Брежнев, Леонид Ильич

**Бре́жнев Леони́д Ильи́ч ** (, по другим данным, , , , Россин импери — 1982 шеран 10 ноябрь, Заречье, Одинцовн кӀошт, Москохан область, РСФСР, ССРС) — советийн пачхьалкхан а, партин а гӀуллакххо, ССКП лакхара куьйгаллера даржехь лаьттина 18 шарахь (1964 шерера 1982 шарахь ша валлалц). Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъахо, 1945 шеран  24 июнан ЦӀен майданера Толаман парадан декъахо (4-гӀа Украинин фронтан вовшахтоьхна полкан замполит).

1960—1964 а, 1977—1982 а шерашкахь ССРС Лакхара Кхеташонан Президиуман председатель. 1964—1966 шерашкахь ССКП ЦК хьалхара секретарь. 1966 - 1982 шерашкахь ССКП ЦК инарлин секретарь. 1964 – 1966 шерашкахь РСФСР ССКП ЦК бюрон председатель.

Днепропетровскан областан тӀера ССРС Лакхара Кхеташонан Кхеташонан Союзан (3-гӀа кхайкхам, 1950—1954), Кхазакхийн ССР (4-гӀа кхайкхам, 1954—1958), Куйбышевн областан (5-гӀа кхайкхам, 1958—1962), Москохан (6—10-гӀа кхайкхамаш, 1962—1982) депутат. 1974—1977 шерашкахь — ССРС Лакхара Кхеташонан Президиума декъахо. Советийн Союзан мудир (1976). ССРС журналистийн бертан а, ССРС йаздархойн бертан декъахо.

Социалистийн КъинхьегаманТурпалхо (1961), доьазза Советийн Союзан Турпалхо (1966, 1976, 1978, 1981), Ленинан бархӀ орденан кавалер. Лауреат Дуьненайукъара Ленинан «Къаьмнашна йукъара машар чӀагӀбарна» совгӀатан (1973) а, Ленинан литературера совгӀатан (1979) а лауреат. 1978 шарахь совгӀат дина «Толам» орденца (1989 шарахь и совгӀат орденан статутан дуьхьала хиларна дӀадаьккхина  ССРС Лакхара Кхеташонан Председатело М. С. Горбачёвс омар кӀела куьг йаздина). Йерриг Брежневн хилла 117 советийн а, кхечу мехкийн а пачхьалкхан совгӀат.

## Биографи

### Хьалхара шераш Каменскехь

Брежнев Леонид Ильич вина 1906 шеран 19 декабрехь Россин империн Екатеринославан губернера Каменски эвлахь (хӀинца Украинин Днепропетровскан областера иштта цӀе йолу гӀала) шайн дайшкара дуьйна белхало хиллачу Брежнев Илья Яковлевичан (1878—1937) а, Мазалова Наталья Денисовнин а доьзалехь (1886—1975).

Ден схьавалар ду Курскан областера Брежнево эвлара, Леонидан ненахой — Енакиевора бу. Брежневн да металлургин заводехь техникин белхало — «фабрикатор» вара. Ваша — Брежнев Яков Ильич (1912—1993). Йиша — Брежнева Вера Ильинична (1910—1997).

Тайп-тайпана официалан кехаташкахь, царна йукъахь паспорт а, Л. И. Брежневс къам гойтура великоросаш йа украинхо или русский. Шен мемуарашкахь Брежневс йаздина, вина Курскан губернера Стрелецки уездан Брежнево эвлахь белхалочун доьзаллехь, оьрсех схьаваьлла: «Иштта, оьрсийн къомах ву, схьавалар — бух тӀера пролетарий, когаметта волу металлург».

1915 шарахь дӀаийцира Каменски шахьрара классикин гимназе (1918 шарахь цунах хилира Йукъара къинхьегаман ишкол), иза чекхйаьккхира 1921 шарахь.

1921 шарахь дуьйна болх бира Курскан даьтта доккху заводехь белхалочун даржехь, 1923 шарахь велира комсомоле (№ 3297).

### Латта нисдийриг болх (Курск, Белорусси, Урал)

1923—1927 шерашкахь дешна Курскехь землеустроительном-мелиоративном техникуме. 3-гӀа разрядан латтадустург квалификаци йаьккхина, латтадустург-латтанисдийриг болх бира: масех баттахь Курскан губернин Грайворонски уездера Краснояружски волостан Теребрено эвлахь  (хӀинца  Белгородан областан Краснояружски кӀошт), цул тӀаьхьа Белоруссийн ССР Оршин гуонан  Кохановски кӀоштара (хӀинца Белоруссин Витебскан областан, Толочински кӀоштара, Богдановка эвла).

1927 шарахь зуда йалийра – Денисова Виктория.

1928 шеран мартехь Брежнев Урале дехьаваьккхира, цигахь латтанисдийриг, кӀоштан лаьттан декъан куьйгалхо, Уралан областан Бисертан райисполкоман председателан гӀовс  (1929—1930) белхаш бира. 1930 шеран 13 февралехь хӀоттийра Свердловскан гуонан лаьттан урхаллин декъан куьйгалхо (гуонлу)я.

1929 шеран 9 октябрехь 2 шеран стажца ийцира ЙКП(б) декъахочун кандидат.

### Днепродзержинск. Байкалдехье. Днепропетровск
1930 шеран сентябрехь Уралера дӀа а вахана Москохан машенашйаран институте деша хӀоьттира, ткъа 1931 шеран сентябрехь дехьавелира Каменскан металлургин Арсеничевн цӀарах институтан суьйренан факультете (белхфак). Доьшучу хенахь болх беш вара Днепран металлургин Ф. Э. Дзержинскийн цӀарах заводехь слесаран даржехь.

1931 шеран 24 октябрехь дуьйна ЙКП(б) декъахо.

1935 шеран 5 майхь диплом делира «инженер-йовхоницкъахо» говзаллица.

1935 шеран октябрехь дуьйна Генарамалхбален махкахь БАЦӀЭхь гӀуллакхехь вара: Байкалдехьен тӀеман гуонера бронетанкийн ишколан танкийн ротин курсант а, политкуьйгалхо а (Чита гӀалин 15 км къилба-малхбалера Песчанка (Чита-II) посёлок). Дийшира ЦӀен Эскаран моторизацин а, механизацин а курсашкахь, уьш чекхйаьхча дуьххьарлера эпсаран цӀе  йелира — лейтенант. 1982 шарахь, Л. И. Брежнев веллачул тӀаьхьа, цуьнан цӀе йелира Песчанскан танкийн дешаран полканна.

### Документалан фильмаш
* Гуттаренна а иэс, 1975. Сценарийн режиссёр а, автор а Фирсова Д.. Операторш: ДФЦС операторш, диктор: Хлебников А.http://www.net-film.ru/found-page-1/?search=qЛеселидзе#
* Кармен Романан документалан фильм «Сийлахь-Боккха Даймехкан», америкехь и фильм гайтина «Ца бевза тӀом» цӀе йолуш (эпизодаш).
* «Новороссийск Турпалхо-шахьар» (1974). Операторш: Аккуратов Е., Микоша В., Леонгардт Ю.

## Документаш

Файл:Brezhnev LI ListKadr 1942.jpg|1942 шеран 25 октябрера Брежнев Л. И. кадрийн чот лело долара кехат
Файл:Brezhnev LI OrKrZn NagrList 1942.jpg|Брежнев Л. И. 1942 шеран 27 мартехь ЦӀен Седин орденца совгӀат дина СовгӀатан кехат 
Файл:Brezhnev LI OrOtVo NagrList 1943.jpg|Брежнев Л. И. 1943 шеран 18 сентябрехь Даймехкан тӀеман I тӀегӀанан орденца совгӀат дина СовгӀатан кехат 
Файл:Brezhnev LI Pasport 1947.jpg|Л. И. Брежневн 1947 шеран паспорт
Файл:Брежнев Леонид Ильич, партийный билет.png|Л. И. Брежневн 1973 шеран Партин билет 


## Хьажа кхин а
* Брежневн автомобилийн коллекци

## Билгалдахарш
;Комментареш

;Хьосташ

## Литература
* 
* Брежнев Леонид Ильич // *[[Иванян, Эдуард Александрович|Иванян Э. А.]]* Энциклопедия российско-американских отношений. XVIII—XX века. — Москва: Международные отношения, 2001. — 696 с. — ISBN 5-7133-1045-0.
* 
* 
* *[[Млечин, Леонид Михайлович|Млечин Л. М.]]* Брежнев. М.: Молодая гвардия, 2008. — 624 c., ил. (серия «Жизнь замечательных людей»). ISBN 978-5-235-03114-2
* 
* 
* 
* 

; Кхечу мехкийн меттанашкахь
* 
* 
* 

## Хьажоргаш

* Брежнев Леонид Ильич. Собрание сочинений 
* Доклады, выступления, собрания сочинений на сайте Biblus 
* Кинохроника с Леонидом Брежневым — Архив кинохроники и документальных фильмов Net-Film
* ССРС ТВ Л. И. Брежнев на портале кхеташоского телевидения
* Виртуальная историко-документальная выставка «Брежнев. К 109-летию со дня рождения» 
* Некоторые аудиозаписи речей Брежнева
* *Кавун М.* «Леонид Брежнев: Карьера и жизнь генсека» (в 3-х частях) https://web.archive.org/web/20100502062550/http://www.realnest.com.ua/information/articles/444-https://web.archive.org/web/20070927082155/http://www.realnest.com.ua/information/articles/448-https://web.archive.org/web/20070927082145/http://www.realnest.com.ua/information/articles/452
* Семейные фотографии Брежнева на сайте Мусаэльяна 
* «Покушение на Брежнева» Фильм Алексея Пивоварова (НТВ) из серии «Дело тёмное»
* Российские историки готовят к печати дневники Брежнева *[[РИА Новости]]*, 18 декабря 2012
* «Пробовал говорить в зале Кремля»: дневник Брежнева 

*
Категори:ССКП ЦК инарлин секретараш
Категори:ССКП ЦК хьалхара секретараш
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Президиуман Председателаш
Категори:ССКП ЦК Политбюрон декъахо
Категори:Сийлахь боккха Даймехкан тӀеман политбелхалой
Категори:Толаман Парадан декъашхой
Категори:Советийн Союзан доьазза Турпалхой
Категори:Маркс Карлан орденан кавалераш
Категори:Дуьненан Дешин Жолио-Кюри Фредерикан цӀарах мидалан лауреаташ
Категори:ССРС Пачхьалкхан хӀостан дешин сурт долу сийлахь герз делларш
Категори:XX бӀешеран оьрсийн йаздархой
Категори:ССРС мемуархой
Категори:Днепран сийлахь гражданаш
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан 3-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан 4-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан 5-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан 6-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан 7-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан 8-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан 9-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан 10-гӀа кхайкхаман депутаташ
Категори:РСФСР гуонашкара ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан депутаташ
Категори:Украинин гуонашкара ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан депутаташ
Категори:Кхазакхстанан гуонашкара ССРС Лакхара Кхеташонан Союзан Кхеташонан депутаташ
Категори:Адамаш:1-ра Украинин фронт
Категори:Бургасан сийлахь гражданаш
Категори:РСФСР 5-гӀа кхайкхаман Лакхара Кхеташонан депутаташ
Категори:РСФСР Лакхара Кхеташонан 6-гӀа гуламан депутаташ
Категори:РСФСР Лакхара Кхеташонан 7-гӀа гуламан депутаташ
Категори:РСФСР Лакхара Кхеташонан 8-гӀа гуламан депутаташ
Категори:РСФСР Лакхара Кхеташонан 9-гӀа гуламан депутаташ
Категори:РСФСР 10-гӀа кхайкхаман Лакхара Кхеташонан депутаташ
Категори:ССКП XIX гуламан векалш
Категори:ССКП XX гуламан векалш
Категори:ССКП XXI гуламан векалш
Категори:ССКП XXII гуламан векалш
Категори:ССКП XXIII гуламан векалш
Категори:ССКП XXIV гуламан векалш
Категори:ССКП XXV гуламан векалш
Категори:ССКП XXVI гуламан векалш
Категори:Бригадин комиссараш
Категори:РСФСР ССКП ЦК бюрон декъашхо
Категори:ДӀабоьхкинарш Кремлан пенан уллера некрополехь
Категори:Бакохан сийлахь гражданаш
Категори:Кхазакхийн ССР Лакхара Кхеташонан 3-гӀа гуламан депутаташ
Категори:Кхазакхийн ССР Лакхара Кхеташонан 4-гӀа гуламан депутаташ
Категори:Украинийн ССР гӀалийн кхеташонан депутаташ
Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан Президиуман 9-гӀа гуламан декъахой
Категори:Автомобилийн коллекционераш
Категори:Стара-Загорин сийлахь гражданаш
Категори:Пловдиван сийлахь гражданаш