open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
27 декабрь

## Оцу динахь бинарш

* Аднан Шахбулатов (1937 шеран 25 ноябрь — 1992 шеран 4 июнь) — композитор;
* Дитрих, Марлен (1901 шеран 27 декабрь — 1992 шеран 6 май) — немцойн а, америкин а актриса а, эшархо а;
* Кеплер, Иоганн (1571 шеран 27 декабрь — 1630 шеран 15 ноябрь) — немцойн математик, астроном, механик, оптик, астролог, Мелхан системийн планеташ леларан законаш гучудаьккхинарг;
* Пастер, Луи (1822 шеран 27 декабрь — 1895 шеран 28 сентябрь) — французийн микробиолог, химик, Французийн академин декъашхо;
* Устарханов, Алаудин Джамолович (1918 шеран 27 декабрь — 1964) — тӀеман гӀуллкахо, лакхара лейтенант, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман а, Францехь хилла йолу Дуьхьаллон боламан а декъашхо.

## Оцу динахь белларш

Категори:27 декабрь
28 декабрь

## Оцу динахь бинарш

* Дадашев Абдул Катаевич (1930 шеран 28 декабрь — 2010 шеран 5 март) — йаздархо, Нохчийн Республик культурин Сийлахь белхало.
* Альбиев, Ислам-Бека Саид-Цилимович (1988 шеран 28 декабрь) — 2008 шарахь греко-римски охьатогӀарах латаран Олимпиадан чемпион;

## Оцу динахь белларш

* Эйфель, Гюстав Александр (1832 шеран 15 декабрь — 1923 шеран 28 декабрь) — французийн инженер.

Категори:28 декабрь
1924 шо

## Оцу шарахь хилларг
* ВЦИК сацамца 26 февралехь Соьлжа-ГӀалин йелла ЦӀе Байракхан орден;
* 17 апрелехь кхоьллина Нохчийн областан корматаллин союз;
* 1 майхь Соьлжа-ГӀалин йелла ЦӀе Байракхан орден;
* 7 ноябрехь «Нефтерабочий» газетас цӀе хийцина «Грозненский рабочий» аьлла;
* 7 ноябрехь хьайиллин мохкбовзаран музей.

## Оцу шарахь бинарш
* Айдамирова, Марьям Ахмедовна (1924 шеран 1 январь — 1992 шеран 2 ноябрь) — нохчийн эшархо, пондарча, композитор, Нохч-ГӀалгӀай АССРн Халкъа артист, РСФСР Сийлахь артист;
* Алиева, Тамара Шугаиповна (1924 шеран 18 сентябрь — ?) — нохчийн актриса, эшархо, эстрадан хелхархо, конферансье, тайнагаш лелорг а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артистка, РСФСР Сийлахь артистка;
* Эсамбаев, Махмуд Алисултанович (1924 шеран 15 июль — 2000 шеран 7 январь) — советски нохчийн балетан артист, эстрадан хелхархо, хореограф, актёр, СССРн Халкъан артист (1974 шо), Социалистически Къинхьегаман Турпал (1984 шо);
* Дачиев Хайсултан (1924 шо — 1943 шеран 26 октябрь) — Советски Союзан Турпал.

## Оцу шарахь белларш
* Кафка, Франц (1883 шеран 3 июль — 1924 шеран 3 июнь) — XX бӀешеран сийлахь воккху немцойн йаздархо. Цо йазйинарш дукха хьолехь иза веллачула тӀехь арахецнера.
* Пуччини, Джакомо (1858 шеран 22 декабрь — 1924 шеран 29 ноябрь) — итальянин операн композитор, музыкехь «веризм» олу боламан векал.
* Ленин, Владимир Ильич (1870 шеран 22 апрель — 1924 шеран 21 январь) — Россин а, советан а политикин а, пачхьалкхан а гӀуллакххо, революционер, Россин социал-демократин белхалойн партин (большевикин) кхоллархо, Россиехь 1917 шеран октябран революцин куьйгалхойх цхьаъ, РСФСРн Хьалкхан Комиссарин Советан председатель, дуьненахь хьалхара социализман пачхьалкхан кхоллархо.
1904 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Октябрь баттахь йиллина хьалхара йукъараллин библиотека.

## Оцу шарахь бинарш
*Сальвадор Дали (1904 шеран 11 май — 1989 шеран 23 январь) — испанхойнн художник, график, скульптор, режиссёр, йаздархо. Сюрреализман гӀарвелла векал.

## Оцу шарахь белларш
* Антон Павлович Чехов (1860 шеран 17 январь (29 январь), Таганрог, Екатеринославан губерни (хӀинца Ростовн область) — 1904 шеран 2 июль (15 июль), Баденвайлер) — сийлахь воккху оьрсийн йаздархо, драматург, лор. Императоран Ӏилманий Академин исбаьхьалли йозан сийлахь академик (1900 шо — 1902 шо). Дуьненна литературин классик.
* Антонин Леопольд Дворжак (1841 шеран 8 сентябрь — 1904 шеран 1 май) — чехийн композитор, романтизман векал.
29 декабрь

## Оцу динахь хилларг
* Баккхи кхиамаш бахьнехь, СССРн 50 шо кхачарна а Нохч-ГӀалгӀай АССРн йелла Халкъашна доттӀагӀалин орден (1972 шеран 29 декабрь)

## Оцу динахь бинарш

* Раисов, Аслан Тимурович (1990 шеран 29 декабрь) — Россин хоккейн «Буран» (Воронеж) клубан нападающий, хьалхара нохчийн хоккеист;
* Эдельханов, Умар Айндиевич (1963 шеран 29 декабрь) — нохчийн штангист, СССР а, Россин а чемпионатийн чемпион а, совгӀатхо а, масийттуза СССР Кубок яккхинарг, СССР халкъийн спартакиадан чемпион, Европин яхьаллонан совгӀатхо, халкъашна йукъара классан СССР спортан мастер.

## Оцу динахь белларш

Категори:29 декабрь
1909 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Гадаев, Магомед-Салах (1909 шеран 6 декабрь — 1972 шеран 24 декабрь) — нохчийн поэт, йаздархо, драматург, Ӏилманча;
* Нкрума, Кваме (1909 шеран 21 сентябрь — 1972 шеран 27 апрель) — Ганин философ, социолог, политолог; Ганас маршо яккхинчула тӀехь хьалхара премьер-министр а, хьалхара президент а.
1910 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Акаев, Даша Ибрагимович (1910 шеран 5 апрель, Шалажа, Хьалха-Мартан кIошт — 1944 шеран 26 февраль, Раквере, Эстони) — хьалхара нохчийн лётчик, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, майор, Балтойн флотан 9 штурмовой дивизин 35 штурмовой полкан командир.
* Мамакаев, Магомет Амаевич (1910 шеран 16 декабрь — 1973 шеран 17 август) — йаздархо, поэт, публицист.
* Акира Куросава (1910 шеран 23 март, Токио — 1998 шеран 6 сентябрь, Токио) — гӀарвелла японийн кинорежиссёр, сценарист, продюсер.

## Оцу шарахь белларш
* Граф Лев Николаевич Толстой (1828 шеран 28 август (9 сентябрь), Ясная Поляна, Тульски губерни, Россин импери — 1910 шеран 7 ноябрь (20 ноябрь), Астапово станци, Рязански губерни, Россин импери) — цхьаъ масарелла вевзашволучарах оьрсийн йаздархо а, ойланча а.
* Марк Твен (1835 шеран  30 ноябрь, Флорида юрт (штат Миссури) — 1910 шеран 21 апрель, Реддинг (штат Коннектикут); дӀавоьллина Элмайрехь (штат Нью-Йорк)) — америкин йаздархо, журналист, йукъараллин гӀуллакххо.
29 май

## Оцу динахь бинарш

## Оцу динахь белларш

* Дениев Альви (Сутарби) (1932 шеран 5 май — 1985 шеран 29 май) — Нохчийн Республикин Сийлахь артист

Категори:29 май
Сайтиев, Бувайсар Хамидович

**Бувайсар Хамидович Сайтиев** () — нохчийн паргӀата кепар латархо, 5-за Россин чемпион, 6-за Европин чемпион, 6-за дуьненан чемпион, 3-за Олимпиадан чемпион, 7-за Красноярскехь хуьлучу Иван Ярыгин цӀарах йолу турниран чемпион, Россин Сийлахь спортан говзанча (1995 шо).

## Биографи
Вина Хаси-Эвлахь 1975 шеран 11 мартехь. Лата Ӏама волавелла 6 шо кхаьчча (1982 шо). Цуьна тренерш бара Гашимов С. Р., Ирбаехан В. И. Цунна 13 кхаьчча цуьна да машенахь велира. Цуьна нена дизи шашх виъ кӀант, кхо йоӀ хьалкхиаян. 1989 шарахь СССР спортан мастер хилира и. 1990 шарахь иза деша вахара Новокузнецкехь ойлу спортивны интернате. 1991 шарахь цо беккхира толам СССРн таьххьара кегирхой чемпионатехь.

Хаси-Эвлахь школа чекхйекхича Красноярске вагӀара иза. Цигахь цуьна тренераш бара Миндиашвили Д. Г., Бахтуридзе Г. Л., Хачикян С. Г. 6-за дуьненан чемпион хилира иза (1995 шо, 1997 шо, 1998 шо, 2001 шо, 2003 шо, 2004 шо). Европин чемпионаташкахь толам беккхина цо 1996—2001 шарашкахь а, 2006 шарахь а.

1996 шарахь Бувайсар Атлантехь хиллачу Олимпиадан чемпион хилира. Иза хьалхара нохчий ву Олимпиадан чемпион хилларг, уггаре а къона охьатугӀу латарх чемпион хилларг а ву. 1995 шарахь дуьна 2000 шо кхаччалц цӀкъаа эшна вацар иза.

2000 шарахь лазавар бахьнех Сиднейхь хиллачу Олимпиадехь ийшира Бувайсар. 2004 шарахь Афинашках хилчу Олимпиадехь чемпион хилира иза. 2008 шарахь Пекинехь хилчу Олимпиадехь кхозлагӀа олимпийски мидал йаьккхира цо.

5-за ФИЛА дуьненахь массарелла дика латархо ву аьлла билгал ваьккхира иза (1996 шо, 1997, 1998 шо, 2003, 2005 шо). Цо чеккхйаьккхина Махачкалахь Пачхьалкхан бизнесан, бакъонан университет. ПаргӀатачу кепар охьатохарехь латарехь Россин гуллайина тобанан куьйгалхо ву иза. Россин Президентан физкультуран а, спортан йолу Кхеташонан дакъашхо ву иза.

Олимпийски чемпион волуш волу Сайтиев Адам цуьнан жима ваша ву.

Цуьна кхо кӀант, цхьа йоӀ йу. Россиин эскаран подполковник ву иза. Иза 183 см лекха ву.

2009 шеран 26 майхь цо элира, ша спорт йита дагахь ву аьлла.

## Хьажоргаш
* Новости, фото и видео Бувайсара Сайтиева на сайте Федерации спортивной борьбы России 
* Интервью в газете «Спорт-Экспресс» от 21 августа 2008 года
* Бувайсар Сайтиев — слава российского спорта (статья в журнале «Мы россияне»)

Категори:Нохчийн паргӀат кепар латархой
Категори:Россин чемпионаш
Категори:Европин чемпионаш
Категори:Дуьненан чемпионаш
Категори:Олимпиадан чемпионаш
Категори:Россин Сийлахь спортан говзанчаш
30 декабрь

## Оцу динахь хилларш
* Соьлжа-ГӀалин гӀалин статус йелла (1869 шеран 30 декабрь)
* Нохч-ГӀалгӀайн театран тиллина Ханпаша Нурадилов цӀе (1942 шеран 30 декабрь)

## Оцу динахь бинарш

* Борчашвили, Адам (1996 шеран 30 декабрь) — Австрехь Ӏаш волу нохчийн дзюдоист.
* Исаева, Тамара Мовждиевна (1938 шеран 30 декабрь) — нохчийн Х. Нурадилован цӀарах йолу пачхьалкхан драматически театран актриса, Къона хьовсархон Нохчийн пачхьалкхан театран режиссёр, Нохчийн Республикин Исбаьхьаллин Сийлахь гӀуллакххо.

## Оцу динахь белларш

* Яковлев, Николай Феофанович (1892 шеран 22 май — 1974 шеран 30 декабрь) — советски лингвист-кавказовед, фонолог, социолингвист, абатийн кхоллархо.

Категори:30 декабрь
1908 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Августехь арахецна Таштемир Эльдархановс хоттина кирилице тӀехь йолу хьалхара нохчийн абат.

## Оцу шарахь бинарш
* Авторханов, Абдурахман Геназович (1908 шеран 3 октябрь — 1997 шеран 24 апрель) — историк-советолог, йаздархо;
* Димаев, Умар Димаевич (1908 шеран 1 октябрь — 1972 шеран 26 декабрь) — нохчийн музыкант а, композитор а, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Халкъан артист;
* Бовуар, Симона де (1908 шеран 9 январь, Париж — 1986 шеран 14 апрель) — французийн йаздархо, философ, феминизман идеолог.
1965 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Алхазов, Ризван Юсупович (1965 шеран 28 октябрь) — нохчийн художник, Россин художникийн бертан декъашхо, ГӀалгӀайн Республикин Халкъан художник;
* Аухадов, Хамзат Ахмаевич (1965 шеран 13 май) — нохчийн еза атлетикан тренер, СССР спортан говзанча, Россин Сийлахь тренер;
* Исламов, Султан (1965 шеран 14 февраль) — нохчийн театран а, кинон а, зстрадан а артист:
* Кадыров, Беслан (1965 шеран 13 ноябрь) — нохчийн боксёр, тренер, Нохчийн Республикин физкультуран Сийлахь гӀуллаккхо;
* Талхигова, Роза Шахидовна (1965 шеран 3 июль) — нохчийн поэтесса;
* Тарамов, Руслан Ихванович (1965 шеран 13 июль) — нохчийн боксёр, 3-за СССР чемпион, Дика Ӏалашон ловзарийн толамхо, Европин чемпионатан борзан совгӀатхо, СССР Кубок яккхинарг, Сеулехь хилла Олимпиадан декъашхо, Халкъашна юккъера классан СССР спортан говзанча;
* Умарова, Лиза (1965 шеран 12 март) — нохчийн эшархо а, композитор а;
* Хакишева, Санухат Адсаламовна (1965 шеран 14 май) — нохчийн театран а, кинон а актриса, Нохчийн Республикин Халкъан актриса;

## Оцу шарахь белларш
* Ле Корбюзье (1887 шеран 6 октябрь — 1965 шеран 27 август) — Швейцарехь вина французийн архитектор, модернизман пионер, художник, дизайнер;
* Черчилль, Уинстон (1874 шеран 30 ноябрь — 1965 шеран 24 январь) — британийн пачхьалкхан а, политикин а гӀуллакххо, Йокккха Британин премьер-министр; тӀеман журналист, йаздархо, Британин академин сийлахь декъашхо, Литературин Нобелин совгӀатан лауреат.
17 август

## Оцу динахь бинарш
* Магомаев, Муслим Магометович (1942 шеран 17 август — 2008 шеран 25 октябрь) — советски, азербайджанийн, Россин операн а, эстрадан а эшархо, композитор, актёр, СССР Халкъан артист;

## Оцу динахь белларш
* Мамакаев, Магомет Амаевич (1910 шеран 16 декабрь — 1973 шеран 17 август) — йаздархо, поэт, публицист.

Категори:17 август
1945 шо

## Оцу шарахь хилларг
* ЮНЕСКО кхоьллира (1945 шеран 16 ноябрь).

## Оцу шарахь бинарш
* Ахмадов, Явус Зайндиевич (1945 шеран 3 октябрь) — нохчийн историк а, политикин гӀуллакххо а.
* Багалова, Зулейхан Мутушевна (1945 шеран 2 июнь) — РСФСРн Сийлахь артист, Нохчийн драматически Х. Нурадилован цӀарах йолу театран хьалхара артист.
* Куцель, Феликс Петрович (1945 шеран 10 октябрь — 2000 шеран 18 апрель) — дзюдон СССР Сийлахь тренер (1991 шо).
* Элимбаев, Топа Хамитович (1945 шеран 4 май) — хелхархо, балетмейстер, «Зия» ансамблин кхоллархо а, куьйгалхо а, РСФСР исбаьхьаллин Сийлахь белхало, Россин Федерацин Халкъан артист.

## Оцу шарахь белларш
* Адо́льф Ги́тлер (1889 шеран 20 апрель, Рансхофен юрт (тахана Браунау-на-Инне гӀалин дакъа), Австро-Мажаройчоь — 1945 шеран 30 апрель, Берлин, Германи) — национал-социализман бухбиллинарг а, коьрта декъашхо а, КхозлугӀа рейхан диктатуран бухбиллинарг, Национал-социалистан немцойн белхалойн партин баьчча (*[[фюрер]]*) (1921—1945 шерашкахь), Германин рейхсканцлер (1933—1945 шерашкахь), Германин фюрер (1934—1945 шерашкахь), Вермахтан коьрта куьйгалхо (1941 шеран 19 декабрь дуьйна) ШозлугӀа дуьненан тӀамтӀехь.
* Фра́нклин Делано́ Ру́звельт (1882 шеран 30 январь, Хайд-Парк, штат Нью-Йорк — 1945 шеран 12 апрель, Уорм-Спрингс, Джорджи) — 32-гӀа АЦШ президент, АЦШн куьйгал динарг дуьненан экономикин кризисан а, ШозлугӀа дуьненан тӀеман а хенахь.
1937 шо

## Оцу шарахь хилларг
* «Грознефтестрой» трест болхба йолаелла (1937 шеран 1 апрель);
* Соьлжа-ГӀалахь пионерий беш хьайиллина (1937 шарахь 6 июнь);
* Гуьмсех хьалхара мехкдаьттан фонтан хьалатоьхна (1937 шеран 1 сентябрь);
* Хьайиллина Лермонтовн цӀарах Оьрсийн драматически театр (1937 шеран 1 сентябрь).

## Оцу шарахь бинарш
* Бексултанов, Умар Ахматсултанович (1937 шеран 20 октябрь — 2014 шеран 6 декабрь) — нохчийн композитор, хьехархо, Нохч-ГӀалгӀайн АССР а, Нохчийн Республикин а исбаьхьаллин Сийлахь гӀуллакххо, нохчийн Республикин шатлакхан илли язйинарг;
* Гайтукаев, Казбек Байсалович (1937 шеран 8 март) — нохчийн йаздархо, Ӏилманча, Нохчийн Республикин йаздархой бертан председатель, СССР йаздархой бертан декъашхо;
* Кибиев Мусбек Магомедович (1937 шеран 7 август — 1996 шо) — поэт;
* Магомедов, Султан Лутаевич (1937 шеран 4 май — 1980 шеран 20 декабрь) — нохчийн эшархо, композитор, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь артист, йукъараллин гӀуллакххо;
* Муслиева, Тамара Магомедовна (1937 шеран 17 январь) — Социалистически Къинхьегаман Турпалхо;
* Окуев, Шима Хамидович (1937 шеран 6 ноябрь — 1986 шеран 16 декабрь) — нохчийн йаздархо, Нохч-ГӀалгӀай АССРн а, СССР а йаздархойн тобаний декъашхо;
* Хасбулатов, Асланбек Имранович (1937 шеран 24 ноябрь — 2013 шеран 2 октябрь) — нохчийн Ӏилманча, историн Ӏилманийн доктор, Нохчийн пачхьалкхан университетан профессор, Нохч-ГӀалгӀайн АССР а, ГӀалгӀайн Республикин а Ӏилманан Сийлахь гӀуллаккхо;
* Чергизбиев, Зайнди Магомедович (1937 шеран 23 апрель) — нохчийн композитор, музыкант, дирижёр, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь исбаьхьаллин гӀуллакххо;
* Шахбулатов, Аднан Маккаевич (1937 шеран 25 ноябрь — 1992 шеран 4 июнь) — Нохч-ГӀалгӀай АССРн культурин Сийлахь белхало, композитор;
* Эдисултанов Шита Шамсудинович (1937 шеран 30 август — 2002 шеран 7 август) — культурин Сийлахь белхало, Нохч-ГӀалгӀай АССР Халкъан артист;
* Яндаров Андарбек Дудаевич (1937 шеран 27 август — 2011 шеран 8 май) — философи Ӏилманан доктор.

## Оцу шарахь белларш
* Айсханов, Шамсуддин Катаевич (1907 шо — 1937 шо) — нохчийн йаздархо, поэт, гочдархо, серлонча, нохчийн литературин бух биллинчарех цхьаъ, партин а, йукъараллин а гӀуллакххо;
* Дудаев, Абди Дудаевич (1901 шо — 1937 шеран 24 декабрь) — нохчийн поэт а, йаздархо а, нохчийн литературин бухбиллинчарах цхьаъ;
* Магомаев Абдул-Муслим (1885 шеран 18 сентябрь — 1937 шеран 28 июль) — композитор
* Резерфорд, Эрнест (1871 шеран 30 август — 1937 шеран 19 октябрь) — Керла Зеландера ваьлла британийн физик. Цунах олу «Ядерни физикин да». Цо кхоьллина атоман планетарни модель. Химин Нобелин совгӀатан лауреат.
1986 шо

## Оцу шарахь хилларш
* 1986 шеран 18 январехь Каркошка астрономас а, «Вояджер-2» космосан станцис а Уранан спутник Пердита гучуяккхира.

## Оцу шарахь бинарш
* Азуев, Мохьмад (1986 шеран 5 июнь) — Испанехь Ӏаш волу нохчийн кикбоксёр, каратист, боксёр, 4-за Испанин а, Европин а кикбоксинган чемпион;
* Амагов, Ӏадлан Майрбекович (1986 шеран 27 август) — ийина кепара латархо;
* Ахмаев, Ильяс Супьянович (1986 шеран 5 апрель) — нохчийн ийина кепара латархо, грэпплинган а, джиу-джитсун а, тӀеман самбон а Россин чемпион, ийина кепара латарийн Ӏаьржа хӀордан Кад баьккхинарг;
* Батаев, Эльдар Исрапилович (1986 шеран 4 октябрь) — нохчийн паргӀата кепара латархо, 2008 шарахь Россин чемпионатан совгӀатхо, Россин спортан говзанча;
* Болтукаев, Анзор Адамович (1986 шеран 5 апрель) — нохчийн паргӀата кепара латархо, Россин спортан говзанча, Россин чемпион а, совгӀатхо а, дуьненан чемпионатан борзанан совгӀатхо;
* Касумов, Заур (1986 шеран 11 сентябрь) — нохчийн ийина кепара латархо, тайн боксан а, чуччавахана латаран а Россин чемпион, микс-комбатан дуьненан чемпион, тайн боксан Россин спортан говзанча;
* Масхадова, Аминат (1986 шо) — еза атлетикин а, паргӀата кепар латаран а яхьаллонашкахь дакъа лоцуш йолу хьалхара нохчийн йоӀ, Россин спортан говзанча, масийттаза Россин еза атлетикин чемпионатийн а, турнирийн а толамхо а, совгӀатхо а;
* Шидаев, Сухраб (1986 шеран 9 ноябрь) — нохчийн боксёр, Россин чемпионатан совгӀатхо, студенташна йукъахь Европин чемпион;
* Яхиханов, Рустам Хожаевич (1986 шеран 20 июль) — нохчийн исбаьхьалча, Россин исбаьхьалчийн бертан декъашхо.

## Оцу шарахь белларш
* Висаитов, Мавлид Алероевич (1913 шеран 13 май — 1986 шеран 23 май) — 28 гвардейски дошлойн полкан командир (6 гвардейски дошлойн дивизи, 2 Белоруссин фронт) гвардин подполковник, Советски Союзан Турпал.
* Окуев, Шима Хамидович (1937 шеран 6 ноябрь — 1986 шеран 16 декабрь) — нохчийн йаздархо, Нохч-ГӀалгӀай АССРн а, СССР а йаздархойн тобаний декъашхо.
* Борхес, Хорхе Луис (1899 шеран 24 август — 1986 шеран 14 июнь) — аргентинхойн прозаик а, поэт а, публицист а.
* Бовуар, Симона де (1908 шеран 9 январь — 1986 шеран 14 апрель) — французийн йаздархо, философ, феминизман идеолог.
2005 шо

## Оцу шарахь хилларг
* 2005 шеран 24 февралехь кхоьллина «Хьехархо» газет.
* Болх ба йолаелла Нохчийн Википеди (2005 шеран 28 февраль)

## Оцу шарахь белларш
* Айдамиров, Абузар Абдулхакимович (1933 шеран 29 октябрь — 2005 шеран 27 май) — Нохчийн Республикин Халкъан йаздархо, публицист;
* Димаев, Саид Умарович (1939 шеран 24 август — 2005 шеран 29 март) — композитора, дирижёр, Нохчийн Республикин Сийлахь артист, СССРн композиторийн бертан декъашхо;
* Дешериев Юнус Дешериевич (1918 шеран 18 август — 2005 шеран 28 июль) — профессор, филологин Ӏилманий доктор, РСФСРн Ӏилманан Силахь белхало;
* Джукалаева, Пасихат (1881—2005) — нохчийн дукха яхна зуда;
* Сардалова Зулай (1936 шеран 5 май — 2005 шеран 15 ноябрь) — хелхархо, Нохчийн Республикин Халкъан артист, РСФСРн Сийлахь артист.
1960 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Хьайиллина Соьлжа-ГӀалин телецентр (1960 шеран 13 май)

## Оцу шарахь бинарш
* Бажаев, Зия Юсупович (1960 шеран 11 июль — 2000 шеран 9 март) — нохчийн бизнесмен, «Альянс» компани кхоьллинарг;
* Жумалаева, Лула Изнауровна (1960 шеран 18 февраль) — йаздархо, поэтесса, публицист, гочдархо, «Нана» журнал кхоьллинарг а, куьйгалхо а, Нохчийн Республикин йаздархойн бертан декъашхо а, Нохчийн Республикин культурин Сийлахь белхало, Нохчийн Республикин Сийлахь журналист, Россин журналистийн бертан декъашхо, Нохчийн Республикин журналистийн бертан куьйгалхон декъашхо, ПЕН-клубан декъашхо;
* Ибрагимов, Канта Хамзатович (1960 шеран 9 июль) — профессор, йаздархо, Россин Пачхьалкхан литературин а, исбаьхьаллин а совгӀатан лауреат;
* Кутаев, Хамзат Яхиятович (1960 шеран 21 апрель) — Нохчийн Республикин Халкъан артист, Нохчийн Республикин Пачхьалкхан совгӀатан лауреат;
* Магомадов, Адлан (1960 шо) — нохчийн штангист а, тренер а, СССР спортан говзанча, СССР Сийлахь тренер;
* Музакаев, Дикалу Абузедович (1960 шеран 24 март) — нохчийн хелхархо а, хореограф а. 1996—2001 шерашкахь «Ингушетия» ансамблин куьйгалхо. 2007 шо дуьна — Нохчийн Республикин культурин министр;
* Садаев, Умар Абдулаевич (1960 шо — 1992 шеран 18 июль) — нохчийн футболист, Соьлжа-ГӀалара «Терек» тобанан ловзархо;
* Себиев Рамзан (1960 шеран 26 октябрь) — боксер, шозза СССРн чемпион, шозза СССРн абсолютный чемпион, Европин а, дуьнен а чемпионатан совгӀатхо, Сеулехь хилла йолу Олимпиадан дакъашхо;
* Тахаев, Магомед Саидбекович (1960 шо) — «Ловзар» цӀе йолу хелхаран ансамбль кхоьллинарг а, куьйгалхо а, Нохчийн Республикин Сийлахь исбаьхьаллин гӀуллаккхо.
* Шугаев, ЯрагӀи Гаджиевич (1960 шеран 18 июль) — паргӀат кепар латархо.
1953 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Абдулаев, Леча Шарипович (1953 шеран 15 февраль) — нохчийн йаздархо, поэт, публицист, гочдархо, Нохчийн Республикин Халкъан поэт;
* Ахтаханов, Руслан Абуевич (1953 шеран 14 март — 2011 шеран 15 ноябрь) — нохчийн поэт, Россин йаздархой бертан декъашхо, Артём Боровик цӀарах йолу премин лауреат, Вайн хенан гуманитарный академин проректор;
* Аюбов, Ибрагим Зелимханович (1953 шо) — нохчийн тренер, самбон а, дзюдо а СССР спортан говзанча, СССР а, Россин а Сийлахь тренер, Нохч-ГӀалгӀай АССР физкультуран Сийлахь гӀуллаккхо;
* Димаев, Али Умарович (1953 шеран 27 сентябрь) — нохчийн музыкант а, композитор а, нохчийн хьалхара рок-группан «Зама» кхоллархо а, куьйгалхо а, Москвахь 1985 шарахь хилла йолу XII Дерригдуьненан кегирхойн а, студентийн а фестивалин дипломант, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Ленинан комсомолан совгӀатан лауреат, «Ярославлин сакъерар» V Халкъашан йукъаран фестивалин дипломант, Нохчийн Республикин Халкъан артист, ГӀалгӀан Республикин Халкъан артист;
* Исраилов, Хож-Бауддин (1953 шеран 21 март) — нохчийн актёр, художник-карикатурист, Нохчийн Республикин Халкъан артист;
* Орцуев, Хасан Умарович (1953 шеран 12 май) — нохчийн паргӀата кепар латархо, шеран СССР чемпион, шеран Дуьненан чемпион, СССР спортан Сийлахь говзанча;
* Усманов Имран (1953 шеран 2 март) — поэт, эшархо, композитор;
* Хасимиков, Салман Алхазурович (1953 шеран 5 апрель) — паргӀата кепар охьатугӀурх латарх деуза дуьненна чемпион;

## Оцу шарахь белларш
* Сталин, Иосиф Виссарионович (1878 шеран 18 декабрь (1879 шеран 21 декабрь) — 1953 шеран 5 март) — Россин революционер, советан политикин а, пачхьалкхан а, тӀеман а, партийн а гӀуллакххо. Хьалкъашна юккъера коммунистан а, белхалойн а боламан гӀуллакххо, марксизман теоретик а, пропагандист а, СССРн куьйгалхо 1920-гӀа шерашкар дуьйна 1953 шарахь валлалц.
1911 шо

## Хиламаш

### Январь
* 10 январь — Керла Орлеанера новкъа бевлла Гондурасан вожийна президентан Бонилья Мануэлан агӀончаша АЦШ ТӀХӀН гӀоьнца дӀалецира гондурасан бердйистера порт Трухильо.
* ДӀайиллина Каспиййистан мехкдаьттагазан провинци.
* Январь — магнитуда 10 йолу чӀогӀа мохкбегор Верни (хӀинца — Алма-Ата) гӀалахь. И бохам хьахабар каро таро хир йу «Семиреченски областан ведомосташ» газетехь, кхин а Домбровский Юрийн «Шираниш Ӏалашдийриг» романехь.

### Февраль
* 18 февраль — Мургаб эрк тӀехь чухоам 2,2 млрд м³ болу боккха берд чубоьжна]], иза бахьнехь кхоллайелла Ӏаламан чӀинг а, цуо кхоьллина Сарезан Ӏам.
* 2 март — Францин премьер-министрах Францин сенатан вице-президент Монис Эрнест хилла.
* 25 март — Киевн-Софийн синмехаллин доьшийлехь вийна кечаман классера дешархо Андрей Ющинский. Ӏедало (царна йукъахь юстицин министр а) талламан Ӏаткъам бора, динан-Ӏадатан верси тӀеэцарехь. Зуламна бехке вира жуьгти Бейлис Мендель, амма кхел къобалйархойн суьдо иза бехказаваьккхира. Виеран талламна а, цул тӀаьхьа хилла суьдан процессана а, цӀе тиллира «Бейлисан гӀуллакх», иза шуьйра дуьйцура Россин а, дуьненайукъара а зорбанехь, хилира йоккха йукъараллин резонанс.

## Оцу шарахь хилларг
* Соьлжа-ГӀалахь дуьххьара тӀемаделла кема. Иза дара немцой инженер Граде йина моноплан. Летчик вара Артемий Каплан.

## Оцу шарахь бинарш
* Нагиб Махфуз (1911 шеран 11 декабрь — 2006 шеран 30 август) — гӀарвелла мисаран йаздархо, драматург, сценарист, Нобель совгӀатан лауреат (1988 шо).

## Оцу шарахь белларш
* Густав Малер (1860 шеран 7 июль, Калиште, Богеми, Австро-Мажаройчоь — 1911 шеран 18 май, Вена) — сийлахь воккху австрийн композитор а, дирижёр а. XIX—XX бӀешерашках гӀарвелла композитор-симфонист а, дирижёр а.

## Билгалдахарш
1912 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Бадуев, Мовжди Сулейманович (1912 шо — 1967 шеран 28 август) — нохчийн артист, нохчийн театран бух биллинчарах цхьаъ, Х. Нурадилован цӀарах йолу Нохчийн пачхьалкхан драматически театран коьрта артистех цхьаъ, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артист;
* Байбулатов, Ирбайхан Адылханович (1912 шо — 1943 шеран 26 октябрь) — нохчийн советски эпсар, лакхара лейтенант, Советски Союзан Турпал;
* Дачаев, Ширвани Дачаевич (1912-?) — нохчийн политикин а, партин а гӀуллакххо;
* Тьюринг, Алан (1912 шеран 23 июнь — 1954 шеран 7 июнь) — ингалсан математик, логик, криптограф, информатика кхиарна боккху Ӏаткъам бинарг.
1926 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Хьайиллина Нохчийн областан музей (1926 шеран 20 октябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Берсанов Хож-Ахъмад (1926 шеран 5 апрель) — йаздархо
* Исакова Зина Закриевна (1926 шеран 8 март — 2009 шо) — ЧИАССРни а, РСФСРни а Сийлахь артист;
* Абдуллаев Зияуди (1926 шеран 1 август) — йаздархо
* Ия Николаенко (1926 шеран 2 ноябрь) — поэтесса, гочдархо
* Мэрили́н Монро (1926 шеран 1 июнь, Лос-Анджелес — 1962 шеран 5 август, циггахь) — Америкин киноактриса а, эшархо а.
1975 шо

## Оцу дийнахь хилларг
* Соьлжа-ГӀалахь лела йолаелла дуьххьара троллейбус (1975 шеран 25 сентябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Баматалиев, Аслан (1975 шо) — нохчийн штангист, Россин чемпионатийн совгӀатхо, Россин халкъашна юккъера даржан спортан говзанча;
* Сайтиев Бувайсар (1975 шеран 11 март) — паргӀатачу кепе охьатугӀа латарах 5-за Россиин чемпион, 6-за Европин чемпион, 6-за дуьненан чемпион, 3-за Олимпиадан чемпион, Россиин спортан Сийлахь мастер (1995 шо).
1943 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Малгобекера фашисташ арабахар (1943 шеран 3 январь)
* Фашисти эскир Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н латта тӀера арабахар (1943 шеран 5 январь)
* СССРн Лакхарчу Советан Президиум сацамца Ханпаша Нурадиловна Советски Союзан Турпла цӀе йелла (1943 шеран 8 апрель)

## Оцу шарахь бинарш
* Докаев Султан — Нохчийн Республикин Халкъа артист (1943 шеран 11 февраль)
* Хадашев Баудин Саидович (1943 шеран 15 апрель) — Нохчийн Республики культурин Сийлахь белхало, артист
* Идрисов Дадан Геланиевич (1943 шеран 13 октябрь) — Нохчийн Республикин Сийлахь художник
* Оздарбиев Майради Висмурадович (1943 шеран 18 октябрь — 2003 шеран 10 август) — экономически Ӏилманийн кандидат, профессор
* Омаев, Дагун Ибрагимович (1943 шеран 5 май, Сиржа-Эвла) — нохчийн театран, а кинон а артист, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн а, Россин Федерацин а (2002 шо) Халкъан артист.
* Харрисон, Джордж (1943 шеран 25 февраль — 2001 шеран 29 ноябрь) — ингалсан рок-музыкант, эшархо, композитор, йаздархо, продюсер, ситарист, The Beatles тобанан соло-гитарист.

## Оцу шарахь белларш
* Байбулатов, Ирбайхан Адылханович (1912 шо — 1943 шеран 26 октябрь) — нохчийн советски эпсар, лакхара лейтенант, Советски Союзан Турпал.
* Дачиев Хайсултан (1924 шо — 1943 шеран 26 октябрь) — Советски Союзан Турпал
* Умаров Мовлди (1921 шеран 29 январь — 1943 шеран 11 февраль) — Советски Союзан Турпал
* Ни́кола Те́сла (1856 шеран 10 июль, Смилян, Австрийн импери, хӀинца Хорвати — 1943 шеран 7 январь, Нью-Йорк, АЦШ) — электротехникин а, радиотехникин а кхоллархо, инженер, физик.
* Бадуев, Саид Сулейманович (1903 шеран 28 август, Соьлжа-ГӀала — 1943 шеран 20 декабрь) — нохчийн йаздархо, поэт, нохчийн литература кхоьллиначарех цхьаъ.
* Амаев, Махмуд Мутиевич (1916 шо, ХӀима, Нохчийн Республика — 1943 шеран 22 февраль, Смоленскан область) — нохчийн иччархо. Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо.
1913 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Михалков, Сергей Владимирович (1913 шеран 13 март — 2009 шеран 27 август) — советан а оьрсийн поэт, драматург, публицист.
* Идрисов Супьян Идрисович (1913 шеран 8 апрель) — хьалхара нохчийн полиграфист;
* Висаитов, Мавлид Алероевич (1913 шеран 13 май — 1986 шеран 23 май) — 28 гвардейски дошлойн полкан командир (6 гвардейски дошлойн дивизи, 2 Белоруссин фронт) гвардин подполковник, Советски Союзан Турпал;
* Мальсагов, Дзияудин Габисович (1913 шо — 1994 шеран 5 апрель) — нохчийн юрист, историк, правозащитник, йукъараллин гӀуллакххо;
* Музаев, Нурдин Джамалдинович (1913 шеран 15 октябрь — 1983 шо) — йаздархо, поэт, драматург, гочдархо, Ӏилманча, филологин Ӏилманийн кандидат, хьехархо, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, СССР йаздархойн бертан декъашхо.

## Оцу шарахь белларш
* Зелим обург (1913 шеран 27 сентябрь).
1914 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Саидов, Билал Саидович (1914 шеран 10 июнь — 1994 шеран 15 ноябрь) — нохчийн йаздархо, поэт, драматург, актёр, режиссёр, гочдархо;
* Висаитов, Мавлид Алероевич (1914 шеран 13 май - 1986 шеран 23 май) –  28 гвардейски дошлойн полкан командир, гвардин подполковник, Советски Союзан Турпал.
* Гучигов, Али Аюбович (1914 шо — 1957 шеран 29 сентябрь) — нохчийн XX бӀешеран хьалхаран эхан пачхьалкхан гӀуллакххо, Сийлахь-боккха даймехкан тӀеман декъашхо, гвардин майор.
* Курумова, Селима Мусан йоӀ (1914 шарахь — 1968 шарахь) - нохчийн йаздархо, поэт.
* Татаев, Ваха Ахмедович (1914 шеран 15 декабрь — 1977 шеран 13 август) — Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артист, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Лакхара Советан депутат, Нохч-ГӀалгӀайн АССР культурин министр.
1915 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Исаева, Асет Марцаровна (1915 шеран 5 сентябрь — 1971 шеран 5 март) — Нохчийн пачхьалкхан драматически театран актриса, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артистка, РСФСР Сийлахь артистка;
* Мусаев Магомед Мусаевич (1915 шеран 15 июнь - 1999 шеран 23 ноябрь) - йаздархо, драматург;
* Мусаев, Магомед Мусаевич (1915 шеран 15 июнь — 2001 шо) — нохчийн йаздархо, драматург, гочдархо, публицист, Сийлахь-Бокхха Даймехкан тӀеман декъашхо, Нохч-ГӀалгӀайн АССР культурин Сийлахь белахало;
* Пиаф, Эдит (1915 шеран 19 декабрь — 1963 шеран 10 октябрь) — французийн эшархо а, актриса а.
1916 шо

## Оцу шарахь хилларг
* «Акха дивизис» хӀаллакйира 46 а, 58 а Пруссин пехотан полкаш (1916 шеран 15 июль)

## Оцу шарахь бинарш
* Абдурахманов, Канти (1916 шо — 2000 шеран 28 март) — Советан Эскиран старшина, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, Россин Федерацин Турпал (1996 шо).
* Амаев, Махмуд Мутиевич (1916 шо, ХӀима, Нохчийн Республика — 1943 шеран 22 февраль, Смоленскан область) — нохчийн иччархо. Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо.
1917 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Зубайраев Яраги (1917 шеран 22 октябрь – 1980 шо) - театран артист
* Узуев Магомед Яхъяевич (1917 шо – 1941 шеран 22 июнь) - Россиин Турпал. Вела Брестехь.

## Оцу шарахь белларш
* шейх Дени Арсанов (1917 шеран 26 декабрь)
* Заменгоф, Людвик Лазарь, йа **Лазарь Маркович Заменгоф** (1859 шеран 15 декабрь, Белосток — 1917 шеран 14 апрель, Варшава) — жуьгтий лор а, лингвист а, эсперанто меттан кхоллархо.
1918 шо

## Оцу шарахь хилларг
* БӀедийнахь лаьттина тӀом (1918 шеран 11 август — 1918 шеран 12 ноябрь) — Соьлжа-гӀалара большевики Гикалос куьгулхо дешйолу гарнизонани, тӀелеттачу Бичераховн эскарни йукъахь хилла тӀом
* Кхоьллина Нохчийн ЦӀе арми Асланбек Шерипов куьгулхо а волуш (1918 шеран 30 август)
* Соьлжа-гӀалахь ЦӀе эскаран парад хилла Бичерахов эскар эшадарна бахьнехь (1918 шеран 14 ноябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Дешериев Юнус Дешериевич (1918 шеран 18 август — 2005 шеран 28 июль) — профессор, филологически Ӏилманий доктор, РСФСР Ӏилманан Силахь белхало
* Батукаева Асет (1918 шеран 24 октябрь) — нохчийн журналист
* Мамакаев Арби Шамсудинович (1918 шо — 1958 шеран 2 декабрь) — поэт, йаздархо
* Идрисов, Абухаджи (1918 шеран 17 май, БердакӀел — 1983 шеран 22 октябрь, Соьлжа-ГӀала, СССР) — Даймехкан тӀеман декъашхо, иччархо, лакхара сержант, Советски Союзан Турпал.
* Исмаилов Абдулхаким (1918 шо — 2010 шеран 16 февраль) — Россиин Турпал;
* Бергман, Ингмар (1918 шеран 14 июль — 2007 шеран 30 июль) — шведийн театран а, кинон а режиссёр, сценарист, йаздархо;
* Мандела, Нельсон (1918 шеран 18 июль — 2013 шеран 5 декабрь) — хьалхара Къилбера Африкин Республикин Ӏаржа президент, апартеидаца жигара къийсамхо, Машеран Нобелин совгӀатан лауреат;
* Устарханов, Алаудин Джамолович (1918 шеран 27 декабрь — 1964) — тӀеман гӀуллкахо, лакхара лейтенант, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман а, Францехь хилла йолу Дуьхьаллон боламан а декъашхо.
28 июль

## Оцу динахь бинарш
* Мурзабеков, Висхан Ибрагимович (1990 шеран 28 июль) — нохчийн боксёр, IBO версин дуьненан чемпион;
* Солтыханов, Адлан Исаевич (1993 шеран 28 июль) — нохчийн спортсмен, карате Кёкусинкай яхьаллонашкахь дакъа лоцуш волу, Россин чемпионатийн чемпион а, совгӀатхо а, Европин чемпионатан совгӀатхо.

## Оцу динахь белларш
* Дешериев Юнус Дешериевич (1918 шеран 18 август — 2005 шеран 28 июль) — профессор, филологин Ӏилманий доктор, РСФСРн Ӏилманан Силахь белхало
* Бах, Иоганн Себастьян (1685 шеран 31 март — 1750 шеран 28 июль) — немцойн композитор, барокко муран векал, органист-виртуоз, музыкин хьехархо.
* Вивальди, Антонио (1678 шеран 4 март — 1741 шеран 28 июль) — италийн композитор, скрипач, педагог, дирижёр, католикийн мозгӀар.

Категори:28 июль
23 май

## Оцу динахь бинарш

* Карл Линне́й (1707 шеран 23 май, Росхульт — 1778 шеран 10 январь, Уппсала) — шведин Ӏаламдовзархо а, лор а; массо а ораматан а, дийнатан а цхьаъ классификаци хӀоттинарг.

## Оцу динахь белларш

* Висаитов, Мавлид Алероевич (1913 шеран 13 май — 1986 шеран 23 май) — 28 гвардейски дошлойн полкан командир (6 гвардейски дошлойн дивизи, 2 Белоруссин фронт) гвардин подполковник, Советски Союзан Турпал.

Категори:23 май
12 ноябрь

## Оцу динахь хилларг
* БӀедийнахь лаьттина тӀом (1918 шеран 11 август — 1918 шеран 12 ноябрь) — Соьлжа-ГӀалара большевики Гикалос куьгулхо дешйолу гарнизонани, тӀелеттачу Бичераховн эскарни юкъахь хилла тӀом чекхбели Бичерахов эскир эшадеш

## Оцу динахь бинарш

* Сунь Ятсен (1866 шеран 12 ноябрь — 1925 шеран 12 март) — Китайн революционер, Гоминьдан партин бухбиллинарг, Китаехь массарелла а лоруш волчу политиках цхьаъ.

## Оцу динахь белларш

Категори:12 ноябрь
11 ноябрь

## Оцу динахь бинарш

* Абаев, Ӏимран (1988 шеран 11 ноябрь) — нохчийн ийина кепар латархо.
* Сулаев, Магомет Абуевич (1920 шеран 20 сентябрь — 1992 шеран 11 ноябрь) — йаздархо, поэт
* Достоевский, Фёдор Михайлович (1821 шеран 30 октябрь (11 ноябрь) — 1881 шеран 28 январь (9 февраль)) — дуьненахь гӀарвелла оьрсийн йаздархо а, ойланча а.

## Оцу динахь белларш

* Бислиев, Абдул-Хамид Махмудович (1944 шеран 1 июнь — 1991 шеран 11 ноябрь) — физикин-математикин Ӏилманийн доктор, профессор, Нохчийн пачхьалкхан университетан проректор, СССР мисарболатан хиламийн коьрта говзанчах цхьаъ.

Категори:11 ноябрь
1920 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Н. Ф. Гикало куьгулхо волуш ЦӀе эскирс Соьлжа-гӀалера Деникин эскир арадаьккхира (1920 шеран 17 март)
* Кхайкхина Ламанхойн республика (Горская республика) (1920 шеран 17 ноябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Ханпаша Нурадилов (1920 шеран 6 июль — 1942 шеран 12 сентябрь) — Советски Союзан Турпал
* Сулаев, Магомет Абуевич (1920 шеран 20 сентябрь — 1992 шо 11 ноябрь) — йаздархо, поэт
* Хамидов, Абдул-Хамид Хамидович (1920 шеран 15 октябрь — 1969 шеран 6 июль) — нохчийн актёр, йаздархо, поэт, драматург, гочдархо, театран гӀуллакххо, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артист, Нохч-ГӀалгӀайн АССР йаздархойн бертан председатель.
* Федери́ко Фелли́ни (1920 шеран 20 январь, Римини — 1993 шеран 31 октябрь, Рим) — италийн кинорежиссёр. Цо яккхина фильмаш пхиъ «Оскар» совгӀат деккхина.

## Оцу шарахь белларш
* Вебер, Макс (1864 шеран 21 апрель — 1920 шеран 14 июнь) — немцойн социолог, философ, историк, политикин экономист.
12 сентябрь

## Оцу динахь белларш
* Ханпаша Нурадилов (1920 шеран 6 июль — 1942 шеран 12 сентябрь) — Советски Союзан Турпал

Категори:12 cентябрь
28 январь

## Оцу динахь бинарш

* Ахмадов, Муса Магомедович (1956 шеран 28 январь) — нохчийн йаздархо, публицист, драматург, Нохчийн Республикин Халкъан йаздархо (2006 шо)
* Дзайтиев, Рамзан Нажмудинович (1963 шеран 28 январь) — футболхо, «Терекан» ловзархо а, тренер а;

## Оцу динахь белларш

* Сийлахь-воккха Карл (747 шеран 2 апрель, Льеж, Бельги — 814 шеран 28 январь, Ахенан гӀала) — франкийн паччахь, лангобардийн паччахь, Баварин герцог, Малхбузан император.

Категори:28 январь
1921 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Мовлди Умаров (1921 шеран 29 январь - 1943 шеран 11 февраль) – Россин Турпал
* Сатьяджит Рай (1921 шеран 2 май, Калькутта, ХӀинди — 1992 шеран 23 апрель, Калькутта, ХӀинди) — гӀарвелла ХӀиндийн кинорежиссёр, сценарист, берийн йаздархо, композитор, продюсер, кинокритик, иллюстратор, хьалхара ХӀиндин Оскаран лауреат.
1922 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Соьлжа-гӀала — Шира промыслаш эчига некъагӀула товаран поездаш лела болабелира (1922 шеран 21 январь)
* Соьлжа-гӀалахь Рабфак йиллина (1922 шеран 1 март);
* Соьлжа-гӀалахь дуьххьара даздина 1 май (1922 шеран 1 май)
* Хьайиллина белхлойн поселок «12 участок» (1922 шеран 1 май)
* Керлачу промыслашкахь хьалхара йокху мехкдаьттан фонтан ятта йолаелла, динахь-буси 100 000 пунт мехкдаьтта луш (1922 шеран 19 май)
* Кхоьллина Нохчийн автономни область (1922 шеран 3 ноябрь)
* Кхоьллина Нохчийн автономни область, Соьлжа-гӀала коьрта гӀала а хоттош (1922 шеран 30 ноябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Белоусов, Юрий Николаевич (1922 шеран 24 январь — 1994 шеран 13 август) — СССР футболист, «Терекан» тренер.
* Дачиев, Хансултан Чапаевич (1922 шеран 12 декабрь — 2001 шеран май) — Советски эскаран лахара лейтенант, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, Советски Союзан Турпал;
* Джамалханов Зайнди (1922 шеран 9 май) — Нохчийн Республикин Сийлахь хьехархо, фольклорист, языковед;
* Индербиев, Магомед Темирбиевич (1922 шеран 15 сентябрь — 2007 шо) — лор, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, подполковник, Ӏилманча, лоьрийн Ӏилманийн кандидат, Нохч-ГӀалгӀай АССР могушалла Ӏалашъяран министр, Россин Ӏаламан Ӏилманийн академин член-корреспондент, Нохчийн Республикин тӀеман а, белхан а ветеранийн Советан председатель;
* Муталибов Зайндини Абдулхалимович (1922 шеран 15 сентябрь — 1978 шо) — йаздархо, поэт;
* Сулейманов, Ахьмад Сулейманович (1922 шеран 1 май — 1995 шеран 20 июнь) — йаздархо, поэт, музыкант, Ӏилманча, хьехархо;
* Эдилов Хасмагомед Эдилович (1922 шеран 16 март — 1992 шеран) — поэт, йаздархо.

## Оцу шарахь белларш
* Пруст, Марсель (1871 шеран 10 июль — 1922 шеран 18 ноябрь) — французийн йаздархо, новеллист, критик, литературехь модернизман векал.
25 июнь

## Оцу динахь бинарш
* Дуда Энгиноев (1919 шеран 25 июнь — 1979 шеран 22 октябрь) — ГӀарвалар Орденан кхаа даржан кавалер;
* Идаев, Юсуп Шамсуддинович (1938 шеран 25 июнь — 1987 шеран 5 май) — Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь артист;
* Фотеев, Владимир Константинович (1935 шеран 25 июнь) — советски пачхьалкхан а, политикин а гӀуллакххо;

Категори:25 июнь
1923 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Хьайиллина 1-ра Пролетарски батальон цӀарах йолу клуб (1923 шеран 1 январь).
* Хьалха-Мартанехь Нохчийн автономни область кхайкхина (1923 шеран 16 январь)
* Телефонан уьра хоттина Соьлжа-ГӀалин а, Буро-ГӀалин а юккъе (1923 шеран 9 март)
* ВЦИК сацамца эксплуатационный район «Грознефть» Соьлжа-гӀалах дӀатоьхна (1923 шеран 19 март)
* Арахеца доладеллира «Серло» газет. Кхоно цуьна цӀе хийцира «Даймохк» аьлла (1923 шеран 23 апрель)
* Арахеца долийнера «Советская автономная Чечня» газет (1923 шеран 25 апрель)
* «Серло» газетан хьалхара номер араялла (1923 шеран 1 май)
* Соьлжа-ГӀала веара Японера революционер Сэн Катаяма (1923 шеран 26 август)

## Оцу шарахь бинарш
* Анзорова Балкан Анзоровна (1923 шеран 24 декабрь — 1996 шо) — нохчийн поэтесса;
* Рокки Марчиано (1923 шеран 1 сентябрь — 1969 шеран 31 август) — Америкин боксёр, дуьненан чемпион;

## Оцу шарахь белларш
* Сара Бернар (1844 шеран 22 октябрь, Париж, Франци — 1923 шеран 26 март, Париж) — французийн актриса.
* Эйфель, Гюстав Александр (1832 шеран 15 декабрь, Дижон — 1923 шеран 28 декабрь, Париж) — французийн инженер.
23 октябрь

## Оцу динахь бинарш
* Эдисултанов, Ислам (1985 шеран 23 октябрь) — нохчийн боксёр, Россин чемпионатан дато совгӀатхо, Дуьненан латаран говзаллийн ловзарийн толамхо.

Категори:23 октябрь
1927 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Соьлжа-гӀалахь йиллина Книжни издательство (1927 шеран 14 апрель)
* Соьлжа-гӀалахула кеманаш лела доладелла Москва — Минеральные воды — Грозный — Баку — Тбилиси (1927 шеран 3 май)
* 1927 шеран ноябрь баттахь Соьлжа-гӀалахь болхба йолаелла парафин яш йолу завод
* 1927 шеран ноябрь баттахь Соьлжа-гӀалахь болхба йолаелла хьалхара сихонан гӀоне станци

## Оцу шарахь бинарш
* Ахмадов Умар Ахмадович (1927 шеран 25 октябрь — 2002 шо) — йаздархо
* Саракаев, Хамзат Ибрагим-Бекович (1927 шеран 31 декабрь — 2013 шеран 17 апрель)  — нохчийн берийн йаздархо, поэт, журналист, гочдархо, Нохчийн Республикин йаздархойн бертан декъашхо, Россин йаздархойн бертан декъашхо, Россин журналистан бертан декъашхо.
* Габриэль Гарсия Маркес (1927 шеран 6 март, Аракатака, Колумби) — колумбийн йаздархо, журналист, политикин гӀуллакххо. Нейштадтан литературин совгӀатан лауреат (1972 шо). Нобелин литературин совгӀатан лауреат (1982 шо).
1928 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Болхба йолаелла радиостанци а, радиокомитет а (1928 шеран 7 апрель)
* Хьайиллина гӀаланашна юккъера телефонан станци (1928 шеран 1 сентябрь)
* Соьлжа-ГӀалахь хьайиллина Ӏилманан-талламан институт (1928 шеран 6 ноябрь)
* Нохч-ГӀалгӀай симфонически оркестро хьалхара концерт йелла (1928 шеран 9 ноябрь)
* Лермонтов театр хьайиллина 1928 шеран декабрехь

## Оцу шарахь бинарш
* Мамилов, Руслан Израилович (1928 шеран 7 ноябрь — 1993 шеран 25 февраль) — скульптор
* Ахматова, Раиса Солтамурадовна (1928 шеран 13 декабрь — 1992 шеран 29 январь) — Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Халкъан поэтесса.
* Энди Уорхол (1928 шеран 6 август — 1987 шеран 22 февраль) — америкин художник, продюсер, дизайнер, йаздархо, коллекционер, кинорежиссёр, поп-артан а, хӀинцлера искусствон а исторехь сийлахь воккху стаг. «Homo universale» идеологин бухбуллархо.
* Стэ́нли Ку́брик (1928 шеран 26 июль — 1999 шо 7 март) — америкин кинорежиссёр, продюсер. XX бӀешеран шозлугӀа охехь массарелла Ӏаткъаме болу кинематографистех цхьаъ.
* Аврам Ноам Хомский (1928 шеран 7 декабрь, Филадельфи, штат Пенсильвани, АЦШ) — америкин лингвист, публицист, философ, теоретик, Массачусетсан технологин институтан лингивистикин профессор, формалин меттанашийн классификацин автор (*Хомскин иерархи*).
* Эрне́сто «Че» Гева́ра (1928 шеран 14 июнь, Росарио, Аргентина — 1967 шеран 9 октябрь, Ла-Игера, Боливи) — Латинан Америкин революционер, Кубан революцин команданте (1959 шо), Кубан пачхьалкхан гӀуллакххо.

## Оцу шарахь белларш
* Ру́аль Э́нгельбрегт Гра́внинг А́мундсен (1872 шеран 16 июль — 1928 шеран 18 июнь) — норвегийн поляран некъахо а, рекордсмен а.
1929 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Лермонтов цӀарах йолу театрехь хьалхара спектакль хилла (1929 шеран 12 январь)
* Грозненски а, Сунженски а округаш Нохчийн автономин областан йукъа йахара (1929 шеран 14 февраль);
* 1929 шеран октябрехь хьайиллина Нохчийн медицински техникум (тӀаьхьа Соьлжа-ГӀалин медицински школа)

## Оцу шарахь бинарш
* Верольский Юрий Борисович (1929 шеран 6 апрель) — литературовед, хьехархо, поэт
* Ма́ртин Лю́тер Кинг (1929 шеран 15 январь, Атланта, штат Джорджи, АЦШ — 1968 шеран 4 апрель, Мемфис, Теннесси, АЦШ) — массарелла вевзуш волу афроамерикан баптистан кхайкхорхо, оратор, АЦШ Ӏаржачера граждански бакъонаш ларйаран боламан куьйгалхо.
1931 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Ленин цӀарах культурин Дворец хьайиллина (1931 шеран 1 апрель)
* Хьайиллина Халкъан театран студи (1931 шеран 1 май). Цуьна хьалхара директор вара Яндаров Магомед. 1933 шеран дуьна цунна цӀе тиллина Нохчийн драматически театр
* Нохчийн автономни областехь юкъадаькхина йуккъара тӀедиллин дешар (1931 шеран 1 сентябрь)

## Оцу шарахь белларш
* Эдисон, Томас Алва (1847 шеран 11 февраль — 1931 шеран 18 октябрь) — дуьне мадду вевзуш волу америкин кхоллархо а, предприниматель а.
1930 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Соьлжа-ГӀалахь издательство йираю аьлла сацам бина (1930 шеран 1 сентябрь)
* 1930 шеран сентябрехь хьайиллина Соьлжа-ГӀалин мехкдаьттан техникум

## Оцу шарахь бинарш
* Арсанукаев, Шайхи Абдулмуслимович (1930 шеран 15 апрель — 2012 шеран 14 март) — нохчийн йаздархо а, поэт а, Нохчийчоьн йаздархойн бертан декъашхо, Россин йаздархойн бертан декъашхо, Нохчийн Республикин Халкъан йаздархо.
* Дадашев Абдул Катаевич (1930 шеран 28 декабрь — 2010 шеран 5 март) — йаздархо, Нохчийн Республик культурин Сийлахь белхало.
* Ахтаев, Увайс Мажидович (*Вася Чечен*, 1930 шеран 26 декабрь — 1978 шеран 12 июнь) — нохчийн баскетболист, СССР вовшахтоьхна тобанан декъашхо.
1932 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Арахеца долийра «Чеченский комсомолец» газета (1932 шеран 20 январь)
* Пролетарски яздархойн нохчийн ассоциаци дӀаакъойлин цуьна метта кхоьллина Нохчийчоьн советски яздархойн союз (1932 шеран 3 июнь)
* «Грозненский рабочий» издательство хьайиллина (1932 шеран 28 октябрь)
* Соьлжа-ГӀалахь йолаелла дуьххьара трамвай Ленинан урамера Заводской районе кхаччалца (1932 шеран 7 ноябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Дениев, Альви Алиевич (Сутарби, 1932 шеран 15 май — 1985 шеран 25 май) — нохчийн артист, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артист;
* Мехтиева, Роза Хасановна (1932 шеран 19 декабрь) — нохчийн актриса, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан актриса, Россин Федерацин Сийлахь актриса;
* Ульбиев, Эльмурза Ульбиевич (1932 шеран 26 август — 2011 шеран март) — нохчийн боксёр, латархо, тренер, паргӀат кепар латаран а, классикан латаран а, самбо а СССР спортан говзанча, нохчийн паргӀат кепар латаран бух биллинчарех цхьаъ, халкъашна юккъера категорин суьдхо.
* Шамурзаев, Шамиль Алиевич (1932 шеран 9 январь — 2011 шеран 24 сентябрь) — нохчийн художник, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь исбаьхьаллин гӀуллакххо, Россин Федерацин Сийлахь художник, СССР художникийн бертан декъашхо;
* Эсембаев, Ваха Мухтарович (1932 шеран 4 апрель — 2014 шеран 6 июль) — хьалхара нохчийн тяжелоатлет.
1933 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Дуьххьара 19 нохчийн маттахь учебник арахецна а, юрташка школашна дӀахьажийна (1933 шеран 31 август)

## Оцу шарахь бинарш
* Айдамиров, Абузар Абдулхакимович (1933 шеран 29 октябрь — 2005 шеран 27 май) — Нохчийн Республикин Халкъан йаздархо, публицист;
* Вагапов Якуб (1933 шеран 16 сентябрь — 1996 шо) — лингвист;
* Зубайраев, Супьян Лечиевич (1933 шеран 12 май — 2016 шеран 14 август) — нохчийн самбист, тренер.
* Кагерманов Дока (1933 шеран 9 июль) — журналист;
* Саламова, Раиса Абдулхалимовна (1933 шеран 15 сентябрь) — хьалхара нохчийн зуда-профессор.
1870 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Таштемир Эльжуркаевич Эльдарханов (1870 шеран 1 апрель – 1934 шеран 14 ноябрь) - хьехархо, халкъан депутат, политикин белхало, серлонча
* Влади́мир Ильи́ч Улья́нов (псевдоним **Ле́нин**; 1870 шеран 22 апрель, Симбирск — 1924 шеран 21 январь, усадьба Горки, Московски губерни) — Россин а, советан а политикин а, пачхьалкхан а гӀуллакххо, революционер, Россин социал-демократин белхалойн партин (большевикин) кхоллархо, Россиехь 1917 шеран октябран революцин куьйгалхойх цхьаъ, РСФСРн Хьалкхан Комиссарин Советан председатель, дуьненахь хьалхара социализман пачхьалкхан кхоллархо.

## Оцу шарахь белларш
* Чарльз Диккенс (1812 шеран 7 февраль — 1870 шеран 9 июнь) — ингалсан йаздархо.