Анжи

**«Анжи́»** — Россин ХӀинжа-ГӀалара футболан клуб. Кхоьллина 1991 шеран 12 майхь. 2012/13 Россин чемпионатан борзанан совгӀатхо, Россин Кедан 2000/01 а, 2012/2013 а финалист. Россин чемпионатан цӀера матчаш ловзайо Каспийскехь «Анжи-Арена» стадион тӀаьхь. 2019/2020 шарахь ловзуш йу ПФЛ хьалхеяккхарехь *(«Къилба» зона)*.

## Истори
Футболан клуб «Анжи» кхоьллира 1991 шарахь «Дагнефтепродукт» цхьаьнакхетараллин директоро Магомедов Мохьмад-Султана а, ХӀинжа-ГӀалан берийн футболан ишколан директоро Маркаров Александра. Ша «Анжи» дош — шира гӀумкийн хӀинца ХӀинжа-ГӀала йолчу меттиган цӀе ю.

Дуьххьарчу шарахь «Анжи» командо йаьккхира ДегӀастанан чемпионат, цуьнца Профессионалийн футболан лигехь ловза бакъо йаьккхира. Профессионалийн тӀегӀанера дуьххьарчу шарахь клубо 5-гӀа меттиг йаьккхира шен дивизионехь, ткъа шолгӀачу шарахь, турнир схьайаьккхира. Амма ерриг Россин хьалхеяккхарехь хилла хийцамаш бахьнехь хӀинжа-гӀалахой бисира шолгӀачу дивизионехь. Кхин а кхо шо дийзира «Анжин», Россин футболан системехь цхьа тӀегӀа хьалаяла. Иза хилира Малофеев Эдуард куьйгаллехь волуш, иза волавелира клубан тренировкаш ян 1996 шарахь, оццу шарахь цуо иза хьалайаьккхина Россин хьалхеяккхаран хьалхарчу лиге.

Шо хьалха «Анжин» цӀе 1995/96 шеран Россин Кедан 1/16 тӀегӀанехь гӀараелира. Иза левзира ловзуш йолчу Россин чемпионца — «Аланица», «Анжис» иза турнирера аракхоьссира, тӀетоьхначу хенахь 2:1 жамӀ долуш тола а тоьлла. Кхин цхьа раунд дехьайаьлла, «Анжи» 1/4 тӀегӀанехь ийшира москохан «Динамол».

### Хьалхара дивизион 1996—1999

1996 а, 1997 а шерашкахь хӀинжа-гӀалахой таблицан юккъехь чекхдехира, 13-гӀа а, 12-гӀа а меттигаш ехира. 1999 шарахь клубан президент хаьржира Хизри Шихсаидов, ДегӀастанан республикин правительствлон председатель. Клубе кхайкхира гӀараваьлла ДегӀастанан тренер Гаджиев Хьаьжи, цунна хьалха лакхарчу дивизионе хьалаяккха Ӏалашо хӀоттийра. Гаджиевс ерриг команда карлайаьккхира, кхайкхира кӀезиг бевза, кхечарна ца мегна ловзархой. Оцу 1999 шарахь, 1-ра меттиг йаьккхира хьалхарчу Россин дивизионехь, «Анжис» бакъо йаьккхира лакхарчу тӀегӀане хьалаяла. 1999 шеран 3 июлехь ХӀинжа-ГӀалахь автомобилан бохамехь кхелхира клубан исторехь уггаре дика бомбардир Гасанбеков ИбрахӀим. Оцу шеран толам ловзархоша цунна сийнна лерина хилийтира, ткъа клубо, шен рогӀехь, гуттаренна а чӀагӀйира 11-гӀа лоьмар ловзархочунна.

### Лакхара дивизион 2000—2002
;Карара дӀадахна борза
Гаджиев Хьаьжин коьртехь командо шайн стадионехь дика ловзар гайтира — цкъа бен ца ийшира уьш цӀахь хьалхарчу шеран мехкан чемпионан дуьхьала — москохан «Спартакан». ТӀаьххьарчул хьалхарчу турехь «Анжи» йара кхоалгӀачу меттигехь, чемпионатан борзанан мидалш къовсуш тӀаьххьарчу матчехь команда ловза езара дуьхьарчу конкурентца — москохан «Торпедоца». ХӀинжа-гӀалахошна тоьара ничья, тӀаьххьарчу минотехь табло тӀаьхь йогура 1:1 чот, амма арбитро куьйга ловзарна пенальти хӀоттийра.. Пенальти чутуьйхира, клубо йаьккхира 4-гӀа меттиг, цуо ловза таро елира УЕФАн Кедехь. Амма кхузахь клубан аьтту ца белира. «Рейнджерсан» куьйгалла реза ца хилира ХӀинжа-ГӀалахь ловза, тӀаккха УЕФАс оцу хьолехь лецира шотландин клубан агӀо. ЖамӀ хилира шинна меттана цхьа матч — нейтралан арахь Варшавехь. Оцу матчехь куьйгаллехь Маркаров Александр волу «Анжи» ийшира чот 0:1 йолуш, ловзар чекхдолуш буьрка чу а тохийтина.

;Россин Кедан финал
2001 шо клубан чӀогӀа хала хилира. Чемпионатехь гӀуллакхаш дика дӀа ца додара, шо доьдуш команда йитира Гаджиева, иза цхьаьна ханна хийцира Маркаров Александра, ткъа шо чекхдаьккхира украинийн говзанчо Ткаченко Леонида. Оцу шарахь бохам хилира «Анжин» матчехь. 18 августехь хӀинжа-гӀалахоша тӀеоьцура ЦСКА, шолгӀачу декъехь, 75-гӀа минотехь, корташ вовшех кхийтира «Анжин» тӀелатархочун Будунов Будунан а, ЦСКАн голкиперан Перхун Сергейн а. ДегӀастанан командан ловзархочун коьртан хье меттих баьккхина, шо чекхдаллалц йукъара ваьккхира, гӀеххьа иэс дӀа а йаьлла. Эскархойн кевнахо чӀогӀа корта лазийна республикин дарбан цӀийне кхачийра, тӀаьхьа Москоха дӀавигира, 28 августехь, сам ца волуш, кхелхира. Оцу бохамаша боккха Ӏаткъам бира ловзархошна, жамӀ Россин чемпионатехь 13-гӀа меттиг бен ца хилира.

2001 шеран 20 июнехь хилира Россин Кедан финал, «Анжи» левзира москохан «Локомотивца». 90-гӀа  минотехь хӀинжа-гӀалахойн капитана Сирхаев Нарвика хьалха йаьккхира команда. 94-гӀа минотехь Джанашия Зазас меттахӀоттийра чот. ТӀетоьхначу хенахь командаш голаш ца туьйхира, пенальтин серехь чӀогӀа хилира москоххой — 4:3.

;РФПЛ йукъара аракхоссар
2002 шарахь командо тӀаьхьарчул хьалхара 15-гӀа меттиг йаьккхира, хьалхарчу дивизионе охьаелира, цу шарахь командехь болх бира кхаа коьрта тренеро (Ткаченко, Маркевич, Гаджиев).

### Хьалхара дивизион 2003—2009

ТӀаьхьара 7 шо «Анжис» даьккхира хьалхарчу дивизионехь. ХӀора шарахь аьлча санна клубан хьалха Ӏалашо хӀоттайора тӀегӀанехь хьалаялар, амма церан кхиамийн максимум, — 6-гӀа меттиг. Россин Кедехь клуб иштта башха аьтто болуш ца левзира, йуьхьанцара тӀегӀанашкахь йукъара йолуш. Команда хьалхарчу дивизионе охьайаьллачул тӀаьхьарчу шарахь бен команда ца кхечира ахфиналан тӀегӀане, цигахь иза цӀахь ийшира «Ростовл» — 0:1. Аьтту ца хилира клубан тренераш хийцарх, оцу хенахь командица болх бан кхиира 9 тренер. 2007 шарахь «Анжин» карийра кхаа шере вахвелла тренер. Иза вара къуона говзанча, клубан хилла футболист Тетрадзе Омари, цуо ша лорура Гаджиев Хьаьжис Ӏамийна. Цуьнан куьйгаллийца «Анжи» туьйлира 2009 шеран хьалхарчу дивизионан хьалхеяккхарехь, ворхӀ шо даьллачул тӀаьхьа бакъо йаьккхира премьер-лигехь дакъа лаца.

#### Дешийн некъ
2010 шеран Россин чемпионатехь дакъа лаца команда кечйира Тетрадзе Омарис, амма хьалхара турехь «Анжи» команда ничья йира 0:0 чоьтаца «Спартак-Нальчикца», тренер цӀеххьана дӀавелира шеен лаамца даржера. Ишттачу хьоле нисъелча, клубо кхайкхира Гаджиев Хьаьжи. Масех матчехь, формалан меттигаш а, кехаташ кечдеш а, командан куьйгалла дира цуьнан хила ловзархочо Акаев Арсена. 6 турехь бен командин официалан куьйгалхо ца хилира Гаджиев. Шо нисделира командан хала, коьрта бахьна дара шина шеран йукъахь нийса ца хӀоттийна клубан хӀоттам. Шеран юккъехь, лазийра «Анжин» атакера коьрта Ӏалашо Голенда Ян, команда йисира тӀелатархой боцуш. ГӀуллакх делира, еххачу хенахь атакехь къуона турсло Гаджибеков Ӏали ловза везачу хьоле. Оцу гӀуллакхаша аьтту ца бира дика ловзарна, команда дерриг шо аьлча санна лаьттира цӀоганехь. Амма тӀаьхьарчу турашкахь аьттонца ловзар бахьнехь, «Анжин» таро хилира шеран жамӀашца хьалаяла дебютантан гӀуо йоцучу 11-гӀа меттиге.

2011 январехь лаьзгех ваьлла волу Россин миллиардера Керимов Сулеймана ийцира «Анжи», тӀаьхьуо гучуделира, 17 январехь ДегӀастанан президента Магомедов Мохьмадсалам Керимовца цхьаьнакхийтира, цунна маьхаза дӀаелла хиллера 100 % клубан акцеш, царна йукъахь хьалха хиллачу клубан долахочун Яковлев Игоран 50 % акцеш а, цуо финансашца гӀолоцург. ХӀора шарахь командан тренерийн, футболистийн алапашна а, ткъа иштта клубан керла футболисташ эца а Керимовс харж йора 30 - 50 миллион доллар, кхин а миллиардеран план йара хӀинжа-гӀалахойн инфраструктуран дохка 200 миллион сов доллар, цунах дукхах долу ахча гӀура дара 50 эзар стаг чухоьа керла стадион ян, иза хила езаш йара УЕФАн бехкамашца йогӀуш.

2011 шеран 16 февралехь Ӏаьнан трансферан хенахь, клубо кхайкхийра 2002 шеран дуьненан чемпионца 37 шо долу бразилхочуьнца Роберто Карлосца контракт дар. 27 февралехь клубо контракт дира дӀадаьллачу шеран Бразилин чемпионатан уггаре дика тӀетовжаран ахтурслоца Жусилей да Силвица. 1 мартехь клубо ийцира «Краснодарегара» ДегӀастанан футболо кхиийна, «Терекан» хилла капитан Лахиялов Шамиль. Кхин а ийцира Бразилин гулйина командан тӀелатархо Диего Тарделли, ткъа трансферан хан чекхйолуш, 10 мартехь, клубо ийцира бельгийн «Андерлехтера» мароккахо Буссуфа Мубарик.

Аьхкенан трансферан хан йолалуш клубо контракт дира ПСВ ахтурслоца Джуджак Балажца. 2011 шеран аьхка ХӀинжа-ГӀалан клубах кхийтира Россин гулйина командан ловзархо Жирков Юрий, иза сехьавелира Лондонера «Челсин» йукъара, ткъа 23 августехь клубо хаам бира «Интеран» тӀелатархо ЭтоӀо Самюэль сехьаваларх барт барах. Трансферан хенан тӀаьххьарчу деношкахь клубо кхайкхийра Москохан «Динамора» эцна Россин гулйина командан голкипер Габулов Владимир сехьаваларех, ткъа кӀеззиг хан йаьлча кхайкхийра Помазан Евгений сехьавалар. Трансферан хенан тӀаьххьара де чекхдолуш «Анжин» сайтехь хаам хилира Карсела-Гонсалес Маьхьди сехьавалар. Иштта тӀаьхьарчу миноташкахь клубо ийцира Конгон гулйина командан турсло Кристофер Самба.

2012 шеран февралехь «Анжис» контракт дира Хиддинк Гусца, иза хилира коьрта клубан тренер.

;2012/13

2012 шеран сентябрехь «Анжис» контракт дира Францин гулйина командан ахтурслоца Лассана Диарраца а, Пермера «Амкаран» тӀелатархочуьнца Бурмистров Никитица а. 2012/13 шеран Россин чемпионатан хьалхара дакъа «Анжис» чекхдаьккхира шолгӀа меттигехь, Европин Лиган плей-офф тӀегӀане а, Россин Кедан 1/4 тӀегӀане а елира.

2013 шеран январехь «Анжи» сехьавелира Москохан «Локомотиван» турсло Ещенко Андрей. Европера трансферан шеран тӀаьххьарчу дийнахь «Анжира» ингалсан «Куинз Парк Рейнджерс» йукъа вахара юккъера турсло Кристофер Самба. Самба ингалсан клубе дехьавала реза хиларан коьрта бахьна дара, доьзалан хьал. Самба хийца Испанин «Севильяра» сихонца аренде ийцира, хьалха Россехь левзина волу, Эмир Спахич. 2012/13 шеран Европин Лигехь «Анжи» кхечира 1/8 тӀегӀане, цигахь ийшира «Ньюкасл Юнайтед».

Россин чемпионатан бӀаьстенан тӀегӀа клубо йолийра аьттонза. Цара 4 матчехь 2 очка йаьккхира, «Анжис» шолгӀа меттиг битира «Зенитан», хьал хӀоьттира еврокедийн зоне кхача а ца тарлуче. Дисинчу 7 ловзарехь 10 очко йаьккхина, чемпионат чекхъяла цхьа тур юьсуш «Анжис», дуьххьара шеен исторехь, ехира Россин чемпионатан борзанан мидалш.

1 июнехь «Анжи» ийшира Россин Кедан финалехь, матч дӀайаьлча туху пенальтийн серехь, ЦСКА командал.

;2013/14

2012/13 шо чекхдаьллачул тӀаьхьа куьйгалхошна хьалха хӀоьттира коьрта тренер лахаран Ӏалашо.  Хиддинк Гусан контракт чекхдолуш дара 2013 шеран аьхка. МХГӀ дуьйцура, урхаллин посте хаьржина Перейра Витор («Портун» экс-тренер), Манчини Роберто («Манчестер Ситин» экс-тренер), Хайнкес Юпп («Баварин» экс-тренер), Адвокат Дик (ПСВ экс-тренер). 11 июнехь Анжис барт бира Хиддинкца кхин а цхьаьна шеран контракт дахдан. Тренерийн штабера дӀабахара Роберто Карлос, Туркойчоьнан «Сивасспоран» коьрта тренер хӀоьттина волу, Гордеев Андрей, ткъа иштта Арно Филипс а, Чима Онеке а, цаьрга ца бан белира бан ма беза 2012/13 Россин чемпионатан бӀаьстенан тӀегӀан функционалан кечам бан. Церан метана клубе баьхкира Меленстеен Рене (Фергюсон Алексан «Манчестер Юнайтедехь» гӀоьнча хила волу), массажист-терапевт Денни Флиттер (Йоккха Британи, «Арсенал» Лондон), физиотерапевт Доминик Роган (Йоккха Британи, «Эвертон»), физикин кечаман тренер Эдуардо Парра Гарсия (Испани, «Интер» Милан, «Ливерпуль»), спортан Ӏилманера говзанча Уорд Дирикс (Бельги, «Гент»), массажист-терапевт Уильям Стори (Йоккха Британи, «Вест Хэм»), физикин кечаман тренер Брэм Суиннинен (Бельги, БК «Химки»). Спортан директоран даржехь волу Биджиев Хьасанби, Мёленстен Ренеца цхьаьна декхарийлахь бара тренировкин процесс дӀаяхьа.

Йолаеллачу трансферан хенахь клубан хьалхара иэцар хилира «Кубанан» ахтурсло А. Ионов. 16 июнехь хиира, 2013 шеран февралехь испанин «Севильягара» аренде иэцна Спахичца «Анжи», контракт дахдан ца гӀертар. Ши футболист (Помазан а, Сердеров а) дӀавелира «Уралан» аренде. Июнан юккъехь «Анжин» йукъабаьхкира Нижни Новгородера «Волган» йукъара голкипер М. Кержаков а, «Зенит» йитина ахтурсло И. Денисов а. Денисовн трансфер язъелира «Анжин» 15 млн еврон, 3 шарахь декъна дӀалур долуш. Денисовн алапа шарахь 5,5 млн евро хила дезара, иза масех эзар евро сов дара «Зенитан» тӀелатархочун Халкан алапал. «Анжин» йисттера турсло К. Агаларов дехьавелира ФК «Ростов», ткъа тӀелатархо Бурмистров висира «Амкарехь» арендехь. 2 июлехь кхайкхийра, шо долалуш клуб дӀатесна Самба «Анжи» йухаверзар, ткъа кхо де даьлча кхайкхийра А. Кокорин сехьавалар. Трансферан мах хадийра 19 млн евро, ткъа ловзархочун алапа хила дезара шарахь 4 млн евро гергга.

Шо долалуш командан лазаретехь вара Ю. Жирков, А. Ещенко, А. Логашов. ТӀаьхьарниг волийра тренировкаш ян ерриг тобанца, Жирков могӀаре ван везаш вара сентябрехь, ткъа Ещенко — керлачу шеран герга.

Июнь чекхболуш хиира, УЕФАн комиссис дихкира «Анжин» Европин Лиган цӀера матчаш ДегӀастанан а, Къилбаседа Кавказан а махкахь ловзо. «Анжин» куьйгалло сацам бира еврокедан цӀера матчаш Раменскехь ловза. Клубан хьовсархоша европин клубийн фанаташка УЕФАн сацамна дуьхьала гӀолацар дийхира, цӀера матчаш ДегӀастахь ловзаяйта аьлла.

2013/14 шеран хьалхарчу турехь «Анжи» цӀахь цхьаьнакхийтира москохан «Локомотивца». ТӀаьххьарчу миноташкахь чот 2:2 йолуш командан капитана ЭтоӀога пенальти чу ца тохаелира. Матчехь лазийра гол а тоьхна, пенальти а йаьккхина Л. Траоре. ШолгӀачу туран матч москохан «Динамон» дуьхьала харцонца хилира. Хьалха, ловзаран 32-гӀа минотехь «Динамон» турсло Гранат шозза куьйгаца левзира гӀуданан майданахь, амма суьдхочо Карасёвс пенальти ца хӀоттийра. Минот йаьлча йукъара араваьккхира хӀинжа-гӀалахойн турсло Эвертон кхераме атака сацаярна, ткъа тӀаьххьарчу секундашкахь Карсела-Гонсалес куьйгаца ловзарна пенальти хӀоттийра. Реза воцу Хиддинк пенальти хӀоттийначул тӀаьхьа коьрта суьдхон агӀора вахара, ша сацо гӀерта резерван арбитр Р. Чернов дӀа а тоттуш, иза бахьнехь цунна елира ялх матчан дисквалификаци. Матч чекхъелира динамохойн толамца чот 2:1 йолуш. Кхо де даьлча Хиддинк кхайкхийра ша болх битар, коьрта тренеран декхарш кхочуш дан хӀоттийра цуьнан гӀоьнча Р. Мёленстен. 28 июлехь «Анжис» ничья йира «Крылья Советовца».

1 августехь хӀинжа-гӀалахой «Анжи-Аренехь» цхьаьнакхийтира ФК «Ростовца». Ростовхоша толам баьккхира минимум чоьтаца. «Ростовца» ловзучу хенахь хаам баьржира, чуеллачу заявкехь лазор бахьнехь вац «Анжин» ахтурсло И. Денисов, цунна ца карийра легионерашца бийца йукъара мотт, клубера дӀаваха герга ву аьлла. Клубан куьйгалхоша сихха хаам бира, Денисов хӀинца а «Анжин» ловзу футболист ву, ткъа иза ца хилар доьзна ду лазорца. Денисовн шеен клубахошца долчу дар-дацарех тайп-тайпана хаамаш бара. Цхьаьна хьосташ чӀагӀдора,  Денисовс бехке бина легионераш, уьш баьхкина ахчан дуьхьа, ткъа ша — титулаш яха веина аьлла. Кхечара — Денисовн ца дийзира, командехь дерриг хӀума, матч йоьдуш ловзархой хийцар а командан капитанан ЭтоӀон карахь хилар. Бара кхин а хаам, легионерашна луара тренировкехь ахтурсло О. Ахмедов «кагго», ткъа Денисов цунна тӀехӀоьттира бохуш. Клубан долахочо С. Керимовс легионерийн агӀо лецира, сацам бира ахтурслочуьнца контракт дохо.

## Билгалдахарш