open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Принс, Эпифанни

**Принс Эпифанни** (; йина 1988 шеран 11 январехь, Бруклин, Нью-Йорк, АЦШ) — америкин а, Россин а профессионалан баскетболхо, левзина Зударийн къоман баскетболан ассоциацин йукъахь. Хаьржинера 2010 шеран ДКъБА драфтан хьалхарчу раундехь йукъара йоьлгӀачу лоьмарца «Чикаго Скай» командо. Ловзу ловзар дӀахьошйолу турслочун позицехь. ГӀарайелира, 2006 шарахь, Марри Бергтрауман йуккъера ишколан матчехь 113 очко йаьккхича. Цуо йохийра къоман зударийн рекорд, хӀоттийна йолу Баскетболан Сийлаллин залан декъахочо Миллер Шерила.

## Карьера

### Хьалхара шераш
2006 шарахь дакъа лецира Зударийн баскетболан тренерийн ассоциацин а, ишколхойн McDonald’s All-America цӀе йолу гайтаман ловзарийн а матчашкахь. 2009 шеран июнехь Принса йитира «Рутгерс», командехь къаа шарахь левзина профессионалан тӀегӀанехь Европехь ловзархьама. «New York Times» хаамашца, Принсан ца тоьира масех балл криминалистикин дипломан, цуо сацам бира 2009 шеран аьхка курс чекхйаккха. Августехь цуо барт бира агентаца, болх бан йолайелира Wasserman Media Group.

### Клубан
2011-12 шо дӀадаьхьира Туркойчоьнан чемпионатехь, цигахь левзира «Галатасарай» йукъахь.

### Дуьненайукъара
2010 шарахь Принсан Россин гражданалла йелира. Амма, иза ца кхечира 2011 шеран Евробаскете а, 2012 шеран Лондонера Олимпийн ловзаршка а.
Левзина ловзар дӀахьош йолу турслочун позицехь Россин гулйина командин йукъахь 2013 шеран Европин чемпионатехь, цигахь гулйина команда гӀуо левзира, 13-гӀа меттиг бен ца йаьккхира, кхин а дакъа лецира 2017 шеран Европин чемпионатехь, цигахь Россин гулйина командо 9-гӀа меттиг йаьккхира.

## Кхиамаш
* Евролигин чемпион: 2017
* Евролиги борзанан совгӀатхо: 2015
* Туркойчоьнан чемпионатан детин совгӀатхо: 2012
* Россин чемпионатан детин совгӀатхо: 2017
* Россин чемпионатан борзанан совгӀатхо: 2014, 2015
* WNBA финалхо: 2014
* Россин кад баьккхинарг: 2015

## Билгалдахарш

Категори:Россин баскетболхой
Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:Баскетболан Россин гулйина командин ловзархой
Категори:«Чикаго Скай» ловзархой
Категори:ЗБК «Спарта&К» ловзархой
Категори:ЗБК «Галатасарай» ловзархой
Категори:ЗБК «Динамо» Курск ловзархой
Категори:«Нью-Йорк Либерти» ловзархой
Категори:«Лас-Вегас Эйсес» ловзархой
Категори:«Сиэтл Шторм» ловзархой
Категори:Россин натурализаци йина гражданаш
Филиоара

**Филиоара** — Румынин Нямц жудецан Агапи коммунера эвла.

## Географи

ХӀордан сизал локхалла .

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 

## Арахьара хьажоргаш
*  
*  
Категори:Румынин нах беха меттигаш
Категори:Нямц жудецан нах беха меттигаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Америкин Цхьаьнатоьхначу Штатийн Юккъера талламан урхалла

**Америкин Цхьаьнатоьхначу Штатийн Юккъера талламан урхалла**, ***ЦРУ*** (ингалсан маттахь *Central Intelligence Agency, CIA*) — Америкин Цхьаьнатоьхначу Штатийн Федералан урхаллин йозушйоцу агенталла ю. Цуьнан коьрта Ӏалашо ю кхечу пачхьалкхашкара организацийн а, адамийн а гӀуллакхах лаьцна хаамаш лахьор а, царна анализ яр а.

Категори:АЦШ
Мормонан жайна

**Мормонан жайна** (ингалсан маттахь The Book of Mormon) — тӀаьххьарчу денойн Эвлаяийн боламан деза йоза ду. Тешаш наханна хетарехь оцу жайнан юкъадогӀуш Америкин континентехь ширачу заманахь (вай эрил 2200 шарера дуьйна вай эран 421 шаре кхаччалц) баьхначу пайхамарийн йозанаш ду.

## Хьостанаш

Категори:Мормонан жайна
Зумакулова, Танзиля Мустафаевна

**Зумаку́лова Танзиля Мустафаевна** (; йина 1934 шеран 18 июлехь, Гирхожан эвлахь (хӀинца Тырныауз гӀала), ГӀебартойн-Балкхаройн автономин область, РСФСР, ССРС)— советийн а, Россин а балкхаройн поэтесса. ГӀебартойн-Балкхаройн АССР халкъан поэт(1982). ССКП декъахо 1975 шарахь дуьйна.

## Биографи
Йина 1934 шеран 18 июлехь, Гирхожан эвлахь (хӀинца ГӀБР Эльбрусан кӀоштан Тырныауз гӀала), Къилбаседа Кавказан Гражданийн тӀеман декъахочун Зумакулов, Мустафа Башчиевичан (1898—1963) доьзалехь. Бералла йеира Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман заманахь.

1940—1944 шерашкахь дийшира Гирхожан эвлара йуьхьанцара ишколехь. Балкхаройн къам мехках даьккхинчул тӀаьхьа кхин дӀа дийшира ГӀиргӀазойчохь. Ишколан шерашкахь дуьйна шен ницкъаш дустура литературехь. Хьалхара байташ зорбанахь гучуевлира 1954 шарахь.

1957 шарахь, Балкхаройн депортацин кхойтта шеран мур чекхбаьлча даймахка цӀабирзира.

1957 шарахь дуьйна дакъа лоцуш йара мехкан йукъараллин дахарехь. 1989 шарахь хаьржира ССРС халкъан депутат. Хаьржира ССРС ЯБ ревизин комиссин декъахо, РСФСР ЯБ урхаллин декъахо. ГӀБР ЯБ урхаллин декъахо а, Йаздархойн бертийн дуьненайукъара йукъараллин кхочушдаран комитетан декъахо а.

1961 шарахь дӀаийцира ССРС ЯБ йукъа. 1968 шарахь чекхйехира Лакхара литературин курсаш Москохахь.

## Кхолларалла
1959 шарахь арабелира байтийн хьалхара гулам «Къаяда гюлле» («Тарх тӀера зезагаш»). 

### Кхолларех лаьцна ойланаш
«Цуьнан кхолларалла похӀман тӀегӀанца, ойлан кӀоргенца, поэтийн белламашца дуккха а хан йу балкхаройн меттанал араевлла, дуккха къаьмнийн поэзи хилла. Ткъа иза А. Твардовскийн, М. Кариман, Я. Смеляковн, П. Бровкин, Д. Кугультиновн, А. Кешоковн, Зульфиян, дуьненан поэзин сий латтош болчу, кхин поэтийн тӀегӀане кхаьчна», - йаздо С. Баруздина.

## СовгӀаташ
* ГӀебартойн-Балкхаройн АССР халкъан поэт (1982)
* РСФСР пачхьалкхан М. Горькийн цӀарах совгӀат (1977) — «Даггаралла» байтийн гулам бахьнехь.
* ГӀБАССР (1970) — «Лаьмнийн салкхе» (1967) а, «Стогар» а жайнашна(1969)
* ГӀалин сийлахь гражданин Нальчика

## Билгалдахарш

Категори:Йаздархой-соцреалисташ
Категори:Балкхаройн поэташ
Категори:ССКП декъахой
Категори:ССРС Йаздархойн бертан декъашхой
Категори:Зударийн кхеташонашкара ССРС Халкъан депутаташ
Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан халкъан поэташ
Категори:Нальчикан сийлахь гражданаш
Категори:Дуьненайукъара йаздархойн бертан йукъараллин декъашхой
Бабаян, Роксана Рубеновна

**Бабая́н Рокса́на Рубе́новна** (**Держа́вина**; ; йина 1946 шеран 30 майхь, Ташкентехь) — советийн а, Россин а эстрадин йишлакхархо, театран а, кинон а актер, РФ халкъан артист (1999).  РСФСР халкъан артистан Державин Михаилах йисина жеро, (1936—2018), официалан лелайора цуьнан фамили, амма сценин тӀехь лелайора ден фамили.

## Кхолларалла
### Ролаш театрехь
* «Ханума» А. Цагарели. Режиссёр: *[[Роберт Манукян]]* — *Ханума*.

### Фильмографи
*  — Зуд-стаг — *Михаил Дмитриевичан зуда*.
*  — Сан хӀордахо — *музыкин гӀирсаш лелон оьцучу меттигера белхало*.
*  — Керла Одеон — *эцархочуьнан зуда (Панкратов-Чёрный Александр)*.
*  — КхоалгӀаниг сов вац — *пал тосург*.
*  — Майамера тӀехьийза кӀант — *экстрасенс*.
*  — Импотент — *Хьалима*.
*  — Примадонна Мэри — *«Фокус-интернешнл» турфирмин белхало*.

#### Телеспектаклаш
*  — Ханума (фильм-спектакль) — *Ханума*.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Роксана Бабаян. Биография. Сайт «Письма о Ташкенте» (Узбекистан) // mytashkent.uz

Категори:ГИТИСан арахецархой
Категори:«Цхьааллин Россин» декъахой
Категори:Москонцертан артисташ
Категори:Дийнатийн бакъонаш ларъяран жигархой
Дитрих, Амалия

**Дитрих Амалия** (; ) — немцойн ботаник а, зоолог а, Австралин талламча а. Цуо гулйира австралин флорин а, фаунин а мехала экземпляраш, ткъа кхин а этнографин а, антропологин а объекташ.

## Биографи

### Хьалхара дахар
Ботаника Амалис кӀорггера Ӏамо йолийрашен майра фармацевт Дитрих Вильгельм (1811—1867) бахьнехь, иза цуьнга маре йахара 1848 шарахь. Церан цхьа йоӀ йара — Хариста (1848 шо). Амалияс некъ бира шен майрачуьнца йерриг Европехула, бецаш лехьош, дарбанан гӀирсаш бухкуш. Майрачун амал чӀогӀа хиларна из адӀайахара цуьнгара, дахаран ахча доккъхура ботаникин кепаш лехьош.

### Карьера
1863 шарахь Дитрих Амалия йовзийтира, долахь йолчу музейн куьйгалхо волчу С. Годеффруа  Иоганнан — Гамбургера совдегарна. Оццу шарахь *Godeffroy & Sohn* компанис иза хьажийра талламан экспедице Австрале, цигахь цуо гулйира меттигера флорин а, фаунин а экземпляраш, ткъа кхин а Годеффруан музейна этнографин а, антропологин а объекташ. 1872 шарахь Амалия йахара Тонгин архипелаг тӀе, 1873 шарахь — цӀахь хиланза итт шо даьлча — цӀа йирзира Германе. ЦӀахь болх бира Годеффруа музейн куратор, 1885 шарахь цуьнан да волу Годеффруа Иоганн валлалц, иза велча музейн коллекции йийкъира Лейпцигера а, Гамбургера а центрашна, иза бахьнехь Амалия болх бан дехьайелира Гамбурган ботаникин музей.

Ботаникин а, зоологин а областехь цуо дина гӀуллакхаш къобал деш дуккха а тайп-тайпана ораматийн а, дийнатийн а тайпанашна цуьнан цӀе йелла, царна йукъахь: зӀуганаш Nortonia Amaliae а, Odynerus Dietrichianus а, корсам Endotrichella Dietrichiae, хин бецаш Amansia Dietrichiana а, Sargassum Amaliae а.

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 
* 
* 
* 

Категори:Германин зоологаш
Стинсон, Андреа

**Стинсон Андреа Мария** (; йина 1967 шеран 25 ноябрехь Корнелиусехь, Къилбаседа Каролина) — америкин профессионалан баскетболхо, левзина зударийн къоман баскетболан ассоциацехь. 1997 шеран ДКъБА коьрта драфт хилале кхо бутт хьалха иза къастийра «Шарлотт Стинг» клубе. Левзира тӀелета турслочун меттигехь.

## Биографи
Стинсон Андреа йина 1967 шеран 25 ноябрехь Корнелиус гӀалахь (Къилбаседа Каролина), дийшира цуо кӀеззиг къилбехьа, Хантерсвилл гӀалахь, йуккъерачу Къилбаседа Мекленберг ишколехь, цигахь левзира меттигера баскетболан командехь.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профайл на сайте WNBA.com
* Статистика в WNBA на сайте Basketball-reference.com 

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:Баскетболех ловзаран АЦШ гулйина командин ловзархой
Категори:ЗБК «Пармин» ловзархой
Категори:ЗБК «Тарб Жесп Бигор» ловзархой
Категори:«Шарлотт Стинг» ловзархой
Категори:ЗБК «Галатасарай» ловзархой
Категори:«Детройт Шок» ловзархой
Залужаны (Дрогобычан кӀошт)

**Залужаны** () — Украинин Львован областан Дрогобычан кӀоштара эвла.

## Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт йухахьовзадо.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Львован областан индексаш 

Категори:Дрогобычан кӀоштан нах беха меттигаш
Гигель, Татьяна Анатольевна

**Ги́гель Татья́на Анато́льевна** (йина 1960 шеран 27 февралехь, Ламанан-Алтайн автономин область Чойн кӀоштара, Уймень эвлахь) — советийн а, Россин а экономист, Россин пачхьалкхан гӀуллакххо. Федерацин Кхеташонера законашкхолларан ӀедаланРеспублика Алтайн. Федерацин Кхеташонан аграрийн-сурсатийн политикин а, Ӏаламах пайдаэцаран а комитетан декъахо.

## Биографи
Гигель Татьяна йина 1960 шеран 27 февралехь Ламанан-Алтайн автономин областан Майман (1980 шарахь дуьйна — Чойн кӀошт) кӀоштара Уймень эвлахь. Белхан гӀуллакх долийра Уйменан Металл лалоран-кечдаран заводан экономистан дешархочун тӀера. 1980 шарахь дуьйна болх бира Каракокшинан хьунпунктан нормировщикан даржехь. 1982 – 1987 шерашкахь дийшира Красноярскехь Сибрехан технологин институтехь, инженер-экономистан говзаллин.

1983 – 2000 шерашкахь белхан норманаш хӀитторан инженер, болх бира, планан-экономикин декъан хьаькам, Каракокшинан долара гӀоьнан бахаман коьрта бухгалтер, Чойн хьуьнан бахаман коьрта бухгалтер. 2000 шеран сентябрера 2006 шо кхаччалц Гигель Татьяна Чойн хьуьнан бахаман коьртехь йара.

## Политикин гӀуллакх
2001 шарахь Гигель хаьржира Республика Алтайн Пачхьалкхан  Гуламан — Эл Кхурултайн кхоалгӀа кхайкхаман депутат. 2006 , 2010, 2014 шерашкахь йухахаьржина республикин парламенте. Пачхьалкхан гуламехь Председателан гӀовсан даржехь йара. Бюджетан а, налогийн политикин а комитетан декъахо хилла.

2014 шеран 30 сентябрехь Гигель Татьяна Республика Алтайн Пачхьалкхан Гуламера Федерацин Кхеташоне векал йахийтира. Россин парламентан лакхара палатехь Аграрийн-сурсатийн политикин а, Ӏаламах пайдаэцаран а комитетан йукъайоьду.

2019 шеран 8 сентябрехь хаьржира Республика Алтайн ворхӀалгӀа кхайкхаман Пачхьалкхан гуламе, ткъа 2019 шеран 1 октябрехь Федерацин Кхеташонан декъахочун йуьззина бакъонаш йелла Республика Алтайн пачхьалкхан Ӏедалан закононашкхолларан меженан тӀера

## СовгӀаташ

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Татьяна Гигель на сайте Совета Федерации
* Биография на сайте ТАСС

Категори:Россин Федерацин Советан декъашхой (2000 дуьйна)
Категори:Сибрехан технологин университетера арахецнарш
Категори:Россин экономисташ
Категори:Россин зударий-политикаш
Мария Тереза Бурбон-Неаполан

**Мария Тереза Каролина** (; ) — Неаполан а, Сицилин а принцесса, маре йахча Сийлахь Руман империн император-аьзни, цул тӀаьхьа Австрин император-аьзни.

## Биографи
Неаполан а, Сицилин а паччахьан Фердинанд I а, Мария Каролина Австрин а йоккхаха йолу йоьӀан цӀе тиллира ненаненан Мария Терезиян цӀарах.

1790 шеран 15 сентябрехь Мария Тереза Франц Австрин (1768—1835) маре йаханчул тӀаьхьа ши шо даьлча майрех Сийлахь Руман империн император хилира. 1804 шарахь Франц II-гӀачо австрин императоран дарж тӀеэцначл тӀаьхьа, Мария Терезех хилира хьалхара австрин император-аьзни. Мария Тереза йара Франц II-гӀачун еаннах шолгӀа зуда, цуо бен цунна бераш а ца дира.

1806 шеран Ӏай император-аьзни цомгаш хилира пардох хьу кхетта. Цуьнан могушаллин хьал оьшуш дара хенал хьалха бер хилар бахьнехь. Мария Терезас Амалия Тереза цӀе йолу йоӀ йира, амма йинчул тӀаьхьа дукха ца йехира. ЙоӀ йелира ненал ши де тӀаьхьа.

Мария Тереза дӀайоьллина императоран къуббехь Венехь.

## Бераш
Франц II-гӀачун а, Мария Терезин а кхойтта берех дийна дисира:
* Мария Луиза (1791—1847), хьалхара маре Наполеон Бонапарте, шолгӀа маре граф Нейпперге, кхоалгӀа граф Бомбеле;
* Фердинанд I (1793—1875), Австрин император;
* Мария Леопольдина (1797—1826), марехь хилла Бразилин императорехь Педру I-чуьнгахь;
* Мария Клементина (1798—1881), марехь хилла шен ненан вешехь Салернон принцехь Леопольдехь;
* Мария Каролина (1801—1832), марехь хилла Саксонин принцехь Фридрих Августехь II;
* Франц Карлан (1802—1878) зуда хилла София Баварин;
* Мария Анна (1804—1858), марехь йоцуш йелла.

## Дай

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Франц II а, Мария Терезин а бераш

Категори:Бурбон-Сицилин принцессаш
Категори:Австрийн эрцгерцог-аьзнеш
Категори:Германин паччахь аьзнеш
Категори:Доьзалхо веш белларш
Сапова, Людмила Владимировна

**Сапова Людмила Владимировна** (йина 1984 шеран 3 майхь Москохахь) — Россин профессионалан баскетболхо, 2011 шеран Европин чемпион. Россин спортан дуьненайукъара классан говзанча.

## Кхиамаш
* Европин чемпион зударшна йукъахь: 2011
* Европин чемпион кегийрхошна йукъахь: 2004
* Европин чемпион жимахошна йукъахь: 2000
* Кегийрхойн командашна йукъара дуьненан чемпионатан детин совгӀатхо: 2001
* Евролигин борзанан совгӀатхо: 2015
* Россин чемпионатан детин совгӀатхо: 2005 
* Россин чемпионатан борзанан совгӀатхо: 2009, 2011, 2013, 2015, 2016, 2017
* Россин кад баьккхинарг: 2015, 2016

## Хьажоргаш

Категори:Россин баскетболхой
Категори:Баскетболан Россин гулйина командин ловзархой
Категори:Баскетболан Европин чемпионаш
Категори:ЗБК «Динамо» Москох ловзархой
Категори:БК «Вологда-Чеваката» ловзархой
Категори:ЗБК ЦСКА Москохан ловзархой
Категори:ЗБК «Гожув-Велькопольски» ловзархой
Категори:БК «Надежда» Оренбург ловзархой
Категори:ЗБК «Динамо» Курск ловзархой
Категори:ЗБК «МБА» Москох ловзархой
Моцкъара (Нашха)

**Моцкъара** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара эвла. Эвла йу Нашхахь.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Келли, Грейс

**Ке́лли Грейс Патриция** (; 1929 шеран 12 ноябрехь, Филадельфи, Пенсильвани, АЦШ — 1982 шеран 14 сентябрехь, Монако) — америкин актриса, 1956 шарахь дуьйна — Монакон элин Ренье III-гӀачун зуда, Монакон 10-гӀа сту, хӀинца урхаллехь волчу элин Альбер II-гӀачун нана. Цуьнан чоьтехь иттаннал кӀеззиг сов фильмаш йу, цхьа «Оскар» а, шен заманахь уггаре кассин актеран сий а.

## Къона шераш
Келли Грейсан ирландхойн а, немцойн а орамаш хилла, йина АЦШ хьалдолчу а, лоруш болчу а доьзалехь. Иза доьзалехь кхоалгӀа бер дара. Цуьнан да, Келли Джек, гӀишлошйархо вара, хьалха академин пийсиг хьакхарехь олимпийн чемпион хиллера. Цуьнан ваша Келли Уолтер К. хилла водевилан «седа», ваша Келли Джордж — гӀараваьлла драматург, Пулитцеран совгӀатан лауреат. Грейсан йара йоккхаха йолу йиша Пегги а, ваша Джон а, жимаха йолу — Лизанна. Цуьнан нана, Маргарет Майер, немцойн орамаш дара, къоналлехь фотомодель йара. Маргарета физикин оьздангалла хьоьхура Пенсильванин университетехь, оцу университетехь йайн атлетикин тренерех  дуьххьарлера зуда йара. 1924 шарахь  Келли Джоне маре яхча Маргарет ахӀусаман нана хилира, шен бераш ишколе доьду хан кхаччалц, цул тӀаьхьа иза жигара дакъалаца йолайелира йукъараллин кхолламашкахь.

Келлин доьзал бехара хаза, доккха, ша лаьтта цӀа чохь Филадельфехь. Бераллехь дуьйна Грейс лакхара йукъараллин йукъакхачалора. Амма иза гӀертара киа кхечу хазчу дуьненахь, шен да-нана дехачух къаьсташ долу.

Доьзалехь Грейс хьомениг йацара — дена-нанна дукха йезара спортхо Пегги а, жимаха йолу Лизанна а, ткъа Джекана хӀиттайора йаккхийра планаш. Грейс физики нагӀора гӀийла йара йижрел а, вешел а.

Динан Рейнхилл колледжехь Грейсан делира луьра католикин дешар. Нисса цигахь йалх шо хан йолуш, иза театр хӀоттийна рождествон гайтамехь, дуьххьара сценин тӀейаьлира Марьяман ролехь.

## Кинокарьера

### Номинацеш
* «Оскар»
** 1954 — Уггаре дика зударийн шолгӀачу планан ролан («Могамбо»)

* BAFTA
** 1955 — Уггаре дика зударийн роль («Нагахь вийна меттиг  хилахь хьовзаде «М»»)
** 1956 — Уггаре дика зударийн ролан («Эвлара йоӀ»)

## СовгӀаташ

### Толамаш
* «Оскар»
** 1955 — уггаре дика зударийн роль («Эвлара йоӀ»)

* «Дешин глобус»
** 1954 — Уггаре дика зударийн шолгӀачу планан ролан («Могамбо»)

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Хьажоргаш

* Сайт памяти актрисы на русском 
* 

Категори:Белларш автомобилан бохамашкахь
Категори:Эпонимаш-адамаш
Борта

**Борта** () — Гуьржийчоьнан Шида-Картлин Каспин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 185 стаг (2014 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Каспин муниципалитетан нах беха меттигаш
Сийлахьчу Марьяме Беза хаам кхайкхор

**Сийлахьчу Марьяме Беза хаам кхайкхор** (желтойн маттахь Εὐαγγελισμός [τῆς Θεοτόκου]; оьрсийн маттахь **Благове́щение Пресвятой Богородицы, латинан маттахь** *Annuntiatio* — кхайхкор) — Инжилехь дийцина хилларг ду, иштта цунна лерина керстанан деза де ду.

Ортодоксан керсталлехь Пасха дӀаяьллачул тӀаьхьа шийтта уггаре деза долчу денойн юкъадогӀуш де ду иза.

Къудс-гӀалин, Оьрсийн, Гуьржийн, Сербийн, Полякийн ортодоксийн килсашкахь а, иштта Украинийн желтойн-католикийн килсехь (Украинехь), шира ортодоксаллехь а Беза хаам кхайкхор даза до юлианан рузманца бекарг-беттан (мартан) 25-чу дийнахь (григорианан рузманехь 7-гӀа апрель).

Константинополан, Александрийн, Антиохийн, Румынийн, Болгарин, Кипран, Элладан (Желтойн), Албанхойн, Чехийн латтийн а Словакин, Америкийн, иштта Католикийн килсаш, протестантийн деноминацеш даза до григорианан рузнамца бекарг-беттан (мартан) 25-чу дийнахь.

Категори:Сийлахьчу Марьяме Беза хаам кхайкхор
Цийчуьра оьздангаллин революци

«Сийлахь-боккха пролетарийн оьздангаллин карчам» (ламастан цийн маттахь 無產階級文化大革命)- 1966-1976-чу шерашкахь Цийчохь хилла идейн а, политикийн а кампанийн сери йу. Кампани йолинарг Цийчоьнан Коммунистийн Партин куьйгалхо хилла Мао Цзэдун вара. Цуьнан Ӏалашо йара цийн коммунизм ларйар. Цу хьокъехь цийн йукъаралла цӀанйан йезара йисинчу капиталистийн а, ламастийн а дакъалгех, иштта а Мао Цзэдунан ойла Цийчоьнан Коммунистийн Партин идеологин бух хила безара.

Доккха кхоссадалар олу кампани чекхяьллачул тӀаьхьа Цийчоьнан Коммунистийн Партехь йолайелла барт бохабен политика йара «оьздангаллин карчаман» коьрта бахьан.

1959-чу шарахь Пирсдаталан дарже хаьржина Лю Шаоци, кхиболу партин хьалханчаш шек бара Маос  пачхьалкхе юьйцу курс нийсахилар. Керлачу даржехь Лю волавелира социалан, экономикин политика дӀайахьа. Оцу политикин Ӏалашо йара кегийчу совдегаршна гӀодан.

1965-чу шеран чаккхенгахь Мао цамгаро вочуваьккхина вара. Люс, Чжоу Эньлао, Дэн Сяопино дӀайаьхьира къайлаха кхеташо. Цу гуламехь дина къамел историкашна хууш дац. Мухха делахь, Маос *Лю* шен дарже кхийдаш ву элира. Цамгар текхначул тӀаьхьа меттавеача Мао партера оппозицица къийсамаш болабира. «Оьздангаллин карчам» бара оцу мостагӀаллин жамӀ.

Оппозицин репрессеш йина ца Ӏаш, «оьздангаллин карчамехь» интеллигенци эккхийна лелийна, цул сов Цийчоьнан Коммунистийн Парти а, йукъараллин организацеш (Китайн кегийрхойн коммунистийн барт, профберташ, пионерийн кхолламаш) йохийна, цул сов зен хилла культурин, дешаран.

«Оьздангаллин революци» термин кхоллаелла Гординин вежарша 1917-чу шеран хӀутосург-беттан (майхь) йазйинчу «Анархизман манифестехь». Советийн политикин матте йукъайаькххина Ленинс 1923-чу шарахь, шен «Кооперацех лаьцна» цӀе йолчу йозанехь.

Категори:Цийчоь
Цхьааллин Росси

**Ерригроссин политикин парти «Цхьааллин Росси»** (оьрсийн маттахь «Единая Россия») — Россин политикин парти йу, Россин Федерацехь уггаре йоккха политикин парти, «Ӏедалан парти» йу.

## Билгалдахарш

Категори:Цхьааллин Росси
Нийсонан Оьрсийчоь

«Социалистийн ххполитикин партиъъ «**Нийсонан Оьрсийчоь** — Патриоташ — Нийсо езарш» (доцца аьлча «Нийсонан Росси — Нийсо езарш», я эсераш) — Оьрсийчохь официале регистраци йина йолу политикин парти ю. Парти кхоьллина 2006-чу шеран 28-чохь кхоллараллин гуламехь. Парти кхоьллинарш бара: Даймохк, Пенсионерийн парти, Дахаран парти, Цхьаалин социалистийн парти. Партин пирсдатал а, хьалханча а ву Миронов Сергей.

2021 шеран чиллин беттан (февралан) 22-чу дийнан схьа дуьйна иштта пирсдаталаш бу Прилепин Захар, Семигин Геннадий.

Категори:Россин политикин партеш
Пухаантубани

**Пухаантубани** () — Гуьржийчоьнан Шида-Картлин Горин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 56 стаг (2014 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Горин муниципалитетан нах беха меттигаш
Виеру, Наталья Станиславовна

**Вие́ру Ната́лья Станисла́вовна** (; 1989 шеран 25 июлехь, Кишинёвхь) — Россин баскетболхо.

## Клубан карьера
2005/06 а, 2006/07 а шерашкахь левзина Суперлига-Б йукъахь «Динамо-2» (Курск) командехь. Берийн-Жимахойн Баскетболан Лигин чемпион, 2006 а, 2007 а шерийн турнирийн MVP «Динамо» (Курск) командин йукъахь.

2007/08 шерашкахь левзира «Спарта&К» (Видни, Москохан область) командехь. Хьалхара масех шарахь алсама левзира кегийрхойн командехь, цул тӀаьхьа коьрта хӀоттамера ловзархо хилира. «Спартакан» шолгӀа командехь ловзуш туьйлира Лакхарчу лигин турнирехь, хилира Россин кегийрхойн хьалхейаккхаран «детин» совгӀатхо, шозза В. Кузинан кад баьккхина (Россин кедан харжаман турнир. Коьртачу командин йукъахь ловзуш кхузза чемпион хилла Евролигин (2008, 2009, 2010), Европин Суперкад 2009, 2010 баьккхина, Россин чемпион 2008, Россин вице-чемпион 2009,2010,2011.

2011/12 шеран чемпионатехь левзина Словакехь «Гуд Энджелс» (Кошице) командин йукъахь, Словакин чемпион а хилла, кад а баьккхина, ткъа кхин а къобал йина 2011/12 шеран Словакин чемпионатан уггаре дика ловзархо йу йаьлла.

2012/2013 шарахь «Спарта&К» командин йукъахь Россин чемпионатан детин совгӀатхо хилла, 2012/2013 шеран Россин кедан детин совгӀатхо.

2014/2015 шарахь оренбурган «Надежда» командехь хилира Россин чемпионатан детин совгӀатхо а, 2014/2015 шеран кедан борзанан совгӀатхо а.

2015 шеран аьхка Виеру дехьайелира екатеринбурган клубе УГМК, цигахь хийцира карьера чекхйаьккхинау Степанова Мария. 2015/2016 шарахь цуо гӀодира клубан Россин чемпионат а, Евролига а йаккха, шинне а турниран финалехь УГМК иэшийра Виерун хьалхара команда, «Надежда». УГМК йукъахь Натальяс, 2016 шеран 20 октябрехь ФИБА Суперкад баьккхира, иэшийра "Вильнев-д'Аск" (Франци) 66-63 чоьтаца. 
2017 шеран 24 декабрехь УГМК клубан йукъахь Виеру Натальяс Курск гӀалахь Россин кад баьккхина. Ткъа 2017 шеран 1 майхь екатеринбурган «УГМК» йукъахь пхеа матчан серехь, кхоаззалгӀа Россин чемпион хилира.

2018/19 шо "дешин" хилира УГМК клубан, ткъа Н.Виеру клубан йукъахь хилира Евролигин йалхазза чемпион, доьазза баьккхина ФИБА Суперкад, шозза баьккхина Россин кад, пхоьазза Россин чемпион.

## Дуьненайукъара карьера

## Кхиамаш

### Командин
;Спарта&К
* Баскетболех ловзаран Россин чемпион: 2007/08
* Россин чемпионатан детин совгӀатхо: 2008/09, 2010/11, 2012/13
* ФИБА Европин Суперкад баьккхинарг: 2009, 2010
* Евролигин чемпион: 2007/08, 2008/09, 2009/10
* Россин кедан детин совгӀатхо: 2012/13

;Гуд Энджелс
* Словакин чемпион: 2011/12

;Надежда
* Россин чемпионатан детин совгӀатхо: 2014/15
* Россин кедан борзанан совгӀатхо: 2014/15

;УГМК
* Баскетболех ловзаран Россин чемпион: 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Профиль на сайте УГМК

Категори:Россин баскетболхой
Категори:Баскетболан Россин гулйина командин ловзархой
Категори:Баскетболхой 2012 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:ЗБК «Спарта&К» ловзархой
Категори:ЗБК «Кошице» ловзархой
Категори:БК «Надежда» Оренбург ловзархой
Категори:БК УГМК ловзархой
Эрмитаж

**Пачхьалкхан Эрмитаж** *(1917-чу шаре кхаччалц — Императоран Эрмитаж)* — Петарбухахь йолу гайтаман а, декоративни-пайден исбаьхьаллин музей ю. Дуьненахь яккхийчарех исбаьхьаллин музейх цхьаъ ю. Коьртачу музейн комплексан юкъайогӀуш ю: Ӏаьнан гӀала, Ӏаьнан гӀала ТӀаьхьалонан цӀа, Жима Эрмитаж, Йоккха (Шира) Эрмитаж, Керла Эрмитаж, Эрмитажан театр. Цу чохь кхо бӀе кхузткъа пхи зал ю.

Категори:Эрмитаж
Каролина Монакон

**Каролина, Монакон а, Ганноверан а принцесса** (*Каролина Луиза Маргарита Гримальди*, ; йина 1957 шеран 23 январехь, Монакохь) — Монакон элин Ренье III-гӀачун а, голливудан киноседин Келли Грейсан а йоккхаха йолу йоӀ. 1999 шарахь дуьйна — Ганноверан принцесса (майрачун агӀора). 2005 шарахь да веллачул тӀаьхьа, цуьнан вешин эла Альбер II-гӀачун законехь долу бераш хиллалц, йара монакон Ӏаршан когаметтаерг.

## Биографи
Монакон принцесса Каролина йина Монакохь. Бераллехь цуо дукха хан йоккхура шен дененан а, деден а цӀахь Филадельфехь. КхоалгӀачу марехь Эрнст Август V-гӀачуьнгахь, Ганноверан принцехь. ПаргӀата буьйцу французийн, ингалсан, италихойн меттанаш, Ӏамийра немцойн а, испанхойн а меттанаш.

Принцессин хазахета говрийн спорт а, лижаш тӀехь хехкайалар а. 1985 шарахь дакъалецира «Париж-Дакар» ралли-рейдехь раллин экипажан декъахо йолуш спортан киранан  автомобиль тӀехь, пилот вара цуьнан майра Казираги Стефано.
Хелхарш Ӏамийра «l’Ecole de Danse de Marika Besobrasova» Монте-карлохь. Кхиамашца локху фортепиано а, шедаг а.

## Шен дахар
Принцесса Каролина дуьххьара маре йахара 1978 шеран 28 июнехь (гражданийн церемони), 29 июнехь (динан церемони) Монакохь Жюно Филиппега (19.04.1940), парижан банкире. ДӀасакъаьстира 1980 шеран 9 октябрехь. 1992 шарахь Руман-католикин килсо официалан бохийра и мах.

Каролина ша шолгӀа маре йахале цхьаьна хенахь гуора Робертино Росселиница, Роберто Росселинин а, Ингрид Бергманан а кӀентаца.

Цуьнан шолгӀа майра хилира Казираги Стефано (08.09.1960 — 03.10.1990), спортхо а, хьалдолчу италин  промышленникан когаметтаверг а. Иза маре йахара Монакохь 1983 шеран 29 декабрехь. Церан кхо бер хилира:

* Казираги Андреа (08.06.1984)
* Казираги Шарлотта (03.08.1986)
* Казираги Пьер (05.09.1987)

Жимаха долу шина беран цӀераш йелира церан ненадененан а, ненадеден цӀарах — Монакон принцессин Шарлоттин а, принцан Пьеран а. Воккхахаверг, Андреа, цуьнан ден жимхаллехь хилла доттагӀчун цӀарах тиллинера. Стефано Казираги кхелхира аварехь хин-кема хохкучу хенахь.

Каролинин кхоалгӀа, хӀинца а волу майра ву принц Эрнст Август V Ганноверан (26.02.1954), Ганноверан цӀийнан некъийн корта, тӀаьххьарчу урхаллин герцоган Брауншвейг-Люнебурган кӀентакӀентакӀант Эрнст Август II-гӀа, Камберлендан герцог, Йоккха Британин паччахьан Георг III-гӀачун кӀентакӀентакӀант. 1772 шеран британин Паччахьийн зудайалоран актаца, и мах бан официалан пурба паччахь-аьзнис Елизавета II-гӀачо а, Йоккха Британин Къайлаха кхеташоно а.

Каролина Эрнст Августе йахара Монакохь 1999 шеран 23 январехь. Цуо йитинера шен хьалхара зуда Шанталь Хохули 1997 шеран сентябрехь.

Каролинин а, Эрнст Августан а йоӀ хилира:
* Александра Ганноверан (20.07.1999, Фёклабрукк, Австри)

## СовгӀаташ
* Йуьртабахаман гӀуллакхаш дарна орденан командор (Франци, 2014 шеран 3 июль)
* Исбаьхьаллин а, литературин а орденан командор (Франци, 2016 шеран 21 январь)

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 

Категори:Монакон элийн цӀийнан декъахой
Категори:Ганноверан некъий
Категори:Брауншвейг-Люнебурган герцог-аьзнеш
Категори:«Дакар» раллин автохахкархой
Категори:Францин раллихой
Татиана Руман

**Татиа́на** (, , ) — хьалхаракерсталлин Ӏазапхо, лору православин а, католикин а килсашкахь. Россехь лору Москохан пачхьалкхан М. В. Ломоносовн цӀарах университетан доладийриг а, берриг студентийн доладийриг а.

## Дахарах дийцар
Татианех долчун хьост Россехь ду Ростовра Дмитрийс XVII бӀешарахь йазйина сийлахьчун дахар. Ростовра Дмитрийс дийцарехь, йаьхна III бӀешарахь, йина Румехь хьалдолчу, бевзаш болчу доьзалехь (да кхузза консул хилла). Цуьнан да-нана керста хилла, йоӀ кхиийна беркате сий долуш. Кхиина йаьлча Татианас сацам бира мааре ца йаха. Ростовра Дмитрийс хаам бо, шен диканаш даран дахарехь иза хӀоттийра диаконисса.

Дахаран чохь дуьйцу, император Александр Къилбаседа волчу хенахь (паччахьалла дина 222 - 235 шерашкахь) Татиана лаьцна йалийра Аполлонан килсе, цигахь гӀиртира цуьнга сужда дайта хӀолламан. Ростовра Дмитрийс дийцарехь, Татианас дуӀа дира Деле, хиллачу мохкбегоро бохийра и хӀоллам, килсан цхьа дакъа, цунна буха бахана дуккха а нах белира. Татианин дахаро дуьйцу цунах лаьцна дуккха а исбаьхьаллаш тӀейиттина: «*ХӀолламан чохь долу шайтӀа, чӀогӀа цӀогӀа тоьхна, доьлхуш дедира оцу меттигера, цу тӀе массарна а хезира делхар а, хӀаваэхула дӀадахна ӀиндагӀа*».

Цул тӀаьхьа Татианин ницкъ бира, амма бинчу ницкъан ларраш дегӀан тӀера дӀаевлира. Ницкъ бечу хенахь сийлахь Ӏазапхочун дуӀанца диъ малик а, стигланашкара Татиане хьажийна аз а деира. Оцу тамашийна хӀуманаша Ӏазап дийриш делах тешийра. Татианин дахаро дуьйцйу, дине баьхкина Ӏазап дийриш шеш а байира.

Суьдхоша Татиана шен месашца буозбунчалла лелош йу аьлла сацам бина, корта а лергина шина денна чуйоьллира Зевсан килсе. КхоалгӀачу дийнахь цӀуй Зевсан сагӀа дала килсе баьхкича, гира Зевсан хӀоллам бохийна, ткъа Татиана дийна йолуш. Цул тӀаьхьа цунна йиеран кхел йира, тӀаккха шен деца цхьаьна *тур хьаькхира* (вуьштта аьлча, церан кортош дехира). Татианин Ӏазапца йалар нисделира 226 шеран 12 январехь.

Сийлахь Татьяна, керсталлин хьалхарчу бӀешеран Ӏазапхо санна, лоруш йу Православин а, Католикин килсашкахь, амма шуьйра ларам баьржина малхбален керстачарна йукъахь. Малхбузехь Татьяна цӀе лору оьрсийн, ца лелайо цхьайолчу пачхьалкхашкахь бен, дукхаха дерг славянийн мехкашкахь.

Православин энциклопедехь аьлла ду:

## Татьянин де

 император-аьзнис Елизавета Петровнас Москохан университет дӀаелларан омар кӀела куьг йаздича, **[[Татьянин де]]** даздан долийра хӀора шарахь (хӀинца иза хуьлу 25 январь), йуьхьанца Университет йиллина де, ткъа тӀаьхьуо берриг студентийн Ӏида санна.

## Билгалдахарш

## Хьажа кхин а
* Ӏазапхо Татианин МПУ килс
* Сийлахь Ӏазапхойн Софийн а, Татианин а берийн Н. Ф. Филатовн цӀарах клиникин № 13 йолу дарбан цӀийнера килс
* Сийлахь Ӏазапхочун Татьянин килс (Барнаул)

## Хьажоргаш
* 
* Житие, тропарь, кондак, акафист
* На Байконуре готовится к запуску второй спутник МГУ, названный в честь святой мученицы Татьяны

Категори:Керсталлера Ӏазапхой
Категори:Адамаш:Керсталла
Категори:Цхьаллин Килсан беза нах
Категори:Кортош баьхнарш
Категори:III-гӀа бӀешеран керсталлера беза нах
Категори:Диакониссаш
Категори:Керсталла а, политика а
Томас, Латойя

**Латойя Моник Томас** (; йина 1981 шеран 6 июлехь, Гринвилл, Миссисипи штат, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо, левзина Зударийн къоман баскетболан ассоциацехь. 2003 шеран ДКъБА драфтехь хаьржира хьалхарчу раундехь йукъара хьалхарчу лоьмарца «Кливленд Рокерс» командо. Левзира йайн форвардан позицехь.

## Хьалхара шераш
Томас Латойя йина 1981 шеран 6 июлехь Гринвилл гӀалахь  (Миссисипи штат), деша а цигахь дийшира, иштта цӀе йолчу йуккъерачу ишколехь, оцу ишколан баскетболан командехь а левзира.

## Студентийн карьера

## Профессионалийн карьера

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профайл на сайте WNBA.com
* Статистика в WNBA на сайте Basketball-reference.com 

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:«Кливленд Рокерс» ловзархой
Категори:«Сан-Антонио Старз» ловзархой
Категори:ЗБК «Лат-Монпелье» ловзархой
Категори:«Миннесота Линкс» ловзархой
Категори:ЗБК «Сарагоса» ловзархой
Категори:ЗБК «Мерсин» ловзархой
Категори:«Лос-Анджелес Спаркс» ловзархой
Категори:«Детройт Шок» ловзархой
Сатердзе

**Сатердзе** () — Гуьржийчоьнан Шида-Картлин Карелин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 6 стаг (2014 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Карелин муниципалитетан нах беха меттигаш
Аркейн, Жанет

**Жанет дос Сантос Аркейн** (; йина 1969 шеран 11 апрелехь Сан-Паулухь, Бразили) — бразилин профессионалан баскетболхо, левзина зударийн къоман баскетболан ассоциацин «Хьюстон Кометс» командин йукъахь, иза хаьржинера 1997 шеран ДКъБА драфтехь шолгӀачу муьрехь элитин раундехь йукъара кхойтталгӀа лоьмарца. Левзира тӀелета турслочун позицехь.

## Карьера ВНБА
Аркейн йара баскетболхойх 1997 шеран ДКъБА хьалхара драфтехь хаьржиначех цхьаъ. Иза хаьржира элитин драфтан йукъара 13 лоьмарца 2-гӀа раундехь «Хьюстон Кометс» командо. Иза левзира ДКъБА хьалхара 7 шарахь (1997—2003). 2004 шеран аьхкенан Олимпиада йолалуш, цунна кечам бархьама, бен йукъара ца йелира. Шен командахошца цуо йаьккхира ДКъБА хьалхара йиъ чемпионат (1997—2000), ткъа 2001 шарахь цуо дӀадаьхьира уггаре дика шо шен карьерехь. Цу шарахь цуо йуккъера барам 18,5 очко чукхоссара цхьана ловзарехь, оцу балхо гӀодира Жанетан уггаре кхуьу шеран ловзархо хила, кхин тӀе, лигин хьалхара гулйина командин йукъа а йахара.

## Гулйина командера карьера
Аркейн йехачу хенахь левзира гулйина командехь, оцу командица Жанет хилира 1990—2000-гӀа шерашкахь дуьнен тӀехь уггаре дикачех. Аркейнца цхьаьна, бразилихоша йаьккхира 1994 шеран дуьненан чемпионат, ткъа кхин а йаьккхира 2 олимпийн мидал: дети 1996 а, борза 2000 а шерашкахь.

## ДКъБА ловзаран статистика

### Йуккъера статистикин гайтамаш шерашкахула

**Дестанчу** элпашца билгаладаьхна «Хьюстонан» толаман шераш ДКъБАхь

## Хьажоргаш
* Профиль Жанеты Аркейн на сайте WNBA
* Интервью ВНБА: «Никто не победит оригинала»

Категори:Бразилин баскетболхой
Категори:1996 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхой
Категори:2000 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:Баскетболисташ 1992 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболисташ 1996 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболхой 2000 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболисташ 2004 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболех ловзарехь дуьненан чемпионаш
Категори:«Хьюстон Кометс» ловзархой
Бергман-Поль, Сабина

**Сабина Бергман-Поль** (; йина , Айзенах) — немцойн политик, Керсталлин-демократин берт партин декъахо.

1966 шарахь иза йолаелира Берлинера Гумбольдтан цӀарах университетехь медицина Ӏамо, иза чекхйаьккхира 1972 шарахь медицинера дипломца. 1980 шарахь йелира медицинин докторан тӀегӀа. 1981 шарахь малхбалегерманин Керсталлин-демократин барт йукъайахара.

1990 шеран 5 апрелехь хаьржира ГДР Халкъан палатин председатель, ГДР тӀаьххьарчу куьйгалхочо ГДР Пачхьалкхан кхеташо дӀайаьккхира. Германи цхьаьнатоьхначул тӀаьхьа, 1990—1991 шерашкахь, Коль Гельмутан правительствехь башха белхийн министран даржехь йара. ТӀаьхьуо, 1991—1998 шерашкахь могашалла Ӏалашйаран министраллехь парламентан секретаран даржехь йара. Ӏедале социал-демократаш баьхкинчул тӀаьхьа бундестаган депутат йара, иза йитира 2002 шарахь.

Марехь йу, ши бер ду.

## Билгалдахарш

Категори:XX бӀешеран урхалчаш
Категори:XX бӀешеран политикаш
Категори:XX бӀешеран Европин урхалчаш
Категори:XXI бӀешеран политикаш
Категори:Германин министраш
Категори:ГДР Халкъан палатин председателаш
Категори:Германин бундестаган декъахой Берлинан тӀера
Категори:ГДР политикаш
Категори:Германин Керсталлин-демократин бертан декъахой
Категори:Германин Керсталлин-демократин бертан декъахой (ГДР)
Категори:Германин Социалистийн цхьааллин партин декъахой
Категори:Германин зударий-политикаш
Категори:Зударий — пачхьалкхийн а, правительствийн а куьйгалхой
Категори:Берлинан университетера арахецархой
Категори:Германин башха белхийн министраш
Ӏаьнан гӀала

**Ӏаьнан гӀала** *(1918—1943 шерашкахь — Исбаьхьаллийн гӀала**)* — Россин коьрта императоран гӀала ю. Цуьнан адрес ду: *Дворцовая площадь (ГӀалин майда), 2-гӀа гӀишло/ Дворцовая набережная (ГӀалин хийист), 38-гӀа гӀишло, [[Петарбух]]*. Таханлера гӀалин гӀишло (пхиолгӀа) хьалайоьттина 1754-чу-1762-чу шерашкахь схьавалар италхойх долуш оьрсийн архитекторо Франческо Растрелли Бартоломеос. ГӀишлон хатӀ ду интерьерашкахь французийн рококо йолу елизаветан барокко.

Советан заманера схьа дуьйна, гӀалин чохь дӀахӀоттийна ю Пачхьалкхан Эрмитажан коьрта экспозици.

1762-чу шарахь гӀишло яр чекхдаьллачул тӀаьхьа 1904-гӀа шо тӀекхаччалц россиян императорийн Ӏаьнан резиденци санна лелош яра.

1904-чу шарахь ӀӀ-чу Николайс даимлера резиденци Паччахьан Юьртара Александровски гӀале дехьаяьккхира.

1915-чу шеран эсаран-беттан (октябран) тӀера 1917-чу шеран лахьанан-батте (ноябран) кхаччалц гӀали чохь паччахь волу Алексей Николаевичан цӀарах госпиталь яра.

1917-чу шеран мангалан-беттан (июлан) тӀера лахьанан-батте кхаччалц гӀалин чохь ***Ханна йолу мехка урхалла*** яра.

1920-чу шарахь кхолламан баттахь (январахь) гӀали чохь схьайиллина Карчаман (Революцин) пачхьалкхан музей. 1941-ра шо кхаччалц иза а, Эрмитаж а цхьана гӀишло чохь яра.

Ӏаьнан гӀалано, ГӀалин майдано кхуллу таханлерачу гӀалин хаза архитектурин ансамбль. Россиян а, дуьненаюкъарчу а туризман объекташна юкъахь коьртачех цхьаъ ю.


Файл:Бал в Концертном зале (Зичи).jpg|М. Зичи.
Файл:WinterPalaceTapestry.jpg
Файл:Владимир Поярков - Знаменщик Роты Дворцовых Гренадер.jpg
Файл:Зимний дворец ворота.JPG
Файл:Интерьер зимнего дворца - 53.jpg
Файл:Интерьер зимнего дворца - 5.jpg|Интерьер
Файл:Russia 2522 (4108349471).jpg

## Билгалдахарш
Густилина, Диана Владимировна

**Диа́на Влади́мировна Густи́лина** (йина 1974 шеран 21 апрелехь, Владивостокехь) — Россин баскетболхо, Россин шозза чемпион (БК УГМК йукъахь), Европин чемпион, дуьненан чемпионатан детин совгӀатхо, Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхо. Россин спортан хьакъ долу говзанча. СовгӀат дина «Даймехкана гӀуллакх дарна» орденан II тегӀанера мидалца а, Москохан областан Губернаторан хьаьркаца 2007 шарахь.

## Биографи
Дианин да, Густилин Владимир Никитович — физик, университетан хьехархо, нана, Людмила Николаевна, болх беш йара кхиана бовланза болчеран инспекцехь, милицин майор кхаччалц гӀуллакхехь йара, кӀоштан партин кхолламан куьйгаллехь йара (цӀеххьана йелира 1991 шеран февралехь).

Баскетболех ловза Ӏама йолайелира ишколехь а йолуш. Хьалхара тренер — А. Зверева.

Йуккъера лоьмар 23 йолу ишкол чекхйаьккхинчул тӀаьхьа дийшира Генарамалхбален советийн махлелоран институтехь, спортан «Юность» гӀалахь баскетболех а ловзуш. Цул тӀаьхьа кхелхира Красноярске, цигахь баскетболех кхин дӀалевзира красноярскан «Шелен» йукъахь. 1996 шарахь чекхйаьккхира Красноярскан коммерцин институтан махлелоран предприятийн а, йукъараллин дааран меттиган а экономикин, урхаллин факультет. 1998 шарахь дехьайелира екатеринбурган «Уралмаш» йукъа (тӀаьхьа цӀе хийцира УГМК аьлла), цунна йукъахь бехира уггаре баккхий кхиамаш клубан баскетболехь: хилира Россин чемпион а, Евролигин толамхо а.

2000 шарахь дебют хилира Россин гулйина командехь Европин чемпионатан харжаман матчашкахь. 2002 шарахь Цийчуьра дуьненан чемпионатехь гулйина командехь детин мидалш йехира. Кхин а шо даьлча хилира Европин чемпион, ткъа 2004 шарахь левзира Олимпийн ловзаршкахь Афинехь.

Ловзархочун карьера чекхйаьккхинчул тӀаьхьа къахьоьгу БК «Спарта&К» системехь, хӀинца олимпийн баскетболан «Спартакан» (Видни гӀ., Москохан область) резерван доьшийлин директоран даржехь ю.

## Кхиамаш
* Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхо (2004).
* Дуьненан чемпионатан детин совгӀатхо (2002).
* Европин чемпион (2003). 
* Евролигин чемпион (2003).
* ФИБА дуьненан кедан борзанан совгӀатхо (2003).
* Россин шозза чемпион (2002, 2003).
* Россин деазза вице-чемпион (1999, 2000, 2001, 2004).
* Россин чемпионатан борзанан совгӀатхо (2005).
* Россин кад баьккхинарг (2005).
* Дерригдуьненан аьхкенан Универсиадин борзанан совгӀатхо (1999).
* «Россин спортан дуьненайукъара классан говзанча» цӀе, йелла 2002 шарахь.
* «Россин спортан хьакъ долу говзанча» цӀе, йелла 2003 шарахь.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*  
* Баскетболистка из Владивостока - на Олимпиаде в Афинах

Категори:Россин баскетболхой
Категори:Баскетболан Россин гулйина командин ловзархой
Категори:2004 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:Баскетболисташ 2004 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболан Европин чемпионаш
Категори:Россин спортан хакъ долу говзанча
Категори:«Даймехкана гӀуллакх дарна» орденан II тегӀанера мидал йелларш
Категори:БК УГМК ловзархой
Категори:Красноярскан пачхьалкхан махлелоран-экономикин институтан арахецархой
Оливер Джейми

**Джеймс Тревор (Джейми) Оливер** (ингалсан маттахь *James Trevor 'Jamie' Oliver*; вина 1975-чу шарахь хӀутосург беттан (май беттан) 27-чохь) — ингалсан кхачанча, ресторатор, теле-хьалхелелорг, цӀахь кхача кечбен говзаллин а, аьхна кхачанан дӀакхайкхорхо ву.

## Хьостанаш
Къемат дийнахь хилла тӀом

**Къемат-дийнан тӀом** *(иштта Октябран тӀом, «1973-чу шеран Ӏаьрбийн-исраилан тӀом»)* — 1973-чу шеран эсаран-беттан (октябран) 6-чохь 23-чу дийне кхаччалц Ӏаьрбийн пачхьалкхийн а, Исраилан а йукъахь хилла тӀеман конфликт йу. Конфликт эккхаран таронаш йара Мисарна, Шемна Йалх дийнан тӀамехь йайна территореш йуха шайн карайерзор лаам.

ТӀом болабелла 1973-чу шарахь эсаран беттан (октябран) 6-чохь Ӏаьрбийн коалици исраилан позицешна тӀелатарца. Оцу дийнахь жуьгтий шайн *Къемат-де* цӀе йолу дезде даздеш бара. Иза яхӀудийн коьрта дезде ду.

Категори:Къемат дийнахь хилла тӀом
Нерс, Киа

**Киа Огастин Нерс** (; йина 1996 шеран 22 февралехь, Гамильтонехь, Онтарио провинци, Канада) — канадин профессионалан баскетболхо, Ловзуш йу Зударийн къоман баскетболан ассоциацехь «Нью-Йорк Либерти» клуб йукъахь, цуо иза хаьржира 2018 шеран ДКъБА драфтан хьалхарчу раундехь итталгӀа лоьмарца. Ловзу ловзар дӀахьо турслочун позицехь. Цул сов иза ловзуш йу австралин «Канберра Кэпиталз» командехь.

## Хьалхара шераш
Нерс Киа йина 1996 шеран 22 февралехь Гамильтон гӀалахь (Онтарио провинци) Нерс Ричардан а, Кэтин а доьзалехь, цуьнан ваша а ву, Дарнелл, йиша а йу, Тамика, ткъа дешна циггахь гӀодаран католикийн сийлахь Мор Томасан ишколехь, цигахь левзира меттигера баскетболан командехь.

## Студентийн карьера

## Профессионалан карьера

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профайл на сайте WNBA.com
* Профайл на сайте wnbl.basketball
* Профайл драфта WNBA 2018 на сайте WNBA.com
* Статистика в WNBA на сайте Basketball-reference.com 
* Студенческая карьера в NCAA на сайте uconnhuskies.com

Категори:Канадин баскетболхой
Категори:Баскетболех ловзаран Канадин гулйина командин ловзархой
Категори:Баскетболхой 2016 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:«Нью-Йорк Либерти» ловзархой
Категори:«Канберра Кэпиталз» ловзархой
Вон, Киа

**Вон Киа** (; йина 1987 шеран 24 январехь Бронксехь, Нью-Йорк, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо, ловзу Зударийн къоман баскетболан ассоциацин «Финикс Меркури» командехь. Хаьржина 2009 шеран ДКъБА драфтехь йукъара борхӀалгӀа лоьмарца «Нью-Йорк Либерти» командо. Ловзу центровойн позицехь.

## Хьалхара шераш
Вон Киа йина 1987 шеран 24 январехь Бронксехь, Нью-Йоркан континентан борохь, Эллингтон Эйжин йоӀ, цуьнан кхин а ворхӀ жимаха ваша ву, дешна сийлахь Михаилан академехь Мидтаунехь, Манхэттен борон цхьаьна кӀоштахь, цигахь ловзура меттигерачу баскетболан командехь.

## Студентийн карьера

## Профессионалан карьера

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профайл на сайте WNBA.com
* Профайл на сайте USA Women's National Team
* Статистика в WNBA на сайте Basketball-reference.com 
* Студенческая карьера в NCAA на сайте scarletknights.com

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:Чехин баскетболхой
Категори:«Нью-Йорк Либерти» ловзархой
Категори:«Вашингтон Мистикс» ловзархой
Категори:ЗБК «Таранто» ловзархой
Категори:ЗБК УСК ловзархой
Категори:ЗБК «Фенербахче» ловзархой
Категори:«Финикс Меркури» ловзархой
Логунова, Анастасия Юрьевна

**Логунова Анастасия Юрьевна** (йина 1990 шеран 20 июлехь) — Россин профессионалан баскетболхо, ловзуш йу «МБА» клубехь.

## Карьера
Анастасия йина 1990 шеран 20 июлехь Москохахь. 2008 шо кхаччалц левзина «Москохан» йукъахь. Цунна йукъахь хилла 2008 шеран Европин кедан финалхо.

«Москох» дӀасахецначул тӀаьхьа дехьайаьлла москохан «Динамо».

2010 шарахь Анастасийс Россин 20 шо кхачанза болчеран гулйина командин йукъахь йаьккхира Европин чемпионат. Цу тӀе иза лерира турниран уггаре мехала ловзархо, йукъайахара символан Европин гулйина командин.

2011/12 шарахь хилира Россин чемпионатан борзанан совгӀатхо «Надеждин» йукъахь.

2012 шарахь дехьайелира «Вологда-Чевакатин» йукъа.

Ткъа 2013 шарахь цунах Казанехь хилира Универсиадан детин совгӀатхо.

2015 шеран майхь бельгин «Касторс Брен» клубе дехьайаларх хаам гучубелира.

2016 шеран февралехь контракт дира «Динамо» (Курск) командица.

## Кхиамаш
* Евролигин чемпион: 2017
* 3х3 баскетболех ловзаран Европин чемпион: 2014 
* Россин чемпионатан детин совгӀатхо: 2017
* Россин чемпионатан борзанан совгӀатхо: 2016

## Хьажоргаш
* Капитаном баскетбольной команды «Вологда-Чеваката» стала Анастасия Логунова
* Профиль на сайте РФБ

Категори:Россин баскетболхой
Категори:ЗБК «Динамо» Москох ловзархой
Категори:БК «Надежда» Оренбург ловзархой
Категори:БК «Вологда-Чеваката» ловзархой
Категори:ЗБК «Касторс Брен» ловзархой
Категори:ЗБК «Динамо» Курск ловзархой
Категори:Баскетболан Россин гулйина командин ловзархой
АгӀада (эвла)

**АгӀада** () — ДегӀастанан ГӀунибан кӀоштара эвла.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:ГӀунибан кӀоштан нах беха меттигаш
Жима Мехьвела

**Жима Мехьвела** (, ) — ДегӀастанан ГӀунибан кӀоштара эвла.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:ГӀунибан кӀоштан нах беха меттигаш
Лойд, Джуэл

**Джуэл Лойд** (; йина 1993 шеран 5 октябрехь, Линкольнвуд, Иллинойс штат, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо, ловзу Зударийн къоман баскетболан ассоциацин «Сиэтл Шторм» клуб йукъахь, иза хаьржина 2015 шеран ДКъБА драфтехь йукъара хьалхарчу лоьмарца. Ловзу ловзар дӀахьо турслочун позицехь. ЗКъБА янле левзира Нотр-Дам университетан студентийн командехь.

## Биографи
Лойд Джуэл деа шарахь левзира Найлз-Уэст (Скоки, Иллинойс) лакхара ишколан баскетболан командин стартан хӀоттамехь, цигахь цуо цхьаьна ловзаран йуккъера барам кхоссара 24,8 очко, 11,9 буьрка хьалха схьаэцара. Йерриг оцу шерашкахь и очкош цуо йехира 3077, гӀо дира шен командин 93 толам баккха, 31 бен ца оьшуш.

Ишкол чекхйаьккхинчул тӀаьхьа Лойд дӀахӀоьттира Нотр-Дам университете. Шен тӀаьххьарчу университетера шарахь, цуо шозза тӀехьий-хьалхий шен командин NCAA чемпионатан финале йала гӀо динчул тӀаьхьа, Лойд хилира уггаре дика студентийн ловзархо зударшна йукъахь ESPN версица. Нотр-Дамехь ловзучу хенахь кхоьссира 1909 очко, иза пхеалгӀа жамӀ ду дешаран меттиган исторехь.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Notre Dame bio
* Jewell Loyd profile
* Jewell Loyd WNBA Stats 

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:Баскетболех ловзаран дуьненан чемпионаш
Категори:«Сиэтл Шторм» ловзархой
Категори:ЗБК «Галатасарай» ловзархой
Категори:БК «Авенида» ловзархой