов** () — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. ССРС къоман артист (1973).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Анатолий Папанов — Энциклопедия отечественного кино
* Анатолий Папанов  на Рускино.ру
* Анатолий Папанов на Аниматор.ру
* Биография  // Gorod.tomsk.ru
* Сайт памяти Анатолия Дмитриевича Папанова 
* Послушать голос Анатолия Папанова (более 20 фраз) из фильма «Бриллиантовая рука»
* Анатолий Папанов и Клара Румянова озвучивают мультфильм «Ну погоди»
* Крайне порядочный и застенчивый… 
* Монолог перед монологом // «Кругозор» № 8, 1983
* д/ф «Анатолий Папанов. Обратная сторона славы» (Первый канал, 2007)

Категори:ССРС актёраш
Абдурахманов, Тумсо Умалтович

**IабдурахьмангIеран Умалтан Тумсо** () — нохчийн политикин а, йукъараллин а гӀуллакххо. Нохчийн Республика Ичкерин «Noxçiyçönan Az» («Голос Чечении») политикин парти кхоллархо а, 1-гӀа Председатель а, блогер-политолог, диссидент. Ичкерин а, иза маьрша йаларан а агӀонча. Кадыровн политикин критик. Политикин веддарг.

## Билгалдахарш
Категори:Политикин эмигранташ
Сулаквелидзе, Тенгиз Григорьевич

**Тенги́з Григо́рьевич Сулаквели́дзе** () — советийн футболист, турсло, ахтурсло. Спортан дуьненайукъара классан говзанча (1980). Спортан хьакъ долу говзанча (1981).

## Карьера

### Клубан
Кхиийна кутаисин «Колхида» клубан берийн командо (хьалхара тренер — Михаил Лосаберидзе) а, кутаисин «Торпедо» ишколо (тренер — Карло Хурцидзе). Карьера йолийна кутаисин «Торпедохь», цунна йукъахь левзира хьалхарчу лигехь 1974—1978 шерашкахь. 1978 шарахь дехьавелира тибилисин «Динамо», цунна йукъахь хилира 1978 шеран ССРС чемпион, ССРС Кад баьккхира 1979 шарахь, Кедийн кедан толамхо хилира 1980/81 шарахь. Карьера чекхйаьккхира 1989 шарахь шведийн ИФК (Хольмсунд) клубехь.

### Гулйинчу командехь
ССРС гулйина командехь левзина 49 матчехь, чутоьхна 2 гол. 1988 шеран Европин вице-чемпион, 1980 шеран Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхо.

### Тренеран
1991 шарахь дуьйна тренер болх беш ву Гуьржийчохь шен академехь. Хилла Гуьржийчоьнан футболан федерацин СТК председатель 1990—1998 шерашкахь, 14 шо кхаччалц йолчу «Къона динамохо» командин коьрта тренер. 1994—1995 шерашкахь — Гуьржийчоьнан жимахойн гулйина командин коьрта тренер. 2000 шарахь — йуха а хӀоттийра Гуьржийчоьнан жимахойн гулйина командин коьрта тренер. Иза волуш команда аьттонза левзира Европин чемпионатан харжаман матчашкахь, тӀаккха Сулаквелидзеца контракт дах ца дира.

## Шен дахар
КӀант Сулаквелидзе Тенгиз-жимахверг иштта футболист ву. Куьйгалла де шву ден академехь.

## Билгалдахарш

Категори:ССРС футболисташ
Категори:Футболисташ 1980 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:1980 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:ФК «Торпедо» Кутаиси ловзархой
Категори:ФК «Динамо» Тиблиси ловзархой
Категори:ФК «Хольмсунд» ловзархой
Категори:Гуьржийчоьнан футболан тренераш
Шарифов, Шариф Наидгаджавович

**Шари́ф Наибгаджавович Шари́фов** (; ) — азербайджанан паргӀат кепар латархо, Азербайджанан гулйина тобанан декъашхо. 2012 шеран аьхкенан Олимпиадан толамхо,  2016 шеран аьхкенан Олимпиадан борзан совгӀатхо, дуьненан а, Европин а чемпионатийн толамхо а, совгӀатхо а.

## Биографи
ЖӀайхо. Шарипов лата Ӏама волавелира Кизлярехь. Цуьнан доьзал Махачкала дӀабагӀча цуьнан тренер хилира Россин Сийлахь тренер Анвар Магомедгаджиев. Цхьа хан ялча цунна лиира Азербайджан гулйина тобанан декъашхо хила. И лаам кхочуш бархьам цо шен гражданалла хийцира.

2008 шарахь цуьнан хьалхара къовсам хилира  Азербайджанан гулйина тобанехь. 2009 шарахь иза хилира дуьненан чемпионатан борзан совгӀатхо. 2010 шарахь иза хилира Европин чемпионатан дети совгӀатхо. 2011 шарахь Европин чемпионатехь цо йаьккхира дети мидал а, дуьенан чемпионатахь деши мидал а. И толам бахьнехь цо йаьккхира бакъо 2012 шеран Лондонехь хирйолу аьхкенан Олимпиадехь дакъа лаца. Олимпиадехь Шарифов деши мидал йаьккхира. Цу шеран 31 августехь Азербайджанан а, Азербайджане халкъан  Олимпийски комитетан а президентас Ильхам Алиевс йелира Шарифован «Шохрат» орден.

2019 шеран 21 сентябрехь Шарифов дуьненан чемпионатехь дети мидал а йаьккхина. Оцу мидалс бакъо елири Шарифовн 2020 шарахь Токиохь хирйолу аьхкенан Олимпиадехь дакъа лаца.

## Билгилдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Шариф Шарифов International Wrestling Database сайтехь (ингал.)
* Шарип Шарипов — герой Дагестана и Азербайджана 
* Профиль на сайте fila

Категори:ПаргӀата кепара латарехь Европин чемпионаш
Категори:Орден «Сийн» кавалераш (Азербайджан)
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Категори:Дуьненан чемпионаш
Категори:Олимпиадан чемпионаш
Категори:Азербайджанан спортхой
Кавазашвили, Анзор Амберкович

**Кавазашви́ли Анзо́р Амберкович** (1940 шеран 19 июль, Батуми, Аджарийн АССР, Гуьржийн ССР, ССРС) — советийн футболист, кевнахо. Спортан дуьненайукъара классан говзанча (1965). Шозза лаьрра ССРС уггаре дика кевнахо, ССРС чемпион (1965 а, 1969 а), ССРС Кад баьккхина (1968 а, 1971 а). ССРС хьакъ долу спортан говзанча (1967). РСФСР хьакъ долу тренер (1983).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* На сайте ФК «Спартак» Москох
* Статистика на сайте zenit-history.ru

Категори:ССРС футболисташ
Категори:Футболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой
Категори:ССРС футболан тренераш
Категори:ФК «Динамо» Тиблиси ловзархой
Категори:ФК «Зенит» Петарбух ловзархой
Категори:ФК «Спартак» Москох ловзархой
Категори:ФК «Торпедо» Москох ловзархой
Категори:ФК «Торпедо» Кутаиси ловзархой
Категори:ФК «Спартак» Кострома ловзархой
Категори:ФК «Спартак» Кострома тренераш
Категори:Футболех ловзаран Чадан гулйина командин тренераш
Категори:Футболех ловзаран Гвинейн гулйина командин тренераш
Абушев, Магомед-Гасан Мингажутдинович

**Магомет-Гасан Мингажутдинович Абушев** () — советски паргӀат кепар латархо, СССРн а, Европин а, Олимпиадан а чемпион.

## Биографи
ГӀумки. 1981 шарахь цо чекхйаьккхира Дагестанан пачхьалкхан университетан советски махбаран факультет,  2004 шарахь оцу университетан юридически факультет. Цуьнан клуб йара «Динамо» (Махачкала). 1984 шарахь цо спорт йитира. 1984—1988 шерашкахь цо болхбира Дагестан АССРн Спорткомитетехь. 1988—1994 шерашкахь Абушевс болхбира потребкооперацехь. 1998 шо дуьйна цо бира Дербентски мехкдаьттан базехь коьрта инженер болх. 1998—2000 шерашкахь иза вара «Дагвино» куьйгалхон когаметтаниг. 2003 шо дуьйна иза вара Дагестанан йагарйина палатан аудитор.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Магомед-Гасан Абушев — профиль на сайте International Wrestling Database (ингал.)
* 

Категори:ПаргӀата кепара латарехь Европин чемпионаш
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Категори:«Сийн хьаьрк» орденан кавалераш
Категори:ССРС Спортан хьакъ долу говзанчаш
Мурадов, Ширвани Гаджикурбанович

**Ширвани Гаджикурбанович Мурадов** (лак. *Мурадхъал Ширвани*, ) — Россин паргӀат кепар латархо, 2007 шеран Европин чемпион, 2008 шарахь Пекинехь хилла Олимпиадан чемпион.

## Биографи
Мурадован халхара тренер вара Россин Сийлахь тренер И. Э. Алиев. 2005 шарахь Россин чемпионатехь цо дашо мидал йаьккхира финалехь Олимпиадан борзан совгӀатхо Сажид Сажидов эшавеш. 2007 шо дуьйна иза Россин гулйина тобанан декъашхо ву. 2008 шарахь Мурадов туьйлира Гран-При Иван Ярыгин турнирехь, амма цамгар бахьнехь цуьна Европин чемпионате вахар ца хилира. Цу шарахь Мурадовс Россин чемпионатехь толам беккхира. Оцу толамо цунна бакъо йелира Пекинехь хилла Олимпиаде ваха. Олимпиадехь Мурадовс дашо мидал йаьккхира. Цу шарахь Мурадов Россин Сийлахь спортан говзанча хилира. 2009 шарахь цунна йелира ДоттагӀалин орден.

## Хьажоргаш
* Интервью с Мурадовым в «Спорт-Экспрессе» после победы в Пекине
* 
* Ширвани Мурадов — профиль на сайте International Wrestling Database (ингал.)
* 

Категори:Россера Олимпийн чемпионаш
Категори:Россин спортан хакъ долу говзанча
Категори:ПаргӀата кепара латарехь Европин чемпионаш
Категори:ПаргӀата кепара латарехь Россин чемпионаш
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Категори:ДоттагӀаллин Орден йелларш
Мурадов

**Мурадов** - фамили.
* Мурадов, Арби (1986) - нохчийн ийина кепар латархо.
* Мурадов, Ширвани Гаджикурбанович (1985) - Россин паргӀат кепар латархо.
Гайдарбеков, Гайдарбек Абдулаевич

**Гайдарбе́к Абдула́евич Гайдарбе́ков** (; ) — Россин боксёр, 2004 шеран Европин чемпион, 2000 шеран Олимпиадан дети совгӀатхо, 2004 шеран Олимпиадан чемпион, Россин Сийлахь спортан говзача.

## Биографи
Вина 1976 шарахь Дагестанан Чародински кӀоштан Хурух юртахь. Циггахь лата Ӏама волавелира. 7 класс чекхйаьккхича цуьнан доьзалла Гунибски кӀоштан Согратль юрте кхелхира. Кхиъ цхьа шо даьлча Гайдарбеков шен ваша волчу Каспийске дӀавахара. Каспийскехь бокс Ӏамаян волавелира иза. Цуьнан тренер вара РСФСР Сийлахь тренер Магомед Мусаевич Магомедов.

2000 шарахь Сиднеехь хилла Олимпиадехь Гайдарбековс дети мидал йаккхира. Цуьнга дукха наха дийхира профессионалан боксе вала, амма цунна ца лиира.

2004 шарахь Гайдарбековс Олимпиадехь толам бекхича цо спорт йитира.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Г. А. Гайдарбеков на сайте российской делегации XXVIII летних игр
* Г. Гайдарбеков: олимпийским золотом обязан Аллаху

Категори:Россера Олимпийн чемпионаш
Категори:Йуккъера дозаллин категорин боксёраш
Категори:Россин спортан хакъ долу говзанча
Категори:Адамаш абатца
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Ашхар

**Ашхар** (, ма-дарра *«латта»*,*«дуьне»*), кхин а **наанг** () — Йоккха Эрмалойчоь уггаре доккха административан-мехкан декъадаларан дакъа.

Цул жима дакъа — гавар — йогӀура чоьхьарчу, дукха хьолехь билламан йолчу, ашхараш регионашка екъаяларца.

## Йоккха Эрмалойчоьнан ашхараш

«Ашхарацуйцан» куьйга йозанца Йоккха Эрмалойчоь екъалора 15 ашхаре:

# Лакхара Эрмалойчоь (Лакхара Айк)
# Цопк
# Алдзник (Ахдзник)
# Туруберан
# Мокк
# Корчайк (Корджайк)
# Нор-Ширакан (ГӀажарийн Эрмалойчоь)
# Васпуракан
# Сюник
# Арцах
# Утик
# Пайтакаран
# Тайк
# Гугарк
# Айрарат

## Гавараш
Ашхараш, я наангаш екъалора шен рогӀехь гаварашка — дикка а кегийра дакъош, хӀора ашхарехь хилла юккъера барам 8 тӀера (Цопкехь) 36 кхаччалц (Васпураканехь).

## Билгалдахарш

## Хьаьжа кхин а
* Йоккха Эрмалойчоь
* Ашхарацуйц

## Хьосташ
* 

Категори:Административан дакъош
Гавар (административан дакъа)

**Гавар** () — ашхарал тӀаьхьа, йоккхаллин барамехь шолгӀа, Шира Эрмалойчоь екъаяларан административан-мехкан дакъа. Оьрсийн матте гавар эрмалоша наггахь гочдо «уезд» олий.

Дьяконовца, Эрмалойн акъарин ша Ӏаламо таро йийра юьхьанца дуьйна эрмалой мехкашка бекъарех, цундела Эрмалойн акъари, Загросан лаьмнаш санна, йекъало гаварашка – къевлина атагӀаш а, атагӀийн дакъош, цунна тӀе ширачу заманахь къовладалар кхин а чӀогӀа дара евлла луьста хьаннаш а, къух а бахьнехь, цара къовлура ломан басеш а, Ӏаннаш а, ламбекъарш а. Эрмалойн акъарин тӀаьхь пачхьалкхийн структураш кхоллале, тайпа, хоьур дара шина я кхаа тогӀин чохь, Дьяконовс дийцарехь, церан тарло хир яцара гуттаренна а латто шайн кхолламаллин цхьаалла, ца бевлча ца бовларна бен, масала, хенан тӀеман барт а беш кхечу тайпанашца.

Шираэрмалойн гавараш чеккхенца кечъярна иштта гӀо дира стратигаша. Шира Эрмалойчоь, ГӀажарчоь а, СелевкидгӀеран паччахьалла а санна, йекъалора стратигешна. ХӀора гаваран коьртехь хилла паччахьан сардал стратег. ТӀаьхьа Йоккха Эрмалойчоьнан стратигийн цӀе елира гавар аьлла. Гаварийн барам тайп-тайпана муьрашкахь хуьлура 120 тӀера 200 кхаччалц, уьш цхьаьна тохара 15 ашхаро/наханго.

## Хьажа иштта
* Йоккха Эрмалойчоь
* Ашхар

## Билгалдахарш

Категори:Административан дакъош
Эрмалойчоьнан административан-мехкан декъадалар

Республика Эрмалойчоьнан **административан-мехкан декъадалар** иштта ду: областаш (марзаш, ), йукъараллаш, масала, йукъараллин статус йолу Ереван гӀала а, цуьнан административан кӀошташ а. йукъараллин йукъахь хила тарло цхьаъ я масех нах беха меттиг. Ша Республика Эрмалойчоь унитаран пачхьалкх ю.

## Цунах дийцар

Республика Эрмалойчоьнан мохк бекъало итт областан а, Ереван гӀалин а.

Областийн мехках кхоьллина шена йукъатоьхначу пачхьалкхан доларчу йукъараллин мехкех а, латтанех а, хин аренех а.

Областашкахь до пачхьалкхан урхалла, ткъа Ереванехь а, кхин йукъараллашкахь а — меттигера шешшайна урхалла. Губернатораш (марзпеташ) дарже хӀитта а бо, мукъа а боху Республика Эрмалойчоьнан правительство. Правительствон и сацамаш тӀечӀагӀбо мехкан Президенто. Меттигера шешшайна урхаллин меженаш — йукъараллин къанойн кхеташо а, йукъараллин куьйгалхо а (гӀалин мэр, йуьртан къано а) — хоржу деа шеран ханна мажоритаран системица. Ереванан мэр хоржу гӀалин Къанойн Кхеташоно, ткъа иза шен рогӀехь хоржу Ереванан бахархоша пропорцин системица деа шеран.

Областийн а, Ереван гӀалин а дозанаш, Ереванан мехкан нах бехачу меттигийн а, административан кӀоштийн а дозанаш билгалдаьхна Республика Эрмалойчоьнан «Республика Эрмалойчоь административан-мехкан декъадаларх лаьцна» а, «Ереван гӀалара меттигера шешшайна урхаллех лаьцна» а законашкахь, тӀедаьхна топографин карташна, уьш кечдина Къоман Гуламе массазза дохку, Республика Эрмалойчоьнан Правительство тӀечӀагӀдина.

2011 шеран хьолехь республикехь ю 953 эвла, 48 гӀала, 932 йукъаралла, царех 871 йуьртан, 61 гӀалин.

Республика Эрмалойчоьнан нах беха меттигийн, йукъараллийн исписка, уьш хийцаран низам, цӀе хийцар билгалдаьхна хьахийна Законехь.

## Хьажа кхин а
* ISO 3166-2:AM
* Республика Арцахан административан-мехкан декъадалар
* Эрмалойчоьнан гӀалийн исписка
* Эрмалойчоьнан бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Административно-территориальное деление Эрмалойчоьнан по ISO.
* Адм.-терр. деление Эрмалойчоьнан, географическое положение — Google map.
Окроскеди (Мтиспири)

**Окроскеди** () — Гуьржийчоьнан Гурин Озургетин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 209 стаг (2014 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Озургетин муниципалитетан нах беха меттигаш
Тун (административан-мехкан дакъа)

**Тун** () — Шира Эрмалойчоьнан лахара тӀегӀанан административан-мехкан дакъа.

## Эволюци а, термин лелор а
Гуьржийн историко И. А. Джавахишвилис мА-гайттара:

Ишттачу кепара, масийтта маьӀна долуш, «тун» хилла цуьнца цхьаьна социалан а, мехкан а дакъа. Хьалха «тун» дашо билгалдоккхура вовшашца гергарло долу адамийн гуо
. ШозлагӀа, «тун» дашо билгалйоккхура дахаран хӀусам, гӀишло. КхоалгӀа, «тун» дашо билгалбоккхура доьзал беха, цуо дӀалоцу мохк; цуо билгала боккхура доьзалан йа тайпанан бахам. ДоьазлагӀа, термин «тун» лелайора иштта, нагахь хьахош далахь цхьа Ӏин йа гуо, аьлча а термин «тун» шен маьӀница термин «гаварца» нисса ду. Иштта, масала, Вананд гаварах дукха хьолахь олу «тун Вананд». КӀезиг йац меттигаш «тун» дош юкъатухуш гаваран цӀерна, масала, гавар Пагнатун. ТӀаьххьара, пхоьалгӀа, «тун» термино билгалйоккхура цхьаьнан Ӏедалан кӀелахь йолу область. ТӀаьхьа «тун» терминан эволюци а хуьлий, маьӀна хуьлу дийнна мехкан, цкъаццӀа дийнна пачхьалкхан.

Джавахишвили И. А. жамӀе кхочу, эрмалойн матто Ӏалашдо цхьа дош кхетамаш билгалбохуш, цхьаьна могӀара белахь а, амма тӀаккха цӀеххьана вовшех къаьсташ а хуьлу, хӀунда аьлча «тун» термино билгалдоккхура цӀа, бахам, долара мохк, область, дийнна мохк. Дерриг мехкан дакъоша, уггаре жимачун тӀера йоккха организме кхаччалц, масала мохк, лелайора цхьа цӀе. Оцу цхьаалло, И. А. Джавахишвилин хетарехь, гойту бакъ йолу амал ишттачу декъадаларан. И. А. Джавахишвили жамӀе кхочу, схьагарехь, «тун» ю оцу хенара социалан дахаран хьал гойтуш ерг, юьхьанца хӀоттам буьззина ницкъехь болуш, арахьара мехкийн Ӏаткъам боцуш болчу хенахь, мотт къиен болчу хенахь, лелош хилла цхьа дош масийтта цхьаьна тайпана кхетам билгала боккхуш. Гуш ду, оцу хенахь социалан хӀоттаман а, социалан ойланан а хьостан бух хилар «тун», цунах кхиина берриг тӀаьхьара йукъараллин хӀоттам.

## Билгалдахарш

Категори:Шира Эрмалойчоьнан административан декъадалар
Категори:Административан дакъош
Шанавазов, Нурмагомед Магомедсаидович

**Нурмагоме́д Магомедсаи́дович Шанава́зов** (род. 19 февраля 1965 года, Губден, Дагестанская АССР, РСФСР, СССР) — советски боксёр, Европин чемпион (1985), дуьненан Кубкан толамхо (1985), дуьненан чемпионатан а (1989),  Олимпиадан а совгӀатхо (1988). 1985 шарахь иза хаьржира дуьненан тоьллина боксёр. СССР Сийлахь спортан говзанча (1989).

## Биографи
Вина 1965 шеран 19 февралехь Дагестанан АССР Кхарабудахкентан кӀоштара Губден юртехь. ДаьргӀо. Цуьнан тренер вара Арслан Муртазалиев. 1985-1989 шерашкахь иза вара СССР гулйина тобанан декъашхо. Иза хилира Европин чемпион а, дуьненан Кубкан толамхо а, Москвахь хилла Дика Ӏалашойн ловзарийн толамхо а (1986), Сеулехь хилла аьхкенан Олимпиадан совгӀатхо а, дуьненан чемпионатан борзан совгӀахо а. 1990 шарахь иза  профессионал хилира. Цигахь иза шозза туьйлира, ши латар цхьа а тоьлуш дӀайирзира, цкъа иза ийшира. Цул тӀаьхьа цо бокс йитира.

Цул тӀаьхьа цо Махачкалахь тренер болх а бира, йукъараллин а, политикин а гӀуллках дан волавелира. Иза ву Дагестанан Йукъараллин палатан социальни кхиамийн комиссин декъашхо. 2011 шарахь иза хаьржина Дагестанан Халкъан гуламийн депутат, «Патриоты России» фракцин декъашхо.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Официальный сайт Нурмагомеда Шанавазова
* Официальный видеоканал Нурмагомеда Шанавазова
* Профиль на сайте Sports-reference.com
* http://www.boxrec.com/list_bouts.php?human_id=72273&cat=boxer 

Категори:ССРС Спортан хьакъ долу говзанчаш
Категори:1988 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхой
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Категори:Европин чемпионаш
Категори:Россин боксёраш
Хайбулаев, Тагир Камалудинович

**Таги́р Камалуди́нович Хайбула́ев** (; ) — Россин дзюдоист, 2012 шеран Олимпиадан чемпион, 2011 шеран дуьненан чемпион, 2009 шеран Европин чемпион, Россин Сийлахь спортан говзанча.

## Биографи

Вина 1984 шеран 24 июлехь Кизилюртехь. ЖӀайхо. 1995 шарахь иза шен доьзалца Самаре вахара. Цо чекхйаьккхина Самаран пачхьалкхан экономикин университет. Хайбулаев ву полицин майор.

11 шо дуьйна волавелира дзюдо Ӏамо. Цуьнан хьалхара тренер вара Вячеслав Архипов. Цуьнан хӀинцлера тренер ву Николай Петров. 

2012 шеран Лондонера Олимпиадехь цо цӀена эйшира хьалхлера Олимпиадана чемпион, Монголера латархо Найдан Тувшинбаяр. 2016 шарахь хьалхе латарехь иза эйшира Азербайджанера латархос Эльмар Гасымовс. 2017 шарахь цо спорт йитира.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Тагир Хайбулаев — judoinside.com сайтехь профиль (ингал.)
* Информация о дзюдоисте на сайте спортивного клуба «Явара-Нева»

Категори:Россера Олимпийн чемпионаш
Категори:Россин спортан хакъ долу говзанча
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Исаев, Мансур Мустафаевич

**Мансу́р Мустафа́евич Иса́ев** () — Россин дзюдоист, Россин Сийлахь спортан говзанча, 2012 шеран Олимпиадан чемпион.

## Биографи
Мансуран 8 шо кхачча иза волавелира дзюдо Ӏамадан. Цуьнан хьалхара тренер вара Джабраил Магомедов. 2006 шарахь цуьнан керла тренер хилира Александр Миллер.

Александр Миллеран цхьана турнирехь Мансур Исаев леташ гира. Цунна лиира Мансур Ӏамаван. Иза лерина Кизилюрте вахара цуьнан деца-ненаца дерг дӀадерзадан. Миллерс Исаев шеца Челябинске дӀавигира. Челябинскехь Исаеван йелира квартира а, алап а, цунна къийсамашка ваха ахча а лора.

2009 шарахь Исаевс чекхйаьккхира Дагестанан пачхьалкхан университет.

Исаев дакъа лецира кхаа дуьненан чемпионатехь — 2009, 2010, 2011 шерашкахь. 2009 шарахь Роттердамехь Мансурс борзан мидал йаьккхира. 2012 шарахь Европин чемпионатехь Исаевс йаьккхира 7-гӀа меттиг.

2012 шарахь Лондонехь хилла Олимпиадехь Мансур Исаевс йаьккхира деши мидал финалехь Рики Накая цӀе йолу японхо эша а вина. 2017 шарахь цо спорт йитира.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Мансур Исаев — judoinside.com сайтехь профиль (ингал.)
* Мансур Исаев — Официальное сообщество ВКонтакте. Ру
* Мансур Исаев: «Олимпийский чемпион принадлежит народу», Дмитрий Шнякин, eurosport.ru
* Профиль на сайте London 2012
* От борьбы телом к борьбе головой

Категори:«Цхьааллин Россин» декъахой
Категори:Россера Олимпийн чемпионаш
Категори:Россин спортан хакъ долу говзанча
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Исаев, Радик Велединович

**Радик (Абдурахим) Велединович Исаев** (, ; ) — Азербайджанан (цул хьалха Россин) тхэквондист, 2016 шарахь Олимпиадан чемпион, Европин а, Европин ловзарийн а, дуьненан а чемпион. Россин спортан говзанча.

## Биографи
Радик Велединович Исаев вина 1989 шарахь Ахтынски кӀоштан Ухул юртахь. Лаьзги.

2010 шеран Россин чемпион, 2010 а, 2011 а шерашкахь Россин Кубкийн толамхо. Россин 2012 шеран Олимпиадан гулйина тобанин йукъавазвинера, амма цуьнан Олимпиаде вахара ца хилира.

2012 шо дуьйна иза Азербайджанехь Ӏаш ву. 2013 шарахь Пуэблехь дуьненан чемпионатехь цо борзан мидал йаьккхира.

2014 шарахь Бакухь хилла Европин чемпионатехь Исаев чемпион хилира. 2015 шарахь Нальчикехь цо 2-гӀа меттиг йаьккхира.

2015 шарахь Челябинскехь хилла чемпионатехь цо деши мидал йаьккхира финалехь Узбекистанера Джасур Байкузиев эша а веш. 2015 шарахь Бакухь хилла Европин ловзарашкахь Исаевс деши мидал йаьккхира.

2015 шарахь Мунгёнехь VI Дуьненан аьхкенан тӀемлойн ловзарашкахь цо борзан мидал йаьккхира. 2016 шарахь Рио-де-Жанейрехь хилла Олимпиадехь цо хьалхара меттиг йаьккхира. 2017 шарахь Тайбэйхь хилла Аьхкенан Универсиадехь иза хилира борзан совгӀатхо.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Физули Мусаев: «В людях ошибаюсь, причем, увы, довольно часто…»
* Призер ОИ-2012 габонец Обаме завоевал золото ЧМ по тхэквондо
* Сборная Азербайджана едет в Грузию
* Официальный сайт Европейской федерации тхэквондо
* Официальный сайт Всемирной федерации тхэквондо 
* Результаты Чемпионата России по тхэквондо 2010—2013 

Категори:2016 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:Тхэквондохой 2016 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Категори:Орден «Сийн» кавалераш (Азербайджан)
Категори:Россин спортан говзанчаш
Категори:Европин чемпионаш
Категори:Дуьненан чемпионаш
Категори:Олимпиадан чемпионаш
Магомедов, Сейфулла Сеферович

**Сейфулла Сеферович Магомедов**; () — Россин тхэквондист, 4-за Европин чемпион, 8-за Россин чемпион, Дагестанан а, Россин а гулйина тобанан капитан, рутулхо.

## Биографи
Вина 1983 шарахь Махачкалахь. Циггахь волавелира тхэквондо Ӏамадан. Цуьнан хьалхара тренер вара И. Исмаилов.2001 шо дуьйна Россин гулйина тобанан декъашхо. Цуьнан зуда а йу Россин тхэквондон чемпион. 2004 шарахь цо дакъалецира Афинашкахь хилла Олимпиадехь. 2012 шарахь Манчестерехь хилла Европин чемпионатехь цо шен 4-гӀа толам беккхира.

2001 шарахь цо чекхйаьккхира Махачкалара №38 йолу школа. Цо чекхйаьккхира Дагестанан пачхьалкхан техникин университет. Цуьнана зуда а йу 4-за Россин тхеквондон чемпион. Цуьана ши бера ду - йоӀ Самира (йина 2009 шарахь), кӀант Джафар (вина 2010 шарахь).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Телеканал "Россия 2" - "Все включено" - Сейфулла Магомедова (ВИДЕО)
* Сейфулла Магомедов
* MAGOMEDOV, Seyfula
* Официальный сайт Европейской федерации тхэквондо
* Официальный сайт Всемирной федерации тхэквондо 
* Результаты Чемпионата России по тхэквондо 2010-2013 
* Чемпионат России 2009

Категори:Бинарш ХӀинжа-ГӀалахь
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Категори:Россин чемпионаш
Категори:Европин чемпионаш
Назлымов, Владимир Аливерович

**Владимир Аливерович Назлымов** () — советски фехтовальщик, кхуза олимпийски чемпион, шозза дети а, цкъа борзан Олимпиадан совгӀатхо. ССРС Сийлахь спортан говзанча (1968). Дагестан АССРн Сийлахь культурин гӀуллакхо (1968).

## Биографи
Назлымов фехтовани Ӏамо волавелира 1956 шарахь. 1967-1980 шерашкахь иза вара Россин гулйина тобанан декъашхо. Масийттуза дуьненан чемпион, кхуза дети совгӀатхо, шозза борзан совгӀатхо. 1971-1977 шерашкахь масийттуза СССР чемпион. 1975 а, 1977 а шерашкахь Халкъашна йуккъера фехтованин федерацис иза билгалвеккхира дуьненан тоьлла саблист ву аьлла.

1969 шарахь  цо чекхйаьккхира Дагестанана хьехархойн институт. 1975 шо дуьйна иза КПСС декъашхо ву.

Спорт йитинчултӀехь иза тренеран болх бан волавелира. Цхьана хенахь иза вара ССРС Герздолу Ницкъийн коьрта тренер. 1980-гӀа шерашкахь иза баккхий халкъашна йуккъера къиссамашкахь арбитр вара. ХӀинца иза АЦШ Ӏаш ву, Коламбусехь пачхьалкхан университетехь тренер болх беш ву. 1995 а, 1997 а шерашкахь Дерригдуьненан Универсиадашкахь иза США гулйина тобанан коьрта тренер вара.

## Литература
* Фехтование: Энциклопедия / Авторы-составители М. С. Ракита, В. Л. Штейнбах. — М.: Человек, 2011. — ISBN 978-5-904885-46-5. — С. 265.
* Назлымов Владимир Аливерович // Олимпийская энциклопедия / Павлов С. П.. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — 415 с.

## Хьажоргаш
* Россин фехтованин Федерацин сайтехь профиль
* Sports-reference.com сайтехь профиль 

Категори:ССКП декъахой
Категори:1972 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:ССРС Спортан хьакъ долу говзанчаш
Категори:Бинарш ХӀинжа-ГӀалахь
Категори:Адамаш абатца
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Зазроев, Игорь Андреевич

**Зазроев Игорь Андреевич** (вина 1948 шеран 23 октябрехь Тиблисехь, Гуьржийн ССР, ССРС) — советийн а, Россин а футболист, тренер. «Спартак» БуритӀе (1969) командин йукъахь ССРС чемпионатан хьалхара лигин толамхо. Россин хьакъ долу тренер.

## Кхиамаш

### Ловзархочун
* ССРС чемпионатан хьалхара лигин толамхо: 1969

### Тренеран
* РСФСР вице-чемпион: 1983

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Игорь Зазроев: «Буду счастлив раскрывать футбольные таланты Осетии»

Категори:ФК «Алания» ловзархой
Категори:ФК СКА Дон-тӀера-Ростов ловзархой
Категори:ФК «Ахмат» ловзархой
Категори:ФК «Спартак» БуритӀе тренераш
Категори:ФК «Уралан» тренераш
Москвара Сийлахь-йеза Матрона

**Матрона Московски** (ма-ярра цӀе Матро́на Дими́триевна Ни́конова). Билггал йина шо хууш дац 1881 йа 1885. Себино бохуш юртахь йина, иза хилла Тульски губернин Епифански уездан чуйохуш (хӀинца Кимовски кӀошт, Тульская область) — кхелхина хӀутосург беттан 2-чу динахь 1952 шарахь Сходня цӀе йолчу белхалойн эвлахь (хӀинца Химки-гӀала) Московски область. Оьрсийн керста динан килсехь лоруш йу эвлаяъ санна.

## Дахар а, доьзал а
Матронан да-нана а ахархой хилла. Цхьадолу документаш тӀехь (масала 1911-чу шеран Тульски губернин юртан бахархой ларар) иза 1883-чу шарахь йина боху, амма Даниловски кешнашан 1952-чу шеран регистрационни кехаташ тӀехь лаьтташ 1885-гӀа шо ду. Жималлехь дуьйна бӀаьрзе хилла Матрона. Де Дмитрии виъ доьзалхо хилла Пелагея (йа Мария), Иван, Михаил. Цхьаболу историкаш Матрона долайаьккхина йоI хилар бохуш меттигаш йу.

БархI шо кхаьчна йолуш а инзаре чӀогӀа Ӏисах а, керста динан низамехь тешаш йара Матрона. Цомгуш нахан дарба леладора цо. Цул сов, хиндерг схьадийца хьуьнар дара Матронехь. 17 шо долуш заьӀапхо йисина хилла иза, цул тӀаьхьа меттахь йисина.

Жималлехь Матрона аренца лаьлла. Юртар латтден (помещикан) йоӀанца Лидия Яньковац дукха  зиярташ дина цо. Уьш хилла Киеван Печерски лаврехь а, Троицан Сергиеван лаврехь а, Санкт-Петербургехь а. 1899-чу шарахь Кронштадстки коьрта килсехь эвлаяъ Иоанн Кронштадскиц вовшахкхетар нисделла цуьн.

1912-чу шарахь кхелхира Матронан да- Дмитрий Иванович Никонов.

Октябран революци хилчул тӀаьхьа дакъаза йелира Матрона а, цуьнан накъост Лидия Янькова а. Болх а, юург-молург а лоьхуш лелаш бара уьш. Хетарехь, 1925-чу шарахь Москох дехьайелира иза. Шен цӀено дацар цуьнан, цундела доттагӀаш а, бойзуш наха Ӏунал дира цуна, дика а тӀелецира.
 

1949 шо кхаччалц Москохь Ӏаш йара иза, шира дечиган цӀено чохь, Арбатан йистехь,Староконюшенни урамалгехь, 30-гӀа лоьмар йолу цӀено дара иза (хӀинца дац и цӀено).

1950-1952-чу шерашкахь Сходня цӀе йолу гӀалахь Ӏаш йара, шен гергарчу нахехь Курочкинаргехь.

Цуьнан Житие тӀехь дуьйцу, цо дийнахь шовзткъе стаг тӀелоцар бохуш, дарба дора цомгуш адамашна, дог оьцу хьехам а бора халонаш тӀехоьттан болу нахан. Буьйсана Деле доӀанаш дора. Гуттар килсан чохь дохкойолар, ардамдош (причастие) йукъахь дакъа лоцар. Дийна йолуш Троицан Сергиеван Лавран монахаш къобалйина иза.

## Ӏожалла
Матрона Московски кхелхина 1952 шеран хӀутосург беттан (майехь) 2-чу дийнахь. И йелчу дийнахь даьхна сарташ дисан. Килсан ламаст (отпевание) дихкина Донски урамехь йолу Ӏийса Ненан нийса Бедарш тӀейохаран килсехь. Ламаст кхочушдира Матрона лоруш а, къобал йеш хилволу протоиерейо Николай Голубцовс.

Матронан лаамца иза дӀайоьллира кош чу Даниловски кешнашкахь 4-чу майехь . Килсан йистехь хьаржинер цо шен меттиг.

Таханлерачу дийнахь иза кхечу меттехь дӀайоьллина ю- Покровски монастырехь, амма керста наха зиярт до цуьнан Даниловски кешнашкахь долу жим килсан (часовня) тӀе.
Алиев, Али Зурканаевич

**Али Зурканаевич Алиев** () — советски паргӀат кепар латархо, ССРС Сийлахь спортан говзанча (1962). ЖӀайхо. Исторехь хьалхара 5-за дуьненан паргӀат кепар латаран чемпион.

## Биографи
Али Алиев вина 1937 шеран 29 ноябрехь Гунибски кӀоштан Чох цӀейолу юртахь. Цуьнан да бухгалтер вара, нана медсестра йара. Али да велира 1948 шарахь.

Алиевс чекхйаьккхира Дагестанан лоьрийн институт. Иза вара лоьрийн Ӏилманийн кандидат.

## Спортан карьера

Али Алиев дакъа лецира кхаа Олимпиадехь: 1960 а, 1964 а, 1968 а шерашкахь. Амма массо Олимпиадашкахь цуьна толам баккха аьтту ца хуьлура - цхьана Олимпиадехь мидал йаккхара ца хилира цуьна.

Амма цо дакъа лаьцна 6 дуьненан чемпионаташкахь цо 5 деши мидал а, цхьаъ дети мидал а йаьккхира.

Алиевс дакъа лецира цхьана Европин чемпионатехь. Оцу къовсамехь цо деши мидал йаьккхира.

## Йукъараллин болх
1963 шарахь иза хаьржира Дагестан АССРн Лакхара Советан депутат. 1988 шарахь иза хӀоттира Дагестан АССРн спортан пачхьалкхан комитетан председатель.

## Дагахьлаттавар
### Памятникаш
1998 шарахь Махачкалахь Гамид Гамидов цӀарах йолу спорткомплексан уллехь схьайиллира Алиеван памятник.

2011 шарахь Корзье-сюр-Вевье замкехь FILA штаб-квартирехь схьайиллира Али Алиеван памятник.

2011 шарахь Каспийскехь Али Алиеван цӀарах йолу спортан гӀалан хьалха хӀоттийн цуьнан памятник.

2015 шеран 12 августехь Чохехь схьайиллина Алиеван памятник.

### Турнираш
Каспийскехь хӀора шарахь хуьлу Али Алиеван цӀарах йолу турнир.

### ГӀишлош а, урхаллаш а
1979 шарахь Махачкалара ШВСМн тиллина Али Алиеван цӀе.

2011 шарахь Каспийскехь йолу Спортан гӀалан Али Алиеван цӀе тиллина.

Махачкалара СДЮШОРн тиллина Али Алиеван цӀе.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* «Наш Али»
* Биография на сайте dagsport.ru
* 
* Али Алиев — International Wrestling Database сайтехь йолу профиль (ингал.)

Категори:ПаргӀата кепара латарехь Европин чемпионаш
Категори:Дуьненан чемпионаш
Категори:ССРС чемпионаш
Кецбая, Темури

**Кецба́я Тему́ри (Тему́р)** (; 1968 18 март, Гали, Абхазийн АССР, Гуьржийн ССР) — советийн а, гуьржийн футболист, ахтурсло, тренер. 2009 шеран 6 ноябрера 2014 шеран 15 ноябрь кхаччалц вара Футболех ловзаран Гуьржийчоьнан гулйина командин коьрта тренер.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 
* 

Категори:ССРС футболисташ
Категори:Гуьржийчоьнан футболисташ
Категори:Футболех ловзаран Гуьржийчоьнан гулйина командин ловзархой
Категори:ФК «Динамо» Сухуми ловзархой
Категори:ФК «Динамо» Тиблиси ловзархой
Категори:ФК «Ньюкасл Юнайтед» ловзархой
Категори:ФК «Вулверхэмптон Уондерерс» ловзархой
Категори:ФК «Данди» ловзархой
Категори:ФК АЕК Афина ловзархой
Категори:ФК «Анортосис» ловзархой
Категори:Гуьржийчоьнан футболан тренераш
Категори:ФК «Анортосис» тренераш
Категори:ФК «Олимпиакос» Пирей тренераш
Категори:Футболех ловзаран Гуьржийчоьнан гулйина командин тренераш
Категори:ФК АПОЭЛ тренераш
Категори:ФК АЕК Афина тренераш
Категори:ФК «Оренбург» тренераш
Гальперин, Ассир Маркович

**Гальперин Ассир Маркович** (, Николаев, Херсонан губерни — 1974 5 июль, Тиблиси) — схьавалар жуьгтех долу, советийн футболист, тренер, функционер. ССРС Спортан хьакъ долу говзанча (1943).

## Биографи
Футболист волуш левзина йуккъера тӀелатархо. Ловза волавелла 1913 шарахь Николаевхь «Спортинг» клубан командехь.

Левзина Спортинг (Николаев) йукъахь — 1914-20, Унион (Николаев) йукъахь — 1921-25 (июнь кхаччалц), «Динамо» (Тиблиси) — 1925 (июлехь дуьйна)-28.

Масийттаза чемпион Николаевн, Тиблисин чемпион 1926, 1927, 1928.

Левзина Николаев гулйина командехь а, Одессин губернин гулйина командехь а — 1914—1925, Тиблисин гулйина командехь — 1925—1928.

Коьрта тренер ОДКА — 1940 (августехь дуьйна)-41 (апрель кхаччалц), «Динамо» (Тиблиси) — 1942—1945 (июль кхаччалц), «Локомотив» (Тиблиси) — 1949.

Серлонан министраллин 35-гӀа футболан ишколан лакхара тренер — 1946, ФШМ — лакхара тренер (1957—1958) а, хьаькам а (1959—1960), «Динамо» (Тиблиси) ишколан тренер — 1927—1935, 1950—1953 (июнь кхаччалц).

НИИФКан хьехархо (Тиблиси) — 1936—1940 (июль кхаччалц), 1953 (июлехь дуьйна) — 1956, Гуьржийчоьнан футболан секцин тренер — 1947—1948.

Николаевхь футболан лигин секретарь (1918—1922), «Униона» председатель (1923—1925) хилла.

Динамо (Тиблиси) кхоьллинчех цхьаъ. 1927 шарахь, махкахь дуьххьара, «Динамо» (Тиблиси) жимахойн команда кхоьллинарг, 1936 шарахь НИИФКехь жимахойн футболан ишколан «Молот» («Варзап») команда кхоьллинарг, оцу командо 1938 шарахь баьккхира ишколхошна йукъахь ССРС кад. 1961—1971 шерашкахь Гуьржийчоьнан Футболан федерацин дешаран-методикин кхеташонан председателан гӀовс.

«Къона футболисташ тактике Ӏамор» (М., 1958) жайнан автор.

## Хьосташ
* Энциклопедия «Российский футбол за 100 лет». — Москва: Грэгори-Пэйдж, 1997. — ISBN 5-900493-70-9 — с.99.

## Хьажоргаш
* footballfacts.ru

Категори:Россин империн футболисташ
Категори:ССРС футболисташ
Категори:ФК «Динамо» Тиблиси ловзархой
Категори:ССРС футболан тренераш
Категори:ФК «Николаевн спортан клуб» ловзархой
Категори:ФК «Динамо» Тиблиси тренераш
Категори:ФК «Локомотив» Тиблиси тренераш
Гомисмта

**Гомисмта** () — Гуьржийчоьнан Гурин Озургетин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 0 стаг (2020 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Озургетин муниципалитетан нах беха меттигаш
Хамхоев

**Хамхоев** - гӀалгӀайн фамили. И фамили йолу нах:
* Хамхоев, Али Хамитович (1965) - советски дзюдоист.
* Хамхоев Ваха Висангирин воӀ (1952-2014) - йаздархо.
Евлоев, Ваха Суламбекович

**Ва́ха Суламбе́кович Евло́ев** () — советски паргӀат кепар латархо, ССРС чемпионатийн толамхо а, совгӀатхо а, Европин чемпион. пачхьалкхан а, йукъаралин а гӀуллакхо, меценат. 2010-2013 шерашкахь Россин президентан уллехь ГӀалгӀайн Республикин векал. ГӀалгӀайн Республикин куьйгалхон гӀонча.

## Биографи
Евлоев латар Ӏамадан волавелира Махачкалахь. Цуьнан хьалхара тренер вара Меджид Магомедов. 1977 шарахь иза хилира кегирхойн йукъахь ССРС чемпион. 1980-гӀа шерашкахь иза Ӏийна Белоруссийн ССРехь. Цигахь цуьнан тренер вара Александр Медведь. Евлоев хилира ССРС а, Европин а чемпион. Японехь иза NJPW профессиональны латаран лиган чемпион хилира, Масо Сайто цӀе йолу японхо эшавина. 1986 шарахь цо спорт йитира.

Спорт йитинчултӀехь цо мах лелира  Артём Тарасов фирмехь. Цул тӀехьа цо ГӀалгӀайн Республикин эдалехь болх бира.

## Спортан гайтамаш ССРС чемпионаташкахь
* 1981 шеран паргӀат кепар латаран ССРС чемпионат — ;
* 1983 шеран паргӀат кепар латаран ССРС чемпионат — ;
* 1984 шеран паргӀат кепар латаран ССРС чемпионат — ;
* 1986 шеран паргӀат кепар латаран ССРС чемпионат — .

## Признание
* 1995 шарахь Оьрсийн Биографически институтас Ваха Евлоев хаьржира «Шеран адам».
* 2015 шарахь Магасехь Спортан силаллийн аллейхь хӀоттийна Евлоевн цӀе тӀехь долу, цуьнан автограф а, куьган сурт а тӀехь долуш у.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Шен сайт

Категори:ПаргӀата кепара латарехь Европин чемпионаш
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Категори:ССРС чемпионаш
Манкиев, Назир Юнузович

**Назир (Назыр) Юнузович Манки́ев** () — Россин греко-риман латархо, Россин чемпионатийн толамхо а, совгӀатхо а, дуьненан чемпионатийн совгӀатхо, 2008 шарахь Пекинехь хилла Олимпиадан чемпион, Россин Сийлахь спортан говзанча. 2004 шо дуьйна Россин гулйина тобанан декъашхо. Бекхан Манкиеван воккху ваша. ГӀалгӀа.

## Спортан кхиамаш
* 2008 шеран Иван Поддубныйн Гран-при — ;
* 2010 шеран Иван Поддубныйн Гран-при — ;
* 2011 шеран Иван Поддубныйн Гран-при — ;
* 2013 шеран Иван Поддубныйн Гран-при — ;
* 2005 шеран Россин греко-риман латаран чемпионат — ;
* 2008 шеран Россин греко-риман латаран чемпионат — ;
* 2006 шеран Россин греко-риман латаран чемпионат — ;
* 2007 шеран Россин греко-риман латаран чемпионат — ;
* 2009 шеран Россин греко-риман латаран чемпионат — ;
* 2012 шеран Россин греко-риман латаран чемпионат — ;

## Билгалдахарш

## Литература
* Линдер В. И. Манкиевы  // Большая российская энциклопедия : электронная версия. — 2016.

## Хьажоргаш
* Профиль  Россин спортан латаран Федерацин сайтехь.
* Манкиев Назир Юнузович (рус.). infosport.ru. Спортивная Россия.

Категори:Россера Олимпийн чемпионаш
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Категори:ДоттагӀаллин Орден йелларш
Категори:Россин спортан хакъ долу говзанча
Категори:Россин чемпионаш
Манкиев

**Манкиев** - гӀалгӀайн фамили. И фамили йолу нах:
* Манкиев, Бекхан Юнузович (1986) - Россин греко-риман латархо.
* Манкиев, Назир Юнузович (1985) - Россин греко-риман латархо.
Манкиев, Бекхан Юнузович

**Бекха́н Юну́зович Манки́ев** () — Россин греко-риман латархо, Россин чемпионатийн толамхо а, совгӀатхо а, Европин а, дуьненан а чемпионатийн совгӀатхо, Россин Сийлахь спортан говзанча (2012).

## Биографи
Бекхан ву Назир Манкиеван жима ваша. Иза ву Красноярскехь Ӏаш. Цуьнан тренер ву Михаил Гамзин. Бекхан Манкиев ву 2009-гӀа а, 2013-гӀа а шерийн Европин чемпионатийн борзан совгӀатхо, 2011 шеран дуьненан чемпионатан борзан совгӀатхо. Цо чекхйаьккхира Сибрехан федеральни университет. 2009 шо дуьйна иза ву Россин гулйина тобанан декъашхо.

## Литература
* Линдер В. И. Манкиевы  // Большая российская энциклопедия : электронная версия. — 2016.

## Хьажоргаш
* Бекхан Манкиев: «Садился делать намаз — колено вылетало»
* Профиль  Россин спортан латаран сайтехь.
* Бекхан Манкиев — профиль International Wrestling Database сайтехь (ингал.)
* Студенты СФУ — заслуженные мастера спорта России (16 янв 2013 г.)
* МАНКИЕВ Бекхан Юнузович

Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Категори:Россин спортан хакъ долу говзанча
Категори:Россин чемпионаш
Футболех ловзаран Гуьржийчоьнан гулйина команда

**Футболех ловзаран Гуьржийчоьнан гулйина команда** (ловзуш ю 1991 шарахь дуьйна) — Гуьржийчоь дуьненайукъара футболех ловзаран къийсамашкахь гойтуш йолу къоман команда. Урхаллин кхоллам — Гуьржийн футболан федераци.

ЦӀера матчаш дӀахьо Пайчадзе Борисан цӀарах Динамо-Арена тӀехь Тиблисехь. Гулйина командин харжаман турниран уггаре дика жамӀаш 1996 шеран Европин чемпионатан а, 2002 шеран дуьненан чемпионатан а тобанехь кхоалгӀа меттигаш бу. Уггаре гӀуон жамӀ тӀаьххьара меттиг 2010 шеран дуьненан чемпионатан харжаман тобанехь, оцу хенахь гулйина командо хӀоттийра антирекорд, цхьан а толам ца боккхуш турнирехь.

2020 шеран 21 октябран хьолехь гулйина командо ФИФАн рейтингехь боккху 89-гӀа меттиг , ткъа УЕФАн рейтингехь 2020 шеран 21 октябрехь — 43-гӀа ю.

## Истори
1990 шо кхаччалц гуьржийн ловзархой ловзура ССРС гулйина командехь. 1990 шеран 27 майхь командо ловзийрашен дуьххьарлера дуьненайукъара матч Литван гулйина командин дуьхьала. Матч ловзийра Пайчадзе Борисан цӀарах Динамо-Арена тӀехь Тиблисехь. Гуьржийчоьнан гулйина команда Нодия Гивин куьйгаллица 2:2 левзира.

Гулйина командин хьалхара официалан матч хилира 1994 шеран 7 сентябрехь 1996 шеран Европин чемпионатан харжаман турниран гуранчохь Молдавин командин дуьхьала. Ловзар чекхделира гуьржийн командин иэшамца 0:1 чоьтаца. Гуьржийчоьно шен тобанехь кхоалгӀа меттиг йаьккхира, тӀаьхьайитира Молдавин, Албанин, Уэльсан гулйина командаш, амма ша тӀаьхьайисира шолгӀачу Болгарин командел ворхӀ очкон.

1998 шеран дуьненан чемпионатан харжаман гуранчохь Гуьржийчоьнан гулйина команда финише йеира йоьалгӀачу меттигехь, 10 очко йаьккхина, тӀаьхьайисира Польшин гулйина командел буьрканаш кӀезиг тохар бахьнехь. Оцу муьрехь команда хьалайаьллера ФИФАн рейтингехь 42-га меттиге, иза уггаре дика гайтам бу йерриг исторехь а.

## Матчийн статистика
: *2019 шеран 9 сентябран хьолехь*.

; Россин гулйина командица дуьхьала латтар



* ДМ — доттагӀаллин матч
* ЕЧХ-2004 — Европин чемпионатан харжаман турнир 2004


## Форма

### ЦӀера

### Хьешийн

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Сайт Федерации футбола Грузии
* Отчёты обо всех матчах сборной Грузии с 1990 года  
* Архив результатов на RSSSF (1990—2008)

Гуьржийчоь
Хамхоев, Али Хамитович

**Али́ Хами́тович Хамхо́ев** (; ) — советски дзюдоист, ССРС чемпионатийн совгӀатхо, 1986 шеран Дика Ӏалашойн ловзарийн толамхо, ССРС халкъашна йуккъера классан спортан говзанча. Казахстанан Дзюдо федерацин вице-президент, Казахстанан дзюдон пачхьалкъан тренер. 1984 шарахь Испанехь хилла Европин кегирхойн йукъара къовсаман толамхо. ГӀалгӀа.

## Спортан гайтамаш
* 1983 шеран Европин кегирхойн йукъаран дзюдон къовсам — ;
* 1984 шеран Европин кегирхойн йукъаран дзюдон къовсам — ;
* 1985 шеран Европин кегирхойн йукъаран дзюдон къовсам — ;
* 1983 шеран ССРС дзюдон чемпионат — ;
* 1985 шеран ССРС дзюдон чемпионат — ;
* 1987 шеран ССРС дзюдон чемпионат — ;
* 1988 шеран ССРС дзюдон чемпионат — ;
* 1990 шеран ССРС дзюдон чемпионат — ;

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Али Хамхоев — judoinside.com сайтехь профиль (ингал.)
* Талгат Исенов. Али Хамхоев: «Мировые мастера» станут значимым событием для нашего дзюдо» (рус.).  sports.kz (7 января 2012).

Категори:ССРС дзюдоисташ
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Беков, Тембот Дордаганович

**Бе́ков Те́мбот Дордага́нович** (; ) — гӀалгӀайн поэт а, йаздархо, гӀалгӀайн литературин бухбиллинчарах цхьаъ.

## Биографи
Беков вина 1873 шеран 27 декабрехь ГӀалгӀайчоьнан Малгобекан кӀоштан Лакха Ачалкхе йуьртахь. Цо чекхйаьккхира Несарахь ламаройн школа а, БуритӀехь йолу реальни училищехь. Цул тӀаьхьа цо дийшира Варшаван политехническан институтехь. Октябрьски революци чекхйалча цо дакъалецира Россиехь хилла Граждански тӀамтӀехь цӀечаргхьа тӀом беш. ТӀом чекхбелча цо хьехархон а, «Сердало» республикин журналистан а. 1938 шарахь эдало иза бехкбоцуш хӀаллаквира.

Бековс йазйина «Ши зама» а, «Лене болхлой боабар» а, «11 и 5» а цӀе йолу байташ. Цо хӀоттира гӀалгӀайн маттахь хьалхарчу грамматикехь. Иза ву гӀалгӀайн поэзин бухбиллинарг. Цо йаьккхира гӀалгӀайн матте цхьайолу Россин а, Европийн а классикан литературин говзарш.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Краткая литературная энциклопедия
* Краткая биография

Категори:ГӀалгӀайн поэташ
Категори:XX бӀешеран Россин поэташ
Категори:Белларш 1938 шарахь
Категори:Белларш 10 февралехь
Категори:Бинарш 27 декабрехь
Эстемирова, Наталья Хусаиновна

**Эстемирова Наталья Хусайнан йоI** () — российски бакъоларйархо, журналист, «Мемориал» цӀе йолу бакъоларйаран центран белхало. Дуьнен чу йаьлла 1958-чу шеран 28 фервалехь Камышлов гӀалахь- йийна 2009 шеран 15 июлехь Гази-Йуьртахь, ГӀалгӀай махкахь.

## Дахар
Наталья Эстемирован да Хусейн къоман нохчи вара. Дерриг нохчийн къам санна иза шен доьзалца Сибрехьа вахийтан хиллера 1944-чу шеран 23-чу февралехь. Казахстанер цӀа даха бакъо йелча Хусейн Урале кхечира. Цигахь цуьнан безам кхийтира Клавдия бохуш оьрси йоӀига. Хусейнан а, Клавдиян а йиъ йоӀ йара. Царех йоккханаг- Наталья йара. Уьш Ӏаш бара Камышловехь, цигахь Натальяс чаккхйаьккхира ишкола а, хьехархойн училище а. Цуьнан специализаци- йуьхьенцара ишколан хьехархо йара.

## Дешар а, белхаш а
Натальяс чекхйаккхара Нохчийн-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетан исторически факультет. 1998 шо кхаччалц историн хьехархо болх бира цо Cоьлжа-ГӀалин йуккъера № 7 ишколехь. Йуха болайелира цуьнан бакъоларйаран болх.

Тутмакхашан набахти чохь йолу хьелашан латторан Комисси йукъахь йара Эстемирова. Цо болх бора фальсификаци йина уголовни девнашца, кест-кеста изоляторшка лелара, нахан таӀзарш дарехь дуьйцура, таллам бора адамаш лачкъдина меттигашкахь а.

## Эстемирова йер
Московки «Human Rights Watch» бюрон куьйгалхочо Татьяна Локшинас дийцарехь, 2009-чу шеран 15-чу июлехь 08:30 долуш шен цӀен гена доцуш девзаш доцуш адамаш лачкъира Наталья. Наталья шен хеннахь балха ца йеара, цундела орца даьккхира «Мемориалан» белхалоша. Цул тӀаьхьа, Богдан Хмельницки ураме кхечира уьш. Цигахь ши тоьшалхочо тоьшал дира, Наталья кӀайн ВАЗ чу таттар, Натальяс мох туьйхира ша лачкъ йеш йу аьлла.

Россин Прокуратуран следственни комитетан пресс-секретарь Владимир Маркинс дийцарехь, федеральни трасс «Кавказ» гена доцуш карийна коьрт чу а, накха чу йиттина тоьпаштоьхна зудчун дегӀ. Иза дара ГӀаьзи-Йуьртахь а. Цуьнан тӀоьрмиг чохь Наталья Эстемирова цӀарах паспорт а, удостоверени а дара.

2009-чу шеран 16 июлехь Соьлжа-гӀалахь Наталья Эстемирован тезет хӀоьттира. Цига 100—500 веара. Цул тӀаьхьа, Эстемирова дӀайоьллира Гуьмсан-кӀоштан Ишхой-Эвлахь.

## Доьзал
Да Ишхой-Эвлахь вина, къоман- нохчи вара, нана- оьрси йу.

Наталья йисина Ӏаш йара. Цуьнан майра вина дукха хан йара.

Натальян йоI- Лана Сайдаминовна Эстемирова йина 1994-чу шарахь. Бобер йисича, иза Йоккха Британи деша йахара. ХӀинца Лондонехь Ӏаш йу. Цо чекхйаьккхира Лондонан экономикин а, политикин а ишкола. Цуьнан специализаци «халкъашна йуккъера йукъаметтигаш» йу. Лана марехь йу, иза йаздархо а, жигархо а йу.

Натальян йиша Светлана а, ваша Леонид а Екатеринбургехь Ӏаш бу.

## Билгалдахарш

Категори:Нохчийчуьра бакъоӀалашъярхой
Самарра (Саламанка)

**Самарра** () — Испанин Саламанка провинцин муниципалитет.
## Географи

Муниципалитетан майда — . ХӀордан сизал локхалла .  муниципалитеташ.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Datos del registro de Entidades Locales  Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas

Категори:Испанин муниципалитеташ
Категори:Саламанка провинцин муниципалитеташ
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш