Терешкова, Валентина Владимировна

**Терешко́ва Валенти́на Влади́мировна** (йина 1937 6 мартехь, Йоккха Масленниково эвла, Тутаевн кӀошт, Ярославлан область) — ССРС лётчик-космонавт, дуьненахь дуьххьарлера зуда-космонавт (1963), Советийн Союзан Турпалхо (1963), авиацин инарла-майор (1995).

ССРС Лакхара Советан VII—XI кхайкхаман депутат, ССРС Лакхара Советан Президиуман декъашхо. Советийн зударийн комитетан корта.

Россин политик, Россин Федерацин Пачхьалкхан думан депутат, «Цхьааллин Росси» партин Лакхара советан декъашхо.

## Бералла а, къуоналла а
Терешкова Валентина йина Ярославлан областера Тутаев гӀалан гергара Йоккха Масленниково эвлахь, Белоруссера схьабовлар долчу, ахархойн доьзалехь. Да — Терешков Владимир Аксёнович (1912—1940), схьаваьлла Могилёвн областера Белыничски кӀоштан Выйлово эвлара, тракторист болх беш вара. 1939 шарахь ЦӀен эскаре кхайкхина, тӀепаз вайна советийн-финийн тӀамехь. Нана — Терешкова (йинчу хенахь Круглова) Елена Фёдоровна (1913—1987), схьайаьлла Витебскан областера Дубровенски кӀоштан Еремеевщина эвлара, текстилан фабрикан белхало. Доьзалехь кхин а йара йоккхаха йолу йиша Людмила а, жимаха волу ваша Владимир а.

1945 шарахь йахара Ярославль гӀаларчу йуккъерачу № 32 йолчу ишколе (хӀинца ишколо цуьнан цӀе лелайо). Мукъачу хенахь домра олу пондар лакха Ӏемаш йара. ВорхӀ класс чекхйаьккхира 1953 шарахь.

Доьзалан гӀодархьама, 1954 шарахь Валентина балха йахара Ярославлан чкъургийн заводе вовшахтосу-вулканизацин цехе кечаман операцин хӀазаршдийриг дарже, урхалла деш йара пурх-хадоран чархан. Оцу хеннахь 1954—1955 шерашкахь дийшира Ярославль гӀалан белхалойн кегийрхойн суьйренан № 10 йолу ишколан 8—9 классашкахь.

1955 шеран апрелехь дуьйна болх бира Ярославлан техникин кӀадийн «Красни Перекоп» комбинатан асаровницан цехехь ровничница даржехь (комбинатехь къахоьгуш йара цуьнан нана а, йоккхаха йолу йиша а). 1955 - 1960 шерашкахь балхана йукъара а ца йолуш дийшира Ярославлан йайн промышленностан тӀаьхьашхан техникумехь бамбахьовзаран техник-технолог говзаллийна. 1957 шарахь комсомоле йелира. 1960 шеран 11 августера 1962 шеран март кхаччалц — «Красни Перекоп» комбинатан ЕЛККС комитетан мукъайаьккхина секретарь. Комбинатан оьздангаллин цӀен халкъан гӀирсийн оркестрехь домра локхуш йара.

1959 шарахь Ярославлан аэроклубехь Ӏамийра четарийн спорт (90 чукхоссайелира кеман тӀийра).

2011 елда ул Ярославль региональ исемлегендә Берләшкән Россия партиясеннән Россия Дәүләт Думасына сайланды. Терешкова, Елена Мизулина, Ирина Яровая һәм Андрей Скоч  белән берлектә, христиан кыйммәтләрен яклау буенча фракцияләрара депутат төркеме әгъзасы; Бу потенциалда ул Россия Конституциясенә үзгәрешләр кертүне хуплады, аның нигезендә "Православие - Россиянең милли һәм мәдәни үзенчәлеге нигезе". Федераль структура һәм җирле үзидарә буенча Дәүләт Дума Комитеты Рәисе урынбасары 2011 елның 21 декабреннән.

## Космонавтийн тобанехь

Советийн космонавтийн хьалхара аьттонца дина хьалахецаршла тӀаьхьа Королёв Сергейн дагадеира космосе хьалахеца зуда-космонавт. 1962 шо долалуш лаха буьйлабелира иштта хьуьнарш долуш зуда: парашютистка, хан 30 шо кхачанза, локхалла 170 см ца кхочуш, йозалла 70 кг ца кхочуш. БӀенех хаьржира пхи кандидатура: Ёркина Жанна, Кузнецова Татьяна, Пономарёва Валентина, Соловьёва Ирина, Терешкова Валентина.

Космонавтин тобане дӀоьцушехь Терешкова кхечу йоьӀаршца кхайкхира хан тоьхначу тӀеман гӀуллакхе салтичун дарже.

### Кечам

## СовгӀаташ а, сийлахь цӀераш а

### Квалификаци
### Спортин кхиамаш
### ТӀеман цӀераш
### Россин а, ССРС а совгӀаташ
### Кхечу мехкийн совгӀаташ
### Ӏилманан а, йукъараллин а, динан а кхолламийн совгӀаташ
### ГӀаланийн сийлахь гражданин
### Хьаккъаш къобалдар
Терешкован цӀераш техкина:
* **[[Терешкова (беттан кратер)|Беттан тӀийра кратер]]**;
* жима планета 1671 Chaika (цуьнан кхайкхаман цӀарца — «Чайка»);
* Терешкован оазис - Антарктидера Паччахьан кӀентан Улафан берд тӀехь (координаташ: ), билгалбина САЭ картин тӀехь 1962 шарахь, цӀе тиллина 1965 шарахь йа хьалха;
* тайп-тайпанчу гӀаланийн урамашна, царна йукъахь: Александров, Балахна, **[[Терешкован орам (Балашиха)|Балашиха]]**, Витебск, Владивосток, Гродно, Данков, Дзержинск, Донецк, Иркутск, Ишимбай, Кемерово, Клин, **[[Терешкован урам (Королёв)|Королёв]]**, Кострома, Красноярск, Ленкорань, **[[Терешкован урам (Липецк)|Липецк]]**, Минвод, Мытищи, Нижни Новгород, **[[Терешкован урам (Новосибирск)|Новосибирск]]**, Новочебоксарск, Новочеркасск, Оренбург, Пенза, Петропавловск-Камчатски, Рубцовск, Соьлжа-ГӀала, Улан-Удэ, Ульяновск, **[[Терешкован урам (Ярославль)|Ярославль]]**, Гуьмсен проспект, Тверехь майда, Евпаторехь хин йист;

#### Поштан маркаш
Тайп-тайпанчу мехкашкахь арахецна Терешкован лерина поштан марканаш:

Файл:The Soviet Union 1963 CPA 2890 stamp (Second 'Team' Manned Space Flight. Portrait of Valentina Tereshkova).jpg|ССРС поштан марка, Лесегрин болх, 1963 шо
Файл:The Soviet Union 1963 CPA 2886 stamp (Second 'Team' Manned Space Flight. Valentina Tereshkova and the 'Vostok 6' spacecraft).jpg|ССРС поштан марка, 1963 шо
Файл:The Soviet Union 1963 CPA 2888-2889 se-tenant horizontal pair (Second 'Team' Manned Space Flight. Bykovsky and Tereshkova in space helmets).jpg|ССРС поштан марканаш вовшахтасар, 1963 шо
Файл:Rus Stamp GSS-Tereshkova_Russia.jpg|Россин поштан марка, 2003 шо
File:RUSMARKA-1717.jpg|Россин поштан марка, 2013 шо
Файл:Stamps of Germany (DDR) 1963, MiNr 0993.jpg|ГДР поштан марка, 1963 шо
Файл:Stamps of Germany (DDR) 1963, MiNr 0994.jpg|ГДР поштан марка, 1963 шо
Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1110.jpg|Азербайджанан поштан марка, 2013 шо


## Хьажа кхин а
* Савицкая, Светлана Евгеньевна
* Кондакова, Елена Владимировна
* Серова, Елена Олеговна

## Билгалдахарш

## Литература
* *Николаева-Терешкова В. В.* Вселенная — открытый океан! — М.: Правда, 1964. — 200 с., 140 000 экз.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Хьажоргаш

* 
* Биография в энциклопедии «Космонавтика».
* Биография на peoples.ru
* 
* Валентина Терешкова, президент РАМС 
* Терешкова: по просьбе Королёва я не один десяток лет хранила эту тайну
* Королёв обещал, что мы все полетим в космос
* Валентина Терешкова. Улица Восьмого марта. Воспоминания Валентины Терешковой о военном детстве.
* Профиль Валентины Терешковой на сайте Государственной думы
* Почётные граждане города Байконур  // Официальный сайт администрации г. Байконур
* Фотографии с Валентиной Терешковой на портале «История России в фотографиях»
* Испытатель космической техники развеяла мифы о полёте Терешковой // РИА, 15 июня 2018

Категори:РФ гуманитарийн гӀуллакхийн областера Пачхьалкхан совгӀатан лауреаташ
Категори:Хьалхара зударий говзаллехь
Категори:ССРС четаран спортан говзанча
Категори:Зударий-авиаторш
Категори:Зударий-космонавташ
Категори:Зударий-инарлаш
Категори:Калугин сийлахь гражданаш
Категори:Ярославлан сийлахь гражданаш
Категори:Витебскан сийлахь гражданаш
Категори:Братиславан сийлахь гражданаш
Категори:Гюмрин сийлахь гражданаш
Категори:ССКП ЦК декъашхой
Категори:Россин дахаран партин декъашхой
Категори:«Йкъара Россин» декъашхой
Категори:Йерригсоюзан йукъараллашна а, фондашна а тӀийра ССРС Халкъан депутаташ
Категори:Россин Федерацин бакъболу пачхьалкхан 1 классан хьехамчаш
Категори:Ярославлан областан думан депутаташ
Категори:ССРС 11 кхайкхаман Лакхара Советан депутаташ
Категори:ССРС 10 кхайкхаман Лакхара Советан депутаташ
Категори:ССРС 9 кхайкхаман Лакхара Советан депутаташ
Категори:ССРС 8 кхайкхаман Лакхара Советан депутаташ
Категори:ССРС 7 кхайкхаман Лакхара Советан депутаташ
Категори:Россин Федерацин VI кхайкхаман Пачхьалкхан думан депутаташ
Категори:Преподобни Евфросинийн, Москохан сийлахь стун орденан кавалераш
Категори:Преподобни Серафим Саровскийн II тӀегӀанера орденан кавалераш
Категори:Бургасан сийлахь гражданаш
Категори:Плевенан сийлахь гражданаш
Категори:Россин зударий-политикаш
Категори:ССРС Лакхара Советан Президиуман декъашхой
Категори:Байконуран сийлахь гражданаш
Категори:ССКП XXIII гуламан векалш
Категори:ССКП XXIV гуламан векалш
Категори:ССКП XXV гуламан векалш
Категори:ССКП XXVI гуламан векалш
Категори:ССКП XXVII гуламан векалш
Категори:РИА Сийлахь декъашхой
Категори:Россин Федерацин VII кхайкхаман Пачхьалкхан думан депутаташ
Категори:РФ Правительствон Ю. А. Гагаринан цӀарах совгӀатан лауреаташ
Категори:Поштан марканаш тӀехь дехкина адамаш
Категори:ТӀеман-хӀаваан инжинерийн Н. Е. Жуковскийн цӀарах академи чекхйаьккхинарш
Категори:Терешкова Валентина