open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Воронина, Екатерина Алексеевна

**Екатерина Алексеевна Воронина** (йина 1946 шеран 19 ноябрехь Москохахь) — советийн а, Россин а актер.

## Биографи
Воронина Екатерина йина 1946 шеран 19 ноябрехь Москохахь. Чекхйаьккхира Йерригроссин пачхьалкхан кинематографин С. А. Герасимовн цӀарах университет (ЕПКИ) театран а, кинон а актер говзаллица. Актёрийн факультет. ССРС халкъан артистан Бабочкин Борис Андреевичан пхьолгӀа.

Институт чекйаьккхинчул тӀаьхьа болх беш йу Горький Максиман цӀарах киностудехь.

1972 шеран 14 июлехь маре йахара актёр а, режиссёр а волчу Никоненко Сергейга. Майрачуьнца цхьаьна 1994 шарахь йиллира «Есенинан оьздангаллин йукъ» Арбатехь, хӀинца цигахь директоран даржехь йу. Майрачуьн фильмашкахь дукха ролаш ловзийна. Россин Кинематографистийн бертан декъахо йу, Россин Актерийн гильдин декъахо йу.

## Кинохь ролаш
*  — Тиша автобус чохь — *нускал*
*  — Москох — Кассиопея
* 1972 — Къилбаседа флотан юнга — *турпалхочун нана*
*  — ХӀумма а доцург — *хьешан цӀенна администратор*
* 1976 — Веснухинан фантазеш — *Веснухина*
*  — Ткъа тхьн тийна ду… — *Лидия*
* 1977 — ГӀуллакхан роман
*  — ЦӀиййаларша берташ боху — *Фаина*
* 1978 — Генара марш — *парикмахер*
*  — Дукха везачуьнца ма къаста — *Шумилова*
* 1979 — ЭттӀа стигал — *Геркис*
*  — КъинтӀера довла — Ӏадика йойла — *Антонина*
*  — Цигонин ирс — *Ленка*
* 1981 — Апрелан гӀенаш — *Настя*
*  — Буса хилларг — *бакъ йолу Укладова Галина Семёновна*
* 1982 — Иза ваийта лаьа — *Вера, Вовкин нана*
* 1982 — ПАИ инспектор — *«Москвичан» пассажир*
*  — Веза. Хьоьжу. Лена — *Лена*
* 1983 — Дамийн танго — Ольга, *Фёдоран зуда*
* 1983 — Билгалонаш ца йо Ӏуьйре — *ишколан директор*
*  — Хьо валалахь къинтӀера вала — сирлачу аматерниг
* 1984 — Джура — Мин-Орхарера таллархо — *Елена Сергеевна*
*  — Баьхкинчеран кема — *Зименкова Татьяна*
*  — Кхана хилла тӀом — *ишколан директоран зуда*
*  — Публикаци — *Маринин нана*
* 1988 — Ёлки-палки! — *Люба*
*  — Доьзал берг — *Верочка*
*  — Хьан майра оьшу — *Лена, зуда*
*  — Америке ваха лаьа — *Игоран нана*
* 1993 — Ца лаьа зуда йало! — *Раиса*
*  — Курортан роман (сереш «Кхолламан некъаш къаьстачохь», «Жиналла») — *КӀайн буозбунчахо Стелла Аполлинарьевна*
*  — Ӏуьйрре уьш самбевлла — *дарархочун зуда*
*  — Бахам — *совдегаран зуда*
*  — Безам безам санна — *Галанова*
*  — Аннушка — *Раиса*
*  — Генара хан йоцуш (15-гӀа сери «Хьалхарчу заманара кехаташ») — *Светлана Булкина*
*  — Даха лаьа — *Марья*

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 

Категори:ЕПКИ арахецнарш
Каневский, Леонид Семёнович

**Леонид Семёнович Каневский** (; ) — советийн, израилан, россиян театран, кинон, дубляжан актёр а, телекуьйгалхо а, Россиян Советийн Федеративан Социалистийн Республикин сийлахь артист (1984) а ву. Россиян жуьгтийн конгрессан йукъараллин кхеташонан декъашхо ву. 2006-чу шарера схьа дуьйна — НТВ телеканал тӀехь гойтучу «Таллам бина…» цӀе йолчу программин куьйгалхо ву.

Категори:ССРС актёраш
Римлойн шуре

**Римлойн шуре** (латинан маттахь *Imperium Romanum;* Койне маттахь Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων-*Basileía tōn Rhōmaíōn) —* Ширачу Руман пост-республикин мур бу. Цу муьрехь Руман имперехь автократин урхалла дара, иштта цо Европехь, Лаьттайуккъехь дӀалоцура даккхий мехкаш. Цо Лаьттайуккъера хӀордан йерриг хийист дӀалоцура. Руман империн истори йолайелла Октавиан Август паччахь хӀоттарца (вайн эрил хьалха 27-гӀа шо). Ткъа 476-чу шарахь иза шина декъе йекъайелла: Малхбузера, Малхбалехьара.

Константинополь нана-гӀала йолу Руман империн Малхбалехьара дакъа кхиъ 977 шарахь хилла- ткъа 1453-чу шарахь иза доьжна.

## Империн истори муьрашка йекъар
Руман импери муьрашка йекъар тайп-тайпана хуьлу. Иштта, цуьнан пачхьалкхан-бакъонан дӀахӀоттам къастош билгалбоккху шиъ коьрта мур:

1. **Принципат** — республикин, монархин амалш йукъайогӀу пачхьалкхан дӀахӀоттаман кеп йу (цигахь республикин Ӏедалан меженийн дуьхьалонца тӀеман монархи йара). Хилла вайн эрил хьалха 1-чу бӀешарахь — вайн эран 3-чу шарахь). Принципатин рогӀера муьраш хилла:

* Юли-Клавди некъенан урхалла, принципатин система кхоллайалар (вайн эрил хьалха 27-гӀа шо- вайн эран 68-гӀа шо)

* Веа императорийн шо — Ӏедалан йоккха кризис (68-69)

* ФлавиегӀеран а, АнтониевгӀеран некъийн урхалла — принципатан системан заза даккхар (69-192)
* СевергӀеран некъенан урхалла — тӀеман-бюрократин система кхоллайалар (193—235)
* КхоалгӀачу бӀешеран кризис — Руман империн йоккха социалан-экономикин, политикин кризис (235—284).

2. **Доминат** (284—476) — монархех тера йолу политикин система йу. Цу муьрехь билгалйоккху рогӀера этапаш:

* Диоклетианан, 1-чу Константинан урхалла — доминатан системан кхоллайалар, хьукме (административни), тӀеман, социалан-экономикин реформаш (284—337)
* вайн эран 4-чу бӀешеран импери — система чӀагӀлуш схьайогӀуш йара, империн Малхбузера, Малхбалехьара декъаш политикин дӀас къастор (337—395)
* импери шина декъе йекъайалар — Малхбузера, Малхбалехьара (395—476).

Руман империн истори маца чекхйаьлла цхьатерра билгал ца доккху историкаш. Цхьаболчара Малхбузера дакъа 476-чу шарахь доьжна олу, цу шарахь император волу Ромул Август дӀаваьккхина. Ткъа кхечара билгалдоккху 480-гӀа шо, цу шарахь кхелхина тӀаххьара бакъонан император Непот. Малхбалехьара декъан пачхьалкхалла хийцалуш кхиъ эзар шарахь хилла. И дакъа дожар хила тарло 5-чу бӀешеран чаккхенгахь, йа 610-чу шарахь, 1204-чу шарахь, 1453-чу шарахь, кхин а.

## Билгалдахарш

Категори:Руман импери
Абрамова, Светлана Михайловна

**Абра́мова Светла́на Миха́йловна** (йина 1987 шеран 2 июлехь, Ленинградехь) — Россин телехьалхелелорг, журналист, телевизионан программийн автор, йукъараллин гӀуллакхо. Алсама гӀарайаьлла реалити-шоу «Итт шо къона» хьалхелелорг санна, иза кхоллайелира «РЕН ТВ» тӀехь, ткъа тӀаьхьа гайтира «Хьалхара канал» тӀехь.

## Биографи
Йина 1987 шеран 2 июнехь Ленинградехь, инженеран Абрамов Михаил Николаевичан а, метрологан Фотина Инна Вениаминовнин а доьзалехь. Ишкол чекхйаьккхича хаьржира тайп-тайпана кхаа говзаллин йукъахь: журналистикин, юриспруденцин, театран говзаллин, шен харжам сацийра юриспруденцин тӀехь. 2008 шарахь чекхйаьккхира Петарбухан пачхьалкхан университетан, юридически факультет (гражданийн бакъонан кафедра).

2009 шарахь Москохахь чекхйаьккхира Лакхара къоман телевизионан а, радион а ишкол, тӀаккха болх бан йолаелира телевизионехь. 2009 – 2010 шерашкахь дийшира Европин Colour & Style имиджан ишколехь говзаллица «Долара хатӀ».

Телевизионехь болх бан йолаелира 2009 шарахь. Карьера йолийра керланаш гайтарехь — шарахь болх бира спортан хаамийн хьалхелелорг дуьххьал дӀа эфирехь «Рен ТВ» телеканалехь. 2010 - 2011 шерашкахь йара «Прессе хьажар» рубрикин хьалхелелорг «РЕН ТВ» хаамийн арахецаршкахь.

## Телепроекташ
* «Спортан керланаш» (РЕН ТВ, 2009—2011)
* «Прессе хьажар» (РЕН ТВ, 2010—2011)
* «Нахан йукъа валар» (РЕН ТВ, 2011—2012)
* «БӀе процент» (РЕН ТВ, 2012—2014)
* «10 шо къона» (РЕН ТВ / «Хьалхара канал», 2014—2018)
* «Чомах дерг къуьйсуш дац» (World Fashion Channel, 2017—2018)
* «Россин Ӏуьйре» (Росси-1, 2020 дуьйна)

## Шен дахар
2017 шеран аьхка Абрамова Светлана маре йахара физике Ларсен Антоне. ЙоӀ йу Николь (20.07.2018).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Официальный сайт Светланы Абрамовой
* Проект «На 10 лет моложе». Первый канал
* Шоу «О вкусах не спорят». World Fashion Channel
* Светлана Абрамова в проекте «Пацанки» на телеканале «Пятница!», 2 сезон, выпуск 10, от 20.10.2017

Категори:Петарбухан пачхьалкхан университетан юридически факультетера арахецнарш
Эпупа, Оливия

**Оливия Эстер Жанна Эпупа́** (; йина 1994 шеран 30 апрелехь Парижехь, Франци) — французийн профессионалан баскетболхо, ловзу Зударийн къоман баскетболан лигин (ЗКъБЛ) «Канберра Кэпиталз» командехь. 2016 шеран ДКъБА драфтехь цхьанне командо ца хаьржира. Ловзуш йу ловзар дӀахьо турслочун позицехь. Зударийн КъБЛ чемпион (2020), ткъа кхин а зударийн КъБЛ финалан уггаре мехала ловзархо.

Францин къоман гулйина командин йукъахь дакъа лецира 2016 шеран Олимпийн ловзаршкахь Рио-де-Жанейрохь а, 2018 шеран дуьненан чемпионатехь Испанехь, ткъа кхин а йехира детин мидалш тӀаьхьий-хьалхий кхаа Европин чемпионатехь 2015 шарахь Мажаройчохь а, Румынехь а, 2017 шарахь Чехехь, 2019 шарахь Сербехь а, Латвехь а.

## Хьалхара шераш

Эпупа Оливия йина 1994 шеран 30 апрелехь Францин коьрта шахьрахь Парижехь.  

## Профессионалан карьера

## Къоман гулйина командера карьера

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профайл на сайте fiba.com
* Профайл на сайте wnbl.basketball
* Профайл на сайте eurobasket.com
* Олимпийская статистика на сайте Sports-reference.com 

Категори:Францин баскетболхой
Категори:Баскетболех ловзаран Францин гулйина командин ловзархой
Категори:Баскетболхой 2016 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:ЗБК «Ланды» ловзархой
Категори:ЗБК «Тулуза» ловзархой
Категори:ЗБК «Вильнёв-д’Аск» ловзархой
Категори:ЗБК «Галатасарай» ловзархой
Категори:ЗБК «Бешикташ» ловзархой
Категори:«Канберра Кэпиталз» ловзархой
Жирко, Елена Николаевна

**Жирко Елена Николаевна**, мааре йаханчул тӀаьхьа **Маренчикова** (; йина 1968 шеран 16 февралехь, Днепропетровскехь, УССР, ССРС) — советийн а, украинин а баскетболхо. Олимпийн чемпион (1992). ССРС спортан хьакъ долу говзанча (1992). ТӀелатархо.

Чекхйаьккхина Киевн физикин оьздангаллин институт.

## Биографи
Левзина «Сталь» Днепропетровск (1984—1989), «Динамо» Киев (1989—1993), «Ружомберок» Словаки (1994—2000), «Гамбринус Брно» (2001), «Истробанка» Словаки (2001—2004), «Тайгер Велс» Австри (2004—2006), «Днепр» Днепропетровск (2007) командаш йукъахь.

1992 шеран Олимпийн чемпион, Европин чемпион (1991, 1995), MVP EURO-1995, ССРС чемпион (1991, 1992), Украинин чемпион (1993, 2007), Словакин чемпион (1995—2000), Австрин чемпион (2005), Австрин кад баьккхинарг (2005), Евролигин толамхо (1999, 2000).

Категори:Баскетболан Европин чемпионаш
Категори:Баскетболисташ 1996 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболех ловзаран ССРС чемпионаш
Категори:Баскетболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой
Категори:ЗБК «Сталь» Днепропетровск ловзархой
Категори:ССРС баскетболхой
Категори:Украинин баскетболхой
Категори:ССРС Спортан хьакъ долу говзанчаш
Категори:Баскетболех ловзаран Олимпийн чемпионаш
Категори:Цхьаьнатоьхна командера Олимпийн чемпионаш
Категори:1992 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:Баскетболисташ 1992 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:ЗБК «Динамо» Киев ловзархой
Категори:ЗБК «Ружомберок» ловзархой
Категори:ЗБК «Брно» ловзархой
Категори:ЗБК «Днепр» ловзархой
Категори:Украинин физикин кхиоран а, спортан а къоман университетан арахецархой
Вашингтон, Коквис

**Коквис Макебра Вашингтон** (; йина 1971 шеран 17 январь, Флинтехь, Мичиган, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо, левзина зударийн къоман баскетболан ассоциацехь. Шен кандидатура 1997 шеран ДКъБА драфте ца хӀоттийра, амма шолгӀа шо доладалале контракт йаздира «Нью-Йорк Либерти» клубаца. Левзина ловзар дӀахьо турслочун позицехь. Спортан карьера йоьдуш NCAA ша ловзу «Нотр-Дам Файтинг Айриш» командин тренеран штаб йукъа йахара. ХӀинца йу студентийн «Пенн Стэйт Леди Лайонс» командин коьрта тренер.

## Хьалхара шераш
Коквис Вашингтон йина 1971 шеран 17 январехь Мичиган штатера Флинт гӀалахь, цуьнан ши ваша (Амир а, Деандре а) а, йиъ йиша (Индия, Стефани, Кеньятта, Кортни) а йу. Цуо дешна циггахь Центран йуккъерачу ишколехь, меттигерачу баскетболан командехь а ловзуш.

## Студентийн карьера

## Профессионалан карьера

## Тренеран карьера

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профайл на сайте WNBA.com
* Профайл на сайте justsportsstats.com
* Статистика в WNBA на сайте Basketball-reference.com 
* Профайл главного тренера на сайте gopsusports.com

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:АЦШ баскетболан тренераш
Категори:«Портленд Пауэр» ловзархой
Категори:«Нью-Йорк Либерти» ловзархой
Категори:«Хьюстон Кометс» ловзархой
Категори:«Индиана Фивер» ловзархой
Железнодорожни разъезд № 15

**Железнодорожни разъезд № 15** —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла.

Таловкан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

## Билгалдахарш

Категори:Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Гумашвили, Омар Никович

**Омар (Шота) Никович Гумашвили** (1945 шеран 2 март - 2020 шеран 24 октябрь) - нохчийн спортхо (самбо), спортан журналист, нохчийн спортан журналистикан бух биллинчарах цхьаъ, СССР спортан говзанча.

## Дахар
Вина 1945 шеран 2 мартехь Джуокьал юртахь (Ахметан кӀошт, Гуьржийчоь). 1963 шарахь цо чекхйаьккхира Гуьржийн ССР Цхалтубски кӀоштехь йолу школа-интернат. Дешна ваьллачул тӀаьхьа иза Соьлжа-ГӀале цӀавеара. 1968 шарахь цо чекхйаьккхина Нохч-ГӀалгӀайн хьехархойн институт. Институт чекхйаьккхича иза хьажийра ТӀехьа-Мартанера № 2 йолу школе хьехархон болх бан. Амма цуьнан болх бар ца нисделира — иза эскаре дӀавигир. Армехь иза вара Соьлжа-ГӀалин МВД спортан взводехь.

Иза чекхйаьккхинчул тӀехьа цо дукха болх бира тайп-тайпана спортан организацишкахь. Цо газеташкахь а, журналашкахь а, радиохь а, телевиденехь а кест-кеста буьйцура нохчийн спортхой а, цера кхиамаш а.

2009 шарахь Соьлжа-ГӀалахь арахийцира цо йазйина книга «Спортивные звёзды Чечни». Цу чохь цо буьцура нохчийн спортхой а, тренераш а, цера дахар а. Оцу книган чохь дара гулдина дукха нахан ца гина суьрташ а.

## Библиографи
* 

## Хьажоргаш
* Мовлади Абдулаев. 75-летний юбилей Омара Гумашвили. Энциклопедия чеченского спорта. 2020 шеран 25 март.
* Мовлади Абдулаев. Книга о знаменитых спортсменах Чечни. Энциклопедия чеченского спорта. 2005 шеран 10 март.

Категори:Нохчийн самбисташ
Лакха Бакълукх

**Лакха Бакълукх** () — ДегӀастанан Шемалан кӀоштара эвла.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Шемалан кӀоштан нах беха меттигаш
Лиознова, Татьяна Михайловна

**Лио́знова Татья́на Миха́йловна** (**Моисе́евна**) (1924 20 июль, Москох — 2011 29 сентябрь, Москох) — советийн кинорежиссёр, сценарист, хьехархо. ССРС Халкъан артист (1984). РСФСР Пачхьалкхан вежарийн ВасильевгӀеран совгӀатан лауреат (1976).

## СовгӀаташ а, сийлахь цӀераш а
* РСФСР Сийлахь исбаьхьаллин гӀуллакхо (1969 шеран 18 августехь) — *советийн киноговзаллин областехь гӀуллакхаш дарна*
* РСФСР Халкъан артист (1974 шеран 4 сентябрехь) — *советийн киноговзаллин областехь гӀуллакхаш дарна*

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Татьяна Лиознова: «Достаточно просто любви к актёрам»
* Статья Яна Левченко, посвящённая творческому пути Лиозновой 
* Досье ИТАР-ТАСС

Категори:ЕПКИ арахецнарш
Категори:ЕПКИ хьехархой
Категори:ССРС кинематографистийн бертан декъашхой
Категори:ССКП декъахой
Категори:Адамаш:М. Горькийн цӀарах киностуди
Категори:Социалистий реализм
Категори:Адамаш:Антисионизм ССРС
Категори:ДӀабоьхкинарш Донской кешнашкахь
Категори:Зударий-режиссёраш
Категори:ССКП XXVII гуламан векалш
Куокканен, Рауна

**Куокканен Рауна** (, йина 1971 шарахь, Утсйокехь) — финнийн Ӏилманча-, Финляндин саамийн векал. Политологин а, экологин оьздангаллин а областехь Ӏилманан талламаш беш йу, доккхаха долчу декъана, белхийн тематика йоьзна йу орамера къаьмнийн проблематикица. Кхин а йевза къилбаседасаамийн маттера ингалсан матте гочдархо санна.

## Биографи
Куокканен Рауна йина 1971 шарахь Финляндин къилбаседера Утсйокехь саамийн доьзалехь, цуьнан да — редактор  (вина 1945), нана — гӀарайаьлла саамийн йаздархо а, хьехархо а Палтто Кирсти (йина 1947).

Лакхара дешар дешна Оулун университетехь «саамийн мотт а, литература а» говзалла Ӏамош. Педагогикера докторан диссертаци даьккхира Канадехь, Британин Колумбин университетехь.

Торонтон университетехь (Канада) политологин профессор йу. Каутокейнора (Норвеги)  деканан декхарш кхочушдийриг.

Дукха шерашкахь саамийн бакъонаш ларйира, лелайо шина маттахь блог (къилбаседа саамийн а, ингалсан а меттанашкахь). Была основателем и председателем организации молодых саамов Финляндии Suoma Sámi Nuorat.

2001 шарахь Куокканена редакцица зорба туьйхира саамийн литературин хӀокху заманан антологи *Juoga mii geasuha*. 2011 шарахь Куокканен Раунас шен нанас йаздина берийн жайна гоч а дина, ингалсан маттахь жайна зорба туьйхира, цуьнан цӀе — *The White Stone* ().

## Цхьадолу белхаш
* Juoga mii geasuha: Sámi girječálliid searvvi antologiija. — Davvi Girjii, 2001. — ISBN 9788273744500.
* Reshaping the University: Responsibility, Indigenous Epistemes and the Logic of the Gift. — University of British Columbia Press, 2008. — ISBN 9780774813570.
* The Politics of Form and Alternative Autonomies: Indigenous Women, Subsistence Economies and the Gift Paradigm. — The Institute on Globalization and the Human Condition, 2007.
* Boaris dego eana: eamiálbmogiid diehtu, filosofiijat ja dutkan. — ČálliidLágádus, 2009. — ISBN 9788292044704.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 
* Рауна Куокканен: список публикаций

## Билгалдахарш

Категори:Финляндин политологаш
Категори:Саамийн политикаш
Категори:Финляндин гочдархой
Маркари, Ортенсия

**Ортенсия Мария де Фатима Маркари** ( йа атта **Ортенсия**; йина 1959 шеран 23 сентябрехь Потирендабехь, Сан-Паулу штат, Сан-Жозе-ду-Риу-Прету, Бразили) — бразилин профессионалан баскетболхо. Левзина тӀелета турслочун позицехь. 2005 шарахь дуьйна Баскетболан сийлаллин залан декъахо.

## Спортан карьера
Левзина «Сан-Каэтано» (1973—1981), «Прудентина» (1982—1983), «Минеркаль» (1984—1990), «Констекка/Седокс» (1991), «Лейте Мока» (1992), «Понте-Прета» (1993), «Сеара» (1996) клубашкахь. Дуккха а шерашкахь левзина Бразилин къоман гулйина командехь, йара коьртачех цхьа ловзархо Мэджик Паулица а, Аркейн Жанетца а, гулйина командехь левзина 137 матчехь, ловзарехь йуккъера барам 24,4 очко чукхоссара. 1987 шарахь Ортенсийс рекорд х\оттийра, профессионалан баскетболхочо цхьаьна матчехь кхоьссинчу очкошца — 121.

## Кхиамаш
; Клубаш
* Континенташна йукъара кад баьккхинарг: 1991, 1993, 1994
* Панамерикин чемпионатан толамхо: 1994, 1995
* Къилба Америкин чемпион: 1983, 1984, 1993, 1996
* Бразилин кад баьккхинарг: 1984, 1987, 1989, 1991, 1992, 1994, 1995
* Сан-Паулу штатан лигин чемпион: 1982, 1983, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993
; Гулйина команда
* 1994 шеран дуьненан чемпион 
* 1996 шеран Олимпийн ловзарийн детин совг\атхо 
* 1991 шеран Панамерикин ловзарийн чемпион 
* Къилба Америкин чемпион: 1978, 1981, 1986, 1989
; Шен кхиамаш
* 1992 шеран Олимпийн ловзаршкахь уггаре дика чукхоссаран жам\ашца  (94 очко/18,8 йуккъера барам ловзарехь)
* 2002 шарахь йукъатоьхна Зударийн баскетболан сийлаллин залан 
* 2005 шарахь йукъатоьхна Баскетболан сийлаллин залан
* 2007 шарахь йукъатоьхна ФИБА сийлаллин залан

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профиль на сайте Зала славы баскетбола
* Гортензия Маркари на сайте Зала славы ФИБА

Категори:Бразилин баскетболхой
Категори:Баскетболисташ 1992 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболисташ 1996 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:1996 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхой
Категори:Баскетболех ловзарехь дуьненан чемпионаш
Категори:ЗБК «Приолон» ловзархой
Категори:Баскетболан сийлаллин залан декъахой
Категори:ФИБА Сийлаллин залан декъахой
Категори:Бразилин спортан комментаторш
Томпсон, Тина

**Тина Мари Томпсон** (; йина 1975 шеран 10 февралехь Лос-Анджелесехь, Калифорни) — америкин профессионалан баскетболхо. Хаьржира 1997 шеран ЗКъБА драфтехь Зударийн къоман баскетболан ассоциацин «Хьюстон Кометс» командо, цунна йукъахь йаьккхира йиъ чемпионан титул, цул сов, иза йу шозза Олимпийн чемпион. Иссазза дакъа лаьцна ЗКъБА дерриг седарчийн матчашкахь, кхин а йу чукхоссаран жамӀашца шолгӀа баскетболхо ассоциацин исторехь. 2011 шарахь хьовсархоша кхаж тосуш хаьржира ЗКъБА исторера 15 уггаре дика баскетболхошна йукъа. Шен тӀаьххьара профессионалан матч левзира 2013 шеран 22 сентябрехь, оцу матчехь цуьнан клуб «Сиэтл Шторм» ийшира плей-офф хьалхарчу раундехь «Миннесота Линкс» командина 55:58 чоьтаца. 2018 шарахь дуьйна Баскетболан сийлаллин залан декъахо.

## Хьалхара шераш
Жималлехь Тина шен вешица Ти Джейца, доттагӀашца а цхьаьна Малхбуза Лос-Анджелесера Робертсон-паркехь сих-сиха ловзура баскетболех. Инглвудера Морнингсайдан лакхара ишколехь доьшуш, иза баскетболан командин йукъахь йара, ша ловзучу хенахь йаьккхира 1500 сов очко, 1000 сов схьаэцар дина. Баскетбол йоцург йоӀ ловзура кхин а волейболех. Дешар чекхдаьлчи иза хӀоьттира Къилба Калифорнин университет, чекхйаьккхира 1997 шарахь.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профиль на сайте Зала славы баскетбола
* USA Basketball Profile
* Профайл на сайте WNBA.com
* Tina Thompson’s U.S. Olympic Team bio
* Статистика в WNBA на сайте Basketball-reference.com 
* Олимпийн статистика на сайте Sports-reference.com

Категори:Баскетболисташ 2004 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболисташ 2008 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:2004 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:2008 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:Баскетболех ловзаран Олимпийн чемпионаш
Категори:АЦШ Олимпийн чемпионаш
Категори:Баскетболех ловзаран АЦШ гулйина командин ловзархой
Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:«Хьюстон Кометс» ловзархой
Категори:ЗБК «Роверето» ловзархой
Категори:«Хьюстон Стэлф» ловзархой
Категори:ЗБК «Спарта&К» ловзархой
Категори:«Лос-Анджелес Спаркс» ловзархой
Категори:ЗБК «Тырговиште» ловзархой
Категори:«Сиэтл Шторм» ловзархой
Категори:Баскетболан сийлаллин залан декъахой
Алшуна

**Алшуна** (, ) — ДегӀастанан ЧӀарадан кӀоштара эвла.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:ЧӀарадан кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀилиб

**ХӀилиб** () — ДегӀастанан ЧӀарадан кӀоштара эвла.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:ЧӀарадан кӀоштан нах беха меттигаш
Герлиц, Ирина Яковлевна

**Герлиц Ирина Яковлевна** (1966 шеран 29 апрелехь, Краснокутск эвлахь , Кхазакхийн ССР) — советийн а, кхазакхстанан а баскетболхо. ССРС спортан хьакъ долу говзанча (1992).

## Биографи
1992 шо кхаччалц левзина «Университет» (Алма-Ата) йукъахь. 1992-1995 шерашкахь левзина Испанин клубашкахь (мадридехь а, Овьедохь а). 1995-1999 а, 2000-2002 а шерашкахь левзира Францера БК «Бордохь» а, 1999-2000 шерашкахь БК «Реймсехь» а. Локхалла — 192 см, йозалла – 72 кг.

ХӀинца йеха Бордохь (Франци). 2009 шарахь дуьйна берийн тренер болх беш йу. 

Майра Козик Виктор — Алма-Атан «Дорожникан» волейболхо хилла.

## Кхиамаш
* Олипийн ловзарийн чемпион: 1992
* Олипийн ловзарийн борзанан совгӀатхо: 1988
* Дуьненан чемпионатан детин совгӀатхо: 1986
* Европин чемпион: 1989
* Дерриг дуьненан аьхкенан Универсиадин детин совгӀатхо:1987
* Дикчу лааман ловзарийн детин совгӀатхо: 1986

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Герлиц не спешит стать француженкой
* https://www.infosport.ru/person/basketbol/gerlits-irina 

Категори:Бинарш Актогайн кӀоштахь (Павлодаран область)
Категори:ССРС баскетболхой
Категори:Кхазакхстанан баскетболхой
Категори:ССРС Спортан хьакъ долу говзанчаш
Категори:Баскетболех ловзаран Олимпийн чемпионаш
Категори:Цхьаьнатоьхна командера Олимпийн чемпионаш
Категори:1992 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:Баскетболисташ 1992 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:1988 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:Баскетболисташ 1988 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболан Европин чемпионаш
Категори:Баскетболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой
Категори:ЗБК «Кхайрат» ловзархой
Войнова, Ваня

**Ваня Найденова Войнова** (йина 1934 шеран декабрехь, Софийхь — йелла 1993 шеран 9 мартехь, Софийхь) — болгарин баскетболхо, 2007 шарахь дуьйна ФИБА сийлаллин залан декъахо, 2001 шарахь дуьйна Зударийн баскетболан сийлаллин залан декъахо. Болгарин спортан хьакъ долу говзанча (1958).

Шен спортан карьерин йохаллехь Войнова левзина софийра «Славийн» йукъахь. Цуьнца шийттаза Болгарин чемпион хилла, шозза, 1959 а, 1963 а шерашкахь, баьккхира Европин кад (хӀокху заманан зударийн Евролига). 1958 шарахь Болгарин гулйина командин йукъахь Войнова хилира Европин чемпион, 1959 шарахь дуьненан чемпионатан детин мидал йаьккхира, 1964 шарахь — дуьненан чемпионатан борзанан мидал. Шозза, 1960 а, 1964 а шерашкахь, хилира Европин вице-чемпион, ткъа 1954 а, 1962 а шерашкахь ехира Европин чемпионатан борзанан мидалш.

1958 шарахь Войнова къобал йира Болгарин уггаре дика спортхо аьлла а, Европин уггаре дика баскетболхо аьлла а. 1959 шарахь иза йукъатуьйхира дуьненан чемпионатан уггаре дика ловзархойх вовшахтоьхна сийлаллин гулйина командин. Ловзархочун карьера чекхйаьккхинчул тӀаьхьа спортан журналист болх бира.

Войнова марехь хилла Болгарин божарийн гулйина командин ловзархочуьнгахь, Барчовски Цвяткогахь, цунна ши бер дина, йоӀ Ивета а, кӀант Розен а, иза а хилла баскетболхо а, баскетболан тренер а.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профиль на сайте Зала славы ФИБА

Категори:Болгарин баскетболхой
Категори:ФИБА Сийлаллин залан декъахой
Категори:Баскетболан Европин чемпионаш
Категори:Болгарин спортан хьакъ долу говзанчаш
Категори:Болгарин журналисташ
ГӀуворойн мотт

**ГӀуворойн мотт** ()  — нах-дегӀастанан меттанашна йукъабогӀу мотт а, ГӀуворой къоман мотт а бу.

Сиражудинов Раджаба билгадокху  гӀуворойн моттахь алсам нохчийн дешнаш хилар.

## Билгалдахарш

Категори:ГӀибдилой
Зауи, Аманда

**Аманда Агнес София Зауи Базуку** (; йина 1993 шеран 8 сентябрехь Стокгольмехь, Швеци) — шведийн профессионалан баскетболхо, ловзуш йу Зударийн къоман баскетболан ассоциацин «Нью-Йорк Либерти» командехь. 2015 шеран ДКъБА драфтехь хаьржира хьалхарчу раундехь йукъара шолгӀа лоьмарца «Талса Шок» клубо. Ловзу центровойн позицехь.

## Биографи
Нана — испанхойн-французех схьайалар долуш йу, да Кот-д’Ивуарера схьавалар долуш ву. Баскетболех ловза йолаелла шен 10 шо долуш. 13 шо долуш къоман жимахойн гулйина командин йукъайахара, цигахь цуьнан европин чемпионаташкахь «дабл-дабл» йуккъера гайтамаш бара.

2015 шеран февралехь гулйира 39 очко, 29 буьрка хьалха схьаийцира  дуьхьала ловзуш, цунах рекорд хилира Big Ten конференцехь (матчехь 39 очко а кхоьссина, 29 буьрка хьалха схьаэцна КъБА тӀаьххьара ловзархо, хилла Мэлоун Мозес 1979 шеран октябрехь).

ШолгӀа лоьмарца драфт йина хилла «Талса Шок» командо иза шолгӀачу курсехь доьшуш йолуш (21 шо долуш).

## Кхиамаш
* Россин чемпионат **борзанан совгӀатхо**: 2017

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профиль на сайте Университета Миннесоты

Категори:Швецин баскетболхой
Категори:«Талса Шок» ловзархой
Категори:«Нью-Йорк Либерти» ловзархой
Категори:БК «Надежда» Оренбург ловзархой
Категори:ЗБК УСК ловзархой
Категори:ЗБК «Шопрон» ловзархой
Макроберт, Карин

**Карин Маар** (; марехь **Филдс** (); цигара схьа **Макроберт** (); йина 1953 шеран 11 июнехь, Мельбурн, Виктори, Австрали) — австралин профессионалан баскетболхо, левзина Зударийн къоман баскетболан лигехь. Левзина ловзар дӀахьо турслочун амплуахь. Зударийн КъБЛ чемпион (1985). 2010 шеран Австралин баскетболан сийлаллин залан декъахо.

Австралин къоман гулйина командин йукъахь Карина дакъа лецира 1975 шеран дуьненан чемпионатехь Колумбехь, 1979 шеран мундиалехь Къилба Корейхь, 1983 шеран дуьненан чемпионатехь Бразилехь.

## Хьалхара шераш
Маар Карин Йина 1953 шеран 11 июнехь Мельбурн гӀалахь (Виктори штатехь).

## Профессионалан карьера

## Къоман гулйина командин йукъара карьера

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профайл под именем Карин Маар на сайте fiba.com
* Профайл под именем Карин Филдс на сайте fiba.com
* Профайл на сайте Зала славы австралийского баскетбола

Категори:Австралин баскетболхой
Категори:Баскетболех ловзаран Австралин гулйина командин ловзархой
Категори:«Коберг Кугарз» ловзархой
Категори:«Буллин Бумерс» ловзархой
Категори:Австралин баскетболан сийлаллин залан декъахой
Кибарчиг

**Кибарчиг** (йу), дукх.тер. - **кибарчигаш** (йу) — можа латтанах кечбешболу гӀишлошйоттаран гӀирс. Йоккхачу температурица пешахь чӀагӀйина кибарчигах йеттана кибарчиг олу. Ткъа малхех чӀагӀйалитийначух олу буьйда кибарчиг. Нохчийн матте дош кхечна оьрсийн маттара — оьрс.кирпич.

## Билгалдахарш

Категори:Кибарчиг
Шарлотта Кристина София Брауншвейг-Вольфенбюттелан

**Шарлотта Кристина София Брауншвейг-Вольфенбюттелан** (; 1694 шеран 29 августехь, Вольфенбюттелан резиденцехь — , Петарбухехь) — паччахьан кӀентан Алексей Петровичан зуда, императоран Петр II-гӀачун нана, император-аьзнин Мария Терезийн а, Фридрих Сийлахьчун зудчун, Пруссин паччахь-аьзнин Елизавета Кристинин а дейиша.

## Биографи
### Доьзал
Герцог Людвиг Рудольф Брауншвейг-Вольфенбюттелан а, ВельфгӀеран некъех йолу цуьнан зудчун Кристина Луиза Эттингенан а кхоалгӀа йоӀ. Амма деца-ненаца йоӀ кӀезиг гора, гуттаренна а цаьрга кехаташ кхоьхьуьйтуш йара иза. Шарлоттас а, цуьнан йижарша Елизавета Кристинас а, Антуанетта Амалийс а хенан доккхаха долу дакъа доккхура шайн деден герцоган Антон Ульрихан кертахь. Йалх шо долуш дуьйна кхиош йара полякийн паччахьан Август II-чун кертахь, цуьнан зуда Кристиана Эбергардина Бранденбург-Байрейтан генара гергарло долуш йара. Оцу заманан дика дешар чекхдаьккхира цуо.

#### Ялар
1715 шеран 12 (23) октябрехь «буьйса йукъал тӀехйаьлла, 6-гӀа сахьтехь 22-гӀа минотехь» кронпринцессо кӀант Петр Алексеевич (хин волу Пётр II) вира. Хьалхарчу кхаа дийнахь Шарлоттина дика хетара, доьалгӀачу дийнахь декъалаеш йара, кӀант вакхош а йара. Оццу дийнахь цунна гӀуо хилира, кийрахь лазарш дуьйладелира, хӀорш йеира, харцлен йолайелира. 20 октябрехь консилиумо дери дира хьал ледар хиларх. Бераш Петран тӀе а дехкина, кертарчаьрга Ӏа дика йина, 21 октябрехь (1 ноябрехь) сарахь 11 сахьт долуш Шарлотта йелира. Уллехь волу паччахьан кӀант, гӀуо хилира масийттаза.

#### Маре
1709 шо чекхдолуш Пётра хьажийра шен кӀант Алексей Дрездене, дешар чекхдаккхийтархьама. Цигахь, Августан паччахьан кертахь, цунна гира шен хин йолу зуда Шарлотта. Полякийн паччахь хилира оцу захалонна хьалхаваьллачух цхьаъ, кхин цхьаъ вара герцог Ульрих Антон. Петран принцесса пайден парти хийтира, хӀунда аьлча цуьнан йиша Елизавета Кристина марехь хиларна императоран ГабсбургӀеран некъех волчу Карлом VI-гӀачунгахь, ткъа Австрин гӀо, туркошца хила безачу къовсамехь дика мах хадийра Россин дипломаташа. Ша Шарлотта дуьхьала йара хила дезачу маренна, дог дохура, Антуанетта Амалия харжийла. 1709 шеран йуккъехь цуо йаздира дедега, цуо йаздинчу кехатан дуьхьала:

## Легенда
1771 шарахь Парижехь эладиташ даьржира, шена дӀовш мало гӀертачу майрачух лечкъаш, Шарлоттас ша йелла моттийтина. Граф-аьзнин Кёнигсмаркан гӀоьнца иза едда Швецехула а, Францехула Америке. Луизианехь мааре йахана капитан д’Обане, йоӀ а йина. Йалале йухайирзина Париже, цигахь къанъелла кхелхина. Вольтера оцу эладитех басня йу элира. Ткъа паччахьо Фридриха тидам бира:

## Сил-сила

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* Мадам де Креки. Мемуары. Фрагмент  / Пер., излож. Д. Д. Рябинина / Русская старина, 1874. — Т. 11. — № 10. — С. 360—368. — Под загл.: Кронпринцесса Шарлотта, супруга Алексея Петровича (Французская легенда).
* Федорченко В. Дом Романовых. М., 2005.

Категори:Лахара Брауншвейган цӀа
Категори:Брауншвейг-Вольфенбюттелан принцессаш
Категори:РомановгӀеран цӀийнан оьрсийн паччахьан йоьӀрий
Категори:Перитонитах белларш
Категори:Доьзалхо веш белларш
Хьай

**Хьай** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Лаьтташ йу Марта эркан берд йистехь.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Эдвардс, Мишель

**Мишель Эдвардс** (; йина 1966 шеран 6 мартехь, Бостонехь, Массачусетс штат, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо, левзина зударийн къоман баскетболан ассоциацехь. 1997 шеран ДКъБА коьрта драфт хила бисина кхо бутт болуш хьажийна «Кливленд Рокерс» клубе. Левзина тӀелета турслочун позицехь. Ловзаран карьера чекхйаьккхинчул тӀаьхьа NCAA «Ратгерс Скарлет Найтс» командин тренеран штаб йукъайахара, цигахь цхьана шарахь болх бира.

## Хьалхара шераш
Эдвардс Мишель йина 1966 шеран 6 мартехь Бостон гӀалахь (Массачусетс штат), дийшира циггахь Кафедран йуккъера ишколехь, цигахь ловза йолайелира меттигерачу баскетболан командехь.

## Студентийн карьера

## Профессионалан карьера

## Тренеран карьера

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профайл на сайте WNBA.com
* Статистика в WNBA на сайте Basketball-reference.com 
* Профайл на сайте женского баскетбольного зала славы
* Включение в зударийн баскетболан зал славы на сайте hawkeyesports.com 

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:Баскетболех ловзаран АЦШ гулйина командин ловзархой
Категори:ЗБК «Фаэнца» ловзархой
Категори:«Кливленд Рокерс» ловзархой
Категори:«Сиэтл Шторм» ловзархой
Категори:АЦШ баскетболан тренераш
Мар, Робин

**Робин Ли Мар** (; маре йахале **Галл** (); йина 1959 шеран 6 октябрехь Балларатехь, Виктори штат, Австрали) — австралин профессионалан баскетболхо, левзина Зударийн къоман баскетболан лигехь (ЗКъБЛ). Йеа тайп-тайпана командашна йукъахь иттазза зударийн КъБЛ чемпион (1983, 1984, 1986—1989, 1991—1993, 1997). Левзина тӀелета турслочун позицехь. 2004 шарахь дуьйна Австралин баскетболан сийлаллин залан декъахо.

Австралин къоман гулйина командин йукъахь 1996 шеран Атлантера Олимпийн ловзаршкахь а, 1998 шеран Германера дуьненан чемпионатан борзанан мидалш йехира. Цул сов цуо дакъалецира 1984 шеран Лос-Анджелесера Олимпийн ловзаршкахь а, 1988 шеран Сеулера Олимпийн ловзаршкахь а, 1979 шеран Къилба Корейра дуьненан чемпионатехь а, 1983 шеран Бразилера мундиалехь а, 1986 шеран ССРС дуьненан чемпионатехь а, 1990 шеран Малайзера мундиалехь а, 1994 шеран цӀера дуьненан чемпионатехь а.

## Хьалхара шераш
Робин Мар йина 1959 шеран 6 октябрехь Балларат гӀалахь (Виктори штат).

## Профессионалан карьера

## Къоман гулйина командера карьера

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профайл на сайте olympics.com.au 
* Профайл под именем Робин Мар на сайте fiba.com
* Профайл под именем Робин Галл на сайте fiba.com
* Олимпийская статистика на сайте Sports-reference.com 
* Профайл на сайте Зала славы австралийского баскетбола 

Категори:Баскетболхой 1984 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболисташ 1988 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболисташ 1996 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:1996 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:Баскетболех ловзаран Австралин гулйина командин ловзархой
Категори:Австралин баскетболхой
Категори:«Нанавадинг Спектрес» ловзархой
Категори:«Хобарт Айлендерс» ловзархой
Категори:«Перт Брейкерс» ловзархой
Категори:«Сидней Юни Флэймз» ловзархой
Категори:Австралин баскетболан сийлаллин залан декъахой
Дьен, Раймонда

**Дьен Раймо́нда** (; йина 1929 шеран 13 майхь, Мансинье, Франци - 2022) https://en.vietnamplus.vn/vietnams-great-friend-passes-away/235981.amp — французийн йукъараллин гӀуллакххо, 1950-гӀа шерашкара тӀеман дуьхьала болу боламан жигара декъахо.

Йина механикин а, ахархочун а доьзалехь. 17 шо долуш хилира Французийн коммунистийн партин меттигерачу цхьаьна декъехь секретарь-зорбанча.

## ТӀеман дуьхьала акци
1950 шеран 23 февралехь французийн Тур гӀалара Сен-Пьер-де-Кор станце, кхечира танкех йоьттина шалон, иза хьажийна йара Французийн Индокитай. Иза хиира меттигера берриг бахархошна. Коммунистийн кхайкхамца вокзале гулбала буьйлабелира доглаза белхалой, цӀерпоштнекъахой, кхиина бовланза ишколахой. Иштта Сен-Пьер-де-Коран коммунисташа гайтира шеш вьетнаман коммунисташца цхьаьна дуй, ткъа цаьрца Францин правительство 1946 шарахь дуьйна дӀахьуш бара ХӀиндоцийчуьра тӀом. «Цхьа стаг а, цхьа су а Вьетнамерачу боьха тӀамна!» — коммунистийн агӀора болчу марселан докерша аратеттина оцу лозунгца, арабевллера Францин къинхьегамхой колониалан тӀеман дуьхьала. Реза боцучеран яккъаш хилира порташ, цӀерпоштнекъан станцеш а, заводаш а. Оцу гӀуллакхо доьхкура Францин правительствон куьйгаш (церан йоккха ойла а ца хӀоьттира Вьетнаман кхолламна), доьзийтура тӀеман ницкъашна доза тоха шен колонин махкахь. ТӀеман киранаш цатоарна французийн эскаршна боккха иэшам хуьлура, цаьрга эффект йолу операцеш ца йалора хошиминан партизанашна дуьхьала, йа гӀо а ца лацалора Францин реза болчу мехкан бахархошна, цуо тӀаьххьара кхачийра Дьенбьенфехь иэшаме.

## Исбаьхьаллехь гайтар
Ткъа шо кхаьчначу турпалхочун цӀе шовзткъе итталгӀачу шерашкахь шуьйра гӀарайаьлла йара. Бийцина хиламаш гайтира советийн музыкин говзаллехь. 1950 шарахь Прокофьев Сергейс Маршак Самуилан байташна тӀехь «Дуьненан хехь» оратори йаьккхира. Цуьнан, «ТӀом тӀемца» цӀетиллина, цхьана декъехь дуьцу Дьен Раймондин майра динчух.

## Хьажа кхин а
* Анри Мартен

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Репортаж в журнале «Time» 12.06.1950  
*  Хо Ши Мин. «Империалистические агрессоры никогда не поработят героический вьетнамский народ». 1952
* Выступление Раймонды Дьен 27 февраля 2010 года
* Интервью с Раймондой Дьен в апреле 2012 года

Категори:Хьалхара ХӀиндоцийчоьнан тӀом
Категори:Францин тӀеман дуьхьала болу жигархой
Категори:Антиколонихой
Категори:Французийн коммунистийн партин декъахой
Баллетт, Вики

**Виктория Андреа «Вики» Баллетт** (; йина 1967 шеран 4 октябрехь, Мартинсберг, Малхбузен Виргини, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо, левзина Зударийн къоман баскетболан ассоциацехь. 1997 шеран ДКъБА коьрта драфтал кхо бутт хьалха хьажийра «Шарлотт Стинг» клубе. Левзина еза форвардан а, центровойн а позицехь. Шен карьера чекхйаьккхинчул тӀаьхьа, иза шен хьомен «Вашингтон Мистикс» командин тренеран штаб йукъайахара. ХӀинца болх беш йу студентийн «Уэст Виргиния Уэслиан Леди Бобкэтс командин коьрта тренер».

## Хьалхара шераш
Баллетт Вики йина 1967 шеран 4 октябрехь Мартинсберг гӀалахь (Малхбузен Виргини штат), ткъа дешна циггахь, йуккъерачу ишколехь, циггахь меттигера баскетболан командехь а левзина.

## Студентийн карьера

## Профессионалан карьера

## Тренеран карьера

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профайл на сайте WNBA.com
* Статистика в WNBA на сайте Basketball-reference.com 
* Олимпийская статистика на сайте Sports-reference.com
* Профайл главного тренера на сайте wesleyanbobcats.com

Категори:Баскетболех ловзаран АЦШ гулйина командин ловзархой
Категори:Баскетболех ловзаран Олимпийн чемпионаш
Категори:АЦШ Олимпийн чемпионаш
Категори:1988 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:Баскетболисташ 1988 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:1992 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхо
Категори:Баскетболисташ 1992 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболех ловзарехь дуьненан чемпионаш
Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:АЦШ баскетболан тренераш
Категори:«Шарлотт Стинг» ловзархой
Категори:«Вашингтон Мистикс» ловзархой
Категори:ЗБК «Таранто» ловзархой
Категори:ЗБК «Наполи Вомеро» ловзархой
ЖӀаьлийн дог

**ЖӀаьлийн дог** () — Россин гӀараваьллачу йаздархочун Булгаков Михаилан повесть. Повесть йазйина 1925 шеран январехь-мартехь, амма цуьнан зорбатохаран некъ бацара атта а, йа кеста а хилла. 1926 шеран 7-чу майхь ОГПУ-н белхалош схьадеккхина хилла повестан куьгйозанаш. Вайн хене кхаьчна цу куьгйозанан 3 редакци. 1960-чу шерашкахь повесть Самиздатехь зорба а тоьхна къайлах йаьржина Россехь. 1967-чу шерахь арахецна иза Советан паччалкхан дозанал араха. Официалан зорба а тоьхна, повесть йеша аьтто хилла нехан 1987 шерахь Перестройка а, Гласность а Советан Союзехь кхайкхинчул тӀаьхьа.

Повестан сюжетехь Булгаковс беламе боккху советан Ӏедал хуттуш хилла болу хийцамаш, коьртачех — лейн а, жӀаьлийн а, амалш йолу нах коьрте бахкар. Повестан коьрта турпалхой бу лоьраш: Преображенский, Борменталь. Цара коьртан операци а йина жӀаьлехь адам дан гӀиртина волу Шариков а, операци йалле хилла долу жӀаьла Шарик а.  **ЖӀаьлийн Дог -**  политикин сатира олучу стилехь йазйина йу. Литературин критикаш дийцарехь повестан васташ  Советан куьйгалхойх схьаэцна йу. Иштта Преображенский - Ленинах, Борменталь - Троцкийчух, Шариков - Сталинах. Иштта кхи берш а.

Повестан сюжет корте а йуьллуш йаьккхина хилла шиъ исбаьхьаллин фильм. 1978-чу шарахь Италехь-Германехь Альбертo Латтуадас, 1988 Советан Сойузехь Бортко Владимирс

## Хьажоргаш
* Москвара М.А. Булгаковин паччалкхан музей 
* Михаил Булгаков — дахарий, кхоллараллий
* Кино чуьра цитаташ  MP3
* Кино чура цитаташ YouTube т1ехь

Категори:ЖӀаьлийн дог
Фаулз, Сильвия

**Сильвия Шакерия Фаулз** (; йина 1985 шеран 6 октябрехь Майамехь, Флорида штат, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо, ловзуш йу Зударийн къоман баскетболан ассоциацехь «Миннесота Линкс» клубехь. 2008 шеран ДКъБА драфтехь хаьржина хьалхарчу раундехь йукъара шолгӀачу лоьмарца «Чикаго Скай» командо. Ловзу центровойн позицехь. ЗКъБА чемпион а, 2015 а, 2017 а шерашкара финалан уггаре мехала ловзархо «Линкс» йукъахь. АЦШ къоман гулйина командин йукъахь кхузза олимпийн чемпион.

## ЗКъБА карьера
Фаулз хаьржира 2008 шеран ЗКъБА драфтан хьалхарчу раундехь йукъара шолгӀа лоьмарца «Чикаго Скай» клубо. Дебютан шарахь дуьйна цуо ловзарехь йуккъера барам чукхоссара 10,8 очко, 7,6 буьрка схьаэцара. 2009 шарахь дакъалецира ЗКъБА дерриг седарчийн матчехь, оцу матчехь дира слэм-данк, цунах дерриг седарчийн матчашкахь и лакхара чу буьрка коьссинчу ловзархойх, кхоалгӀа ловзархо хилира ассоциацин исторехь.

2014 шеран сентябрехь, Фаулза дехар дира ша хийцахьара цхьа кхиамаш болчу команде, амма «Скайн» куьйгалхой йуьхьанца реза ца хилира. Цундела ах шарахь иза резерван гӀант тӀехь хина Ӏийра, ша 2015 шеран 27 июлехь «Миннесота Линксаца» хийццалц. 2015 шеран 14 октябрехь финалан серин пхоьалгӀачу ловзарехь «Индиана Фиверан» дуьхьала, Фаулза йаьккхира 20 очко, 11-зза буьрка схьа а ийцира. «Линксо» йаьккхира кхоалгӀа чемпионан титул тӀаьххьарчу пхеа шарахь, ткъа Сильвия лерира финалан серин уггаре мехала ловзархо.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профиль на сайте WNBA.com
* Профиль на сайте basketball-reference.com 
* LSUSports.net biography
* Official LSU National Player of the Year Promotional Site

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:«Чикаго Скай» ловзархой
Категори:ЗБК «Спарта&К» ловзархой
Категори:ЗБК «Галатасарай» ловзархой
Категори:«Миннесота Линкс» ловзархой
Категори:Баскетболех ловзаран АЦШ гулйина командин ловзархой
Категори:Баскетболхой 2008 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболхой 2012 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболхой 2016 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:2008 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:2012 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:2016 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Виета (орамат)

**Виета** (ду), дукх.тер. виетанаш (ду) (лат. Linum. оьрс. Лён) - шуьйра йаьржина а, дукха ширачу заманчохь дуьйна адамаш кхиош йолу буц. Виетанах доккху даьтт хуьлу вунох пайдане а, токхе а, дууш. Лела до и даьтта сирш-басарш деш а. Цул совнаха виетанах бедарш а йо. Аьттачу виетанах орма олу.

## Билгалдахарш

Категори:Виета
Ламанашури

**Ламанашури** () — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а Лентехин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 20 стаг (2014 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Лентехин муниципалитетан нах беха меттигаш
Самиздат

## Самиздат

**Самиздат** (йу) — советан заманчохь Ӏедало зорбатоха цамагийна йолу, кӀайлах зорба тоьхначу книгашах олу. Масала: "Самиздатехь арахецна книжка" олий. Иштта книгаш хилла вунох кхераме зорбатоха а, йаржо а, йеша а. Амма советан Ӏедал доххалц, и белхаш дӀабаьхьина комунистийн Ӏедалан резабоцучу наха.
Ао

**Ао** (кит. 鰲, 鼇, 鳌, пиньинь Áo, палл. Ао) — щирачу китайн мифологехь хӀордан чохь йехашйолу тера-мере йоккхайоцу уьнпхид. Дийцарехь, цуьнан букъ тӀехь лаьтта сийлахь-беза кхоъ лам: Инчжоу, Пэнлай, Фанчжан. ХӀинца а бисина цу лаьмнаш тӀехь цкъа лийрбоцурш бехаш бу аьлла тешашберш.

## Литература
Рифтин Б. Л. Ао // Мифологический словарь/ Гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М.:Советская энциклопедия, 1990. — 672 с.
Смирнова, Елена Олеговна

**Смирно́ва Еле́на Оле́говна** (1947 шеран 1 ноябрехь, Москохахь, ССРС — 2020 шеран 3 февралехь ) — советийн а, Россин а психолог, психологин Ӏилманийн доктор, профессор, хенан психологин областера говзанча.

## Биографи
1971 шо — чекхйаьккхина Москохан пачхьалкхан университетан психологин факультет.

1977 шо — М. И. Лисинин куьйгаллица чекхдаьккхира кандидатан диссертаци «Ишколал хьалхара дешарехь баккхийчаьрца къамелаш даран эффекталлин Ӏаткъам» темица.

1984 шо — йелла лакхара Ӏилманан белхалочун Ӏилманан цӀе «Педагогика, берийн а, хенан а психологи» говзаллица.

1992 шо — чекхдаьккхина докторан диссертаци «Берийн шешша лелар кхиаран хьолаш а, таронаш а» темица, психологин Ӏилманан докторан Ӏилманан тӀегӀе кхаьчна. РДА Психологин институтан ишколал хьалхара хенан берийн психологин лабораторин куьйгалхочун дарже хӀоттийна.

2003 шо — «Хенан психологи» говзаллин профессор Ӏилманан цӀе йелла.

2004 шо — Москохан гӀалин психологин-педагогикин университетера Москохан гӀалин ловзарийн а, ловзо хӀуманийн а психологин-педагогикин экспертизин центран Ӏилманан куьйгалхо.

## СовгӀаташ
* К. Д. Ушинскийн мидал
* Г. И. Челпановн «Психологин Ӏилма кхиош дакъалацарна» II тӀегӀанан мидал  (2001)
* « Москохан Грантан» дешаран сферера къовсаман лауреат (2002)
* « Москохан Грантан» дешаран сферера къовсаман лауреат (2005)
* Россин Федерацин Правительствон дешаран областера совгӀат (2011)

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Лекции Смирновой на сайте www.univertv.ru
* Страница Смирновой на Портале психологических изданий PsyJournals.ru  *содержит медиа-материалы лекций и выступлений, статьи в открытом доступе.*
* Интервью с Е. О. Смирновой : *о выборе профессии, учителях и своей миссии в работе*
* Публичная лекция Смирновой «Детская игра сегодня» * — видео и презентация*
* Публичная лекция Смирновой с коллегами «Игрушки детей Европы: исследования, экспертиза и рынок» * — видео и презентация*
* Надо жить играючи. Психология игрушки для разных возрастов . *Дискуссия на радио «Эхо Москвы» с участием Смирновой*

Категори:Россин психологин йукъараллин декъахо
Категори:Психологин жайнин автораш
Маршонан Майда (Таллин)

**Маршонан Майда** Ва́бадузе вя́льяк (эст. Vabaduse väljak) — Эстонин коьртачу шахьаран Таллин-гӀалан майда.

## Истори

XXI бӀешо йуккъе дахча шведийн гӀап бухйаьккхинчу меттехь кхоллайелла йу. 1967-чу шарахь цу майданехь йоьттина Яоани килс.

1910 шарахь майданехь литтина базар дӀа а йаьккхина, лаьтта тӀулг биллина. Оьрсаш Эстони йоккхуш баьккхинчу толаман лерина хоттийна Россин императоран Хьалхара Петаран (Петр I) борзанах хӀоллам. Амма 1922 шарахь иза боха а бина, дӀабаьккхар.

1930-чу шерашкахь функционализм олучу стилехь масех гӀишло йоьттира майданехь.

2009-чу шарахь маршойоккхуш хиллачу тӀеман лерина хоттийна Толаман ХӀоллам.

## Суьрташ

Файл:Peeter Suure ausamba avamine Tallinnas, 1910.jpg|Открытие памятника Петру I
Файл:Bundesarchiv Bild 146-2004-231, Reval, Freiheitsplatz.jpg|Февраль-март 1943 шо
Файл:Gloria Palace, 1944.jpg|«Глория Палас» кинотеатр ноябрь 1944 шо
Файл:Tallinn, elamu Vabaduse väljak 7 äriruumidega, 1929-1932.jpg|Г1алан мэри
Файл:Teatro Estatal Ruso, Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 01.JPG|Оьрсийн театр
Файл:Edgar-johan kuusik - kunstihoone - pilt 1.jpg|Говзаллин ц1а
Файл:Elamu Vabaduse väljak 10 3094-Tallinna kunstihoone 3093.jpg|Толоман Х1оллам
Файл:Freedom Square (Tallinn 2014).JPG|XXVI Эшаран синкъерам4 июль 2014 шо
Файл:Tallinn day in 2014.JPG|Таллинан де, 15 май 2014 года 


## Хьажоргаш
http://mahtrasass.livejournal.com/12189.html

http://www.baltija.eu/content/2993 

http://www.tallinnajaani.ee/history.php 

Категори:Майданаш