Турсоби

**Турсоби** () — дукхашерийн бецийн орамат; Ниттийн доьзалера  тайпана кеп.

Лелайо декоративан хаза куьу орамат санна.

## Ботаникан сурт

Орам дукхашерийн, тӀеда, боца, охьане.

ГӀад нисса лаьтта, локхалла 30—60 (100) см, кӀеззиг чо болуш.

ГӀаш дуьхь-дуьхьал, гӀен гӀошмаш йолуш, дехуо-хӀоакепара, аьрта, бух тӀехь догкепара, хебаршка ихна, шинне а агӀора шога чо биллина; Орамашна уллера гӀаш чӀогӀа еха, юккъернаш алсама йоца гӀожмаш йолуш, лакхарнаш — хевшина довла дохкуш ду.

Зезаг доккха, харц, сте-боьрша, йиз бухара, лакхарчу гӀашшан чоьта хевшина; зазабухенаш хӀоакепара, ира, цӀоцкъамкепара, кедалге терра еха. Кедалг южуш йац, нисса ю, горгалин кепара; пхиъ терра церг йолуш, боца чо болуш; кедалган цергаш кхоъ са болуш, тубанал шозза йоца. Заза дужу, сирла-цӀие, наггахь кӀайн а, шиъ балда долуш, арахьа дукхачу меттигехь биллина чо болуш; зазан турба кедалгал еха ю, гӀеххьа сеттина, чоьхьахь чон хӀоз боцуш; лакхара балда озийна-хӀоакепара, дийна я боьххьехь херо йолуш, чухьовзийна, юьхьанца нисса лаьтта, цул тӀаьхьа дӀахьовзийна; лахара балда кхоъ лара долуш, охьатаӀийна, алсама шуьйра, гоьрга, юккъерачу ларанца. Дургалш диъ ду, лакхарчу балдан юккъе а ца кхочу; дургалан хьесий дуткъа ду, лахарчу декъехь тӀелетта зазан турбан, лакхахь паргӀата, дуьсу дуьх-дуьхьал заза даьккхинчул тӀаьхьа а; дургалгаш шиъ бен болуш, дуьх-дуьхьал аьлчи санна дургалгийн бенаш долуш. Йиз биъ бен болуш ю, эчигкепарчу экъан тӀе хиъна йиъ ларан лакхара чӀенигца; бӀогӀамалг хьасанкепара бу, дургале терра беха а болуш, чеккхе ю къаьстина шина цӀузамца. Заза долу июнь чеккхенгара сентябрь кхаччалц.

ХӀу декъа, лаьтта диъ дахдина, кхоъ са болу, арахьа таьӀна, шера боьра цхьаъ хӀу долу кедалган бух тӀехиинчу бӀарех. ХӀу кхуьу июлехь — октябрехь.

## Яьржа а, кхуьу а меттигаш
Турсоби кхуьу ерриг аьлчи санна Европехь, дика кхуьу Европин Россехь, Кавказехь, Малхбуза Сибрехахь, Уралехь.

Хуьлу бекъачу а, тӀуьначу а бай тӀехь, айаеллачу меттигашкахь, коьллашна юкъахь, ирзуш тӀехь, хьаннашна йистехь.

## Бахамехь иэшар а, лелор а
Турсоби дарбанан Ӏалашон лелайо заза доккхучу хенахь гул а йой, якъийнарг. Якъийна бецан ю гӀуо кхагар хьожа а, къаьхьа, гӀеххьа «тийсалуш» чам. Хьалха лелабора орам а.

Турсоби бецан хьал: къаьхьа а, дабагӀа ден а хӀуманаш.

Фармацевтин препарат: вайн махкахь официалан йоцу буц — Herba Betonicae.

Дарбанехь лелор. Ӏилманан медицино турсоби буц йитина яьлла; иза аьтта xIyp бина  йовхаршна лела йо наггахь. Халкъан медицинехь турсоби лелайо чорпашкахь садаӀаран некъаш дукъделчи, ткъа иштта antarthriticum цамгарна. Орам лелабора хьалха Ӏаьттаваран а, чоьна даран а гӀирс санна.

Орамат дукха хенара лелош ю халкъан медицинехь цӀий сацоран, катаралан а, гипотензиван а гӀирс санна; Гомеопатихь лелайо са лецарехь.

Моз долу орамат.

ХӀушца хьена даьтта ду.

«Бецаца» тӀаргӀа боьра- зайтдаьттан  басе басар банло.

Екъачу ораматан хӀур лелайо дехкашна дуьхьал.

## Таксономин хьал
### Синонимаш
*[[The Plant List]]* хаамашца 2013 шарахь, синонимикан юкъадогӀу тайпанаш:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , nom. illeg.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , nom. illeg.
* 
* 
* , nom. illeg.
* 
* 
* 
* , nom. illeg.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

## Хьажоргаш
* 
* 

Категори:Нитташ
Категори:Евразера ораматаш
Категори:Байн ораматаш
Категори:Хьаннийн бецан ораматаш