Бена-Йурт

**Бе́на-Йурт** () — Нохчийчоьнан Теркан кӀоштан йурт.

Бено-Йуртан йуьртан меттиган административан центр йу.

## Географи

Йурт лаьтта Теркан аьтту бердаца, кІоштан центр йолчу ЧӀулга-Йуртан 5,5 км малхбузехьа а, 12 км цІерпошт станцин Ишорен а. Уллора йарташ: къилбаседа-малхбалехь — Ишоре гІала а, Рубежни, къилба-малхбузехь — йарташ Ӏелин-Йурт а, НогӀамирзин-Йурт а, малхбузехь — Гуьлгани гІала (Ставрополан мохк). Дуьххьара Бена-Йуртан, НогІа-Мирза-йуртан, Іелин-Йуртан дозанаш билгалдаьхна 1863 шеран сентябрехь-октябрехь.

### Микротопоними
Бена-Йуьртан микротопоними:

«Жа дигна тогӀи» — Бена-Юртан къилбаседехьа.
ЦӀе йоьзна йу, революци хилале Теркйистехь баьхна хьоладай МазаевгІара Петра а, Федора а, латта лелош болчу ЧӀулггІара а жимма бахьана доллушехь дӀадуьгуш хилла нохчийн йарташкарчу бахархойн даьхни, дӀалуш а ца хилла доккха гІуда ца текхча ялташ хӀаллакдарна.

«Муьжгин кӀотар» — Бена-Йуртан къилбаседехьа, латташ а, даьхнийн дежийлаш а долу хьоладайн керт. Революцин муьрехь самбевлла гІевттанчу ахархоша, МазаевгІера кІотарш схьаехира.

«ГӀалин мара» — Бена-Йуртан къилбаседа-малхбузехь бу.

«ТӀехьара хьун» — Бена-Йуртан малхбузехьара хьун.

«Лакхара хьун» — Бена-Йуртан малхбузехьара хьун, ТӀехьара хьуьнал а гена йу.

«Теркан йист» — Теркан бердаца йолу дика латта долу тогІе, Бена-Йуртан малхбалехьа а, къилбаседехьа а йу. Теркан тІиера хӀора эвлан а йу иштта тогІе.

«Йуьртан кешнаш» — Бена-Юртан йуккъехь.

«Дзоташ йолчу» — Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болуш хилла дзоташ йолу меттиг. Бена-Йуртан къилбаседа йисттехь.

«Моллин барз» — йуккъерчу бІешерийн баьрзан каш. Бена-Йуртан малхбуза йисттехь. И цӀе йисина туьркийн маттера «мола» (нохч. — каш) дашах, нохчаша «мола барз» аьлла, тІаьхьуо Моллин барз хилла. Ма-дарра аьлчи «Кешан барз» бу.

«Саьнгарш йолчу» — Бена-Йуртан малхбалехьа, цигахь йисина Сийлахь-боккха Даймехкан тІаман заманера танкашна дуьхьал йаьхна саьнгарш.

«ЧӀиж мере» — Бена-Юртан къилбехьа.

«Аьччина шу» — «аьччина» дешан этимологин тІаьхьакхианза ду. Теркан тІегІа. Бена-Юртан къилбехьа.

«Боккха шу» — Теркан шолгІа тІегІа. Бена-Юртан къилба агІора.

«Кема охьадоьжна меттиг» — Бена-Йуртан 4 км къилбаседа-малхбалехьа, Сийлахь-боккха Даймехкан тІом болуш чудоьжна советийн тІеман кема. Кема а, экипаж а иккхинчу меттигехь хІоллам боьгІна. ХӀора шарахь Толаман дийнахь — 9 майхь — кхуза богІу уллора гергарнаш кхелхинчу пилотийн. Йарташкарчу бахархоша дика тІеоьцу хьеший. ХӀоллам болчохь даздаран цхьанакхетарш дӀахьо.

«Ӏаж болу боьра» — йуьртан къилбехьа. Хьалха ша лаьтташ Іаж хилла цигахь.

«Муьжан чоь» (Мюжан чё) — йуьртан къилбехьа. Цигахь хилла минералан хьаст а, кІотар а.

«Белшин корта» — Теркан дукъ тІиера бохь, Бена-Йуртан къилбехьа. Белши вайнехан мифологера наьртийн эпосера зуда-наьрт.

«Белшин коьртан боьра» — Бена-Йуртан къилбехьа, Теркан дукъан къилбаседа басехь Белшин коьртан дуьхьала. Наьртех долчу дийцаршкахь, Белшин коьртан тІехь а, боьрахь а йаьхна зуда-наьрт Белши.

«БӀозин боьра» — Бена-Йуртан къилба агІора. Баккхийн наха дийцарехь, оцу боьрахь цхьана хенахь тоьлин чохь ваьхна БӀоза цӀе йолуш стаг. БӀоза — наггахь бен нислуш йоцу долара цӀе.

«Дуркхий тӀе» — Бена-Йуртан къилбехьа. Дуркха — долара цІе йолчух тера ду.

«Ӏам тӀе отар» — Бена-Йуртан кІотар, оьрсаша Маковкин цӀе тиллира, хӀинца Комарово олу. Нохчийн цӀе Іам тІе кІотар.

## Истори
Йуьрт йиллинарш, меттигерчара дийцарехь, лору нохчмахкахойн тайпа Беной, иза гойту ша йуьртан цӀаро - Бена-Юрт.

1944 шарахь нохчий а, гӀалгӀай а ара а баьхна, Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀайаьккхича Бена-Юртан кхин цӀе тиллира – Озёрни аьлла. Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийча, эвлан хьалхалера цӀе Бена-Юрт йухаерзира.

## Бахархой

 
; Къоман хӀоттам
2010 шеран Йерригроссин нах багарбаран жамӀашца йуьртан къоман хӀоттам:

## Дин
Йуьртарчу кешнашкахь СангІарин-моллин зиярт ду.

## ГӀарабевлла йуьртахой
* Абдулмуслиев Аюб — Брестан гӀап ларйархо. Вина Теркан кӀоштан Бена-Юртахь. Эскаре кхайкхина 1940 шеран февралехь (хаам Теркан кӀоштан тӀеман комиссариатера). ТӀеман гӀуллакх кхочушдина 125-гӀа кхийсархойн полкан 1-чу ротехь салтийчун даржехь.
* Айдамирова, Марьям Ахьмадовна (1924—1992) — йишлакхархо, музыкахо, композитор, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Халкъан артист, РСФСРн Хьакъдолу артист.
* Айдамирова, Аймани Шамсудиновна (йина ) — йишлакхархо, актриса, Нохчийн Республикин а, ГӀалгӀайн Республикин а халкъан артист, Россин Федерацин Хьакъ долу артист. Айдамирова Марьяман вешин йоӀ.
* Аюбов, Ӏалихан Абубакарович (1988) — грекийн-руман кепара охьатохарх латарехь Россин чемпионатан совгӀатхо;
* Аюбов, Шахьрудди Абубакарович (1981) — грекийн-руман кепара охьатохарх латарехь Россин чемпионатийн совгӀатхо, Дуьненан Кад баккхарехь тлоламхо а, совгӀатхо а, Россин спортан говзанча;
* Гадаев Лукъман - Брестан гӀап ларйархо. Вина Теркан кӀоштан Бена-Юртахь. Муьлхачу полкехь хилла хууш дац.
* Завгаев, Докка ГӀапурович (1940) — нохчийн а, Россин а пачхьалкхан а, политикин а гӀуллакххо, юридически Ӏилманийн доктор, экономикин Ӏилманийн кандидат, Россин Словенера векал.
* Завгаев, Ахьмар ГӀапурович (1947) - Россин пачхьалкхан гӀуллакххо. Пачхьалкхан доьалгӀа а, пхеалгӀа а кхайкхаман думан. «Единая Россия» фракцин декъашхо. ПД бюджетан а, налогийн а Комитетан декъашхо (хьалха вара экономикин политикин а, хьуьнараллин а, туризман а Комитетан декъашхо, Къилбаседа Кавказан баланийн Комиссин декъашхо, меттигерчу шеш шайна урхалладаран гӀуллакхийн Комитетан декъашхо). Завгаев, Докка ГӀапуровичан ваша.
* Завгаев, Ахьмад ГӀапурович (1946—2002) — Россин пачхьалкхан гӀуллакххо, Россин Федерацин Турпалхо (2002). Завгаев, Докка ГӀапуровичан ваша.
* Минцаев, Мовсар ТӀахӀирович (1952 шеран 8 апрель, Караганда, Кхазакхстан, ССРС) — нохчийн операн а, эстрадан эшархо, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Сийлахь артист, Россин Сийлахь артист, Сочехь хилла йолу эстрадан эшеран конкурсан лауреат (1980 шо), Глинкин цӀарах йолу конкурсан лауреат (1982 шо), Рио-де-Жанейрехь йолу Вила Лобоса цӀарах йолу конкурсан лауреат (1983 шо), халкъашна йуккъера Шаляпинан цӀарах йолу конкурсан лауреат (1993 шо).
* Минцаев Мохьмад Шавалович – техникин Ӏилманийн доктор, академик М.Д. Миллионщиковн цӀарах йолчу Соьлжа-ГӀалин Пачхьалкхан Мехкдаьттан техникин университетан Ӏилма-талларан секторан (ӀТС) хьаькам.
* Мусаев Мохьмад-Эми Мутуевич – Нохчийн Республикин йуьртабахаман министраллин Ветеринарин урхаллин хьаькам. Вина 1961 шеран 06 июлехь ЧИАССР Теркан кӀоштара Бена-Юртахь. 1996 шеран январехь хӀоттийна Нохчийн Республикин пачхьалкхан ветеринаран инспекцин Коьрта урхаллин хьаькам. 2007 шеран 1 сентябрехь дуьйна шолгӀачу меттигехь – Нохчийн Пачхьалкхан Университетан аграрийн факультетан Ветеринарин кафедран доцент.
* Усмаев Ширвани — Брестан гӀап ларйархо. Вина Теркан кӀоштан Бена-Юртахь.
* Хаблиев Махди — Брестан гӀап ларйархо. Вина Теркан кӀоштан Бена-Юртахь.
* Хунигов Умар — Брестан гӀап ларйархо. Вина Теркан кӀоштан Бена-Юртахь. ТӀеман гӀуллакх кхочушдина 222-гӀа кхийсархойн полкехь Черемха гӀалахь. Цигара 1941 шеран майхь дехьаваьккхина гӀопе. Полк йевзаш йац. ТӀепаз вайна (хаамаш КӀТӀК), тайпана аргӀано.
* Эльмурзаев Баудин — Брестан гӀап ларйархо. Вина Теркан кӀоштан Бена-Юртахь.


Айдамирова, Марьям Ахмедовна.jpg|Марьям Ахьмадовна Айдамирова 
Ахмед Гапурович Завгаев.jpg|Ахьмад ГӀапурович Завгаев
Ahmar Zavgaev.jpg|Ахьмар ГӀапурович Завгаев
Movsar Mintsaev.jpg|Минцаев Мовсар ТІахІирович


## Инфраструктура
Йуьртахь йу Бена-Йуртан йуккъера йукъарадешаран ишкол, пошта, оьздангаллин цӀа, масех туька, кафе, Кадыров Ахьмад-Хьаьжийн цӀарах берийн беш, поликлиника, рузбан маьждиг а, жамаӀат маьждиг а.

## Тайпанаш
Йуьртара тайпанаш:
# Абзой;
# Гендаргной;
# Гуной;
# Салой;
# Курчалой;
# Пешхой;
# Базалой?;
# Мулкъой;
# Чартой;
# ЧӀаьнтий;
# Шоной;
# Энганой.

## Литература
* 

## Билгалдахарш

Категори:Теркан кӀоштан нах беха меттигаш