open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Моррисон-Блафф (Арканзас)

**Моррисон-Блафф** () — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Арканзас штатера гӀала ().

## Истори

Йиллина .

## Бахархой

## Географи

ГӀалин майда — . ХӀордан сизал локхалла .

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
*  

Категори:Арканзас штатан гӀаланаш
Категори:АЦШ гӀаланаш
Эмблема

**Эмблема** ( тӀера «диллар») — цхьа маьӀна долу билламе сурт иза хуьлу сурт йа пластиках йина хӀума.
Галёнки

**Галёнки**:
* Галёнки (аэродром) — Приморьен мехкан тӀеман аэродром;
* Галёнки (эвла) — Приморьен мехкан Октябрь кӀоштан эвла.
Аруба

**Ару́ба** (Нид.) (), юьззина официальни форма — **Ару́ба** () — Къилбаседа Америкера жима гӀайренна пачхьалкх.

## Билгалдахарш

Категори:Къилбаседа Америкин пачхьалкхаш
Корека

**Корека** (, , ) — Италин Калабри олучу регионера эвла. Бахархойн дукхалла 500 адам лерина 2013 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Итали
Арбоархитектура

**Арбоархитектура** ( — дитт) йа **Ботаникан архитектура** — дина диттанашахь гӀишлош йар хьоьхуш йолу архитектурин агӀо. Оцу боламан дика агӀонаш йу гӀишлон экологи а, дина диттийн йахкайаларан дуьхьало чӀогӀа хилар а, гӀишло ша ма-йарра хаза хилар а, оьшуш болу гӀирс борах хилар а; вон агӀо — гӀишло йеш дукха хан эшар а, ша-тайпа технологиш лелайар а. И болам кхуьуш а, бержаш а бу.

## Истори
ХӀиндин къилбаседе-малхбалехьа каучукан диттий орамаш леладо тӀайнаш дан. И орамаш хин кхоьча бердан тӀекхаччалц кхиадо. 10-15 шо даьлча царех онда тӀай хуьлу. Иштта тӀайс 50 стаг лов.

Шира Японехь кхозуш тӀайнаш дора кемсийн таьллангех. Ши таьллиг паргӀата кхиайора чӀожан шин бердантӀехь. Уьш тоалла йахйелча уьш вовшах йохкура. ТӀаккха царех тӀай дора. Схьахетарехь иштта тӀайнаш дан долийра XII бӀешерахь.

Уру халкъан нах Ӏаш бу Титикака хӀордан тӀехь. Цара эрзах до шайн хин кеманаш а, цӀенош а. Уьш тӀехь Ӏаш йолу дӀасалела гӀайренаш йу дина эрзашах. Оьшучу хенахь и гӀайренаш луучу дӀайига йиш йу. И халкъ оцу гӀайренаштӀехь Ӏаш 500 шо сов хан йу.

## Таханлера хьал
ГӀишлош йан леладо сиха кхуьу дитташ (дак, талл). И дитташ вовше тӀедугӀуш царех дина цхьа дитт до. Уьш оьшучу кепа нисдархьам эчиган биргӀийн каркас йо. Дитташ ца далита цера кхиор чӀогӀа дола дан дезаш ду.

Каркас хиларна бахьнехь дитташ гӀила хуьлу. Уьш чӀагӀдархьам йо компьютерс лелош йолу зеразакъийн а, нисдарийн а система. Оцу системас роже йо хьаьрк хийцалуш доттарш. ГӀишло йина йаллачултӀаьхьа каркас вовшахйоккху.

Иштта гӀишло йан бакъо оьшуш йац. Цундела и гӀишлош яр чӀогӀа даьржаш ду Германехь. ТӀаьххьара масийтта шарахь цигахь йина 10 000 сов диттийн гӀишло.

## Хьажа иштта
* Арбоскульптура

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*  
*  
*  
*  
* 
* 
* 

Категори:Архитектура
Химки

**Хи́мки** —  Россин Москохан областера гӀала. Бахархойн дукхалла 250 000 адам леррана 2024 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Мартон

**Мартон** — фамили:
* Мартон, Ева
* Мартон, Николай Сергеевич
* Эдвин Мартон — венгерийн композитор а скрипач а
**Нах беха меттиг**:
* Мартон — Францера коммуна , департамент Шаранта
Йоркшир

**Йо́ркши́р** () — Ингалсан къилбаседа декъера шира графтво, регионан оьцу кепара уггар доккха административан дакъа. Майда15&nbsp;712 км².

## Билгалдахарш

Категори:Ингалс
Титикака

**Титика́ка** (, , ) — Къилба Америкера уггар теза хи дуккха долу Ӏам.

## Билгалдахарш

Категори:Боливи
Категори:Перу
Мегхали

**Мегхала́я** (деванагари मेघालय; ) — ХӀиндин штат. Цуна коьрта гӀала — Шиллонг. Бахархойн дукхалла 2 964 007 адам (23-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.). Официальни меттанаш — гаро, кхаси, ингалс. Майда 22 429 км² (22-гӀ. меттиг).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Андхра-Прадеш

**А́ндхра-Праде́ш** (, , урду , , ) — ХӀиндин штат. Коьрта гӀала — Хайдарабад. Бахархойн дукхалла 84 665 533 адам (5-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Аруначал-Прадеш

**Арунача́л-Праде́ш** ( , ) — ХӀиндин регион, цуна ю статус штат. Коьрта гӀала — Итанагар. Бахархойн дукхалла — 1 382 611 адам (27-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Ассам

**Асса́м** (, ) — ХӀиндин штат. Коьрта гӀала — Диспур, йоккха гӀала — Гувахати. Бахархойн дукхалла — 31 169 272 адам (14-е меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Бихар

**Биха́р** (; ) — ХӀиндин штат. Коьрта гӀала — Патна.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Гоа

**Го́а** (, ) — ХӀиндин штат, иза штатин юкъахь уггар жима а къезиг адам долу а штат. Хьалха Индехь хилла португалийн колони. Бахархойн дукхалла — 1 457 723 адам (26-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 шо). Коьрта гӀала — Панаджи. Йоккха гӀала — Васко-да-Гама.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Гуджарат

**Гуджара́т** (; ; ) — ХӀиндин штат. Коьрта гӀала — Гандинагар, йоккха гӀала — Ахмадабад. Бахархойн дукхалла 60 383 628 адам (10-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Джамму а, Кашмир а

**Джа́мму а, Кашми́р а** (, , , ) — ХӀиндин штат. Коьрта гӀала — Сринагар. Бахархойн дукхалла — 12 548 926 адам (19-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Карнатака

**Карна́така** (; ) — ХӀиндин штат. Коьрта гӀала — Бангалор. Бахархойн дукхалла 61 130 704 адам (9-гӀ. метиг; хаамаш 2011 шо).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Керала

**Ке́рала** (; ; Keralam) — ХӀиндин Малабаран йистера гӀала, майда 38 863 км² бахархойн дукхалла 33 387 677 адам (леррина 2011 шарахь). Адамийн луьсталла 859,11 адам./км². Коьрта гӀала — Тируванантапурам (Тривандрам), йоккха гӀала — Коччи. Официальнт мотт — малаялам.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Мадхья-Прадеш

**Ма́дхья-Праде́ш** (; ) — ХӀиндин штат. «Мадхья» хХӀинди маттахь «юккъера» бохург ду, «прадеш» — «область, регион». Бахархойн дукхалла 72 597 565 адам (6-гӀ. пачхьалкхехь). Коьрта гӀала — Бхопал. Кхин гӀаланаш — Гвалиор, Индаур, Джабалпур. Коьрта мотт — хХӀинди.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Джаркханд

**Джаркха́нд** (; ) — ХӀиндин штат. Коьрта гӀала — Ранчи. Бахархойн дукхалла 32 966 238 адам (13-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Малхбузен Бенгали

**Малхбузен Бенгали** () — ХӀиндин штат. Коьрта гӀала — Калькутта. Бахархойн дукхалла — 91 347 736 стаг (4-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Манипур

**Манипу́р** (манипури মনিপুর; ) — ХӀиндин йоккха йоцуш штат. Коьрта гӀала — Импхал. Бахархойн дукхалла 2 721 756 адам (24-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.). Хьалха дуьйна дехна къам — манипури. Майда 22 327 км² (23-гӀ. меттиг). Дукху берш индуизмаш бу.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Нагаленд

**Нагале́нд** (; ) — ХӀиндин йоккха йоцу штат. Коьрта гӀала — Кохима, йоккха гӀала — Димапур. Бахархойн дукхалла 1 980 602 стаг (25-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.). Официалан — ингалсан. Хьалха Нага-Прадеш олура.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Орисса

**Ори́сса** (, , , ) — ХӀиндин штат. Коьрта гӀала — Бхубанешвар. Бахархойн дукхалла 41&nbsp;947&nbsp;358 адам (11-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Пенджаб (ХӀинди)

**Пенджа́б** (, ) — ХӀиндин штат. Коьрта гӀала — Чандигарх (Пенджабан йукъайогӀуш йац. Бахархойн дукхалла — 27 704 236 стаг (15-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Махараштра

**Махара́штра** (, ) — ХӀиндин штат. Бахархойн дукхалла 112 372 972 адам (2011). Коьрта гӀала — Мумбаи (хьалха цӀе яра Бомбей), дукху баьржина меттанаш — маратхи а ингалсан а.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Мизорам

**Мизорам** (; ) — ХӀиндин йоккха йоцуш штат. Коьрта гӀала — Аиджал. Бахархойн дукхалла 1 091 014 адам (29-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 г.). Официальни меттанаш — мизо, ингалсан. Майда 21 081 км² (24-гӀ. меттиг).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Раджастхан

**Раджастха́н** ( , Rājasthān, мадарра — «раджин пачхьалкх», ) — ХӀиндин уггар йоккха штат, кхоьллина 1949 шарахь. Раджпутана махкан тӀехь. Коьрта гӀала — Джайпур. Бахархойн дукхалла 68 621 012 адам (8-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 г.); дукху берш бу — раджастханаш (раджпуташ ца).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Сикким

**Сикки́м** (, ) — ХӀиндин штат, иза йу пачхьалкхан къилбседа-малхбалера декъан тӀехь, Гималайшкахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Тамилнад

**Тамилна́д**, йа **Тами́л-На́ду** (; ; мадарра. — «тамилийн пачхьалкх») — ХӀиндин штат. Бахархойн дукхалла 72 138 958 адам (7-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 шо). Коьрта гӀала — Ченнаи (хилла Мадрас). Кхин Йаккхий гӀаланаш — Мадурай, Коямпуттур (Коимбатур), Тируччираппалли, Каддалур, Тирунелвели, Салем.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Уттар-Прадеш

**У́ттар-Праде́ш** (; ; ) — ХӀиндин штат. Коьрта гӀала — Лакхнау, йоккха гӀала — Канпур. Кхин Йаккхий гӀаланаш — Агра, Алигарх, Айодхья, Варанаси (Бенарес), Горакхпур, Аллахабад. Бахархойн дукхалла 199 581 477 адам (1-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Харьяна

**Харья́на** (, , ) — ХӀиндин штат. Коьрта гӀала — Чандигарх (административано Харьянан йукъайогӀуш йац, иза бу къаьстина бертахь мохк), йоккха гӀала — Фаридабад. Бахархойн дукхалла — 25&nbsp;353&nbsp;081 адам (17-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Химачал-Прадеш

**Химача́л-Праде́ш** (, МФА: ɦɪmaːtʃəl prəd̪eːʃ ; ) — (1971 ш. дуьйна) ХӀиндин штат. Бахархойн дукхалла 6 856 509 адам. (2011). Майда 55 673 км²),. Коьрта гӀала — Шимла (Симла).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Чхаттисгарх

**Чхаттисга́рх** (, ) — ХӀиндин штат. Кхоьллина 2000 шеран 1 ноябрехь Мадхья-Прадеш олучу штатан йукъара 16 кӀоштах. Дозанца ю штаташ Мадхья-Прадеш, Махараштра, Андхра-Прадеш, Орисса, Джаркханд, Уттар-Прадеш. Майда 136 034 км², бахархойн дукхалла 25 540 196 адам. (2011). Коьрта гӀала — Райпур. Кхин Йаккхий гӀаланаш — Бхилаи, Биласпур, Корба.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Андаманан а, Никобаран а гӀайренаш

**[[Андаманан гӀайренаш|Андаманан]] а, [[Никобаран гӀайренаш|Никобаран а гӀайренаш]]** (; ) — ХӀиндин йукъа богӀуш болу бертан мохк. Коьрта гӀала — Порт-Блэр. Бахархойн дукхалла 379 944 адам (2011).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Дадра а, Нагар-Хавели а

**Дадра а, Нагар-Хавели а** (; , Dādrā-Nagarhavelī, ) — ХӀиндин йукъа богӀуш болу бертан мохк. Административан центр — Силвасса, йоккха гӀала — Амли. Бахархойн дукхалла 342 853 адам (5-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Трипура

**Трипура** (, ) — ХӀиндин штат. Коьрта гӀала — Агартала. Бахархойн дукхалла 3 671 032 адам (22-г. меттиг 2011 ш.). Майда 10 492 км² (26-гӀ. меттиг).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Уттаракханд

**Уттаракха́нд** (, ) — ХӀиндин штат.

Майда — 53 484 км², бахархойн дукхалла — 10 116 752 адам. (2011). Штатан коьрта гӀала — Дехрадун. Йоккха гӀала — Харидвар.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Даман а, Диу а

**Даман а, Диу а** (, , ) — ХӀиндин  йукъа богӀуш болу бертан мохк. Административан центр — Даман. Бахархойн дукхалла 242 911 адам (6-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 шо).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Лакшадвип

**Лакшадвип** (; ) — ХӀиндин йукъа богӀуш болу бертан мохк. Административан центр — Каваратти. Бахархойн дукхалла 64 429 адам ( мехкийн йукъахь тӀаьххьара меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Пудучерри

**Пудучерри**, хьалха **Пондишери** (, , , ) — ХӀиндин йукъа богӀу бертан мохк. Административан центр — гӀала Пудучерри. Бахархойн дукхалла 1 244 464 стаг (2-гӀ. меттиг; хаамаш 2011 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Чандигарх

**Чандига́рх** (кхин **Чандигар**; ; ; ) — ХӀиндин гӀала. ГӀалин йу бертахь мохк статус. Бахархойн дукхалла 1&nbsp;025&nbsp;682 адам леррана 2011 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Райпур

**Райпур** — Индера гӀала, Чхаттисгарх олучу штатан коьрта гӀала. Бахархойн дукхалла 1 122 555 адам леррана 2011 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Категори:Чхаттисгарх
Тирупати

**Тирупа́ти** (, ) —  ХӀиндин Андхра-Прадеш олучу штатера гӀала. Бахархойн дукхалла 287 035 адам леррана 2001 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Категори:Андхра-Прадеш
Шимла

**Шимла** — ХӀиндин гӀала. Химачал-Прадеш олучу штатан административан центр. Бахархойн дукхалла 171 817 адам (2001).

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Категори:Химачал-Прадеш
Варангал

**Варангал** () — ХӀиндин Андхра-Прадеш штатера гӀала. Варангал олучу гуон административан центр.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀинди
Категори:Андхра-Прадеш
Лингвистика

**Лингвистика** (**мотт-Iамабар, мотт-хаар**; лат.*lingua* — мотт) — иза мотт Iамош Iилма ду. Кху Iилмано толлу шаболу адамийн мотт, дуьненан массо къаьмний моттанаш а, церан схьабалар а, царна юкъайоху бакъонаш а. Лингвистика лору, семиотика бохучу Iилманан дакъа. Лингвистикан тIехьбезначу Iилманчашах − *лингвистхой*, йа *лингвисташ* олу.

## Лингвистикан Iамдар
Лингвистикас дуьнена моттанаш доцург а, кхин ша адамийн мотт Iамабо, цул сов дуккхахена дуьйна белла болу моттанаш а. Лингвистхочуна хууш боцу меттан Iамор кхоллало фонетикахь, наха буьйцучу дийна болу моттах, цунах пайда а оьцуш хоттало цу меттан йоза. Ткъа дийна боцу мотт Iамабарн, оьшу цу маттахь язийна йолу текст, йа кхин пайдехьа хира болу йаззам.

## Iилм схьадалар (Исторе)

Моттанах лаьцна Iилм долуш дара шира заманчохь (юьйцуш ерг «*грамматика*» ю), ткъа оцу Iилмано Iилманчийн къоман мотт бен ца Iамабора, нехан мотт Iамошдолу Iилма кхолладелча, цуьнан кхин долу Iилманаш юккъахь шен цIе, меттиг а хилира.

## Литература
; Учебникаш
* Блумфилд Л. Язык. / Пер. с англ. М.: Прогресс, 1968. — 607 c.
* Будагов Р. А. Введение в науку о языке. / 3-е изд. М.: Добросвет-2000, 2003. — 544 с.
* Вендина Т. И. Введение в языкознание. / 2-е изд. М.: Высшая школа, 2005. — 391 c.
* Головин Б. Н. Введение в языкознание. / 4-е изд. М.: Высшая школа, 1983. — 231 с.
* Касевич В. Б. Элементы общей лингвистики. М.: Наука, 1977. — 183 c.
* Кодухов В. И. Введение в языкознание. / 2-е изд. М.: Просвещение, 1988. — 288 с.
* Кочергина В. А. Введение в языкознание. / 3-е изд. — М.: Академический проект, 2004. — 272 с.
* Лайонз Дж. Введение в теоретическую лингвистику. / Пер. с англ. М.: Прогресс, 1978. — 543 c.
* Лайонз Дж. Язык и лингвистика. / Пер. с англ. М.: УРСС, 2004. — 320 c.
* Маслов Ю. С. Введение в языкознание. / 2-е изд. М.: Высшая школа, 1987. — 272 с. [3 изд. 1997].
* Общее языкознание. / Под общей ред. А. Е. Супруна. Минск: Вышэйшая школа, 1983. — 456 c.
* Перетрухин В. Н. Введение в языкознание. Воронеж: 1973.
* Попова З. Д. Введение в языкознание. Воронеж: 1993.
* Реформатский А. А. Введение в языковедение. / 4-е изд. М.: Просвещение, 1967. — 542 с. [3 изд. М.: Аспект-пресс, 1996. — 536 с.]
* Сусов И. П. Введение в теоретическое языкознание. Электронный учебник
* Сусов И. П. Введение в языкознание. М.: Восток-Запад, 2007. — 379 с.
* Шайкевич A. Я. Введение в лингвистику. М.: Academia, 2005. — 400 с.
* Широков О. С. Языковедение. Введение в науку о языках. М.: Добросвет, 2003. — 734 с.

Категори:Лингвистика
Март

**Март** (схьадаьлла  — Марсан бутт, *нохчийн маттахь* — **Зазадоккху-бутт** я **Бекарг-бутт**) — юлианан а, григорианан а рузманашкахь шеран кхоалгӀа бутт, шираруман шеран хьалхара бутт, Цезара хийцамаш банле болалуш хилла мартехь дуьйна. 31 де беха ворхӀ баттах цхьаъ. Дуьненан Къилбаседа эхигехь март бӀаьстенан хьалхара бутт бу, Къилба эхигехь — гуьйренан хьалхара бутт.

Таханлерачу муьрехь григорианан рузманца 11 март кхаччалц малх лаьтта Водолей цӀе йолчу седарчийн гуламехь, 11 мартехь дуьйна — Рыбы цӀе йолчу седарчийн гуламехь  (кхечу хаамашца — 12 мартехь).

## Статистика а, беттах лаьцна а
Оцу баттахь нисло де-буьйса — 20 мартехь — дийнан а, буьйсанан а дохалла цхьабосса ду.

Март бӀаьстенан бутт ларахь а, доккхаха долчу Россин декъехь амалехь бу Ӏаьнан хенан-хӀоттам. Март беттан юккъера температуран барам  Москохан гуонаха −4,9 °С, температура техка −10,3 °С тӀиера (1917 шарахь) −0,7 °С кхаччалц (1921 шарахь). Москохан гуонаха ло даша доладаран юккъера хан — 16 март, уггаре хьалхара — 3 февраль (1914), тӀаьхьа — 10 апрель (1895).

Малх лепаран юккъера барам 109,3 сахьт бу.

Март чекхболуш малхо йохйинчу басенашкахь ло деший хьалхара зезагаш довла тарло. Дакхан мутт йолало.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* 
*  Статья Витковского В. В.
* Первая неделя марта в русской истории

## Литература
* Круглый год. Русский земледельческий календарь. — М: «Правда», 1989. ISBN 5-253-00598-6
* Народный Месяцеслов. — М: «Современник», 1992. ISBN 5-270-01376-2

Категори:Март
Апрель

**Апре́ль** ( — гочан варианташ: «схьайоллург», «малхьа йохъяшерг», «Афродитан бутт», *нохчийн маттахь* — Оханан-бутт) — Юлианан а, Грегорианан а календарешкахь шеран 4-гӀа бутт, Цезарьс календарь хицале Шира Риман мартехь йолалучу календарехь шозлугӀа бутт. 30 де долу беа беттах цхьаъ.

Дуьненан къилбаседера эхигехь шозлугӀа бӀестенан бутт бу, дуьненан къилбера эхигехь шозлугӀа гуьйренан бутт бу.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

*  Статья Витковского В. В.

## Литература
* Круглый год. Русский земледельческий календарь. — М: «Правда», 1989. ISBN 5-253-00598-6
* Народный Месяцеслов. — М: «Современник», 1992. ISBN 5-270-01376-2

Категори:Апрель
Май

**Май** ( — *«Майя делан бутт»*; нохчийн маттахь — Стигалкъекъа-бутт) — Юлианан а, Грегорианан а календарешкахь шеран 5-гӀа бутт, Цезарьс календарь хицале Шира Риман мартехь йолалучу календарехь 3-гӀа бутт. 31 де долу ворхӀа беттах цхьаъ.

Дуьненан къилбаседера эхигехь 3-гӀа бӀестенан бутт бу, дуьненан къилбера эхигехь 3-гӀа гуьйренан бутт бу.

## Билгалдахарш

## Литература
* Круглый год. Русский земледельческий календарь. — М: «Правда», 1989. ISBN 5-253-00598-6
* Народный Месяцеслов. — М: «Современник», 1992. ISBN 5-270-01376-2

## Хьажоргаш

* 
*  Статья Витковского В. В.

Категори:Май
1390 шо

## Оцу шарахь белларш
* Хафиз Ширази (1326 — 1390) — гӀарвелла гӀажарийн поэт, дуьненахь сийлахь воккху лоруш вола лирик.
Агартала

**Ага́ртала** —ХӀиндин гӀала, Трипура олучу штатан административан центр.

Бахархойн дукхалла — 399 688 адам (2011), дукху бер бенгалаш.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀиндин гӀаланаш
Сентябрь

**Сентя́брь** ( — ворхӀлгӀа, *нохчийн маттахь* — Гезгмашан-бутт) — Юлианан а, Грегорианан а календарешкахь шеран 9-гӀа бутт, Цезарьс календарь хицале Шира Риман мартехь йолалучу календарехь 7-гӀа бутт. 30 де долу беа беттах цхьаъ.

Дуьненан къилбаседера эхигехь хьалхара гуьренан бутт бу, дуьненан къилбера эхигехь хьалхара бӀаьстенан бутт бу.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* 
*  Статья Витковского В. В.

Категори:Сентябрь
Шиллонг

**Шилло́нг** (, , ) — ХӀиндин гӀала. Мегхалая олучу штатан административан центр. Бахархойн дукхалла  адам леррана 2011 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:ХӀиндин гӀаланаш
Нойбоьра

* Лаха Нойбоьра — Гуьмсан кӀоштера эвла.

* Лакха Нойбоьра — Гуьмсан кӀоштера эвла.
Кадамжай

**Кадамжай** (гӀиргӀиз.Кадамжай) — ГӀиргӀазойчоьнан гӀала. Баткенан областера Кадамжайн кӀоштан административан центр. Бахархойн дукхалла 6 732 адам леррана шарахь.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*  Кадамжайх лаьцна сайт

Категори:ГӀиргӀазойчоьнан гӀаланаш
Черноводск

**Черноводск** () — Кхазакхстанан Туркестанан областан Сайраманан кӀоштара эвла. Код КАТО — 515243400.

## Билгалдахарш

Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш
Октябрь

**Октя́брь** ( — борхӀулгӀа, *нохчийн маттахь* — ГIадужу-бутт) — Юлианан а, Грегорианан а календарешкахь шеран 10-гӀа бутт, Цезарьс календарь хицале Шира Риман мартехь йолалучу календарехь 8-гӀа бутт. 31 де долу ворхӀа беттах цхьаъ.

Дуьненан къилбаседера эхигехь 2-гӀа гуьренан бутт бу, дуьненан къилбера эхигехь 2-гӀа бӀаьстенан бутт бу.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* 
*  Статья Витковского В. В.
* В октябре  — Александр Блокс язйина байт.

Категори:Октябрь
Декабрь

**Дека́брь** ( — иттулгӀа, *нохчийн маттахь* — ГIуран-бутт) — Юлианан а, Грегорианан а календарешкахь шеран 12-гӀа бутт, Цезарьс календарь хицале Шира Риман мартехь йолалучу календарехь 10-гӀа бутт. 31 де долу ворхӀа беттах цхьаъ.

Дуьненан къилбаседера эхигехь хьалхара Ӏаьненан бутт бу, дуьненан къилбера эхигехь хьалхара аьхкенан бутт бу.

## Билгалдахарш

## Литература
*Лушникова А. В.* Календари северной Евразии и Сибири как источник для реконструкции древней картины мира. // Вопросы языкознания. № 5 , 2005.

## Хьажоргаш

* 
*  Статья Витковского В. В.

Категори:Декабрь
Аиджал

**Аиджал** (*Айзол*,  *Āizol*; ,* Āijal*; )&nbsp;— ХӀиндин гӀала, Мизорам административан центр. Йиллина 1894 шарахь. хӀордан сизал локхалла 1018 метр.

## Билгалдахарш

Категори:Мизорам
Гандинагар

**Гандинагар** (, ) — ХӀиндин гӀала, Гуджарат олучу штатан административан центр.

## Билгалдахарш

Категори:Гуджарат
Гангток

**Гангток** — ХӀиндин гӀала, иза йу Гималашкахь, Сикким олучу штатан административан центр. Бахархойн дукхалла — 37 эзар адам (1981).

## Билгалдахарш

Категори:Сикким
Бахархойн дукхалла

**Бахархойн дукхалла** — демографин хӀоттам — регионашкахь кхин меттигашкахь а адамийн дукхалла. Бераш дуьнена балар, нах балар а миграци а бахьнехь даиман адамийн дукхалла хица  луш ду.

## Хьажа кхин
* Бахархой
* Дуьнена бахархой
## Билгалдахарш

Категори:Демографин теори
Административан центр

**Административан центр** — иза йу цхьалгӀа, шолгӀа йа кхолгӀа дарж долу официалан коьрта гӀала (область, мохк, автономин республика, провинци, штат, департамент санна).

## Билгалдахарш

Категори:Меттигера урхалладар
Категори:Нах беха меттиг
Категори:Географин терминаш
Поштан индекс

**Поштан индекс** — иза ду хаамийн кехаташ къастош атта халийта поштан адресан тӀетуху элпаш йа терахьаш, автоматаца а тӀетуху.

## Билгалдахарш

Категори:Поштан индексаш
ХӀордан сизал локхалла

**ХӀордан сизал локхалла**, **дуьстина локхалла**, **дуьстина билгало** йа **альтиту́да** () — кхаа барамера координат (кхин шиъ — шоралла а, дохалла а), оцо гойту хӀордан тӀегӀанал лакхахь йа лахахь йу меттиг.

## Хьажа иштта
* ХӀордан сиз
## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Дуьстина локхалла

Категори:Физикийн географи
Категори:Географин терминаш
Категори:Геодези
1326 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Хафиз Ширази (1326 — 1390) — гӀарвелла гӀажарийн поэт, дуьненахь сийлахь воккху лоруш вола лирик.
Бхубанешвар

**Бхубанешвар** (Bhubaneshwar) — ХӀиндин гӀала, Маханади олучу дельтан уллехь, Катака олучу гӀалин къилбехьа. Орисса олучу штатан (1956 дуьйна) Административан центр. Бахархойн дукхалла 881 988 адам (2011).

## Билгалдахарш

Категори:Орисса
ХӀордан сиз

**ХӀордан сиз** — Дуьнена океана хьал иза дусту цуна лакхарчу сизца.

## Хьажа кхин
* ХӀордан сизал локхалла

## Билгалдахарш

Категори:Физикийн географи
Категори:Географин терминаш
Категори:Геодези
Штат

**Штат** ( «пачхьалкх, урхалла») — цхьа йолу федерацин пачхьалкхийн административно-мехкийн дакъанийн цӀе, билгала йина суверенитет а йолуш.

## Юкъахь штат йолу пачхьалкхийн могӀа

## Билгалдахарш
Мохк

**Мохк**, **латта** — шен доза долуш латтан дакъа. Кхин мохк олу пачхьалкхан долахь долу латтанах.
Нохчийн маттахь **мохк** боху дош, **республика**, **пачхьалкх**, **область** а бохучу дешнийн синоним санна а лела. Цхьацца долчу яздаршкахь, цу дашо гойту латта долахь хилар. Масала **Нохчийчоь** - **Чечня**, ткъа **Нохчийн мохк** - **Страна (земля) чеченцев**.

## Билгалдахарш

Категори:Мохк
Округ

**Округ** — иза цхьайолу славянийн пачхьалкхашкахь административни дакъа ду. Масала Болгари, Польша, Росси кхин а.

## Хьажа кхин

* Гуо

## Билгалдахарш

Категори:Мохк
Графство

**Графство** (; ;  а  а) — цхьалгӀа Франкийн пачхьалкхехь а Ингалсехь а хилла меттигийн йекъайалар.

## Билгалдахарш

Категори:Административан дакъа
Категори:Графство
Дистрикт

**Дистрикт** () — цхьайолу пачхьалкхашкахь административно-мехкан дакъа нохчийн матте гоч дича хьуьллу кӀошт йа гуо.

## Билгалдахарш

Категори:Мохк
Категори:Административни дакъа
Радомир (Болгари)

**Ра́домир** () — Болгарин Перникан областера гӀала, Радомир олучу йукъараллина йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 14 978 стаг.

## Галерей

Сурт:Radomir1.jpg|
Сурт:Radomir2.jpg|
Сурт:Radomir3.jpg|

* Бахархойн дукхалла статистика

## Билгалдахарш

Категори:Болгарин гӀаланаш
Банкя

**Банкя** () — Болгарин Софи областера гӀала, Столична йукъаралин йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 11&nbsp;117 стаг (2010).

## Билгалдахарш

Категори:Болгарин гӀаланаш
Центр

**Центр** — кхечу матташкахь  , , , , .

## Географи
* Центр — Францин регион
* Центр — Гатчинан кӀошт
* Центр — район Даугавпилса
* Центр — Ереванан гуо
* Центр — Угличан кӀошт

## Билгалдахарш

Категори:Центр
Маккартни, Пол

Сэр **Джеймс Пол Макка́ртни** (, 1942 шеран 18 июнь, Ливерпуль) — британин музыкант, эшархо, композитор, мультиинструменталист, продюсер, The Beatles тобанан бухбиллинаргах а, декъашхох а цхьаъ, 6-за Грэмми совгӀат деккхинарг, Британин империн орденан кавалер (1965). 2011 шарахь *Rolling Stones* цӀе йолу журналас иза лерира дуьненахь тоьлла бас-гитаристах цхьаъ.

## Дискографи
* McCartney, 1970 шеран 17 апрель
* Ram, 1971 шеран 28 май (Линда Маккартница цхьана)
* Wild Life, 1971 шеран 7 декабрь
* Red Rose Speedway, 1973 шеран 4 май (Пол Маккартни а, Wings а)
* Band on the Run, 1973 шеран 7 декабрь (Пол Маккартни а, Wings а)
* Venus and Mars, 1975 шеран 30 май (Wings)
* Wings at the Speed of Sound, 1976 шеран 26 март (Wings)
* Wings Over America, 1976 шеран 10 декабрь (концертан альбом Wings)
* Thrillington, 1977 шеран 29 апрель (Percy «Thrills» Thrillington псевдонимца)
* London Town, 1978 шеран 31 март (Wings)
* Wings Greatest, 1978 шеран 1 декабрь (Wings тоьлла эшараш)
* Back to the Egg, 1979 шеран 8 июнь (Wings)
* McCartney II, 1980 шеран 16 май
* Tug of War, 1982 шеран 26 апрель
* Pipes of Peace, 1983 шеран 31 октябрь
* Give My Regards to Broad Street, 1984 шеран 22 октябрь (саундтрек)
* Press to Play, 1986 шеран 1 сентябрь
* All the Best!, 1987 шеран 2 ноябрь (гулам)
* Снова в СССР, 1988 шеран 31 октябрь - СССР; 1991 шеран 30 сентябрь - кхоьчу пачхьалкхашахь
* Flowers in the Dirt, 1989 шеран 5 июнь
* Tripping The Live Fantastic, 1990 шеран 5 ноябрь (концертан альбом)
* Tripping The Live Fantastic — Highlights!, 1990 шеран 12 ноябрь (концертан альбом)
* Unplugged (The Official Bootleg), 1991 шеран 20 май
* Paul McCartney's Liverpool Oratorio,1991 шеран 11 октябрь (Карл Дэвимсца йазйина классикан музыкин альбом)
* Off the Ground, 1993 шеран 1 февраль
* Paul Is Live, 1993 шеран 15 ноябрь (концертан альбом)
* Flaming Pie, 1997 шеран 5 май
* Paul McCartney's Standing Stone, 1997 шеран 29 сентябрь (классикан музыкин альбом)
* Run Devil Run, 1999 шеран 4 октябрь
* Paul McCartney's Working Classical, 1999 шеран 1 ноябрь (классикан музыкин альбом)
* Liverpool Sound Collage, 2000 шеран 21 август (ремиксийн гулам)
* Wingspan: Hits and History, 2001 шеран 7 май (Пола Маккартнин а, Wings а гулам)
* Driving Rain, 2001 шеран 12 ноябрь
* Back In The U.S., 2002 шеран 26 ноябрь (концертан альбом)
* Back In The World, 2003 шеран 17 март (концертан альбом)
* Chaos and Creation in the Backyard, 2005 шеран 12 сентябрь
* Ecce Cor Meum, 2006 шеран 25 сентябрь (классикан музыкин альбом)
* Memory Almost Full, 2007 шеран 4 июнь
* Good Evening New York City, концертан альбом 2009
* Live in Los Angeles, концертан альбом, 2010
* Ocean's Kingdom, балетан музыка, 2011
* Kisses on the Bottom, кавер-версийн альбом, 2012
* New, студийный альбом 2013

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 
* 
* 
* 
* The BEATLES: Иллюстрированный справочник / В. Ястребов, Ю. Герасимова, Н. Миронова. — Ульяновск: РИА «Симбвестинфо», 1999. — 936 с.: ил. — (Справочники от «Симбвестинфо») — ISBN 5-86174-011-9.

## Хьажоргаш

* Официальный сайт
* 
* видео на youtube
* Живопись Пола Маккартни
* Список инструментов, на которых играл Пол Маккартни в Битлз 
* Пол Маккартни на Twitter
Сэр

**Сэр** (, ширафран. *sieur*, , воккха) — ингалсан мотт буьйцу пачхьалкхашкахь стаган лараме цӀе.

## Хьажа кхин
* Сир
* Мессер
* Рыцарь-бакалавр

## Билгалдахарш

Категори:Титулаш
ГгӀас

**ГгӀас** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ХӀордан йистера Альпаш департаментан ГгӀас гуон йукъа йогӀу. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ХӀордан йистера Альпаш департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Фредрикстад

**Фре́дрикстад** () — Норвегин Эстфолл олучу провинцера гӀала-порт а муниципалитет а. Иза ю Осло-фьордан йистехь.

## Билгалдахарш

Категори:Норвеги
Малакка

**Малакка:**

* Малакка — Малайзера гӀала, Малакка олучу штатан коьрта гӀала
* Малакка — Малайзин штат
* Малакка —  къилба-малхбалера Азера ахгӀайре

## Хьажа кхин
* Малаккан султанат
Вальядолид

**Вальядолид** () — Испанин Вальядолид провинцин муниципалитет.
## Географи

Муниципалитетан майда — . ХӀордан сизал локхалла .  муниципалитеташ.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Datos del registro de Entidades Locales  Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas

Категори:Испанин муниципалитеташ
Категори:Вальядолид провинцин муниципалитеташ
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Рингтон

**Рингто́н** () — аз, мелоди, сотови телефона тӀе кхайкхам беача а йозан хаам беача а локхуш йолу мелоди.

## Билгалдахарш

Категори:Сотови зӀе
Киржач

**Киржа́ч** — Россин Владимиран областера гӀала, Киржачан кӀоштан административан центр.

## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Киржачан кӀоштан индексаш 

Категори:Киржачан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Владимиран область
Юньнань

**Юньна́нь** () — Цийчоьнан провинци. Административан центр — Куньмин. Бахархойн дукхалла 45 966 239 адам (12-гӀ. меттиг; леррина 2010 шарахь).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Готланд

**Го́тланд** () — Балтикин хӀордан чуьра Швецин долахь йолу гӀайре. ХӀинца уллера кегий гӀайренашца Готланд олу провинци, Готланд лен а, коммуна а йу.

## Билгалдахарш

Категори:Швеци
Готланд (маьӀнаш)

**Го́тланд**:
* Готланд — Балтикера хӀордан чуьра гӀайре.
* Готланд (провинци) — Швецин шира провинци.
* Готланд (лен) —  Готланд олучу гӀайре а кхин уллера гӀайренаш тӀера а лен.
Сиракузаш

**Сираку́заш** ( , , , ) — Сицили гӀайренан тӀера малхбалехьара хӀордан йистера колони.

Категори:Сицилин истори
Цинциннати

**Цинциннати** () — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Огайо штатера гӀала.

## Истори

Цинциннати гӀала йиллина  шарахь.

## Бахархой

## Географи

ГӀалин майда — . ХӀордан сизал локхалла — .

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
*  

Категори:Огайо штатан гӀаланаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Категори:АЦШ гӀаланаш
Сиракузаш (маьӀнаш)

**Сиракузаш:**

* Сиракузаш — Сицили гӀайрена тӀера малхбалехьара хӀордан йистера колони.
* Сиракузаш — АЦШн  Нью-Йорк штатера гӀала.

## Хьажа кхин
* Сиракуза (маьӀнаш)
Афшана

**Афшана **() — Узбекистанан Бухаран областера Пешкунан кӀоштехь йолу шира эвла.

## Билгалдахарш

Категори:Бухаран область
Арчетри

**Арче́три** () — Италера Флоренцин гена йоцуш йолу эвла, Иза ю 2 километрехь гӀалин къилбехьа болу гун тӀехь. XVII бӀешарахь кхузахь Ӏаш вара Галилео Галилей, кхузахь Галилей дина волучу хенахь болх беш бара цуьнца дакъалоцуш берш.

## Хьажоргаш
* Сан-Леонардо-ин-Арчетри, крепость Бельведер, Коста-Скарпучча.
* Карта на maplandia.com. 

Категори:Флоренци
Хамадан

**Хамада́н**, ширачу заанахь **[[Экбатанаш]]** ( — *Hamadân*) — ГӀажарийчоьнан гӀала, Хамадан олучу провинцин (остана) коьрта гӀала. 2006 шарахь ларарца гӀалахь Ӏаш бу 473&nbsp;149 нах, къаьмнийн хӀоттам дукху берш бу гӀажарий, кхин Ӏаш бу азербайджанаш а лураш а.

## Билгалдахарш

Категори:ГӀажарийчоь
Аньхой

**Аньхо́й** (палл. *Аньхуэй*, ; пиньинь Ānhuī) — Цийчоьнан провинци. Административан центр — Хэфэй. Бахархойн дукхалла 59 500 510 адам (8-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Сиракуза

**Сиракуза** () — Италин Сицили регионера коммуна. Лаьтташ йу Сиракуза провинцехь.

## Географи

Коммунан майда — . ХӀордан сизал локхалла .  коммунаш.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Cтатистикин къоман институт
* Cтатистикин къоман институт 

Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Категори:Италин коммунаш
Категори:Сицили йукъара гӀаланаш
1170 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Фибоначчи (1170 шо гергга — 1250 шо гергга) — XIII бӀешерахь Ӏийна волу хьалхара воккху италийн математик.
Харрисон, Джордж

**Джордж Ха́ррисон** (; 1943 шеран 25 февраль, Ливерпуль — 2001 шеран 29 ноябрь, Лос-Анджелес) — ингалсан рок-музыкант, эшархо, композитор, йаздархо, продюсер, ситарист, гитарист. Иза вевзаш ву The Beatles тобанан соло-гитарист хиларна бахьнехь. Дуьненахь хилла тоьлла гитаристашна йуккъехь Харрисон ву 21-гӀа меттахь.

## Фильмографи

## Билгалдахарш

## Литература
;Оьрсийн маттахь
* 
* 
* The BEATLES: Иллюстрированный справочник / В. Ястребов, Ю. Герасимова, Н. Миронова. — Ульяновск: РИА «Симбвестинфо», 1999. — 936 с.: ил. — (Справочники от «Симбвестинфо») — ISBN 5-86174-011-9.

;Ингалсан маттахь
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Хьажоргаш
* Официальный сайт
* Биография Джорджа Харрисона на сайте Зала славы рок-н-ролла 
* Rolling Stone  — Величайшие музыкальные моменты Джорджа 
* 
* Genesis Publications — CONCERT FOR GEORGE: A Celebration of the Life of George Harrison 
* Интервью с Джорджем Харрисоном  
* BBC news Article on Harrison’s death 
* Фото из жизни Джорджа Харрисона 
* The Traveling Wilburys *TheWilburys.com — George Harrison’s Super Group, The Traveling Wilburys.* 
* Список песен и инструментов, на которых Джордж Харрисон играл в Битлз
ОсегӀ

**ОсегӀ** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Йонна. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Йонна департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Автомобилийн кодаш

Файл:AndorraVehicleRegPlate.jpg|Андорра
Файл:Germany (D) European Union license plate - Number KA PA 777.jpg|Германи
Файл:Lithuania number plate.jpg|Литва, Каунас
Файл:ManxCarRegistrationPlate.jpg|ГӀайре Мэн
Файл:Pltableseries2006.jpg|Польша
Файл:RU license plate.jpg|Росси
Файл:FrenchNumberPlates.jpg|Франци
Файл:Japanese green on white license plate.png|Япони

**Автомобилийн кодаш** — автомобиль дӀаязйо долара билгало. Иза хуьйла машин хьалхахьа а тӀехьахь а.

## Билгалдахарш

Категори:Автомобилийн кодаш
Ганьсу

**Ганьсу́** (; пиньинь *Gānsù*) — Цийчоьнан провинци. Административан центр — Ланьчжоу. Бахархойн дукхалла 25 575 254 адам (22-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Гирин

Провинци **Гири́н** () — Цийчоьнан дукху къаьмнаш долу провинци. Административан центр — Чанчунь. Бахархойн дукхалла 27 462 297 адам (21-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Гуандун

**Гуанду́н** () — Цийчоьнан провинци. Административан центр — Гуанчжоу. Бахархойн дукхалла 104 303 132 адам леррина 2010 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Телефонан код

**Телефонан код** — телефон лелочарна гӀаланийн юкъахь а пачхьалкхийн юкъахь а дӀатоха а схьаэца а йиш хуьлуьйту система.

## Билгалдахарш

Категори:Телефонан код
Синиш

**Синиш** () — Португалин гӀала, йукъайогӀу Сетубал гуона. ЦӀарах йолучу муниципалитетан центр.

## Истори

Йиллина 1362 шарахь. 1936 шо тӀера 1976 шо кхаччалц йукъайогӀуш яра Португалин Байшу-Алентежу историн провинцин.

## Географи

Майда — . Муниципалитетан йукъайогӀуш ю  фрагезеш.  муниципалитеташ.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Португалия // Все страны мира / авт.-сост. Т. К. Варламова. М.: РИПОЛ классик, 2008. — 608 с. — (Библиотека энциклопедических словарей). ISBN 9785386009687 С. 120
* Португалия муниципалитетлары.

Категори:Сетубал гуонан муниципалитеташ
Категори:Португалин гӀаланаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гуйчжоу

**Гуйчжо́у** () —  Цийчоьнан дукху къаьмнаш долу провинци. Административан центр — Гуйян. Бахархойн дукхалла — 34 746 468 адам (19-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Тайвань (Цийчоьнан провинци)

**[[Цийн Халкъан Республика|Цийн Халкъан Республикин]] провинци Тайва́нь**  () - дӀакъаста йиш йоцу Цийн Халкъан Республикин мохк. Мадарра аьлча цуна урхалла деш йу ахкъобалйина Тайвань.

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Фуцзянь

**Фуцзянь** (; пиньинь Fújiàn) — Цийчоьнан провинци. Административан центр — Фучжоу. Бахархойн дукхалла 36 894 216 адам (17-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Хайнань

**Xайна́нь** (; пиньинь Hǎinán, нох. — хӀордан къилбе) — Цийчоьнан провинци. Административан центр — Хайкоу. Кхин лараме гӀаланаш — Санья, Дунфан, Даньчжоу, Цюнхай.

Бахархойн дукхалла 8 671 518 адам леррина 2010 шарахь 29-гӀ. меттиг.

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
ГӀезалойн мотт

**ГӀезалойн мотт** (гӀез. **) — гӀезалойн къоман мотт. ГӀезалойчоьнан Республикин официалан мотт Иза поволжско-кыпчагийн бухара тобан кыпчагийн тобан туьркийн меттанийн йукъа богӀу.

## Билгалдахарш

Категори:Меттанаш
Ляонин

**Ляони́н** () — Цийчоьнан провинци. Административан центр — Шэньян. Бахархойн дукхалла 43 746 323 адам (14-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Сычуань

**Сычуа́нь** ( — «диъ хи») — Цийчоьнан провинци. Коьрта гӀала — Чэнду. Бахархойн дукхалла 80 418 200 адам (4-гӀ.меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Ринго Старр

**Ринго Старр** (, шен цӀе **Ричард Старки**, ; 1940 шеран 7 июль, Ливерпуль) — британин музыкант, актёр, эшараш кхоьллинарг. Вевзаш ву The Beatles тобанан вотанча ву аьлла.

## Дискографи

### Студин альбомаш
# 1970 — Sentimental Journey
# 1970 — Beaucoups of Blues
# 1973 — Ringo
# 1974 — Goodnight Vienna
# 1976 — Ringo’s Rotogravure
# 1977 — Ringo the 4th
# 1978 — Bad Boy
# 1981 — Stop and Smell the Roses
# 1983 — Old Wave
# 1992 — Time Takes Time
# 1998 — Vertical Man
# 2003 — Ringo Rama
# 2005 — Choose Love
# 2008 — Liverpool 8
# 2010 — Y Not
# 2012 — Ringo 2012

### Гуламаш
# 1975 — Blast From Your Past
# 1989 — Starr Struck: Best of Ringo Starr, Vol. 2
# 2001 — The Anthology... So Far
# 2007 — Photograph: The Very Best of Ringo Starr

### Концертан альбомаш
# 1989 — Ringo Starr and His All-Starr Band
# 1993 — Ringo Starr and His All Starr Band Volume 2: Live From Montreux
# 1995 — Ringo Starr and His Third All-Starr Band-Volume 1
# 1998 — VH1 Storytellers
# 2002 — King Biscuit Flower Hour Presents Ringo & His New All-Starr Band
# 2003 — Extended Versions
# 2004 — Tour 2003
# 2006 — Ringo Starr and Friends
# 2007 — Ringo Starr: Live at Soundstage|Live at the Soundstage

### Рождественски альбомаш
* 1999 — I Wanna Be Santa Claus

### Берийн альбомаш
* 1977 — Scouse the Mouse

## Фильмографи
* 1964 — *Вечер трудного дня*
* 1965 — *На помощь!*
* 1967 — *Волшебное таинственное путешествие*
* 1968 — *Жёлтая подводная лодка*
* 1968 — *Сладкоежка*
* 1969 — *Чудотворец*, он же «Волшебный христианин» (1969, реж. Джозеф Макграт)
* 1970 — *Пусть будет так* (документальный)
* 1971 — *200 Motels*
* 1971 — *Слепой*
* 1972 — *Концерт для Бангладеш* (документальный)
* 1972 — *Born to Boogie* (документальный)
* 1973 — *Настанет день*
* 1973 — *Ziggy Stardust and the Spiders from Mars* (документальный)
* 1974 — *Son of Dracula*
* 1975 — *Листомания*
* 1978 — *Sextette*
* 1978 — *The Last Waltz* (документальный)
* 1979 — *The Kids Are Alright* (документальный)
* 1981 — *Пещерный человек*
* 1983 — *Принцесса Дэйзи*
* 1984 — *Передай привет Брод-стрит*
* 1985 — *Вода*
* 1985 — *Алиса в стране чудес*
* 1986 — *To the North of Katmandu*
* 1988 — *The Return of Bruno*
* 2003 — *Concert for George* (документальный)
* 2009 — *Oh My God* (документальный)
* 2011 — *Джордж Харрисон: жизнь в материальном мире* (документальный)

## Билгалдахарш

## Литература
* The BEATLES: Иллюстрированный справочник / В. Ястребов, Ю. Герасимова, Н. Миронова. — Ульяновск: РИА «Симбвестинфо», 1999. — 936 с.: ил. — (Справочники от «Симбвестинфо») — ISBN 5-86174-011-9.

## Хьажоргаш

* 
* 
*  
*
Солфорд

**Со́лфорд** () — Йоккха Британера гӀала, иза ю Ингалсан Йоккха Манчестер олучу графстван йукъайогӀуш. Солфордан гӀала статус йелла 1926 шарахь. Бахархойн дукхалла 72 750 адам, майда — 21 км²

## Билгалдахарш

Категори:Йоккха Британи
Чешир

**Че́шир** () — Ингалсан графтво. Къилбаседа-малхбузен Ингалсн йукъайогӀу. Коьрта гӀала — Честер, йоккха гӀала — Уоррингтон. Бахархойн дукхалла 1006 эзар. адам (19-гӀ. меттиг; хаамаш 2008 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Ингалс
Ланкашир

**Ланкаши́р** (, ) — Ингалсера графство иза йу Ирландийн хӀордан йистехь. Къилбаседа-малхбузен Ингалс олучу регионан йукъа йогӀу. Коьрта гӀала — Престон. Бахархойн дукхалла 1,168 млн стаг (4-гӀ. меттиг; мах хадина 2007 шарахь).

## Билгалдахарш

Категори:Ингалс
Сэйл

**Сейл** (**Сэйл**; ) — ингалсан маттахь йолу топоним.

Доьвзуш долу маьӀнаш:

* Сейл — Австралин Виктори олучу штатера гӀала.
* Сейл (йоккха Манчестер) — Къилбаседа-малхбузера Англин регионера гӀала.
* «Сейл Шаркс» — ингалс регбийни клуб.

## Хьажа кхин
*
ОКАТО

**Россин йукъара административно-мехкаш екъаяларан классификатор** () (*доца.* **ОКАТО**) — Россин Федерацин административно-мехкаш екъаяларан классификатор.

## Билгалдахарш

Категори:Росси
Хубэй

**Хубэ́й** ( пиньинь Húběi, «(Дунтинху) олучу Ӏаман къилбаседехьа», доца.  *È*) — Цийчоьнан провинци. Коьрта гӀала — Ухань. Бахархойн дукхалла 57 237 740 адам (9-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Хунань

**Хуна́нь** (, нох. — «Ӏаман къилбехьа») — Цийчоьнан провинци. Административан центр — Чанша. Бахархойн дукхалла 65 683 722 адам (7-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Хэйлунцзян

**Хэйлунцзя́н** (; пиньинь *Hēilóngjiāng*, нох. — саьрмикан Ӏаьржа хи, ***Приамурье***) — Цийчоьнан провинци. Хьалха Маньчжурин дакъа хилла. Административан центр — Харбин. Бахархойн дукхалла 38 312 224 адам (15-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 г.). Йаккхий гӀаланаш — Цицикар, Суйхуа, Дацин а Муданьцзян а.

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Карасу (Туркестанан область)

**Карасу** — Кхазакхстанан Туркестанан областан Сайраманан кӀоштара эвла.

## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Кхазакхстанан индексаш 

Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш
Категори:Сайраманан кӀоштан нах беха меттигаш
Хэбэй

**Хэбэ́й** (; пиньинь Hébĕi, нох. — хина къилбаседе) — Цийчоьнан провинци. Административан центр — Шицзячжуан. Бахархойн дукхалла — 71 854 202 адам (6-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Цзянси

**Цзянси** (; ) — Цийчоьнан  провинци. Административан центр — Наньчан. Бахархойн дукхалла — 44 567 475 адам (13-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Хэнань

**Хэна́нь** (, нох. — хина къилбехьа) — Цийчоьнан провинци. Коьрта гӀала — Чжэнчжоу. Бахархойн дукхалла 94 023 567 адам (1-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Цзянсу

**Цзянсу** () — Цийн Халкъан Республикин провинци, иза йу Можа хӀордан йистехь. Бахархойн дукхалла 78 659 903 адам леррина 2010 шарахь.

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Цинхай

**Цинха́й** () — Цийчоьнан дукху къаьмнаш долу провинци. Административан центр — Синин. Бахархойн дукхалла — 5 626 722 адам (32-гӀ. меттг; 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Чжэцзян

**Чжэцзян** (; , Tsek Kaon San) — Цийчоьнан провинци. Административан центр — Ханчжоу. Бахархойн дукхалла — 54 426 891 адам (10-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Шаньдун

**Шаньду́н** (, пиньинь *Shāndōng*; нох. — лаьмнийн малхбале) — Цийчоьнан провинци. Административан центр — Цзинань. Йоккха гӀала а порт а — Циндао. Бахархойн дукхалла 95 793 065 адам (2-гӀ.меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Кенсингтон

**Кенсингтон:**

* Кенсингтон — Лондонан кӀошт.
* Кенсингтон — АЦШн Миннесота олучу штатера гӀала.
* Кенсингтон — ()  Калифорнера меттиг.
*  — Данидинан гӀалин йист.
Мидлсекс

**Мидлсекс** (*Middlesex*) — 39 йукъара цхьа Ингалсан графство, 1965 дуьйна Йоккха Лондонан кӀошт йу.

## Билгалдахарш

Категори:Ингалс
Линкольншир

**Линкольншир** () — Ингалсан графство, иза ю Къилбаседа хӀордан йистехь. Цхьадолу дакъа Ист-Мидлендс олучу регионан, важ дакъа — Йоркшир а, Хамбер а олучу регионан йукъа догӀу.

Коьрта гӀала — Линкольн. Бахархойн дукхалла 674 эзар стаг (15-гӀ. меттиг; хаамаш 2004 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Ингалс
Шаньси

**Шаньси** (; пиньинь *Shānxī*, нох. — лаьмнийн малхбузе, шира цӀе:  — Цийчоьнан провинци. Административан центр — Тайюань. Бахархойн дукхалла 37 327 378 адам (16-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Цийчоь
Йоккха Лондон

**Йоккха Лондон** () — Ингалсан административан дакъа, кхин йоьвзу Лондон олуш. Цуна йу 32 кӀошт (''лондонан борош'') а, Лондонан Сити а. Кхоьлина 1965 шарахь Лондонан графства кхин уллера графствийн дакъош вовшахтоьхна.

## Билгалдахарш

Категори:Ингалс
Исбаьхьалча

**Исбаьхьалча** (исбаьхьалча, суьрташ дохкург, суртдуьллург) — гайтаман йолу а, йоцу а исбаьхьалла лелош волу стаг, суьрташ дохкуш волу стаг

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* сайт художников-иллюстраторов детской книги

Категори:Исбаьхьалла
Категори:Говзаллаш
Актёр

**Актёр** (,  — ловзорг) — спекталашкахь а, фильмашкахь а ролеш ловзошверг.

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 
* Актеръ и Актриса // 
* 

Категори:Говзаллаш
Категори:Артисташ
Галисийн мотт

**Галисийн мотт** (*Galego*) — романийн тобан йукъа богӀу мотт, Испанера Галисин официальни мотт (испанхойнцан).

## Билгалдахарш

Категори:Меттанаш
Пиренейн ахгӀайре

**Пиренейн ахгӀайре** (кхин **Ибери́йн**; , , , , , , , , , ) Европин къилба-малхбузехьа болу ахгӀайре. Лаьттайуккъера хӀорд, Атлантикин Ӏапказ, Бискайн айма.

## Билгалдахарш

Категори:Европа
Гринок

**Гри́нок** (, ) — Шотландера гӀала (), эстуарин Клайд олучу хийистера порт, Инверклайдан административан центр. Бахархойн дукхалла 45&nbsp;467 (леррана 2001&nbsp;ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Йоккха Британи
Категори:Шотланди
Ренфрушир

**Ренфрушир** (, ) — Шотландин регион. Дозанашца ю Къилбаседера Эйршир, Глазго а, Малхбузен Дамбартоншир а, Инверклайд а, Малхбалера Ренфрушир а.

## Билгалдахарш

Категори:Шотланди
Категори:Йоккха Британи
Абердиншир

**Абердинши́р** (, ) — Шотландин регион. Дозанашца ю регионаш Абердин, Ангус, Перт а, Кинросс а, Морей а, Хайленд а.
## Билгалдахарш

Категори:Шотланди
Категори:Йоккха Британи
Абердин (регион)

**Регион Абердин** (, ) — Шотландин регион. ЙукъайогӀу Абердин гӀала а, цуна уллера латтанаш а. Дозанашца йу Абердиншир олу регион.

## Билгалдахарш

Категори:Шотланди
Категори:Йоккха Британи
Ангус (регион)

**Ангус** (, ) — Шотландин регион. Дозанашца ю регионаш Абердиншир а, Данди а, Перт а, Кинросс а.

## Нах беха меттигаш
* Аберлемно (*Aberlemno*)
* Арброт (*Arbroath*)
* Брихин (*Brechin*)
* Монтроз (*Montrose*)
* Форфар (*Forfar*)

## Сийлахь меттигаш
* ГӀишло Гламис
* ГӀишло Эдзел
* Аберлемнера пиктийн тӀулгаш

## Билгалдахарш

Категори:Шотланди
Категори:Йоккха Британи
Шотландин регионаш

1996 шарахь Йоккха Британин парламентас 32 регион кхоьллина Шотландин махкахь

## Хьажа кхин
* Йоккха Британин административан йекъайалар

## Билгалдахарш
МагӀн-ла-Кокетт

**МагӀн-ла-Кокетт** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — О-де-Сен. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:О-де-Сен департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Бискайн айма

**Бискайн айма** (, , , , , ) — Атлантикин Ӏапказан дакъа, иза йу Пиренейн ахгӀайрешна къилбаседехьа, Испанин а Францин а хийист кхин Галисера Бретане кхаччалц йу.

## Билгалдахарш

Категори:Аймаш
Аргайл а, Бьют а

**Арга́йл а, Бьют а** (, ) — Шотландин регион. Дозанашца йу регионаш Малхбузен Дамбартоншир а, Перт а, Кинросс а, Стерлинг а, Хайленд а.

## Йаккхий гӀайренаш
* Бьют (*Bute*)
* Малл (*Mull*)
* Айлей (*Islay*)
* Джура (*Jura*)
* Лисмор (*Lismore*)
* Колл (*Coll*)
* Фладда (*Fladda*)
* Тири (*Tiree*)
* Колонсей (*Colonsay*)

## Йаккхий нах беха меттигаш

## Сийлахь меттигаш
* Йуккъерчу бӀешерийн гӀишлош Сталкер, Килхурн

## Билгалдахарш

Категори:Шотланди
Категори:Йоккха Британи
Глазго (регион)

**Регион Гла́зго** (, ) — Шотланди уггар луьста адам долу регион. Цуна йукъайогӀу Глазго а цуна агломераци а. Дозанашца ю регионаш Малхбален Дамбартоншир а, Малхбузен Дамбартоншир а, Къилбаседа Ланаркшир а, Къилба Ланаркшир а, Ренфрушир а, Малхбален Ренфрушир а. Бахархойн дукхалла 629 501 адам (агломерацица — 1 171 390 адам).

## Билгалдахарш

Категори:Шотланди
Категори:Йоккха Британи
Малхбален Дамбартоншир

**Малхбален Дамбартоншир** (, ) — Шотландин регион. Дозанашца ю регионаш Глазго, Малхбузен Дамбартоншир, Къилбаседа Ланаркшир а, Стерлинг а.

## Нах беха меттигаш
* Бишопбриггс (*Bishopbriggs*)
* Керкинтиллох (*Kirkintilloch*)
* Леннокстаун (*Lennoxtown*)

## Билгалдахарш

Категори:Шотланди
Категори:Йоккха Британи
Борнмут

**Бо́рнмут** () — Дорсет олучу графствера гӀала, ингалсхойн юкъахь Ла-Манш олучу хийистера гӀараяьлла курорт, цуна малхбузехьа ю Пул олу гӀала. Бахархойн дукхалла 163,5 эзар адам (2004). Борнмут олучу унитаран даккъан административан центр.

## Билгалдахарш

*
Категори:Ингалс