Жуков, Георгий Константинович

**Жу́ков Гео́ргий Константи́нович** (вина ; Стрелковка, Малоярославецки уезд, Калугин губерни, Россин импери — вела 1974 шеран 18 июнехь, Москохахь, РСФСР, ССРС) — советийн баьчча а, пачхьалкхан гӀуллакххо а. Советийн Союзан маршал (1943), Советийн Союзан доьазза Турпалхо (1939, 1944, 1945, 1956), шина «Толам» орденан (1944, 1945), йалх Ленинан Орденан (1936, 1939, 1945, 1956, 1966, 1971), дуккха а кхечу советийн а, арахьара мехкийн а орденийн, мидалийн кавалер.

ТӀемал тӀаьхьарчу шерашкахь халкъо цӀе тиллира «Толаман мудир». ССРС Дуьхьалонан министр (1955—1957). ССКП ЦК Президиуман декъахо (1957 шеран 29 июнь—29 октябрь). ССРС Лакхара Кхеташонан 1-ра, 2-гӀа, 3-гӀа, 4-гӀа кхайкхамийн депутат.

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болуш, хьалхий-тӀаьхьий инарлин штабан хьаькам, фронтан баьчча, Лакхара Коьртабаьччин Ставкин декъахо, ССРС ТӀеман Ницкъийн Лакхара Коьртабаьччин гӀовс даржашкахь хилира. ТӀемал тӀаьхьарчу заманахь Латтан тӀера эскарийн Коьртабаьччин, Одессин, цул тӀаьхьа Уралан тӀеман гуонийн баьччин даржашкахь вара.

Сталин Иосиф веллачул тӀаьхьа хилира ССРС Дуьхьалонан министран хьалхара гӀовс, 1955 шерера 1957 шо кхаччалц — ССРС Дуьхьалонан министр. 1957 шарахь дӀаваьккхина  ССКП ЦК йукъара, эскарера дерриг даржашкара, 1958 шарахь мукъаваьккхина эскарера.

## Хьалхара биографи а, гражданийн тӀом
Жуков Георгий вина Калугин губернин Малоярославецки уездера  Стрелковка эвлахь ахархочун Жуков Константин Артемьевичан доьзалехь (1844—1921, оьрсий).

1908 шеран аьхка луларчу Величково эвлара килсан ишколан кхо класс хасторан кехатца чекхйаьккхинчул тӀаьхьа «нанас Георгий дӀахӀоттийра Ӏамо» Москохара лаьжгаш лелош волу,  жимачу цӀоканан пхьолгӀан долахо волчу шен ваша Пилихин Михаил волчу.

Москоха ваха сихха кечвелира. 1908 шеран июлан сарахь «Обнински» станцера Георгий, кхехкийна пхи хӀоа а, хьокам а тӀоьрмиг чу биллина, девешех Сергейх тоьхна дачин москохан цӀерпоштан тӀехь хьажийра «нахана йукъа», оцу хенахь иштта олура.

ШолгӀачу дийнахь иза Ӏамо волавелира шен хала болх дийнахь-бусий пхийтта сахьтехь. 13 шо долуш, цӀоканийн гӀуллакхан йуьхьанцара курс аьттонца чекхйаьккхина, ша дӀахӀутту Тверан урамерачу суьйренан йукъарадешаран курсашка, цара лора гӀалин доьшийлин чухоаман барамехь дешар.

1911 шарахь, сарахь доьшуш, аьттонца дӀало гӀалин доьшийлин йуьззина курсан экзаменаш, тӀаккха аттестат ло цунна.

1912 шеран аьхка Георгий, уггаре дика хьуьнара долчех цхьаъ а, кхиина физикин агӀора онда а дешархо хиларна, оьцу гӀарайьллачу Нижни Новгородан базара, цигахь цуо наггахь хуьцу павильонан гопастал дехьа рицкъан да, доьхкина сурсаташ дӀахьарчадо, заказаш дӀахьажайо гӀалин Ийдалан а, Окин а хикеманийн йистедогӀийлашкара йа цӀерпоштан сурсатийн конторехула. Оцуу шарахь Жуковн, деа шеран доьшийлехь дуьххьара, итт денна отпуск ло шен эвла ваха.

1914 шарахь Георгий Константинович — москохан цӀоканийн гӀуллакхан говзанча ву. Баттахь кхо сом луш менга оьцу Охотни могӀанера доларчу квартирехь жерочуьнгара Малышевагара, из ахӀинца хуьлу «Москох» хьешан цӀийнан дуьххьала, ойла хӀутту хӀусаман да йолчуьнан йоӀ — Мария йало.

Амма тӀамо, даиман ма-хиллара, кегайо йерриг тхан догдохийлаш а, чоьташ а…

 Россин импери йукъайоьду Дуьненан хьалхарчу тӀеман. Фронтехь иэшамаш хиларна, 1915 шеран майхь хенал хьалха 1896 шарахь бина кегийрхой эскаре  кхайкхийра.

 шарахь Жуков кхойкху Императоран эскаре. Малоярославецера хоржу дошлошка, оццу дийнахь керла схьаэцначаьрца цхьаьна новкъа бовлу Калуге, цигахь 189-гӀа резерван гӀашлойн батальонехь йолало тӀеман карьера. Цул тӀаьхьа, воьду Балаклей 5-гӀа резерван дошлойн полке.

Царна йелира Ӏаморан гӀашлойн пхоьазза йолу тоьпаш. ДӀакъастийна баьччас ефрейторо Шахворостовс кхайкхийра чоьхьара низам, тхан декхарш. Цуо луьра дӀакхайкхийра, шен «гӀуллакхна» бен, цхьа а тхо дӀакъаста йиш йолуш вац, нагахь низаман батальоне кхача ца лаахь аьлла.

Дошлойн унтер-эпсаран дешар чекхдаьккхича, 1916 шеран август чекхболуш хьажийра Къилба-Малхбузан фронте Новгородан 10-гӀа драгунийн полкера баьччан буьйр дан. ТӀемехь дакъалоцуш, «немцойн эпсар лацарна» совгӀат дина4-гӀачу тӀегӀанан  Георгийн жӀараца. Октябрехь онда айп дира, дикка къорволарна хьажийра резерван дошлойн полке.

ТӀамтӀехь човйарна йелира шолгӀа Георгийн жӀар, хӀинца 3-гӀа тӀегӀанан. Оьрсийн императоран эскарехь гӀуллакх дира лахара унтер-эпсаре кхаччалц. Февралан революцил тӀаьхьа Жуков хаьржира салтийн эскадронан комитетан председатель. Эскадрон дӀасахецначул тӀаьхьа 1917 шеран декабрехь йухавирзира Москоха, цул тӀаьхьа да-нана долчу эвла вахара, цигахь йехачу заманахь цомгаш Ӏийра тифца.

ЦӀен эскарехь ву 1918 шеран 1 октябрехь дуьйна, шен лаамехь. 1919 шеран 1 мартехь РКП(б) йукъавахара. ГӀуллакхехь вара Москохан дошлойн дивизехь. Гражданийн тӀамехь цӀенэскархочо Жуков Георгийс тӀом бира 1919 шеран майхь дуьйна Малхбален, Малхбузан, Къилба фронташкара 4-гӀа эскаран оцу дивизехь. Иза декъахь волу дуьххьарлера операци хилира уралан гӀазакхаша гуо бина Уральск йастар. 1919 шеран августехь тӀом бира Царицынан гергахь 11-гӀа эскаран йукъахь Деникинан а, Врангелан а эскаршна дуьхьала тӀемехь Владимировка станцин а, Николаевск гӀалин а кӀоштахь. 1919 шеран сентябрехь-октябрехь дакъалецира Царицын гергарчу тӀамехь, цул тӀаьхьа Заплавнин а, Йуккъера Ахтубин а йуккъехь (хӀинцарера Волжски гӀалин уллехь), цигахь тӀамехь 26 йа 28 октябрехь чов йира гранатан герагашца. Лазаран цӀийнахь кхин а цомгаш хилира долу уьнах, товеллачул тӀаьхьа батана мукъаваьккхира даймахка ваха.

Отпуска чекхйаьллачул тӀаьхьа йукъатоьхна Тверера резерван батальонан, ткъа дукха хан йалале цигара деша хьажийра. Рязанера дошлойн курсаш 1920 шеран гурахь чекхйаьхначул тӀаьхьа хӀоттийра взводан, тӀаккха эскадронан баьчча; 1920 шеран августехь Улагайн десантаца тӀамехь дакъалецира Екатеринодар йолчохь, 1920 шеран декабрера — 1921 шеран август кхаччалц дакъалецира Тамбовн махкара ахархойн гӀаттам охьатаӀош, цигахь чов йира.

Антоновн гӀаттам охьатаӀорна 1922 шарахь совгӀат дира ЦӀен Байракхан орденца,  формулировка иштта йира:

 Тамбовн губернера Вязови Пошт йуьртан гергарчу тӀамтӀехь 1921 шеран 5 мартехь, 1500—2000 стаг таррийн ницкъашца тӀелетаре хьаьжна ца Ӏаш, цуо эскадронца 7 сахьтехь тӀелатар сецийра, цул тӀаьхьа контртӀелатар а деш, 6-за чуччабахана латарехь йохийра жӀога.

## Полкан баьччан тӀера дивизин баьчче кхаччалц (1923—1939)
 1923 шеран май чекхболуш Жуков баьччалла дан волавелира 7-гӀа Самарин дошлойн дивизин 39-гӀа полкехь, 1924 шарахь хьажийна Лакхара дошлойн ишколе.

1925 шарахь, Петарбухехь дошлойн баьччийн корматалла айаран курсаш чекхйаьхначул тӀаьхьа — 42-гӀа дошлойн полкан баьччас М. Савельевс, 37-гӀа Аштаркхнен полкан эскадронан баьччас Н. Рыбалкина, Г. К. Жуковс сацам бира йухаберза гӀуллакхан меттиге Минске цӀерпошт тӀехь а ца боьлхуш, говрашкахь баха. 963 километр йеха йолу маршрут, Витебскехула, Оршехула, Борисовхула 7 дийнахь-бусий чекхбевлира. Оцу хенан чохь говраш гӀелйелира 8 - 12 кила, береш 5—6 кила. Массо декъахочунна делира правительствон совгӀаташ а, баьччаллин баркалалла а.

1926 шарахь дуьйна 5 шарахь хьоьху тӀеман-эскарекхайкхалал кечам Белоруссин пачхьалкхан университетехь.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
*  
* 

* Белый конь для маршала Победы. Сталин возвысил Жукова и отомстил ему // НВО НГ, 2.07.2020 

;Арахьара медиафайлаш

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Гость Георгий Жуков. Познер. Выпуск от 04.05.2010
* Мемориальная доска на здании старого вокзала ст. Обнинское
* Ордена и медали СССР Г. К. Жукова | Библиотека изображений. Официальный сайт Министерства обороны России
* Одна из последних фотографий Г. К. Жукова с наградами | Библиотека изображений интернет-проекта «Герои страны» 
* Жукова.jpg Мундир маршала Советского Союза Г. К. Жукова | Государственный музей политической истории России  
* Фотография наград | НТБ НАУ им. Жуковского (Харьков)
* Фотография Г. К. Жукова с наградами | Proza.ru

Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамех дагалецамийн авторш
*
Категори:Лаьттахулара эскарийн коьртабаьччанаш (ССРС)
Категори:Германера Советийн тӀеман администрацин коьртабаьччанаш
Категори:ССКП XIX гуламан векалш
Категори:ССКП XX гуламан векалш
Категори:ССКП XXIV гуламан векалш
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан 1-ра кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС 2 кхайкхаман Лакхара Советан депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан 3-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан 4-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:Украинийн ССР Лакхара Кхеташонан 1-ра кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС ЧГӀМ хьакъ долу белхалой
Категори:ССКП ЦК Политбюрон декъахошка кандидаташ
Категори:Киевн тӀеман гуонан баьччанаш
Категори:Одессин тӀеман гуонан баьччанаш
Категори:Уралан тӀеман гуонан баьччанаш
Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамтӀера фронтийн баьччанаш
Категори:ССРС мемуархой
Категори:ССРС Дуьхьалонан министраш
Категори:Лахара унтер-эпсарш (Россин импери)
Категори:ССРС Пачхьалкхан хӀостан дешин сурт долу сийлахь герз делларш
Категори:Советийн эскаран Инарлин штабан хьакмаш
Категори:Адамаш:1-ра Украинин фронт
Категори:Адамаш:Ленинградан фронт
Категори:Белгородан сийлахь гражданаш
Категори:Калугин областан сийлахь гражданаш
Категори:Малоярославецан сийлахь гражданаш
Категори:Белоруссин пачхьалкхан университетан хьехархой
Категори:Берлинан операцин декъахой
Категори:ЦӀен эскар Бессарабе дахаран декъахой (1940)
Категори:Россера гражданийн тӀамера декъахой (цӀенарш)
Категори:Курскан тӀеман декъашхой
Категори:Толаман Парадан декъашхой
Категори:Дуьненан хьалхара тӀеман декъахой (Росси)
Категори:Ржевн тӀеман декъашхой
Категори:Смоленскан тӀеман декъашхой (1941)
Категори:Сталинградан тӀеман декъашхой
Категори:Днепр къовсу тӀеман декъашхой
Категори:Кавказ къовсу тӀеман декъашхой
Категори:Ленинград къовсу тӀеман декъашхой
Категори:Москох къовсу тӀеман декъашхой
Категори:Халхин-Гол тӀиера тӀемийн декъашхой
Категори:1956 шеран Мажарчуьра гӀаттам охьатаӀоран декъашхой
Категори:Советийн Союзан доьазза Турпалхой
Категори:ЙКП(б) декъашхой
Категори:ССКП ЦК Политбюрон декъахо
Категори:ССКП ЦК декъахой
Категори:Бердан йисттерачу цӀийнан бахархой
Категори:Советийн-японин тӀеман декъашхой (ССРС)
Категори:Миокардан инфарктах белларш