open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чаадаевка (Код ОКТМО 56618443101)

**Чаадаевка** () — Россин Федерацин Пензин областан Городищенан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Пензин областан индексаш 

Категори:Пензин областан Городищенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белхан категори
Золино (Клинан кӀошт)

**Золино** () — Россин Федерацин Москохан областан Клинан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Клинан кӀоштан индексаш

Категори:Клинан кӀоштан нах беха меттигаш
Землянични (Барышан кӀошт)

**Земляничный** () — Россин Федерацин Ульяновскан областан Барышан кӀоштара эвла.
## Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Барышан кӀоштан индексаш 

Категори:Барышан кӀоштан нах беха меттигаш
Смольково (Самарин область)

**Смольково** () — Россин Федерацин Самарин областан Исаклин кӀоштара эвла.
## Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь. 
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 226 адам леррана 2010 шарахь.

## Сахьтан аса

Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4).  Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Исаклин кӀоштан индексаш

Категори:Исаклин кӀоштан нах беха меттигаш
ГӀум-аре

**ГӀум-аре** — Ӏаламан зона, иза йу дукха гӀум йолу  меттиг.

## Билгалдахарш

Категори:Климатан зонаш
Араповка (Оренбурган область)

**Араповка** () — Россин Федерацин Оренбурган областан Переволоцкан кӀоштара дӀатесна эвла.
## Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Переволоцкан кӀоштан индексаш 

Категори:Переволоцкан кӀоштан нах беха меттигаш
Хьун

**Хьун** — дукха йа кӀезиг эрзаш дитташ долу меттиг, диттийн йукъаш ораматаш йолуш, цуна хӀоттам коьллаш, бӀаьцаш, чураш а жӀаьлинускалш а кхин а.
## Хьуьнан структура
Ладамен ораматийн биологин башхаллех а, церан хенах а, билгалчу физико-географин хьолах а доьзна хьуьнхахь кхуьу масех тӀегӀа ораматаш. ТӀегӀанаш — дика хаалуш дозанца къастийна ораматийн болх бен меженийн концентрацин ана ю. ТӀегӀанаш ян тарло цхьаьнца йа шинца, кхин сов а кепашца. Хьуьнхахь хуьлу тӀегӀанаш:

# **[[Дитташ]]**. **[[Хьуьнан бохь]]** — тӀеттӀа кхетна диттийн цхьаьна кондарш. Барамера асан хьаннашкахь хила тарло шиъ кхаччалц хьунан бохь, тропикийн хьаннашкахь — диттийн пхиъ тӀегӀа. ТӀуьна тропикийн хьаннашкахь ю чӀогӀа лекха диттийн тӀегӀа.
# **[[Коьллаш]]**. Лаьтта лохачу диттийн коьллех.
# **[[Буц|Бецан]]** йа **бецан-[[Колл|коьллийн]]**.
# **[[Корсам]]ан**.
# **[[Хьуьнан йодар]]** — «хьуьнхарчу латтан тӀехь органиках дисина чкъор» (БСЭ). Иза лаьтта охьаэгначу гӀашшах, геннех, зазанех, стоьмех, чкъорах, кхин а ораматех дисинчух, дийнатийн боьхаллех, дакъанах, кхоьбийн а, нӀаьвцицигийн а чкъорах. Хьуьнан йодарехь масех миллион яхархо хӀора квадратан метр тӀехь хуьлуш меттиг а нисло, цхьалханашна а, бактерешна а тӀиера дехкашка а, кегийра декха дийнаташка кхаччалц. Цундела хьуьнан йодар уггар луьста дахар долу тӀегӀа ю. Еллачу ораматех дисина чкъор делла чкъор ду. Хьуьнан йодаран роль чӀогӀа ладаме ю, цуо кхочушйо хӀара функцеш:
## Хьена латта кхоллало меттиг.
## Хино дӀадахьарах а, датарх а латта лардар.
## Латтан хинан а, хӀаваан а раж латтаяр.
## Латтан хьун кхиийтаран хьал.
## Ораматаш декха элементаш гуллало меттиг.
# **Хьуьнан латтан бухара тӀегӀа** лаьтта хьуьнан латтан а, цуьнан дуккха а йолу яхархойн а ораматийн ораман системех, царна йукъахь ю фауна, жӀаьлин нускалаш, микроорганизмаш.

Хаало **тӀегӀанера доцу ораматаш** — хьерчаш а, текхаш а долу ораматаш а, эпифиташ а.

Коьрта компонент ю дитташ. Коллаш а, *дийна латтан чкъор* а ца хила тарло луьста баххьаш долчу хьуьнхахь. Дийна латтан чкъор йукъайогӀу йолуш йолу корсамаш, бецан ораматаш, коллаш.
## Билгалдахарш

Категори:Хьун
Залесный (Нижни Новгородан область)

**Залесни** () — Россин Федерацин Нижни Новгородан областан Бутурлинан кӀоштара дӀатесна эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан. 
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Бутурлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Дубенки (Мордови)

**Дубенки** () — Россин Федерацин эвла, Мордовин Дубёнкин кӀоштан административан центр.

## Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Дубёнкин кӀоштан индексаш

Категори:Дубёнкин кӀоштан нах беха меттигаш
Елизаветинка (Ртищеван кӀошт)

**Елизаветинка** () — Россин Федерацин Саратовн областан Ртищеван кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Ртищеван кӀоштан индексаш

Категори:Ртищеван кӀоштан нах беха меттигаш
Коржевка (Пензин область)

**Коржевка** () — Россин Федерацин Никольскан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Пензин областан индексаш 

Категори:Пензин областан Никольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Налитово

**Налитово** () — Россин Федерацин Ульяновскан областан Инзан кӀоштара дӀатесна эвла.
## Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Инзан кӀоштан индексаш 

Категори:Инзан кӀоштан нах беха меттигаш
Подгорни (Удмурти)

**Подгорни** () — Россин Федерацин Удмуртин Воткинскан кӀоштара эвла.
## Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4).  Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Воткинскан кӀоштан индексаш 

Категори:Воткинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кошелевка (Код ОКТМО 46653156161)

**Кошелевка** () — Россин Федерацин Москохан областан Ступинан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Ступинан кӀоштан индексаш

Категори:Ступинан кӀоштан нах беха меттигаш
Кадышево (ГӀезалойчоь)

**Кадышево** () — Россин Федерацин ГӀезалойчоьнан Тетюшин кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь. 
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 135  стаг (2010).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Тетюшин кӀоштан нах беха меттигаш
Ӏамат

**Ӏамат** — жайна, систематикин Ӏилма йаздина а доьшучу системехь лело жайна.

## Хьажа кхин
* Абат
* Wikiversity
* Global Education Leaning Community

## Билгалдахарш

Категори:Жайнаш
Кадыров Ӏабдулхьамидан Ахьмад

**Ахьмад-Хьаьжа Кадыров** (вина 1951 шеран 23 августехь, Карагандехь — 2004 шеран 9 май, Соьлжа-ГӀала).
Нохчийн динан а, пачхьалкхан а дакъалацархо. Нохчийн Республикин дуьххьарлера президент. Хьалха масийтта шарахь Ичкерин муфтий хилла.

Цуьнан ма-ярра цӀе ю: Къадирийн Ӏабдулхьамидан воӀ Ахьмад Хьаьжа.

## Биографи

### Схьавалар а хьалхо шераш
Вина Карагандехь Казахийн ССР. Иза ву Беной тайпан.

1957 шеран апрелехь КадыровгӀар Нохч-ГӀалгӀайн АССРе, цӀа баьхкира Хоси-Юртахь баха хойжира.

### Жималла
В 1968 шарахь БIачин-Юртан йуккъера школа чекхйаьккхира. Оцу шарахь комбайнеран курсашка Ӏама вахара Галл-ГӀалахь Науран кӀоштан.

1969 дуьйна 1971 шо кхаччалц совхозехь болх бийра «Новогрозненский» Гуьмсан кӀоштехь.

1971 шарахь Ахьмад, Нечерноземьехь Сибирехь а гӀишлош йеш белхаш бийра 1980 шо кхаччалц.

1976 шеран 5 октябрехь Хоси-Юртахь 25-шо долу Ахьмадан хила кӀант Рамзан.

### Дин Ӏамор а карьера а (1980—1991)
1980 шарахь Гуьмсера маьждиго 29-шо долу Ахьмад Узбекийн ССРе дин Ӏомо вахийтира, эцахь Бухаран Мир-Араб цӀе йолу медресе деша хӀоьттира. Ши шо даьлча цо медресе чекхйаьккхира (Кадыровс алларца 7 шарахь Ӏомо йеза курс 2-шарха Ӏемира, хӀунда аьлча дукху дерг жима волчу хенахь дуьйна хууш хела — 5 шо долуш КъорӀа дуьйшуш дара Ахьмадс)

## Билгалдахарш

Категори:Россин Федерацин турпалхой
Оренбурган пачхьалкхан университет

**Оренбурган пачхьалкхан университет**() — Оренбургера классикан университет. Кхоьллина 1955 шарахь.

### Факультеташ
* Географин а, геологин а факультет
* Математикин а, компьютеран технологийн а факультет
* Физикин  факультет
* Информацин а технологийн факультет
* Биологин-химин а факультет
* Финансийн-экономикин факультет
* Юридически факультет

## Билгалдахарш

Категори:Оренбург
Жедрино (Мордови)

**Жедрино** () — Россин Федерацин Мордовин Инсаран кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Инсаран кӀоштан индексаш 

Категори:Инсаран кӀоштан нах беха меттигаш
Еделево (Нижни Новгородан область)

**Еделево** () — Россин Федерацин Нижни Новгородан областан Бутурлинан кӀоштара дӀатесна эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан. 
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Бутурлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Томылово

**Томылово** () — Россин Федерацин Ульяновскан областан Кузоватован кӀоштара эвла.

## Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Кузоватован кӀоштан индексаш 

Категори:Кузоватован кӀоштан нах беха меттигаш
Безводовка (Оренбурган область)

**Безводовка** () — Россин Федерацин Оренбурган областан Бугурусланан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Бугурусланан кӀоштан индексаш 

Категори:Бугурусланан кӀоштан нах беха меттигаш
Безводовка (Самарин область)

**Безводовка** () — Россин Федерацин Самарин областан Челно-Вершинин кӀоштара эвла.
## Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4).  Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Челно-Вершинин кӀоштан индексаш 

Категори:Челно-Вершинин кӀоштан нах беха меттигаш
Аксаково (Мытищин кӀошт)

**Аксаково** () — Россин Федерацин Москохан областан Мытищин кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Мытищин кӀоштан индексаш 

Категори:Мытищин кӀоштан нах беха меттигаш
Апалиха (Саратовн область)

**Апалиха** () — Россин Федерацин Саратовн областан Хвалынскан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Хвалынскан кӀоштан индексаш

Категори:Хвалынскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кадыковка (Пензин область)

**Кадыковка** () — Россин Федерацин Пензин областан Наровчатан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Пензин областан индексаш 

Категори:Наровчатан кӀоштан нах беха меттигаш
Игнатовка (Вельскан кӀошт)

**Игнатовка** () — Россин Федерацин Архангельскан областан Вельскан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 132 стаг (2010 шо).

2010 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).

## Билгалдахарш

Категори:Вельскан кӀоштан нах беха меттигаш
Аппаково (Оршанкан кӀошт)

**Аппаково** () — Россин Федерацин Марий Элан Оршанкан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Оршанкан кӀоштан индексаш 

Категори:Оршанкан кӀоштан нах беха меттигаш
Воля (Нижни Новгородан область)

**Воля** () — Россин Федерацин Нижни Новгородан областан Княгининан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан. 
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 3 стаг (2010 шо).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Княгининан кӀоштан нах беха меттигаш
Кипрей

**Кипрей** () — Россин Федерацин Ульяновскан областан Мелекесскан кӀоштара эвла.
## Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Мелекесскан кӀоштан индексаш

Категори:Мелекесскан кӀоштан нах беха меттигаш
Лебяжье (Выборган кӀошт)

**Лебяжье** () — Россин Федерацин Ленинградан областан Выборган кӀоштара эвла.
## Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Выборган кӀоштан индексаш 

Категори:Ленинградан областан Выборган кӀоштан нах беха меттигаш
КугӀлан

**КугӀлан** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — ЖуьгӀа. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЖуьгӀа департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Новоселки (Мордови)

**Новоселки** () — Россин Федерацин Мордовин Чамзинкан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Чамзинкан кӀоштан индексаш 

Категори:Чамзинкан кӀоштан нах беха меттигаш
Рязаново (Удмурти)

**Рязаново** () — Россин Федерацин Удмуртин Селтин кӀоштара эвла.
## Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4).  Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Селтин кӀоштан индексаш

Категори:Селтин кӀоштан нах беха меттигаш
Куликовка (Пензин область)

**Куликовка** () — Россин Федерацин Пензин областан Тамалан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Пензин областан индексаш 

Категори:Тамалан кӀоштан нах беха меттигаш
Филипповка (Саратовн область)

**Филипповка** () — Россин Федерацин Саратовн областан Марксан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Марксан кӀоштан индексаш 

Категори:Марксан кӀоштан нах беха меттигаш
Просторы (Оренбурган область)

**Просторы** () — Россин Федерацин Оренбурган областан Кваркенан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Кваркенан кӀоштан индексаш 

Категори:Кваркенан кӀоштан нах беха меттигаш
Сабакаево (ГӀезалойчоь)

**Сабакаево** () — Россин Федерацин ГӀезалойчоьнан Рыбни Слободан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь. 
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 169  стаг (2010 ).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Рыбни Слободан кӀоштан нах беха меттигаш
Белокаменка (Ульяновскан область)

**Белокаменка** () — Россин Федерацин Ульяновскан областан Николаевкан кӀоштара эвла.
## Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Николаевкан кӀоштан индексаш 

Категори:Ульяновскан областан Николаевкан кӀоштан нах беха меттигаш
Головино (Медведеван кӀошт)

**Головино** () — Россин Федерацин Марий Элан Медведеван кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Медведеван кӀоштан индексаш 

Категори:Медведеван кӀоштан нах беха меттигаш
Пановка (Талдоман кӀошт)

**Пановка** () — Россин Федерацин Москохан областан Талдоман кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Талдоман кӀоштан индексаш 

Категори:Талдоман кӀоштан нах беха меттигаш
Славкино (Самарин область)

**Славкино** () — Россин Федерацин Самарин областан Сергиевскан кӀоштара эвла.
## Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь. 
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 45 адам леррана 2010 шарахь.

## Сахьтан аса

Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4).  Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Сергиевскан кӀоштан индексаш

Категори:Сергиевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Лобановка (Мордови)

**Лобановка** () — Россин Федерацин Мордовин Ельникин кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Ельникин кӀоштан индексаш 

Категори:Ельникин кӀоштан нах беха меттигаш
Бестужево (Нижни Новгородан область)

**Бестужево** () — Россин Федерацин Нижни Новгородан областан Арзамасан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан. 
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 15 стаг (2010 шо).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Арзамасан кӀоштан нах беха меттигаш
Мали Андреевка (Пензин область)

**Мали Андреевка** () — Россин Федерацин Пензин областан Нижни Ломован кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Пензин областан индексаш 

Категори:Нижни Ломован кӀоштан нах беха меттигаш
Горни (Оренбурган область)

**Горный** () — Россин Федерацин Оренбурган областан Оренбурган кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Оренбурган кӀоштан индексаш 

Категори:Оренбурган кӀоштан нах беха меттигаш
Баклуши (Аркадакан кӀошт)

**Баклуши** () — Россин Федерацин Саратовн областан Аркадакан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Аркадакан кӀоштан индексаш 

Категори:Аркадакан кӀоштан нах беха меттигаш
Гремучий (Павловкан кӀошт)

**Гремучий** () — Россин Федерацин Ульяновскан областан Павловкан кӀоштара эвла.
## Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Павловкан кӀоштан индексаш 

Категори:Ульяновскан областан Павловкан кӀоштан нах беха меттигаш
Абхазхойн Википеди

**[[:lbe:|Абхазхойн Википеди]]** (Аҧсны авикипедиа) — Абхазхойн маттахь долу Википедин дакъа. Болх бан йолаелла 2006 шерахь. Тахана Википеди чохь бу  йаззам. Массо нисдарийн дукхалла .

## Билгалдахарш

## Литература
: http://www.pandia.ru/text/78/391/17483.php

Категори:Википедин дакъош
Вишневи (Октябрьскан кӀошт)

**Вишневи** () — Челябинскан областан Октябрьскан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: билгесаш.

## Билгалдахарш

Категори:Челябинскан областан Октябрьскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Волчанка (Самарин область)

**Волчанка** () — Россин Федерацин Самарин областан Красноармейскан кӀоштара эвла.
## Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь. 
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 482 адам леррана 2010 шарахь.

## Сахьтан аса

Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4).  Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Самарин областан Красноармейскан кӀоштан индексаш 

Категори:Самарин областан Красноармейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Бакъдерг

**Бакъдерг** — ойла яран гносеологин амалш шен цхьан хӀумана хьокъехь. Бакъ ойла олу иза цӀена ялахь.

## Этимология
Происходит от краткого прилагательного женского рода "иста" путем добавления суффикса "ин" (см. пример "А" ниже), которое, в свою очередь, происходит от слова иск ("к" меняется на "т" по правилу чередования согласных старославянской речи, см. пример "В")

Пример "А":

ст.-слав. среда -> рус. серед**ин**а;

ст.-слав. говяда -> рус. говяд**ин**а;

ст.-слав. велика -> рус. велеч**ин**а

ст.-слав. всяка -> рус. всяч**ин**а;

ст.-слав. тиха -> рус. тиш**ин**а

ст.-слав. стара -> рус. стар**ин**а

ст.-слав. слаба -> рус. слаб**ин**а

Пример "В"

Архаизмами данного правила в русской речи являются:

пус**к** -> пус**т**ить;

блес**к** -> блес**т**еть;

лас**к**ать -> лас**т**иться

очер**к** -> очер**т**ить

пау**к** -> пау**т**ина  ст.-слав. паучина (чья?)

ст.-слав. иудеис**т**ии -> рус. иудес**к**ие;

ст.-слав. израильс**т**ии -> рус. израильс**к**ие

исчина

ст.-слав. на**ч''и''н''а***ти (за*'ч*и*н*а***ти) -> рус. начинать (зачинать);

ст.-слав. на**ч*я***ти (за**ч*я***ти) -> рус. начать (зачать);

ст.-слав. на**ч*я***ло (за**ч*я***ло) -> рус. начало (зачало)

ис**к** -> ис**т**а/ис**ч**я  -> ис**ч**''и''н''а''

Ис**т**а (под ударением первая гласная "и")

ис**ч'''Я (под ударением вторая гласная "а", которая, по правилам старославянской речи, йотируется ударением)

Любой поиск строится на вопросе, любой вопрос, по правилам старославянской речи, начинается с "к" (кой, кая, кое, кем, кому, когда) или "ч" (чий,чия, чие,чем, чему)

Любое нахождение строится на ответе, любой ответ, по правилам старославянской речи, начинается с "т" (той, та, то, тем, тому, тогда)

## Билгалдахарш

Категори:Бакъдерг
Каменни Брод (Мордови)

**Каменный Брод** () — Россин Федерацин Мордовин Ельникин кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Ельникин кӀоштан индексаш 

Категори:Ельникин кӀоштан нах беха меттигаш
Елаур (Нурлатан кӀошт)

**Елаур** () — Россин Федерацин ГӀезалойчоьнан Нурлатан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь. 
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 437  стаг (2010).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Нурлатан кӀоштан нах беха меттигаш
Силикатни (Медведеван кӀошт)

**Силикатни** () — Россин Федерацин Марий Элан Медведеван кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Медведеван кӀоштан индексаш 

Категори:Медведеван кӀоштан нах беха меттигаш
Кармалей (Нижни Новгородан область)

**Кармалей** () — Россин Федерацин Нижни Новгородан областан Починкин кӀоштара дӀатесна эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан. 
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Починкин кӀоштан нах беха меттигаш
Актау (Башкирийчоь)

**Актау**  () — Башкирийчоьнан Баймакан кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Акмурунски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 293 стаг (2009 шо).
Поштан индекс — 453676, код ОКАТО — 80206807002.

## Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:

## Билгалдахарш

## Хьажоргашаш
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.

Категори:Башкирийчоьнан Баймакан кӀоштан нах беха меттигаш
Арчиловка

**Арчиловка** () — Россин Федерацин Ульяновскан областан Стари Майнан кӀоштара эвла.
## Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Стари Майнан кӀоштан индексаш

Категори:Стари Майнан кӀоштан нах беха меттигаш
Демидовски (Кировн область)

**Демидовски** () — Кировн областан Лузан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:

2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).

## Билгалдахарш

Категори:Кировн областан дӀатесна нах беха меттигаш
Категори:Кировн областан Лузан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Садовка (Балтайн кӀошт)

**Садовка** () — Россин Федерацин Саратовн областан Балтайн кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Балтайн кӀоштан индексаш 

Категори:Балтайн кӀоштан нах беха меттигаш
Кологреевка (Пензин область)

**Кологреевка** () — Россин Федерацин Пензин областан Городищенан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Пензин областан индексаш 

Категори:Пензин областан Городищенан кӀоштан нах беха меттигаш
Матвеевка (Оренбурган область)

**Матвеевка** () — Россин Федерацин Оренбурган областан Сорочинскан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Сорочинскан кӀоштан индексаш 

Категори:Сорочинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Красные Горы (ГӀезалойчоь)

**Красни Горы** () — Россин Федерацин ГӀезалойчоьнан Кукморан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь. 
## Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 103  стаг (2010).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

Категори:Кукморан кӀоштан нах беха меттигаш
Скрипино (Москохан область)

**Скрипино** () — Россин Федерацин Москохан областан Воскресенскан кӀоштара дӀатесна эвла.
## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Воскресенскан кӀоштан индексаш 

Категори:Москохан областан Воскресенскан кӀоштан нах беха меттигаш