Резерфорд, Эрнест

**Эрне́ст Ре́зерфорд** (; 1871 шеран 30 август, Спринг Грув, Керла Зеланди — 1937 шеран 19 октябрь, Кембридж) — Керла Зеландера ваьлла британийн физик. Цунах олу «Ядеран физикин да». Цо кхоьллина атоман планетарни модель. Химин Нобелин совгӀатан лауреат (1908 шо).

мини|upright=0,8|Эрнест Резерфордан ХӀост

мини|upright=1|Эрнест Резерфорд Сольвеен конгрессехь. 1911 шо

thumb|right|200px|Эрнест Резерфордас йина хӀумнаш хуьлуьйтуш хьалхара гӀулч

мини|upright=0,8|Радиоактивни зӀенарштохаран чолхе хӀоттам гойтуш гӀулчан схема. 1 — радиоактивни препарат, 2 — дешан цилиндр, 3 — фотопластинка.

мини|upright=1.2|ɑ-дакъалгаш дӀасаяржайаран гӀулчан схема. 1 — радиоактивни препарат, 2 — дешан цилиндр, 3 — толлуш йолу материалах йина фольга, 4 — сульфид цинка тӀехьаькхна ах-чекх са гуш йолу экран, 5 — микроскоп.

right|190px|thumb|''Лакхьа:'' Хила тарлуш дерг: Томсон моделехь ɑ-дакъалкгаш ядрох чекхйовла. ''Лахахь:'' Хилларш: цхьайолу дакъалгаш жима концентраци йина бакъхьара заряд гойтуш дӀасетта

## Бевзаш болу дешархой
* Капица, Пётр Леонидович
* Марк Олифант
* Патрик Блэкетт
* Ганс Гейгер
* Фредерик Содди
* Эрнест Уолтон
* Джеймс Чедвик
* Джон Кокрофт
* Эдуард Эплтон
* Отто Ган

## Самукъане хӀуманаш
* Резерфорд дог къеда хиларна Капицас олура цунах «Крокодил». 1931 шарахь «Крокодилас» даьккхира 15 эзир фунт стерлингов Капицина лаборатори ярна. 1933 шарахь и лаборатори хьайиллира. Цуьна пенатӀехь диллина дара доккху крокодилан сурт. И сурт Капицас аьлла дира вевзаш волу скульпторс Эрик Гилл. Не1 хьайоллура крокодилан кеп йолу догӀанца.
* Э. Резерфорд тешаш вацара ядеран энергетикех.
* Пётр Капица Кембридже Резерфорд волчу хьавеача, Резерфордас элира шен меттиг йац аьлла. ТӀаккха Капицас хаьттира:
: — Эксперименташ яш мял доккху гӀалат долу хьогара?
: — 3 % гергга.
: — Маса стаг ву лабораторехь болхбеш?
: — 30.
: — ТӀаккха 1 стаг ву-кх 30 тӀера 3 % гергга.
: Резерфордс вела а велла Капица схьаийцира «тардалуьйту гӀалатсанна».
* 1908 шарахь шена химин Нобелин совгӀат делли хиъча, Резерфордас элира: «*Деррига а Ӏилма ду йа физика, йа марканаш гулйара*» (*All science is either physics or stamp collecting*)

## Виццавар
[right|thumb|180px|Эрнест Резерфордан жима волучу хенахь гойтуш йолу статуя. [Керла Зеланди.]]

Резерфорд ву дуьненахь массарелла а лоруш волчу Ӏилманчах цхьаъ. 1914 шарахь Георг V Резерфорд рыцарь вина,. 1925 шарахь паччахьо иза йукъаийцира Йоккха Британин Кхиамийн Ордене, 1931 шарахь Резерфорд барон вира цо.

Эрнест Резерфордан цӀе тиллина:
* 104 номер йолу химин элемент Химин элементашан муьран системехь — Резерфордий. Цуьна хьалхара синтез йина 1964 шарахь. И цӀе цунна тиллина 1997 шарахь (цул хьалха цуьна цӀе йара «Курчатовий»).
* 1957 шарахь йиллина Резерфордан — Эплтонан Йоккха Британин лаборатори.

## Книгаш
* 
* 

## Библиография
* 
* 

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Д. Данин «Резерфорд», 1967, 1968. (ЖЗЛ)
* Капица П. Л. Мои воспоминания о Резерфорде  (Речь, произнесенная в Лондонском Королевском обществе 17 мая 1966 года)
* Капица П. Л. Роль выдающегося ученого в развитии науки  (Доклад на открытии Международного коллоквиума, посвященного 100-летию со дня рождения Э. Резерфорда. 20 августа 1971)
* Резерфорд (Rutherford), Эрнест. Биография на сайте электронной библиотеки «Наука и техника» 
* 
* Опыт Резерфорда (кинофрагмент)
* труды

Категори:Ингалсан физикаш
Категори:Нобелин совгӀатхой