Исаева, Асет Марцаран йоӀ

**Иса́ева Асе́т Марца́ровна ** (1915 шеран 5 сентябрехь, Лаха Невре, Нохчийчоь, Теркан область, Россин импери — 1971 шеран 5 мартехь, Соьлжа-ГӀала, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, ССРС) — Х. Нурадиловн цӀарах йолу Нохчийн пачхьалкхан драман театран актриса, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артистка (1961), РСФСР Сийлахь артистка (13.9.1968).

## Биографи
Йина 1915 шеран 5 сентябрехь Лаха Неврехь. Цуьнан ши ваша а, йиша а дара. Бераш кегий долуш да велира. Гергарчара церан нана маре а йелла, бераш берийн цӀа чу дӀаделира.

Масех шо даьлчи Асета чекхйехира бедарш йору а, тоьгу а курсаш, ткъа цул тӀаьхьа деша хӀоьттира партин ишколе. 1931 шарахь иза деша хӀоьттира театран студи, цуьнан директор вара Бадуев СаӀид.

Кхузахь цунна вевзира Бадуев СаӀидан жимаха волу ваша — Мовждин. Дукха хан йаллале, гергарчеран лаамаза иза цуьнга маре йахара. Студи чекхйаьккхинчул тӀаьхьа уьш Х. Нурадиловн цӀарах йолу Нохчийн пачхьалкхан драман театран трупин йукъабахара. Дукха хан йаллале церан шиъ йоӀ дуьнен чуйелира.

1944 шарахь депортаци йолуш зудий майрий вовшех дайна къаьстира. Асет ненаца, йишийца, йоьӀаршца йехира Узбекистанан гӀалахь Аурахимат. Доьзал кхабархьама цуо болх бира плавикошпатан комбинатехь белхалочун даржехь.

Цул тӀаьхьа цуо доьзал Чимкенте дӀакхалхийра. Дукха хан йаллале хиира, цуьнан майра шен гергарчаьрца Меркехь вуй. Асет йоьӀаршца иза волчу дӀайахара. Йуьхьанца иза балха хӀоьттира дечигах аннаш дохучу меттиге, цул тӀаьхьа консервийн заводе. Ткъа суьйренашкахь цара берриг доьзалца цхьаьна цӀа дора.

1956 шарахь нохчашна реабилитаци йинчул тӀаьхьа артисташна хьалхарчу могӀаршкахь бакъо йелира цӀа берза. Дина даланза цӀа а дитина зударий Хамидов Ӏабдул-Хьамида кхоьллинчу эшарийн а, хелхарийн а ансамблан декъахь Нохчийчу цӀабирзира.

Исаеван дехарца исбаьхьаллин куьйгалхочо ансамблан Халебский Александра дӀаийцира цуьнан йоьӀрий ансамбле. Дукха хан йалале уьш театран институте дӀа а хӀиттина, дӀабахара Ленинграде.

Нохч-ГӀалгӀайн театр йуха схьайиллина, Исаева цуьнан коьртачу актрисех цхьаъ хилира. Нах спектакле кхачорхьама, прокатан белхахоша дӀахьедира, коьрта роль ловзош йу Исаева аьлла. Ша Исаева кечлучу чохь дӀаса а хьийзаш, халла бен рицкъ ца даккхалуш, шен алапа студенташ болчу шен йоӀаршна гулдеш йара.

«Дашо Ӏам» спектаклехь Хьава, «ЦӀен гӀап» спектаклехь Белила, «ЖаӀуьнан доьзал» спектаклехь Лайлаъ, «Марнана» спектаклехь Жанетта, «Шина элан йалхо» спектаклехь Смеральдина — масех роль йу цо ловзийна. "Марнана" спектаклехь Жанеттан роло цкъа а ца хилла кхиамаш баьхна цунна. Хамидов Ӏабдулин «Бож-Ӏела» тӀехь цо говза гайтина Майма Хамидовс леррина Исаевана йазйина йара.

1960 шарахь цунна йелла «Къинхьегаман доьналла» мидал.

1961-чу шарахь цунна йелира «Чечено-ГӀалгӀайн АССР-н халкъан артистка» цӀе, ткъа 1968-чу шеран 13-чу сентябрехь «РСФСР-н хьакъйолу артистка» цӀе.

Чахкиев СаӀидан «КӀентий дечу хенахь» спектаклехь Асета ловзийра ворхӀ кӀант дӀавоьллина ненан роль. Спектакль чекхъйаьллачул тӀаьхьа цунна шен баркалла ала веара республикин йерриге а партин аппаратца хӀетахьлера ВКП(б) Обкоман хьалхара секретарь Апряткин Семён Семёнович. И роль ловзийначул тӀаьхьа еххачу хенахь цомгуш йара иза. Хьо сцени тӀехь ларйе аьлла. Амма цо жоп делира: «ТӀаккха мила тешар ву сох?»

Цхьана дийнахь Жанеттан роль кхин цхьаьна актрисина йелира. Спектакль чекхъйаьллачул тӀаьхьа цо хаьттира Исаевега: «Спектакль чекхъйаьллачул тӀаьхьа кӀадйелла элира ахь, амма и роль суна атта хӀунда хийтира?» Исаевас жоп делира: «Хьо сценарий йоьшуш йара, ткъа ас сайн даггах ловзайора и роль».

1971-чу шеран март беттан 4-чу дийнахь инфаркт хилла, шолгӀачу дийнахь йеллира иза.

## Доьзал
* ЙоӀ Гичаева Раиса — театран а, кинон а артистка, Россин Федерацин халкъан артистка;
* ЙоӀ Исаева Тамара — театран актриса а, режиссёр а, Нохчийн Республикин говзаллин хьакъ долу гӀуллакххо.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* ''Зарета Осмаева''. Асет Исаева. 27/2/2009 
* ''Информационное агентство «Чечен-Инфо»''. ЖЗЛ. Асет Исаева — легенда чеченского театра. 7/12/2013 

Категори:Нохчийчоьнан артисташ
Категори:Нохч-ГӀалгӀай АССР Халкъан артисташ
Категори:Нохчийчоьнан драмтеатран белхалой
Категори:Миокардан инфарктах белларш
Категори:Нохчий а, гӀалгӀай а арабохуш зулам даьлларш