open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Калининград

**Калинингра́д** (1946 шеран 4 июль кхаччалц — **Коьнигсберг**) — Россин гӀала, Калининградан областан административан центр.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Категори:Калининградан область
Калуга

**Калу́га** — Россин, (1944 дуьйна) Калугин областан административан центр. Цуна йу муниципалан кхоллам Калугин гӀалин гуо.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Кемерово

**Ке́мерово** () — Россин гӀала, цуна йу гӀалин гуо статус. Кемеровн областан административан центр.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Цхьанакхетаралла

**Цхьанакхетта Къамнийн Йукъаралла, ЦKЪЙ (UNO)** — дуьненахь машар а, цхьана къахьегар а чӀагӀдан кхоьллина дуьнейукъара йукъаралла. Цуьнан хӀоттам а, къинхьегаман бух а кечбина ШозлагӀа Дуьненан TӀеман хенахь, коьрта ХӀитлерана дуьхьала йолу коалицин декъашхоша.

## Сурташ

Файл:UNO New York.JPG|Нью-Йоркера ЦKЪЙ штаб-квартир
Файл:UN General Assembly.jpg|Kоьрта Ассамблейн зал
Файл:UN security council 2006.jpg|Кхерамзаллин Kхеллан зал
Файл:UN Economic & Social Development Chamber.jpg|Экономикин а, Социалин а Kхеллан зал
Файл:UN Council Chamber.jpg|Долан Кхеташонан зал
Файл:UN building, Geneva.jpg|Женевера ЦKЪЙ гӀишло
Файл:ONU Geneva mainroom.jpg|Женевера ЦKЪЙ коьрта зал
Файл:Flags onu geneva2.jpg|Женевера ЦKЪЙ гӀишлона хьалхахь йолу байракхаш


## Билгалдахарш

## TӀетовжамаш

* Йуьхьана сайт
*  ГӀазкхийн Федерацин йуьхьана интернет-векалалла 
* UNBISnet — ЦKЪЙ чулацамин-библиографин систем

Категори:Организацеш
Киров (Кировн область)

**Ки́ров** (хьалхалера цӀе — **Хлы́нов**, **Вя́тка**) — Россин гӀала, Кировн областан административан центр. Цуна йу муниципалан кхоллам «гӀала Киров». Бахархойн дукхалла 483 176 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Кировн областан гӀаланаш
Кострома

**Кострома́** — Россин гӀала иза йу Волга олучу хийистехь, Костромин областан административан центр. Бахархойн дукхалла 271 445 адам леррана 2013 шарахь.

## ДоттагӀий-гӀаланаш

*  Ахен, Германи
*  Дарем, Йоккха Британи
*  Дарем (Къилбаседа Каролина), АЦШ
*  Доль (Юра), Франци
*  Пётркув-Трыбунальски, Польша
*  Самоков, Болгари
*  Хювинкяя, Финлянди
*  Цетинье, Черногори
*  Очамчира, Абхази
*  Ровно, Украина
*  Бобруйск, Беларусь
*  Сороки, Молдави
*  Нови Сад, Серби
*  Саньмэнься, Цийчоь
*  Чадыр-Лунга, Гагаузи
*  Бари, Итали
*  Иджеван, Эрмалойчоь

## Билгалдахарш

Категори:Росси
ВКъКх Халкъашна йуккъера кхелл

**ВКъКх Халкъашна йуккъера кхелл** (ВКъКх Устав тӀехь — *Халкъашна йуккъера кхелл*, , ) — ВКъКх коьрта 6 органах цхьаъ. Иза кхоьллина ООН коьрта Ӏалашо кхочуш йарна — машаре кепаца къовсамаш а, кхераме ситуациш а дӀайерзор.

## Билгалдахарш

## Хьажорагаш
* Международный Суд на сайте ООН
* Краткое изложение решений, консультативных заключений и постановлений Международного Суда (1948-1991 ; 1992—1996; 1997-2002 )
* Официальный сайт
* Официальный сайт 

Категори:ВКъКх
Мурманск

**Му́рманск** (, , ) (1917 кхаччалц — **Рома́нов-на-Му́рмане**) — Россин гӀала, Мурманскан областан  административан центр. Бахархойн дукхалла 302 468 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Халкъашна йуккъера валютан фонд

**Халкъашна йуккъера валютан фонд**, **МВФ** (, *IMF*) — Вашингтонехь (АЦШ) штаб-квартира йолуш говзалле йерзийна ООН учреждени.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

## Хьажоргаш
* Структура органов управления МВФ и голоса стран-участниц (см. таблицу на стр. 15)
* Официальный сайт Международного валютного фонда
* Президентом МВФ должен стать китаец Жэньминь жибао 19.05.2011 
* Егоров А. В. «Международная финансовая инфраструктура», М.: Линор, 2009. ISBN 978-5-900889-28-3
* Александр Тарасов «Аргентина — ещё одна жертва МВФ»
* МВФ может быть распущен?  Юрий Сигов. «Деловая неделя», 2007
* Кредит МВФ: удовольствие для богатых и насилие для бедных.  Андрей Ганжа. «Телеграфъ», 2008 — не работает ссылка копия статьи 
* Международный валютный фонд (МВФ)  «First Moscow Currency Advisors», 2009

Категори:Организацеш
Сийлахь-йоккха Новгород

**Сийлахь-Йоккха Но́вгород** (1999 шо кхаччалц официалан цӀе — **Но́вгород**) — Россин гӀала а, Новгородан областан административан центр а йу. 

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Дешаран, Ӏилманан, оьздангаллин гӀуллакхийн Вовшахтоьхна Къаьмнийн Кхоллам

**ЮНЕСКО** (UNESCO — The **U**nited **N**ations **E**ducational, **S**cientific and **C**ultural **O**rganization) — дешаран а, Ӏилманан а, культурин а Вовшахкхетта Къаьмнийн Организаци. Цуьнан коьрта кхайкхош йолу Ӏалашонаш — дешарехь а, Ӏилманехь а, культурехь а цхьаьна кхьахьегар шордеш машар а, кхерамзалла а сов яларан гӀо дар; массо а халкъан ООН Уставехь кхайкхина долу законехь хилар а, нийсо а, неха бакъонаш а, маршо а лардар раса а, стен-боьршалла а, мотт а, дин а ца къастош.

Организаци кхоьллинера 1945 шаран 16 ноябрехь. Цуьнан штаб-хӀусам ю Парижехь. Тахана цуьнан юкъехь ю 195 пачхьалкх-декъашхо.

## Хьажоргаш

* 
* 
* *Кооманс Ф.* ЮНЕСКО и права человека // *Хански Р., Сукси М.* (ред.) Введение в вопросы международной защиты прав человека Стр. 187—197
*  Документальный фильм «Приоритеты ЮНЕСКО в XXI в.» (UNESCO’s Priorities for the XXI Century), подготовленный по случаю 65-летия ЮНЕСКО (16 ноября 2010 года). Предназначен для широкого круга зрителей.

;ЮНЕСКО программаш
* 
* 
* 
* МПРК — Международная программа развития коммуникации (fr, en), официальный веб-сайт (создан в декабре 2010 г.)
*  ПИДВ — Международная программа ЮНЕСКО «Информация для всех» (fr, en), официальный веб-сайт (создан в декабре 2010 г.)

Категори:ООН
Оренбург

**Оренбу́рг** — Россин Уралера гӀала, Оренбурган областан административан центр. Бахархойн дукхалла 556 127 адам леррана 2013 шарахь.
## Оренбурган пачхьалкхан университет
Оренбурган пачхьалкхан университет

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Орёл (гӀала)

**Орёл** — Россин гӀала, Орёлан областан административан центр. Бахархойн дукхалла 289 503 адам леррана 2025 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Пенза

**Пе́нза** — Россин гӀала, Пензин областан административан а, экономикин а культурин а центр.Бахархойн дукхалла 487 978 стаг (2025 шо). XIX бӀешо — Пензенан губерни, Россин импери.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Историческая информация о городе Пенза 

Категори:Росси
Липецк

**Ли́пецк** — Россин гӀала, Липецкан областан административан центр. Бахархойн дукхалла 509 098 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Липецк
Псков

**Псков** — Россин гӀала, Пскован областан а Пскован кӀошт административан центр. Бахархойн дукхалла 206 154 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Псков
Рязань

**Ряза́нь** () (1778 шо кхаччалц — **Переясла́вль-Ряза́нский**) — Россин гӀала, Рязанан областан административан центр. 

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Южно-Сахалинск

**Ю́жно-Сахали́нск** — Россин гӀала. Сахалинан областан административан центр.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Смоленск

**Смоле́нск** — Россин гӀала, Смоленскан областан административан, промышленан а, культурин а центр. Бахархойн дукхалла 330 970 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Тамбов

**Тамбо́в** — Россин гӀала, Тамбовн областан административан центр. Бахархойн дукхалла 281 834 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Курск

**Курск** — Россин гӀала, Курскан областан административан центр. Бахархойн дукхалла 428 741 адам леррана 2013 шарахь. XIX бӀешо — Курскан губерни, Россин импери.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Историческая информация о городе Курск 

Категори:Росси
Тверь

**Тверь** (1931—1990 шарашкахь — **Кали́нин**) — Росси гӀала, Тверан областан административан центр. Бахархойн дукхалла 408 877 стаг леррана 2013 шерахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Владимир (гӀала)

**Влади́мир** — Россин шира гӀала, Владимиран областан административан центр. Бахархойн дукхалла 347 930 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Вологда

**Во́логда** — Россин гӀала, йиллина 1147 шарахь, Вологдин областан административан, культурин а Ӏилманан а. Бахархойн дукхалла 306 487 стаг леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Алагир

**Алаги́р** ( ) — Россин гӀала, Къилбаседа ХӀирийчоьнан Алагиран кӀоштан административан центр.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Ардон (гӀала)

**Ардо́н** ( ) — Россин гӀала, Къилбаседа ХӀирийчоьнан Ардонан кӀоштан административан центр.

## Бахархой

## Билгалдахарш

*
Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан кӀоштийн центраш
Категори:Ардонан кӀоштан нах беха меттигаш
Томск

**Томск** — Россин гӀала Томскан областан административан центр, гӀала йу Томь олучу хийистехь. Бахархойн дукхалла 574 002 адам леррана 2018 шарахь.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Подробная карта Томской области
* Сайт города Томска

Категори:Росси
Дигора

**Дигора́** ( ) — Къилбаседа ХӀирийчоьнан гӀала, Дигоран кӀоштан административан центр. Бахархойн дукхалла 10 462 леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Чикола

**Чикола** () — Россин Федерацин эвла, Къилбаседа ХӀирийчоьнан Ирафан кӀоштан административан центр.

## Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан). 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Ирафан кӀоштан индексаш

Категори:Ирафан кӀоштан нах беха меттигаш
Эльхотово

**Эльхо́тово** () — эвла, Къилбаседа ХӀирийчоьнан Кировн кӀоштан административан центр.

Бахархойн дукхалла — 13,5 эзар. адам (2012).

## Билгалдахарш

Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан Кировн кӀоштан нах беха меттигаш
Берса-Йурт

**Берса-Йурт** ( ) — Россин гӀала, Къилбаседа ХӀирийчоьнан Правобережнин кӀоштан административан центр.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Майски (ГӀебартойн-Балкхаройчоь)

**Ма́йски** — Россин гӀала, ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан Майскан кӀоштан административан центр. Бахархойн дукхалла 26 558 адам (2013).

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан Майскан кӀоштан нах беха меттигаш
Нарткала

**Нарткала́** () — Россин гӀала, ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан Урванан кӀоштан административан центр. Бахархойн дукхалла 31 037 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Категори:Урванан кӀоштан нах беха меттигаш
Чегем (гӀала)

**Чеге́м** () — Россин гӀала, ГӀебартойн-Балкхаройчоь Чегеман кӀоштан административан центр. Бахархойн 17 819 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Тырныауз

**Тырныа́уз** (, ) — Россин гӀала, ГӀебартойн-Балкхаройчоь Эльбрусан кӀоштан административан центр .

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Кхарачаевск

**Кхарача́евск** (, ) — Россин гӀала Кхарачой-Чергазийчоьнан Кхарачаевскан кӀоштан Административан центр (кӀоштан йукъайогӀуш йац). Бахархойн дукхалла 20 316 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Баксан (гӀала)

**Бакса́н** () — Россин гӀала, ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан Баксанан кӀоштан административан центр.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Еха-ГӀала

**Еха-ГӀала** (, ) — ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀала, Прохладнин кӀоштан административан центр. Бахархойн дукхалла 58 203 адам леррана 2013 шарахь.

## Бахархойн дукхалла

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Усть-Джегута

**Усть-Джегута́** (, , ) — Россин гӀала, Кхарачой-Чергазийчоьнан Усть-Джегутан кӀоштан административан центр. Бахархойн дукхалла 29 953 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Категори:Усть-Джегутан кӀоштан нах беха меттигаш
Будённовск

**Будённовск** — Ставрополан мехкан гӀала, Будённовскан кӀоштан административан центр. Бахархойн дукхалла 64 176 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Благодарни

**Благода́рни** — Ставрополан мехкан гӀала, Благодарнин кӀоштан административан центр. Бахархойн дукхалла 32 148 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Михайловск (Ставрополан мохк)

**Михайловск** — Ставрополан мехкан гӀала, Шпакан кӀоштан административан центр.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Категори:Шпакан кӀоштан нах беха меттигаш
Зеленокумск

**Зеленоку́мск** — Ставрополан мехкан гӀала, Советскан кӀоштан административан центр. Бахархойн дукхалла 35 772 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Категори:Ставрополан мехкан Советскан кӀоштан нах беха меттигаш
Минвод

**Минвод** () — Ставрополан мехкан гӀала, Минводан кӀоштан административан центр. Бахархойн дукхалла 69 569 адам леррана 2023  шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Новоалександровск

**Новоалекса́ндровск** — Ставрополан мехкан гӀала, Новоалександровски кӀоштан административан центр. Бахархойн дукхалла 26 817 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Категори:Новоалександровскан кӀоштан нах беха меттигаш
Светлоград

**Светлогра́д** — Ставрополан мехкан гӀала, Петровскан кӀоштан административан центр. Бахархойн дукхалла 38 323 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Ставрополан мехкан Петровскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ипатово (Ставрополан мохк)

**Ипа́тово** — Ставрополан мехкан гӀала, Ипатован кӀоштан административан центр. 

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Пятигорск

**Пятиго́рск**, **Пхилам-гӀала** — Ставрополан мехкан шен йокъаллица 2-гӀа меттигехь йолу гӀала. Россин гӀала-курорт. Бахархойн дукхалла 213 745 стаг (2013 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Ессентуки

**Ессентуки́** — Ставрополан мехкан гӀала, цуна йу гӀалин гуо ГӀала-курорт Ессентуки. Бахархойн дукхалла 102 269 стаг леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Кисловодск

**Кисловодск** — Ставрополан мехкан гӀала, муниципалан кхолар «гӀалин гуо ГӀала-курорт Кисловодскан» административан центр. Бахархойн дукхалла 125 931 адам леррана 2025 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Железноводск

**Железново́дск** — Россин Ставрополан мехкан гӀала, Федералан гӀала-курорт. Бахархойн дукхалла 24 466 леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Газипур

**Газипур** () — Бангладешан гӀала, Газипур административан центр. Бахархойн дукхалла 1 199 215 адам леррана 2010 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Бангладеш
Кантхо

**Кантхо́** () — Вьетнамера гӀала, Меконг олучу дельтера йокха гӀала. Бахархойн дукхалла 1&nbsp;187&nbsp;089 адам леррана 2009 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Вьетнам
Хайфон

— Вьетнаман йокха гӀала.
Иза ю Хонгха хина дельтехь. Бахархойн дукхалла 1,8 млн адам, шен бахархойн дукхаллица 3-гӀа. меттигехь йолу гӀала Ханойл а Хошиминал а тӀехьа.

## Билгалдахарш

Категори:Вьетнам
Агра

**А́гра** — ХӀиндин, Уттар-Прадеш олучу штатера гӀала. ТӀера 1528 1658 шо кхаччалц Моголин Империн коьрта гӀала хилла.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Праяградж

**Праяградж** (, , , XVII кхаччалц *Праяга*) — ХӀиндин Уттар-Прадеш олучу штатера гӀала, иза ю Ганг а Ямуна а хиш вовшахкхетачу меттигехь. Бахархойн дукхалла 1&nbsp;216&nbsp;719 адам (2011).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Амритсар

**Амри́тсар** (, ) — ХӀиндин, Пенджаб олучу штатера гӀала. Бахархойн дукхалла — 1 183 705 адам. (леррина 2011 шарахь).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Ахьмадабад

**А́хьмадаба́д** ( — *Amdāvād*, ,  — *Ahmadābād*) — ХӀиндин малхбузера, Гуджарат штатан уггаре йоккха гӀала, ХӀиндин уггаре йаккхийчу, бахархойн барам 5,8 миллион волу, пхеаннах цхьаъ, цуо кхуллу шен бахархошца ворхӀалгӀа гӀалин агломераци 6,3 миллион вахархочунца. Лаьтта Сабармати эркан бердашца 30 км гена штатан коьрта шахьарна Гандинагар гӀалин. Административан йукъ йу Ахьмадабад гуонан.

1960 - 1970 шерашкахь Ахьмадабад хилла коьрта шахьар Гуджарат штатан, цул тӀаьхьа коьрта шахьар хилла Гандинагар. ГӀалах наггахь олу *Карнавати* хьалха цигахь хиллачун сийна. ГӀала йиллина 1411 шарахь, гуджаратан султанатийн коьрта шахьар хилла, цӀе тиллина цхьаьна султанан, Ахьмад-шахан сийна.

ГӀалахь къегина текстилан промышленность, иза бахьнехь цунах наггахь олу «Малхбален Манчестер». ГӀала хилла хьалха ХӀиндин маршонан къовсамехь, цигахь XX бӀешеран хьалхарчу декъехь хилла гражданийн ла ца догӀаран акцеш.

Гуджарат штат кхоллар бахьнехь, Ахьмадабад хийцаелла баннийн, четарийн гӀаланера Ӏилманан-дешаран, коммерцийн, оьздангаллин йукъ айаделлачу тӀекӀела цӀеношца, йохк-иэцаран йаккъашца.

## Ахьмадабадан истори
Археологин талламаш гойту, гӀалин махка нах XI бӀешарахь хевшина хилар, цигахь кхоллаелла *Ашавал* гӀала. Оццу хенахь, соланкийн Анхилваран урхалчо, Карандев I, аьттонца тӀом бира бхилийн паччахьан Ашавалан дуьхьала. Толам баьккхина дукха хан йалале, Каранвед I Ашавалан меттехь йиллира Карнавати гӀала, иза йара Сабармати эркан бердаш тӀехь хӀинцалерачу Ахьмадабадан меттехь. XIII бӀешарахь гӀала а, йерриг Гуджарат а карайахна Делин султанатан Ӏедалан.

1411 шарахь МузаффаридгӀаоа кхоьллина Гуджаратан султанат. Ламастаца, шен кампани Сабармати эркан бердаш тӀехь дӀахьуш, султан Ахьмад Шахан гира, пхьагал жӀаьлин тӀехьайаьлла лелаш, оцуо дог айбина, султан сацам бира шен коьрта шахьар оцу меттигехь йилла. 1487 шарахь, Махьмуд Бегадас, Ахьмада Шахан кӀента кӀанта, гӀала чӀагӀйира арахьа 10 км пен боьттина 12 ков а, 189 бӀов а, 6000 бӀарол а йолуш. Ахьмадабад МузаффаридгӀеран Ӏедалан кӀелахь лаьттира 1573 шо кхаччалц, оцу хенахь тӀаьххьара Гуджаратан султан, Музаффар II вуьйжира моголийн султан Акбар Сийлахьчуьнца хиллачу тӀамехь.

## Сийлаллаш
* Сиди-Башир маьждиг
* Сабармати Ашрам

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 
* 

*
Категори:Хилла коьрта шахьарш
Категори:ХӀиндин миллион бахархой болу гӀаланаш
Категори:ХӀинди
Кхулна

**Кхулна** — Бангладешан гӀала, Кхулна олучу областан а Кхулна олучу гуо а административан центр. Бахархойн дукхалла — 1 400 689 адам (2007 шо). Иза ю Рупша а, Бхайроб а олучу хийистехь.

## Билгалдахарш

Категори:Бангладеш
Бхопал

**Бхопал** (, ) — ХӀиндин. Мадхья-Прадеш олучу штатан административан центр. бахархойн дукхалла 1&nbsp;482&nbsp;718 адам леррана 2001 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Вадодара

**Вадо́дара** () — ХӀиндин Гуджарат олучу штатера гӀала Ахмадабадал Суратал а тӀехьа 3-гӀа. меттигехь йолу гӀала. Хьалха цӀе яра «Баро́да» ().

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Варанаси

**Варана́си** (, ,  йа ,  ) — мадарра. «шин хина йукъ»; **Бена́рес** (, ) йа **Банарас** (, , , **' ) йа **Каши** , , , **' ) — ХӀиндин Уттар-Прадеш олучу штатан коьрта гӀала.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Виджаявада

**Виджаява́да** (**Безава́да**, **Безва́да**, ) — ХӀиндин Андхра-Прадеш олучу штатера гӀала.

Бахархойн дукхалла — 1 039 518 адам (2001).
## Галерей

Image:NTR University of Health Sciences.jpg
Image:Vijayawada from Gandhi Hill.jpg
Image:Krishna_River_Vijayawada.jpg


## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Вишакхапатнам

**Вишакхапа́тнам** (, доца **Виза́г**) — ХӀиндин Андхра-Прадеш олучу штатан хӀордан йистера порт гӀала.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Джайпур

**Джайпур** (, ) — ХӀиндин Раджастхан олучу штатера гӀала. Бахархойн дукхалла 3 073 350 адам леррана 2011 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Джабалпур

**Джабалпур** (, кхин евзаш йу «*Шанскардхани*») — Индеин Мадхья-Прадеш олучу штатера гӀала, Джабалпур олучу гонан административан центр. Иза йу Махакошал олучу регионехь. Штатан йокха гӀала, шен йокхаллица 27-гӀа. меттигехь йолу ХӀиндин гӀала бахархойн дукхалла  адам (2001 шо).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Индаур

**Инда́ур** (, кхин *Инду́р* цунах  ) — ХӀиндин Мадхья-Прадеш олучу штатан гӀала. Индор олучу гонан административан центр. Бахархойн дукхалла 1 960 631 ада леррана 2011 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Кальян (гӀала)

**Кальян** () — ХӀиндин Махараштра олучу штатера гӀала. Бахархойн дукхалла 1 193 266 адам леррана 2001 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Канпур

**Канпур** (, , ; 1948 шо кхаччалц, тӀакха *Kanpur*) — ХӀиндин Уттар Прадеш олучу штатера йокха гӀала.

Иза ю Ганг олучу хийистехь Лакхнаун къилбехьа. Майда 1000 км², бахархойн дукхалла — 2,92 млн адам (леррана 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Лакхнау

**Лакхнау, Лукнов** () — ХӀиндин Уттар-Прадеш олучу штатан коьрта гӀала. Бахархойн дукхалла — 2,9 млн адам (2011). Иза йу административан, Ӏилманан а культурин а центр. Гомти олучу хийистехь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Лудхияна

**Лудхия́на**, кхин **Лудхиана** (, ) — ХӀиндин Пенджабе олучу штатера йокха гӀала. Бахархойн дукхалла 1 613 878 адам леррана 2011 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Мадурай

**Мадура́й** () — ХӀиндистан олучу ахӀайрена тӀера шира гӀала, Мадурай олучу гонан административан центр, Тамил-Наду олучу штатан шен йокхаллица 3-гӀа. меттигехь йолу гӀала.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Дханбад

**Дханбад** (, , ) — ХӀиндин Джаркханд олучу штатера гӀала, Дханбад олучу гонан административан центр. Бахархойн дукхалла 1 195 298 адам леррана 2011 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Джамшедпур

**Джамшедпур** () — ХӀиндин Джаркханд олучу штатан Малхбалера Сингхбхум олучу гонан гӀала.
Бахархойн дукхалла 1 337 131 адам леррана 2011 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Мератх

**Ме́ратх**, **Мира́т** йа **Миру́т** (, , ) — ХӀиндин Уттар-Прадеш олучу штатера гӀала. Мератх гонан административан центр. Бахархойн дукхалла 1 424 908 адам леррана 2011 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Нагпур

**Нагпу́р** () — ХӀиндин Махараштра олучу штатера гӀала. Иза ю Наг олучу хийистехь.

Бахархойн дукхалла 2,42 млн адам. луьсталла — 11 101 адам км². Бахархоша буьйцу хХӀинди а маратхи а меттанаш.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Насик

**На́сик**, кхин **На́шик** (, ) — ХӀиндин Махараштра олучу штатера гӀала. Бахархойн дукхалла —  (леррана 2005 шарахь).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Патна

**Патна** () — ХӀиндин гӀала, иза йу Ганг олучу хийистехь, Бихар олучу штатан административан центр. Бахархойн дукхалла 2 046 652 адам леррана 2011 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Раджкот

**Раджкот** () — ХӀиндин Гуджарат олучу штатера гӀала. Бахархойн дукхалла 1&nbsp;335&nbsp;397 адам 2008 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Сурат

**Сурат** (*Surat* — дика пачхьалкх) — ХӀиндин Гуджарат олучу штатера гӀала. Бахархойн дукхалла 2 578 400 адам леррана 2004 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Фаридабад

**Фаридаба́д** ( — *Pharīdābād*, ) — ХӀиндин Харьяна олучу штатера гӀала. Фаридабад олучу гонан административан центр. Бахархойн дукхалла 1 404 653 адам леррана 2011 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Хьайдарабад (ХӀинди)

**Хьайдараба́д**, кхин **Хьайдерабад** (, , ) — ХӀиндин гӀала, Андхра-Прадеш олучу штатан административан центр. Иза ю Муси олучу хийистехь. Бахархойн дукхалла 3,69 млн стаг. (2001; агломерацин бахархойн дукхалла — 6 млн стаг.), луьсталла 16&nbsp;990 стаг. км², майда 650 км².

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Тхане

**Тхане** (, ), хьалхалера цӀе **Тхана**&nbsp;— ХӀиндин гӀала, Махараштра олучу штатера гӀала. Бахархойн дукхалла 1 261 517 адам леррана 2001 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Ховрах

**Ховрах** йа **Хаура** — ХӀиндин Малхбузера Бенгали олучу штатера гӀала, Ховрах олучу гонан административан центр. Иза ю Хугли олучу хийистехь. Бахархойн дукхалла 1&nbsp;072&nbsp;161 адам леррана 2011 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Пимпри-Чинчвад

**Пимпри-Чинчвад** () — ХӀиндин Махараштра олучу штатера гӀала, иза йу Павана олучу хийистехь. Бахархойн дукхалла 1&nbsp;284&nbsp;402 адам леррана 2005 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Пуна

**Пу́на** ( *Пу́не*, *Пун*) — ХӀиндин гӀала, иза йу Мумбаина къилба-малхбалехьа 150 км.. Бахархойн дукхалла 3,1 млн стаг (2011).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Коимбатур

**Коямпутту́р** **(Коимбату́р)** (, ) — ХӀиндин Тамилнад олучу штатера гӀала, Коимбатур олучу гонан административан центр. бахархойн дукхалла 930&nbsp;882 адам леррана 2001 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Коччи

**Коччи** (кхин **Кочин** йа **Кочи**; , ,  ) — ХӀиндин Керала олучу штатера гӀала, Арави-хӀордан Малабаран йистера йоккха порт.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Бандунг

**Бандунг** — ХӀиндонезин Малхбузен Ява олучу провинцин административан центр. Иза ю Яве. ХӀиндонезин Джакартал Сурабаял а, Меданал а тӀехьа 4-гӀ. меттигехь йолу гӀала.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀиндонези
Бекаси

**Бекаси** () — ХӀиндонезин Малхбузен Ява олучу провинцера гӀала. Бахархойн дукхалла 1 993 478 адам леррина 2005 шарахь.

ГӀалин майда 210,49 км², бахархойн дукхалла — 1 993 478 адам леррина 2005 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀиндонези
Макасар

**Макасар** (Макассар; ) — ХӀиндонезин Къилба Сулавеси олучу провинцин административан центр. Бахархойн дукхалла 1 338 663 адам леррана 2010 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀиндонези
Маланг

**Маланг** () — ХӀиндонезин Малхбале Ява олучу провинцера гӀала. Бахархойн дукхалла 1 175 282 адам.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀиндонези
Медан

**Меда́н** () — ХӀиндонезин Къилбседера Суматра олучу провинцин административан центр. Бахархойн дукхалла 2 109 330 адам леррана 2010 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀиндонези
Серанг

**Серанг** () — ХӀиндонезин Бантен олучу провинцин а одноимённого округа олучу гонан а административан центр. Бахархойн дукхалла 1 808 464 адам леррана 2007 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀиндонези
Сурабая

**Сураба́я** () — ХӀиндонезин шен йокхаллица 2-гӀа. меттигехь йолу гӀала, Малхбале Ява олучу провинцин административан центр. Бахархойн дукхалла 3 282 156 адам леррана 2008 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀиндонези
Тангеранг

**Тангеранг** () — ХӀиндонезин Бантен олучу провинцера гӀала.

ГӀалин майда 164,54 км², бахархойн дукхалла — 1 488 666 адам леррана 2005 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀиндонези
Палембанг

**Палембанг** () — ХӀиндонезин Суматра олучу гӀайре тӀера гӀала. Къилбера Суматра провинцин административан центр. Бахархойн дукхалла 1 535 952 адам леррана 2010 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀиндонези
Семаранг

**Семаранг** (, ) — ХӀиндонезин Ява олучу гӀайре тӀера гӀала.

Семаранг йу — Йуккъера Ява олучу провинцин административан центр, ХӀиндонезин шен йокхаллица 5-гӀа. меттигехь йолу гӀала, иза йу Семаранг олучу хийистехь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀиндонези
ИсфахӀан

**ИсфахӀа́н** () — иза Иранера гӀала йу, Заянде олучу хийистехь, ИсфахӀан олучу провинцин административан центр, Иранехь шен йокхаллица 3-гӀа меттехь йолу гӀала йу иза (ТехӀранал а МешхӀедал а тӀаьхьа). Бахархойн дукхалла — 1583 эзар. адам ду (2006 шарахь лерича).

## Билгалдахарш

Категори:ГӀажарийчоь
Карадж

**Карадж** ( — *карадж*) — ГӀажарийчоьнан гӀала, иза ю Тегеранан гӀалин йист, Эльбурс олучу ламан уллехь. Бахархойн дукхалла — 1223 эзар. адам.

## Билгалдахарш

Категори:ГӀажарийчоь
МешхӀед

**МешхӀе́д** ( — *машхӀа́д*) — ГӀажарийчоьнан гӀала, Хорасан-Резави олучу провинцин административан центр. Бахархойн дукхалла леррана 2007 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ГӀажарийчоь
Тебриз

**Тебри́з** (**Табри́з**, **Таври́з**,  *Tabriz*, ) — ГӀажарийчоьнан Урми олучу Ӏаман йистера гӀала, Иранан Малхбален Азербайджан олучу провинцера административан центр.

## Билгалдахарш

Категори:ГӀажарийчоь
Далянь

**Даля́нь** (**Дальний**, ; яп. — Дайрэн) — Цийчоьнан Ляонин олучу провинцера гӀала. Бахархойн дукхалла 6 200 000 адам.

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Нанкин

**Нанки́н** ( , мадарра — «къилбера коьрта гӀала») — Цийчоьнан хьалха хилла коьрта гӀала, Янцзы олучу хийистера порт, Цзянсу олучу провинцен коьрта гӀала. Бахархойн дукхалла —  (2008).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Басра

**Ба́сра** () — Ӏиракъан гӀала, пачхьалкхан коьрта порт.  Басра олучу мухафазан административан центр.

Бахархойн дукхалла — 1 914 205 адам.

## Билгалдахарш

Категори:Ӏиракъ
Эрбиль

**Эрби́ль** ( — *Arbīl*; ; керла-ассирийн. *Arbīl*, аккад. *Arba-Ilu*, ), кхин **Арбиль** я **Ирбиль** — Ӏиракън гӀала, Ӏиракъ Курдистанан коьрта гӀала. ГӀалин бахархойн дукхалла 1,3 млн. (2009), БагӀдадал, Басрал а Мосулал а тӀехьа шен йокхаллица 4-гӀа. меттигехь йолу гӀала.

## Билгалдахарш

Категори:Ӏиракъ
Синьбэй

**Синьбэ́й** (, ) — Тайванан гӀала. Бахархойн дукхалла 3 893 740 адам леррана 2006 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Тайвань
Тайбэй

**Тайбэ́й** (, ) — Тайванан коьрта гӀала. Бахархойн дукхалла 2&nbsp;612&nbsp;605 (2009 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Тайвань
Тайчжун

**Тайчжун** () — Тайванан гӀала. Бахархойн дукхалла 2 646 500 адам леррана 2010 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Тайвань
Харбин

**Харби́н** () — Цийчоьнан, Хэйлунцзян олучу провинцин административан центр. 

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Чанчунь

**Чанчу́нь** () — Цийчоьнан гӀала Гирин олучу провинцин административан центр. Бахархайн дукхалла — 2 млн. 78 эзар.;  ГӀалин агломерацин бахархойн дукхалла — 6,83 млн.

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Чэнду

**Чэнду́** — Цийчоьнан гӀала, иза ю Миньцзян олучу хина уллехь, Сычуань олучу провинцин административан центр. Бахархойн дукхалла 7,123 млн. стаг (2010 шо).


Chengdu-22-Zweiraeder-2012-gje.jpg
Chengdu-Hotel O+O-02-2012-gje.jpg
Chengdu-Essbares-10-2012-gje.jpg
Chengdu-Pandareservat-16-2012-gje.jpg
Chengdu-Pandareservat-42-Roter Panda-2012-gje.jpg


## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Сиань

**Сиа́нь** () — Цийчоьнан гӀала, Шэньси олучу провинцин административан центр. Бахархойн дукхалла 7 160 000 адам леррана 2003 шарахь

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Гаосюн

**Гаосюн** (高雄 *Gāoxióng*) — Тайванан гӀала. Бахархойн дукхалла 2 769 072 адам. Пачхьалкхан йокха порт а, индустрин центр а.

## Билгалдахарш

Категори:Тайвань
Шэньян

**Шэнья́н** (; маньчжур. —  Мукден) — Цийчоьнан йокха гӀала, Ляонин олучу провинцин административан центр. Бахархойн дукхалла 7 760 000 адам леррана 2009 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Цзинань

**Цзинань** () — Цийчоьнан, Шаньдун олучу провинцин административан центр. Бахархойн дукхалла 3 250 000 адам леррана 2010 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Нинбо

**Нинбо́** (,  — «тийна тулгӀе») — Цийчоьнан порт йолу гӀала. Бахархойн дукхалла 5 527 000 адам (леррана 2005 шарахь).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Инчхон

**Инчхо́н** (인천, шира. Чемульпхо, 제물포) — Къилба Корейн гӀала. Бахархойн дукхалла 2 728 431 адам леррана 2009 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Къилба Корей
Кванджу

**Кванджу́** — Къилба Корейн шен йокхаллица 6-гӀа. меттигехь йолу гӀала, иза цхьам провинцин йукъайогӀуш йац. Бахархойн дукхалла 1 439 031 адам леррана 2009 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Къилба Корей
Пусан

**Пуса́н** () — Къилба Корейн цхьана провинцин йукъайогӀуш йоцу гӀала. Бахархойн дукхалла 3 535 620  адам леррана 2009 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Къилба Корей
Соннам

**Сонна́м** (, Seongnam-si) — Къилба Корей Кёнгидо олучу провинцера гӀала.

## Билгалдахарш

Категори:Къилба Корей
Тэджон

**Тэджо́н** — Къилба Корейн гӀала, Чхунчхон-Намдо олучу провинцин административан центр. Бахархойн дукхалла 1 502 579 адам леррана

## Билгалдахарш

Категори:Къилба Корей
Ульсан

**Ульса́н** () — Къилба Корейн гӀала. Бахархойн дукхалла 1 129 827 адам леррана 2009 шарахь

## Билгалдахарш

Категори:Къилба Корей
Сувон

**Суво́н** (; Suwon-si) — Къилба Корейн Кёнгидо коьрта гӀала. Бахархойн дукхалла 1 106 000 адам леррана 2005 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Къилба Корей
Тэгу

**Тэгу́** — Къилба Корей шен йокхаллица (Сеулал, Пусанал а Инчхонал 4-гӀа. меттигехь йолу гӀала. Бахархойн дукхалла 2 512 604 адам леррана 2009 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Къилба Корей
Чханвон

**Чханво́н** (, Changwon-si) — Къилба Корейн гӀала, Кёнсан-Намдо олучу провинцин коьрта гӀала. Бахархойн дукхалла 1 047 488 адам леррана 2010 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Къилба Корей
Кланг

**Кланг** (кхин хьалхо евзаш хила цӀарца **Келанг**) — Малайзин Селангор олучу штатера гӀала. бахархойн дукхалла 1 113 851 адам леррана 2010 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Малайзи
Мултан

**Мулта́н** (, , ) — Пакистанан Пенджаб олучу провинцера гӀала. Бахархойн дукхалла 1 550 046 стаг (2012 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Пакистан
Пешавар

**Пешава́р** (,  *Pekhawar/ Peshawar*, хиндко: , *Pishor*  — «гӀала Пуруша, адаман») — Пакистанан Хайбер-Пахтунхва олучу провинцера административан центр. Бахархойн дукхалла — 1 439 205 адам. (леррана 2010 шарахь).

## Билгалдахарш

Категори:Пакистан
Дерригдуьненан могушалла Ӏалашйаран организаци

**Дерригдуьненан могушалла Ӏалашйаран организаци** (ВОЗ, ) — деррига дуьненанахь халкъашна йуккъера могушалла Ӏалашйан леррина кхоьллина ООН дакъа. Цу йуккъе йогӀуш ю 194 пачхьалкх-декъашхо. Иза кхоьллина 1948 шарахь. Цуьнан штаб-хӀусам йу Женевехь (Швейцари).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Официальный сайт ВОЗ на русском языке
*  ВОЗ признала вклад религиозных организаций в решение проблемы ВИЧ/СПИДа в Африке 
*  Двухгодичное соглашение о сотрудничестве  между Министерством здравоохранения и социального развития РФ и Европейским региональным бюро ВОЗ на 2008/2009 гг.
* Twitter ВОЗ 

Категори:ООН
Дерригдуьненан банк

**Дерригдуьненан банк** (**World Bank**) — кхуьуш йолу пачхьалкхашна финансан а, техникин а гӀо дарна кхоьллина халкъашна юккъера финансан организаци.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Официальный сайт Всемирного банка на русском языке 
* Карта деятельности Всемирного банка  
* World Bank Data and Analysis on Poverty and Economic Growth in South Asia .
* Группа Всемирного Банка 

Категори:Организацеш
Равалпинди

**Равалпи́нди** (, ) — Пакистанан гӀала. Исламабад йиллале 1960-ш, Равалпинди пачхьалкхан коьрта гӀала хилла.Бахархойн дукхалла 1 853 190 адам леррана 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Пакистан
Йукъара адамийн бакъонийн деклараци

**Йукъара адамийн бакъонийн деклараци** — массо а ООН пачхьалкхашан-декъашхойн тӀелаца магийна долу ООН кхозлугӀа генеральни сессехь тӀелаьцна кехат. Иза тӀелецна 1948 шаран 10 декабрехь. Деклараци ю хьалхара дуьне мадду кхайкхина массо а адамийн бакъонаш дуьйцуш кехат. Цуьнан ю 30 статья. Иза ю Халкъашна юккъера адамийн бакъонех лецна биль дакъа.

## Билгалдахарш

## Литература
* George J. Andreopoulos and Richard Pierre Claude (eds.), Human Rights Education for the Twenty-First Century (1997).
* Johannes Morsink. The Universal Declaration of Human Rights: Origins, Drafting, and Intent (1999). Pennsylvania Studies in Human Rights. University of Pennsylvania Press, 2000. ISBN 0-8122-0041-1, ISBN 978-0-8122-0041-6. P. 396.
* Mary Ann Glendon, A World Made New: Eleanor Roosevelt and the Universal Declaration of Human Rights (2001).
* Paul Gordon Lauren, The Evolution of International Human Rights: Visions Seen (1998).
* Richard Falk, On Humane Governance: Toward a New Global Politics (1995).
* Susan Muaddi Darraj. The Universal Declaration of Human Rights. — (Milestones in modern world history). Chelsea House, Infobase Publishing, 2010. 129 p. ISBN 978-1-60413-494-0 (hardcover), ISBN 978-1-4381-3178-8 (e-book).

## Хьажоргаш

* Резолюция № 217 (III)
* Декларация прав человека
* Стенограмма заседания Генеральной Ассамблеи ООН, на котором была принята Декларация
* Выдержка из Ежегодника ООН 1948-49 с обзором хода принятия Декларации
* История создания ВДПЧ
* СССР и принятие всеобщей декларации прав человека // Российский бюллетень по правам человека № 11. Москва: Институт прав человека, 1999
* Музей Всеобщей декларации прав человека
* *Уолц С.* Кто написал Всеобщую декларацию прав человека?

Категори:ООН
Манила

**Мани́ла** () — Филиппинашан коьрта гӀала. 

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Филиппинаш
Калоокан

**Калоокан** (*Caloocan*) — Филиппинашан **[[Коьрта гӀалин регион (Филиппинаш)|Йокха Манила]]н**) (агломерацин йукъайогӀуш йолу гӀала, экономикин, политикин, культурин центр.

## Билгалдахарш

Категори:Филиппинаш
Кесон-Сити

**Кесон-Сити** (филипп.: *Lungsod ng Quezon*) — Филиппинашан хьалха хилла коьрта гӀала а уггар луьста адам долу гӀала а. Иза ю Лусон олучу гӀайре тӀехь. Бахархойн дукхалла 2 173 831 адам леррана 2000 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Филиппинаш
Иокогама

**Иокогама**  — Японин гӀала, лаьтташ йу Канагава перфектурехь.

## Истори

ГӀала статус йу 1889 шеран 1 апрелехь дуьйна.

## Бахархой

2008 шеран 1 январехь гӀалахь 3697894 бахархой бара Луьсталла 1 км² 8500 стаг.

## Географи

Майда 437.38 км².

## ДоттагӀий-гӀаланаш

## Билгалдахарш

## Хьосташ
* Япония: Справочник / Составители: В. Н. Ерёмин, К. О. Саркисов, А. И. Сенаторов; Под общ. ред. Г. Ф. Кима, К. О. Саркисова, А. И. Сенаторова. — М.: Республика, 1992. — 544 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-250-01254-X

Категори:Айти префектуран гӀаланаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Категори:Японин гӀаланаш
Ӏаьрбийн йоза

**Ӏаьрбийн йоза** — Ӏаьрбийн мотт а, кхидолу меттанаш а (гӀажарий, пушту, урду, кхиберш а) дӀайазбан лелош долу йоза ду. И йоза хотталуш ду 28 элпах. Ӏаьрбийн йоза аьтту агӀорхьара аьрру агӀор йаздо. Амма терахьаш, аьрру агӀор йаздо.

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 
* 
* 
* مصطفى الغلاييني جامع الدروس العربية المكتبة العصرية 2000 م
* 

## Хьажоргаш
* Арабский алфавит и каллиграфия 
* Арабский алфавит на сайте Omniglot 
* Арабский алфавит и каллиграфия 
* Таблица разных систем транслитераций
* Арабский алфавит с русской транскрипцией
* Арабская транслитерация с возможностью собственных настроек 
* Ибн Манзур, Язык арабов, источник
* Курс «Алиф Бейт» 
* Ӏрбийн онлайн-клавиатура — www.isa-sari.com, www.corluihl.com  (гӀажарийн элпашца «п», «ч», «ж»).
* Кхин цхьаъ онлайн-клавиатура — www.babil.info 

Категори:Йоза
Давао

**Давао** (, себу *Dakbayan sa Dabaw*) — Филиппинашан, Минданао олучу гӀайрена коьрта порт.

## Билгалдахарш

Категори:Филиппинаш
Пуэбла-де-Сарагоса

**Пуэ́бла** () — Мексикера гӀала а, муниципалитет а, Пуэбла штатан коьрта гӀала а.
Официалан йуьззина цӀе — **Турпала Пуэ́бла-де-Сараго́са** ().  Хьалхо хилла цӀе **Пуэ́бла-де-лос-А́нхелес** (), цундела олу **Анхело́полис** ().

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Мексика
Цийн йоза

**Цийн йозайоза** (; , тьы-хан) - Цийчохь масийтта эзар шо хьалха кхолладелла иероглифан йоза. Цуьнан абатца башхо йу хӀора иероглифан шен маьӀна хилар а, иероглифаш дукха шортта хилар а (масийтта эзар). Цийчохь йоза шина тайпан ду: шира Вэньянь а, керла Байхуа а.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* The most common Chinese characters in order of frequency.
* Character frequency lists. 
* Китайские иероглифы и их значение на русском.
* 20902 иероглифа представленных в Юникоде

Категори:Цийчоь
Категори:Йоза
Леон-де-лос-Альдама

**Леон-де-лос-Альдама** () — Мексикан Гуанахуато олучу штатера гӀала Леон олучу муниципалитетан административан центр. Бахархойн дукхалла 1&nbsp;238&nbsp;962 ада леррана 2010 шарахь.

## Суьрташ

| 
|Парк
|БӀов
| 


## Билгалдахарш

Категори:Мексика
Монтеррей

**Монтеррей** (), кхин йевзаш йу «Sultana del Norte» (къилбседера Султан), Мексикера Нуэво-Леон штатан коьрта гӀала. 

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Мексика
Сьюдад-Хуарес

**Сьюдад-Хуарес** () — Мексикин Чиуауа штатера гӀала, Хуарес муниципалитетан административан центр. Иза йу Рио-Гранде хийистехь.

## ЦӀе
ЦӀе *Juárez* тиллина къоман турпалхочун си дина, цуьнан цӀе хила Бенито Хуарес Мексикин президент.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Мексика
Веллингтон

**Ве́ллингтон**, *Уэ́ллингтон* () — Керла Зеландин коьрта гӀала, шен бахархойн дукхаллица 2-гӀа меттигехь йолу гӀала. Бахархойн дукхалла 431&nbsp;400 адам леррана 2007 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Керла Зеланди
Гвадалахара

**Гвадалаха́ра** ( ) — Мексикера. Халиско штатан коьрта гӀала. Иза йиллина 1531 шарахь испанхоша.

## Галерей

Country1.JPG|'
GWTC1.JPG|'
Multiva1.jpg|
Tapatio tour bus.jpg|
15mpalace.JPG|
Plaza de Armas, Guadalajara, Jalisco, México.jpg|
Palacio de gobierno1.jpg|
Plazadeliberacion1.jpg|
Pedromoreno1.jpg|
FotoCH 32.JPG|
Morelos1.jpg|
Centro Histórico 20 (6-Agosto-2004).JPG|
CH2Uni.jpg|
FotoCH 17.JPG|
Escudo1.jpg|
Línea 3 del Sistema de Tren Eléctrico Urbano de Guadalajara.jpg
Los Arcos, Guadalajara.jpg


## Билгалдахарш

Категори:Мексика
Желтойн абат

**Желтойн а́бат** () — желтойн меттан а, желтойн тобан кхин меттанийн абат. Иза ца хаддош лелош йу вайн эрал хьалхара IX бӀешеран чеккхенгахь йа вайн эрал хьалхара VIII бӀешо долалучу хенахь дуьйна. 

Желтойн абат — иза, хетарехь, хьалхара абат йу, йукъах мукъаза а, иштта мукъа а аьзнаш долуш, царна хӀоранна а къаьстина хьаьркаш а йолуш. 

Классикан грекийн йукъара абатехь хилла 27 элп,  (стигма),  (коппа),  (сампи) хьаьркаш ца лелайора терхьаш яздеш бен, тӀаьхьа йукъара евлла уьш. Йукъара евлла иштта   хьаьркаш (хета),  (сан),  (дигамма).  Керла грекийн абатехь 24 элп ду.

## Истори

## Терхьаш яздар

## HTML а, Юникод а

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Греко-русская транслитерация
* Греческий алфавит, особенности произношения и правила чтения 
* Греческий — транслитерация и юникод  

Категори:Желтойчоь
Категори:Йоза
Хангыль

**Хангы́ль** — Корейн меттан фонематикан йоза ду. Хангыль башхал ю цуьнан элпаш дешдакъошка гергга группашка вовшахтохар. И йоза юкъадеккхира XV-чу бӀешарахь. Иза коьрта йоза ду Къилбера Кореехь а, цхьаъ бен доцург ду Къилбаседера Кореехь а.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Чамо в системе Юникод.
* Слоги хангыля (7 Мб).
* История письменности корейского языка.
* Ким Герман. Рассказы о родном языке. Хангыль. 
* Хангыль
* Корейский алфавит 

Категори:Къилба Корей
Категори:Къилбаседера Корей
Категори:Йоза
Тихуана

**Тихуа́на** () — Мексикин Лаха Калифорни штатера гӀала. 

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Мексика
Сапопан

**Сапопан** () — Мексикера Халиско олучу штатера гӀала а муниципалитет а. Бахархойн дукхалла 1 155 790 адам леррана 2005 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Мексика
Несауалькойотль (Мехико)

**Несауалько́йотль** () — Мексикер Мехико олучу штатера гӀала а муниципалитет а. Мехикан агломерацехь. Бахархойн дукхалла — 1&nbsp;140&nbsp;000 адам.

## Билгалдахарш

Категори:Мексика
Латинан абат

**Латинан абат** (**лати́ница**) — Желтойн абатах даьлла латинан йоза. Иза кхолладелла в.з.к. 1 эзар шо хьалха. Цул тӀаьхьа иза дуьне ма-дду дӀасадаьржира. Таханлера латинан абат ду дукхах болуш болу романийн меттанийн йозан бух. Иштта латинан абат леладо дукха кхечу меттанашкахь. И абат хӀотталуш ду 26 элпах. Тайп-тайпан меттанашкахь оцу элпийн цӀераш цхьатера йац.

## Таханлера хьал

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Все о латинском языке 
* Лингвистический энциклопедический словарь (1990) / Латинское письмо

## Литература
* 
* 
* 

Категори:Йоза
Кириллица

**Кири́ллица** — масех маьӀна долу термин:
# **[[Шираславянийн абат|Шираславянийн (шираболгарийн) абат]]**: изза ю, **кирилли́цин** (я **кири́ллан**) **[[абат|а́бат]]**: шираславянийн меттан шира абатех шиннах цхьаъ (глаголицица цхьаьна могӀара);
# Кириллицин абаташ: шираславянийн кириллицан бух тӀиера муьлххачу кхечу меттан йозан система а, абат а. 
# Уставан йа ахуставан шрифт: ламастаца зорба туху килсан (православин) жайнан (оцу маьӀнехь кириллица дуьхьалахӀоттадо гражданийн йа петран шрифтан) шрифт.

Кириллица бух болуш меттанаш:
* Белорусски
* Болгарски
* Македонски
* Русински
* Оьрсийн
* Сербийн
* Украински
* Черногорски

иштта дукха СССР къаьмнийн меттанаш. Царех дукха болчера хьалха кхийолу абат хила лелош (латинийн, Ӏарбийн, йа кхиериг). Уьш массо а кириллицин тӀе бехира 1930-гӀа шерашкахь.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

## Хьажоргаш

* Славянские языки и кодировки 
* Откуда есть пошла славянская письменность 
* К истории русской азбуки
* Кириллические кодировки

Категори:Йоза
Европин гӀаланаш-миллионераш

Лахахь ягарйина цхьа миллион сов бахархой болу Европехь йолу гӀаланаш. Пачхьалкхаш абатца нисйина ю. Коьрта гӀаланаш билгалъяккхина **Ӏаьржа шрифтаца**.

## Хьажа иштта
* Австралин а, Океанин а гӀаланаш-миллионераш
* Къилбаседера Америкин гӀаланаш-миллионераш
* Къилбера Америкин гӀаланаш-миллионераш
* Азин гӀаланаш-миллионераш
* Африкин гӀаланаш-миллионераш
* 500 эзар сов бахархой болу Европин гӀаланаш

## Билгалдахарш

Категори:Европа
Йоханнесбург

**Йоха́ннесбург** ( ,  , , , ) — Къилба-Африкин Республикин уггар дукха нах бехаш болу гӀала, бахархоша цунах олу «Йобург», «Йози», «Еголи». Йоханнесбург ю — Гаутенг олучу провинцин коьрта гӀала.

## Билгалдахарш

Категори:Къилба-Африкин Республика
Бухарест

**Бухаре́ст** (**Букуре́шти**, , *Букуре́шть*, МФА: ) — Румынин коьрта гӀала, пачхьалкхан коьрта экономикин а культурин а центр.

## Билгалдахарш

Категори:Румыни
Ибадан

**Ибадан** (, ) — Нигерин гӀала. Ойо олучу штатан административан центр. Бахархойн дукхалла 2550593 адам леррана 2006 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Нигери
Дар-эс-Салам

**Дар-эс-Сала́м** (; , *Dār as-Salām* — *Машаран цӀа*) — Танзанин йокха гӀала. Дар-эс-Салам олучу регионан административан центр. 

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Танзани
Австралин а, Океанин а гӀаланаш-миллионераш

Лахахь йагарйина Австралин а, Океанин а цхьа миллион сов бахархой болу гӀаланаш. Пачхьалкхаш абатца нисйина йу.

## Хьажа иштта
* Европин гӀаланаш-миллионераш
* Къилбаседа Америкин гӀаланаш-миллионераш
* Къилба Америкин гӀаланаш-миллионераш
* Азин гӀаланаш-миллионераш
* Африкин гӀаланаш-миллионераш
* 500 эзар сов бахархой болу Европин гӀаланаш

## Билгалдахарш

Категори:Австрали а, Океани а
Къилбаседа Америкин гӀаланаш-миллионераш

Лахахь ягарйина цхьа миллион сов бахархой болу Къилбаседа Америкин гӀаланаш. Пачхьалкхаш нисйина абатца. Коьрта гӀаланаш **Ӏаьржа йозанца** билгалдаьхна.

## Хьажа иштта
* Австралин а, Океанин а гӀаланаш-миллионераш
* Европин гӀаланаш-миллионераш
* Къилба Америкин гӀаланаш-миллионераш
* Азин гӀаланаш-миллионераш
* Африкин гӀаланаш-миллионераш
* 500 эзар сов бахархой болу Европин гӀаланаш

Категори:Къилбаседа Америка
Африкин гӀаланаш-миллионераш

Африкехь ю 32 гӀала цхьана миллионал сов бахархой болуш. Царехь 3 гӀалахь (КъахӀир, Лагос, Киншаса) Ӏаш бу 10 млн сов бахархой. Лахахь ягарйина и гӀаланаш.

## Хьажа иштта
* Австралин а, Океанин а гӀаланаш-миллионераш
* Европин гӀаланаш-миллионераш
* Къилба Америкин гӀаланаш-миллионераш
* Къилбаседа Америкин гӀаланаш-миллионераш
* Азин гӀаланаш-миллионераш
* 500 эзар сов бахархой болу Европин гӀаланаш

Категори:Африка
500 эзар сов бахархой болу Европин гӀаланаш

**500 эзар сов бахархой болу [[Европа|Европин]] гӀаланаш**.

Иштта гӀаланаш Европехь 2012 шарахь 94 йара, царех 35 йара цхьа миллион сов бахархой болуш. Лахахь йагарйина гӀаланаш гӀалин йистош йоцуш. 2013 шарахь Европехь массарелла йоккха гӀала йара Москох.

Коьрта гӀаланаш билгалйаьхна йу **Ӏаьржа йозанца**.

500 эзар бахархойл сов болу гӀаланаш уггаре дукха йу:
* Россиехь — 23;
* Германехь — 14;
* Украинехь — 8;
* Италехь — 6;
* Испанехь — 6;
* Йоккха Британехь — 5;
* Польшехь — 5.

## Хьажа иштта
* Австралин а, Океанин а гӀаланаш-миллионераш
* Къилбаседа Америкин гӀаланаш-миллионераш
* Къилба Америкин гӀаланаш-миллионераш
* Азин гӀаланаш-миллионераш
* Африкин гӀаланаш-миллионераш
* Европин гӀаланаш-миллионераш

## Билгалдахарш

Категори:Европа
ЦӀен бӀовчохь йина наб

**ЦӀен бӀовчохь йина наб** () — массарелла а йевзуш йеа китайн маттахь йолу классикан романах цхьаъ. Цуьнан хьалхара 80 глава йазйина Цао Сюэциньс. Уьш арахецнера 1763 шарахь «ТӀулгах лаьцна йоза» цӀе йолуш. 30 шо даьлча, 1791 шарахь, Гао Эс шен накъостаца арахийцира кхиъ 40 глава и книга дӀайарзош. Роман масийттуза харц йу аьлла ца могуьйтуш хилла.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Роман в русском переводе Панасюка В. А. 
* Предисловие Л. Н. Меньшикова

Категори:Цийчоь
Гэндзих лецна повесть

**Гэндзих лецна повесть** (, *Гэндзи-моногатари*) — Японин классикин литературин роман. Иза йазйинарг Мурасаки Сикибу йу бах, Сёси (паччахь йара 986—1011 шерашкахь) паччахь йолу хенахь хилла зуда.

## Литература
* Литературная энциклопедия, 1929—1939
** Конрад Н., Повесть о Гэндзи, блистательном принце, журн. «Восток», кн. IV, 1924;
** Конрад Н., Мурасаки Сикибу, Вечерний лик, журн. «Восток», кн. V, 1925;
** Конрад Н., Японская литература в образцах и очерках, т. I, Л., 1927;
** Maximilian Müller Jabusch. Die Abenteuer des Prinzen Genji, München, 1912.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Список сайтов с материалами к роману, англ. яз. 
* Генеалогическое древо персонажей романа 

Категори:Япон
Эзар а, цхаьа а буьйса

**Эзар а, цхаьа а буьйса** ( *hezār o yek šab*;  *kitāb 'alf layla wa layla*)  — Ӏаьрбийн а, гӀажарийн а юккъерачу бӀешерашкахь кхоьллина литературин масал, Шахрияр цӀе йолу гӀажарийн паччахьах а, цуьнан Шахерезада цӀе йолу зудчунах а лаьцна дийцарийн гулам.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

## Хьажоргаш

* Почти полная версия книги «1001 ночь» с комментариями
** Дополнение к ночи 584
* Английский перевод Эдварда Лэйна
* Халиф 1001 ночи: народная мечта. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так»

Категори:Эзар а, цхаьа а буьйса
Исбаьхьаллин литература

**Исбаьхьаллин литература** — меттан дешнаш бен ца лелайеш йолу исбаьхьаллин тайп.

## Адамаш
* Йаздархой
* Поэташ

## Билгалдахарш

## Литература
История всемирной литературы: В 8 томах. М.: Наука, 1983—1994

Категори:Исбаьхьаллин литература
ТӀеман говзал

**«ТӀеман говзал»** (, ма-дарра — «Сийлахь (хьехархо) Суньс йаздина ТӀеман законаш (ТӀеман некъаш)»; кхийолу цӀераш: Сунь хьехархос йазйина трактат, Сунь-цзыс тӀеман говзаллех йазйинарг) — массарелла а йевзаш йолу шира Цийчоьнан трактат. Иза йу тӀеман стратегех а, политикех а лаьцна. Иза хӀотталуш йу 13 главах. «ТӀеман говзал» лоруш йу «тӀеман философин школан» коьрта книга.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Сунь-цзы. Искусство войны 
* Трактат «'''Искусство войны Сунь-цзы'''» и комментарии к нему

Категори:Цийчоь