Аббревиатура

**Аббревиату́ра** ( схьадаьлла  «доца») — хьалхарчу элпийн йа дешан аьзнийн абатан цӀерца дацдина дош йа дешнаш.

Аббревиатураш декъало чолхе дацдина дешнашка а, инициалан аббревиатурашка а:
* чолхе дацдина дош — дешнийн цхьаьнакхетарехь яцйина юьхьанцара элементех хӀоттийна (морфемех) дош;
* инициалийн тайпана чолхе дацдина дош — дешнийн хьалхара элпаш йа аьзнаш цхьаьнатухуш кхоьллина дешнаш, шен рогӀехь декъало элпийн а, аьзнийн а, элпийн-аьзнийн а аббревиатурашка.

Аббревиатуран долара хилам — акроним.

## Тайп-тайпана кепаш

### Инициалийн аббревиатура

#### Элпийн аббревиатура
ХӀоттийна дешнийн цхьаьнакхетар кхуллуш долу дешнийн хьалхарчу элпийн абатан цӀерех.
* ПКХК (пэ-кхэ-ка) — Пачхьалкхан кхерамазаллин комитет
* л.Ӏ.б. (лэ-Ӏа-бэ́) — лахара Ӏилманан белхало
* РСФСР (эр-эс-эф-эс-э́р) — Россин Советийн Федеративан Социалистиийн Республика
* КХФТ (ка-ха-эф-тэ) — комплексан хийцалучун функцийн теори (комплексан анализ)
Нохчийн элпийн аббревиатурашна йукъара цхьадолу элпийн цӀе абатехь йукъара тӀеэцначаьрца ца дан тарло. Иштта, «Ф» («эф») элп деша тарло «фэ» аьлла:
* ФТБ [фэ-тэ-бэ́] — '''Ф'''едералан '''т'''алламан '''б'''юро
* ДФК [дэ-фэ-ка́] — '''д'''арбанан '''ф'''изикин '''к'''ультура
* РФФ [эр-фэ-фэ́] — **р**адио**ф**изикин **ф**акультет

«С» («эс») а, «Ш» («ша») а элпаш — «сэ» а, «шэ» а санна:
* АЦШ [а-цэ-шэ] — Америкин Цхьаьнатоьхна Штаташ
* ССРС [эс-сэ-эр-сэ] — Советийн Социалистийн Республикийн Союз

#### Озан аббревиатура (акрофонетикан аббревиатура)
Кхоьллина дешнийн цхьаьнакхетаран элементийн хьалхарчу элпех, амма доьшу ма-гарра (масала, «ПУТ» [пэутэ] ца доьшу, ткъа доьшу [пут]):
* АУС — автоматйина урхаллин система
* ГЭС — гидроэлектростанци

#### Элпийн-озан аббревиатура
Кхоьллина цхьа дакъа юьхьанцара элпийн цӀерех, цхьа дакъа дешнийн дуьхьанцара аьзнех:
* СЭЦЦӀ [сэ-цэ-цӀэ] — Советийн эскаран центран цӀа
* НЛКХПИ [эн-эл-кхэ-пи] — Новкъа леларан кхерамазаллин пачхьалкхан инспекци

#### [[Бэкроним]]
Долуш долчу дешах хӀоттийна аббревиатура. Цу тӀе бэкронимо кхето тарло дош схьадаларан маьӀна а, дешан керла маьӀна дала а тарло.

* Spam — Seriously Pissing-off Advertising Mail («Боккъал а баленъяьлла рекламан пошт») йа System Post Automatic Mail («Пошт дӀасахьажоран автоматан система»). (ДӀаделларо ло керла маьӀна «спам» дешна. Юьхьанца и дош, чӀогӀа агрессин реклама йолчу, йораха жижиган консервийн йохк-эцаран маркан цӀе SPAM яра).
* УДАР — Украинин демократийн альянс реформашъяран (политикин парти). ЦӀе ю гӀараваьлла волу боксёр Кличко Виталий коьртехь волу партин аллегори тиллина.
Бэкроним хила тарло иштта йолуш йолчу аббревиатуран забарен шифр дӀаеллар.
* ВЛКСМ — веллачу Ленинан кашчохь самукъа ма-далийла.

#### Рекурсиван аббревиатура (рекурсиван акроним)

Шифр дӀаяккхаран йукъа йоьду ша аббревиатура.
* GNU — GNU‘s Not Unix
* ALT — ALT Linux Team
* PHP — PHP Hypertext Preprocessor
* Wine — Wine Is Not an Emulator
Йолуш ю иштта рекурсиван акроним, шех Ӏотталуш хьажоргаш йолуш, иза HURD аббревиатура. Кхузахь элп H билгалйоккху аббревиатура HIRD, шен рогӀехь H элпо билгалдоккху хьостан аббревиатура HURD. Цул сов, дешнаш «Hurd», а «Hird» а ингалсан маттахь яздаран варианташ ю «Herd» («Бажа, жа»).

#### Аббревиатураш-дешнаш (маьӀнийн)
Хьалхара элпаш ду долу дош
* SMILES — 
* SMART — 

### Чолхедацдина дешнаш (дешдекъан аббревиатура)

#### Шинна а, сов а дешнийн хьалхара дакъош тӀеттӀатохар
* обком — областан комитет;
* партком — партийн комитет;

## Билгалдахарш