Андропов, Юрий Владимирович

**Андро́пов Ю́рий Влади́мирович** (, станци Нагутски, Ставрополан губерни, Россин импери — , , РСФСР, ССРС) — советийн пачхьалкхан а, политикин а гӀуллакххо, 1982—1984 шерашкахь ССРС куьйгалхо. ССКП ЦК инарлин секретарь (1982—1984), ССРС Лакхара Кхеташонан Президиуман председатель (1983—1984).

ССРС Пачхьалкхан кхерамзаллин комитетан председатель (1967—1982). 1982 шарахь ССКП ЦК идеологин секретарь а, ССКП ЦК секретарь (1962—1967) а, 1973 шарахь дуьйна ССКП ЦК Политбюрон декъахо (1967 шарахь дуьйна кандидат). 3-гӀа а, 6—10-гӀа а кхайкхаман ССРС Лакхара Кхеташонан депутат. Социалистийн Къинхьегаман турпалхо (1974).

1954 – 1957 шерашкахь Андропов — Мажарчуьра векал, дакъалецира 1956 шеран Мажарийн гӀаттам охьатаӀош.

1967 шеран 10 майхь хӀоттийна ССРС ПКхК председатель.

Л. И. Брежневн урхаллин тӀаьхьарчу шерашкахь могашалла ца сацалуш телхаш, Андропов Юрий арахьара гӀуллакхийн министрца Громыко Андрейца а, дуьхьалонан министрца Устинов Дмитрийца а (ССКП ЦК Политбюрон уггаре хааамаш болу а, ладаме а декъахой хиларна) цхьаьна билгалйоккхура Советийн Союзан политика.

Л. И. Брежнев веллачул тӀаьхьа, 1982 шеран 10 ноябрера, 1982 шеран 12 ноябрь кхаччалц болчу муьрехь Андропов Юрийс иза хийцира ССКП ЦК Инарлин секретаран даржехь, хилира Советийн Союзан официалан корта. Ша даржехь веха ца Ӏийначу муьрехь (15 баттахь, йа 1 шарахь 98 дийнахь, йа 463 дийнахь) Андроповс цхьа могӀа белхаш бира, партин-пачхьалкхан аппаратера коррупци дӀайаккха а, социалистийн системин экономикин эффект айаран а лерина. Коммунистийн партин цхьа могӀа куьйгалхошна дуьхьала кечдира зуламан гӀуллакхаш. «Белхан хан — белхана!» лозунгца дов долийра балха ца лелаш йукъара буьйлучаьрца, наггахь цуо оьцура анекдотийн кеп а, кинотеатрашкахь хӀоьттура белхан меттиг мичхьа йу, хӀун хенахь хила веза балхахь.

1983 шеран февралехь, жаннаша болх лартӀехь ца беш, Андроповн могашалла сихха талха йолайелира, 1984 шеран 9 февралехь иза велира.

## Схьавалар
Андропов схьаваларх хаамаш тахана а къайлаха а бу, чӀогӀа тилбина а бу, цхьаьна богӀуш а бац.

Хьалхара ненан майра Андропов Владимир Константинович (? — 1919) — цӀерпоштнекъан гӀуллакххо, чекхйаьккхина йа дешна Москохан хаамийн императоран Николай II некъийн инженерийн институтехь. Болх бина Нагутски станцехь телеграфист. Велла долу унах 1919 шарахь.

Нана Андропова Евгения Карловна Флекенштейн (? — 1927), музыкин хьехархо, хилла, Ю. В. Андроповс ша аларх, иза хилла хьал долчу жуьгтийн совдегаран доьзалехь тӀеэцна йоӀ. Доьзал схьабаьллера Финляндера, «Ювелиран хӀумнаш» туькан долахочун (Москох, Йоккха Лубянка урам, цӀа 26) Флекенштейн Карл Францевичан  а (велла 1915), Флекенштейн Евдокия Михайловнин а. Евдокия Михайловнин йоӀ, Андроповн нана, 17 шо долучу хенахь дуьйна болх беш йара Москохара зударийн Мансбах Фелица Францевнин гимназехь музыкин хьехархочун даржехь.

## Дешар
* Мазалкан ворхӀ шеран цӀерпоштнекъан фабрикийн-заводан ишкол (хӀинца — йуккъера йукъарадешаран № 108 йолу Ю. В. Андроповн цӀарах ишкол) (дешна 1924—1931 шерашкахь, чекхйаьккхира йуьззина курс).
* Рыбинскан эркан техникум (дешна 1932—1936 шерашкахь, чекхйаьккхина «эркан транспорт лелоран техник» говзаллица).
* Дуьхьала воцуш.

Андроповн ПКхК белхан накъостийн цхьаьна декъана куньйа йара «Ювелир» — Ӏоттар йара Андроповн деден — финляндин жуьгтийчуьнан Флекенштейн Карлан —  Москохахь «Ювелирни хӀумнаш» туьканан долахочунна.

## Биографи

Ненан хьалхара майра веллачул тӀаьхьа Юрий ненаца кхелхира Мазалке, цигахь кхиира, вехира 1932 шо кхаччалц. Чекхйаьккира ворхӀ шеран ишкол. Ийдал чухула матрос лийлира, тӀаьхьа сих-сиха шен боцманан дешнаш олураа: «Дахар, Юра кеманан тӀеда аннаш. Царна тӀаьхь ца шарша, лела сих ца луш. ХӀора ког массазза била беза, ог била меттиг харжа!»

ЙСКЛМБ декъахо 1930 шарахь дуьйна.1930 шеран августера декабрь кхаччалц Андропов Юрийс болх бира хьалха телеграфехь белхало, ткъа 1930 шеран декабрера 1932 шеран апрель кхаччалц — Мазалк станцин цӀерпоштнекъахойн кулубан киномеханикан дешархо а, гӀоьнча а  вара. 1932 шарахь хӀоьттира Рыбинскан эркан доьшийле, иза чекхйаьккхира 1936 шарахь, цул тӀаьхьа комсорг болх бира Рыбинскан кеманийн Володарскийн цӀарах верфехь. 1935 шарахь зуда йалийра пачхьалкхан банкан Череповецан декъан урхалчин йоӀ Енгалычева Нина Ивановна, иза а йара оццу техникумехь электротехникин факультетехь доьшуш, ткъа тӀаьхьа болх бира Ярославлан ЧГӀХК архивехь.Церан шиъ бер дара — Евгений а, Владимир а. Дукхачарна ца хаьа хьалхарчу зудчуьнца, цуьнан кӀантаца хилла баланаш, муха кхечира иза Политбюро. Дуьйцу, хьалхара зудчух дерг хаьттича иза кехат санна кӀайлора бохуш йа 1933—1935 шерашкара муьран автобиографех дерг хаьттича.

## Литература

* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* *[[Медведев, Рой Александрович|Медведев Р. А.]]* Андропов. — : Молодая гвардия, 2006. — (Жизнь замечательных людей) (Премия ФСБ по литературе за 2007 год)
* *[[Островский, Александр Владимирович (историк)|Островский А. В.]]* Кто поставил Горбачёва?  — : Алгоритм-Эксмо, 2010. — 544 с. (Переиздание "Проект «Распад СССР: Тайные пружины власти» — : Алгоритм, 2016.)
* 
* 
* 
* *[[Медведев, Рой Александрович|Медведев Р. А.]]* Андропов. — : Молодая гвардия, 2012. — (Жизнь замечательных людей).
* *[[Медведев, Рой Александрович|Медведев Р. А.]]* Генсек с Лубянки. — : Лета, 1993. — 222 c. — Тираж 10 000 экз. — ISBN 5-86897-002-0.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Дипломатический словарь. М.,1984,с.81
* Диенко А. Разведка и контрразведка в лицах. Энциклопедический словарь спецслужб. М., 2002
* Ярославский Край в 20 веке. Кто есть кто? Т.2: Политика. Историко-биографический справочник. Ярославль, 2008
* Горбачев А. Н.. 10000 генералов страны: Краткий биобиблиографический справочник.5 изд. М., Infogans, 2017
* *Майоров А.* Правда об Афганской войне
* *Воронов В.* Жандармская Мадонна
* Андропов Ю. В. КГБ против МВД… 
* *Кречетников А.* Юрий Андропов: новый Сталин или советский Дэн Сяопин? // Би-Би-Си
* *[[Млечин, Леонид Михайлович|Млечин Л.]]* Загадочный Андропов
* *Хлобустов О.* Об Андропове на сайте «Хронос»
* *Бабиченко Д.* Юрий Андропов, легендарная личность 
* «Выстрел в Андропова»Фильм Алексея Пивоварова (НТВ) из серии «Дело темное»

## Хьажоргаш

* Карелия официальная. Юрий Владимирович Андропов 
* http://www.kp.ru/print/23401/33897/
* *Жирнов Е.* «Человек с душком» // «Коммерсантъ-Власть» № 5 от 06.02.2001
* Генеалогическое древо Андроповых
* Андропов фальсифицировал свою биографию
* Андропов Юрий Владимирович ('''Биография''')
* Карелия официальная. Фотоархив 
* Ю. В. Андропов — руководитель комсомола КФССР 
* Похороны Ю. В. Андропова, журнал «Смена», № 1363, март 1984
* Интернет-выставка «Андропов. К 100-летию со дня рождения» 
* 
* Арсений Замостьянов. Водка и порядок: чем запомнился советским людям Юрий Андропов (Известия, 9 февраля 2019)


Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Президиуман Председателаш
Категори:ССРС Лакхара Советан Президиуман декъашхой
Категори:ССКП ЦК инарлин секретараш
Категори:ССРС ПКхК председателаш
Категори:ССКП ЦК дакъойн куьйгалхой
Категори:ССРС Мажарчуьра векалш
Категори:ДӀабоьхкинарш Кремлан пенан уллера некрополехь
Категори:Жаннийн лазарх белларш
Категори:Адамаш:Рыбинск
Категори:Адамаш:Ярославль
Категори:Адамаш:Петрозаводск
Категори:Карелийн-Финнийн ССР Лакхара Кхеташонан депутаташ
Категори:РСФСР гуонашкара ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан депутаташ
Категори:Латвин гуонашкара ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан депутаташ
Категори:Эстонин гуонашкара ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан депутаташ
Категори:Карелийн-Финнийн ССР а, Карелийн АССР а ССРС Лакхара Кхеташонан Къаьмнийн Кхеташонан депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан 10-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан 9-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан 8-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан 7-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан 6-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Къаьмнийн Кхеташонан 3-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССКП ЦК Лакхара партин ишколера арахецнарш
Категори:РСФСР Лакхара Кхеташонан 7-гӀа гуламан депутаташ
Категори:РСФСР Лакхара Кхеташонан 8-гӀа гуламан депутаташ
Категори:РСФСР Лакхара Кхеташонан 9-гӀа гуламан депутаташ
Категори:РСФСР 10-гӀа кхайкхаман Лакхара Кхеташонан депутаташ
Категори:Карелийн-Финнийн ССР КП ЦК шолгӀа секретараш
Категори:Карелийн-Финнийн ССР ЛККБ ЦК хьалхара секретараш
Категори:ЕЛККБ гуонийн, областийн комитетийн хьалхара секретараш
Категори:ССКП Петрозаводскан гӀалин комитетан шолгӀа секретараш
Категори:ССКП XXII гуламан векалш
Категори:ССКП XXIV гуламан векалш
Категори:ССКП XXIII гуламан векалш
Категори:ССКП XXV гуламан векалш
Категори:ССКП XXVI гуламан векалш