open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Боти-Йурт

**Боти-Йурт** — Нохчийчоьнан Гуьмсан кӀоштара эвла.

Иза йу Боти-Йуьртан йуьртан меттиган административан центр.

## Географи

Эвла йу Теркан йистехь, Гуьмсе гӀалан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа  — Хьаьнгаш-Йурт, къилбаседа-малхбузехьа — БоргӀане, къилба-малхбузехьа — Гуьмсе, къилба-малхбалехьа — Мелчхе.
## Истори
1941 шерахь Америкехь кхоьллиначу Кавказан картин тӀехь билгалйина Бата цӀе йолуш кӀотар.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Гуьмсан кӀоштан нах беха меттигаш
Азамат-Йурт

**Азамат-Йурт** — Нохчийчоьнан Гуьмсан кӀоштара эвла. Бахархой — 1500 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Азамат-Йуьртан йуьртан меттиган административан центр.

## Истори

Йуьртан цӀе йу шина дешах тиллина и йиллинчу стаган цӀе Азамат а Йурт а.

## Билгалдахарш

Категори:Гуьмсан кӀоштан нах беха меттигаш
Аьхкин-Борзе

**Аьхкин-Борзе** — Нохчийчоьнан Соьлжа-ГӀалин кӀоштан эвла.

Иза йу Аьхкин-Борзен йуьртан меттиган административан центр, цунна йукъайоду Газгородок.

## Географи

Эвла Соьлжа-ГӀалина 46 километрехь йу, эвлан гена доцуш Терк ду.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа йу — Керла Солкушино (Невран кӀошт), къилбаседа-малхбузехьа йу — ЧӀаьнти-Йурт а, Юбилейни а, къилбаседа-малхбалехьа йу — Салтийн-ГӀала (Невран кӀошт), къилба-малхбалехьа йу — ТогӀи а, Девкар-Эвла а, малхбузехьа йу — Газгородок.

## Билгалдахарш




Категори:Соьлжа-ГӀалин кӀоштан нах беха меттигаш
Мехкадаьттан-Йурт

**Мехкадаьттан-Йурт**  (оьрс. Садовое)— Нохчийчоьнан Соьлжа-ГӀалин кӀоштара эвла.

Иза йу Пролетарскин йуьртан меттиган йукъайодуш.

## Билгалдахарш




Категори:Соьлжа-ГӀалин кӀоштан нах беха меттигаш
Мелчхе

**Мелчхе** — Нохчийчоьнан Гуьмсан кӀоштара эвла. Бахархой — 2859 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Мелчхен йуьртан меттиган административан центр.
## ЦӀе
Сулейманов Ахьмадс нохчийн цӀе “Мелчу-ХитIа” йу боху.

## Билгалдахарш




Категори:Гуьмсан кӀоштан нах беха меттигаш
Жалкх

**Жалкх** — Нохчийчоьнан Гуьмсан кӀоштара эвла. Бахархой — 7415 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Жалкхан йуьртан меттиган административан центр.

## Географи
Эвла йу Жалкх эркан йистехь, Гуьмсан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилба-малхбалехьа йу — Цоци-Эвла, къилба-малхбузехьа йу — Мескар-Эвла а, Устрада-ГӀала а, къилбаседа-малхбузехьа йу — Баса-ГӀала, къилбаседа-малхбалехьа йу — Гуьмсе.

Къилбаседехьа йолу Шовда, Джалкан куп лоруш йу.

## Дешар
* Жалкхан муниципалан йуккъера йуккъерчу дешаран школа № 1.
* Жалкхан муниципалан йуккъера йуккъерчу дешаран школа № 2.

## Бевзаш болу бахархой
* Абдурахманов, Дукуваха Баштаевич — 2008 шарахь дуьйна Нохчийн Республикин парламентан председатель.
* Джукаев, Мохьмад — нохчийн паргӀат кепар латархо, СССР спортан говзанча, Россин Сийлахь тренер.

## Галерей

Файл:Мечеть Джалке.jpg|Маьждиг
Файл:Мечеть в Джалке.jpg|Маьждиг
Файл:Mechet v Dzhalke.jpg|Маьждиг
Файл:Мечеть в Джалке 2.jpg|Маьждиг
Файл:Въезд в Джалку.jpg|Джалка
File:IMG 20180616 121813Джалкхан маьждиг.jpg|Жалкхан маьждиг
File:IMG 20180616 121809Джалкхера нартол.jpg|Жалкхера нартол
File:IMG 20180616 121815Джалкхан сурт.jpg|Жалкхан сурт


## Билгалдахарш




Категори:Гуьмсан кӀоштан нах беха меттигаш
БоргӀане

**БоргӀане** — Нохчийчоьнан Гуьмсан кӀоштара эвла. Бахархой — 3410 леррана 2012 шарахь.

Иза йу БоргӀанан йуьртан меттиган административан центр.

## Хилларш

БоргӀан — хьалх заман чохь нохчийн тайпи цӀе хилла йу. Тахан йурт БоргӀане йу Соьлжа Терках кхетачохь.

## Билгалдахарш




Категори:Гуьмсан кӀоштан нах беха меттигаш
Гезал-Эвла

**Гезал-Эвла** — Нохчийчоьнан Гуьмсан кӀоштара эвла.

Иза йу Гезлой-Эвлан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

## Географи
Эвла йу Яьсси хийистехь, Гуьмсен къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа йу — Энгал-Йурт а, Къеди-Йурт а, къилбаседа-малхбалехьа йу — БоргӀан-Гечу, къилба-малхбалехьа йу — Нурадилово а, Хаама-Йурт а (Дагестан), къилбехьа йу — Гезлой-Эвла, къилба-малхбузехьа йу — Хошкалда.

## Билгалдахарш

Категори:Гуьмсан кӀоштан нах беха меттигаш
Хичкок, Альфред

Сэр **А́льфред Джозеф Хичкок** (; 1899 шеран 13 август — 1980 шеран 29 апрель) — ингалсан а, америкин а кинорежиссёр, продюсер, сценарист. 1939 шо кхаччалц цо болхбина Великобританехь, цул тӀехьа Америкехь.

## Виццавар

## Билгалдахарш

## Литература
* Трюффо Ф. Хичкок. Перевод М. Ямпольского и Н. Цыркун. М. Эйзенштейновский центр исследований кинокультуры. 1996

## Хьажоргаш

* Сайт об Альфреде Хичкоке и его творчестве 
* Alfred Hitchcock — The Master of Suspense
*
Акха-Басс

**Акха-Басс**, **Акха-басса** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштан административан центр.

Иза йу Акха-Бассан йуьртан меттиган административан центр.

## Бахархой

## Географи
Эвла йу Осу-Хи олучу хийистехь, Галайн-Іаман уллехь, Соьлжа-ГӀала къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Ӏамкъа, къилбаседа-малхбалехьа — Кхоьрга, къилба-малхбале — КӀербитӀе а, Ӏаме а, къилба-малхбузехьа — Тишли а, Аьккха а, малхбузехьа — Иттар-кхелли.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Хьевхьарача-Ялхара

**Хьевхьарача-Ялхара** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи

Уллера нах беха меттигаш: къилбседехьа — Гиеле-Чу а, Йоккха-Эрбала а, Жима-Эрбала а, къилбехь — Басарача-Ялхара а, ИгIа-Йурт а, малхбалехь — Жаьн-Чу, малхбузехь — Хьаьвхьа.

## ГӀарабевлла ялхарой
* Дудаев, Джохар Мусаевич — Ичкерин хьалхар паччахь.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Аьккха (эвла)

**Аьккха** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан  кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Аьккх-Хи олучу хийистехь, цуьнаха Ткъуйсте олу, Аьккхийн йукъ меттиг хилларна гуонахь йолу пхьанашна (эвланашна) йукъехь хилларна наггахь «Аьккха» олу, тӀкъа «Аьккха» из эвла йац, масийта эвланаш чу йогӀуш латтан меттиган цӀе йу. 

Уллера нах беха меттигаш: къилбехьа — Къож-Вийнача, Хьаьхильга, къилбседехьа — ВӀовга, Хьаьгие, къилбсед-малхбалехь — Тишли, малхбалехьа — Зингала, Бийци, малхбузехь — ГӀозана.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Никара

**Никара** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштан дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Никара-хи олучу хийистехь.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседа-малхбузехьа — ГӀеши-Чу, къилбседа-малхбалехьа — ХӀийла.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Кубрик, Стэнли

**Стэ́нли Ку́брик** (, 1928 шеран 26 июль — 1999 шеран 7 март) — америкин кинорежиссёр, продюсер. XX бӀешеран шозлугӀа охехь массарелла Ӏаткъаме болу кинематографистех цхьаъ.

## Фильмографи

## СовгӀаташ

## Билгалдахарш

## Хьосташ
;Фильмографи
* «Стэнли Кубрик: Жизнь в кино» (2001, США, реж. Ян Харлан)
* «Ящики Стэнли Кубрика» (2008, Йоккха Британи, реж. Джон Ронсон)

## Литература
* Crone, Rainer (text) and Stanley Kubrick (photographs). Stanley Kubrick. Drama and Shadows: Photographs 1945—1950. Phaidon Press. 2005. ISBN 0-7148-4438-1
* David Hughes. The Complete Kubrick. London. Virgin. 2000. ISBN 0-7535-0452-9
* Jacke, Andreas. Stanley Kubrick: Eine Deutung der Konzepte seiner Filme. Psychosozial-Verlag. 2009. ISBN 978-3-89806-856-7, ISBN 3-89806-856-0
* Lyons, V and Fitzgerald, M. (2005) ‘’Asperger syndrome : a gift or a curse?’’ New York: Nova Science Publishers. ISBN 1-59454-387-9
* Rasmussen, Randy. Stanley Kubrick: Seven Films Analyzed. McFarland. 2005. ISBN 0-7864-2152-5, 9780786421527
* Deutsches Filmmuseum (Ed.): Stanley Kubrick ; Kinematograph Nr. 14, Frankfurt/Main, 2004. ISBN 3-88799-069-2 (English edition)
* LoBrutto, Vincent. Stanley Kubrick: A Biography. М. Da Capo Press. 1999. ISBN 0-306-80906-0, 9780306809064
* Нэрмор, Джеймс. Кубрик. Джеймс Нэрмор; пер. с англ. Е. Микериной. М. Rosebud Publishing. 2012. ISBN 978-5-905712-01-2
* Baxter, John. Stanley Kubrick: A Biography. Seuil. 1999. ISBN 978-0-7867-0485-9

## Хьажоргаш
* 
* 
* Официальный сайт Стэнли Кубрика 
* Биография и фильмография Стэнли Кубрика 
* Джон Ронсон (Jon Ronson), «Коробки Стэнли Кубрика». Телевизионный документальный фильм (47 мин) на сайте канала Науки, Израиль
Куросава, Акира

**Акира Куросава** (; ) — гӀарвелла японийн кинорежиссёр, сценарист, продюсер. Цо шен 57 белхан шарахь 30 фильм йаьккхира. Иза лоруш ву японийн кинон классик. Цуьна кхолларало боккху Ӏаткъам бина японийн а, дуьненна а кинематографан. Кхоьчу пачхьалкхашкахь иза алсамо лоруш вара шен цӀахьчула а.

## Фильмографи

## Билгалдахарш

## Литература
* Donald Richie. The Films of Akira Kurosawa. Third edition. Berkley, Los Angeles, London. University of California Press. 1998. ISBN 0-520-22037-4
* Юткевич С. И. Маски Акиры Куросавы. М. Наука. 1973

## Хьажоргаш

* 
* Биография, фильмография режиссёра Акира Куросава 
* Akira Kurosawa News and Information
* Оцифрованные документы из архива Акиры Куросавы
* Интервью с Акирой Куросавой, 1963 год
Иттар-кхелли

**Иттар-кхелли** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Уллера нах беха меттигаш: къилбехь — Орзуме-Кхаьлла, малхбалехь — Акха-Басс а, Эйсалашка а, къилбседа-малхбалехь — Ӏамкъа, къилбседа-малхбузехь  — Даккхах а Хьаьвхьа а,.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Спилберг, Стивен

**Сти́вен А́ллан Спи́лберг** (; 1946 шеран 18 декабрь, Цинциннати, АЦШ) — сценарист, продюсер, америкин тоьллачарах кинорежиссёр. Цуьна 20 массарелла а мехала йолу фильмаш (200 млн $ сов ахча гулдинарш) деккхина 8,4 млрд $.

## СовгӀаташ
* Силаллийн легионан орден (Франци, 2008 шеран 21 май) — *за творчество в целом, а также за вклад в освещение геноцида [[Евреи|евреев]] и [[Дарфурский конфликт|конфликта в Дарфуре]]*
* Медаль Свободы (США, октябрь 2009) — за артистическую и гуманитарную деятельность

## Фильмографи
* 1959 шо — «Последнее оружие» / *The Last Gun*
* 1961 шо — «Боевой взвод» / *Fighter Squad*
* 1964 шо — «Небесные огни» / *Firelight*
* 1968 шо — «Эмблин» / *Amblin*
* 1971 шо — «Дуэль» / *Duel*
* 1974 шо — «Шугарлендский экспресс» / *The Sugarland Express*
* 1975 шо — «Челюсти» / *Jaws*
* 1977 шо — «Близкие контакты третьей степени» / *Close Encounters of the Third Kind*
* 1979 шо — «Тысяча девятьсот сорок первый» / *1941*
* 1981 шо — «Индиана Джонс: В поисках утраченного ковчега» / *Raiders of the Lost Ark*
* 1982 шо — «Инопланетянин» / *E.T. the Extra-Terrestrial*
* 1984 шо — «Индиана Джонс и храм судьбы» / *Indiana Jones and the Temple of Doom *
* 1985 шо — «Цвета пурпура» / *The Color Purple*
* 1987 шо — «Империя солнца» / *Empire of the Sun*
* 1989 шо — «Индиана Джонс и последний крестовый поход» / *Indiana Jones and the Last Crusade*
* 1989 шо — «Всегда» / *Always*
* 1991 шо — «Капитан Крюк» / *Hook*
* 1993 шо — «Парк юрского периода» / *Jurassic Park*
* 1993 шо — «Список Шиндлера» / *Schindler’s List *
* 1997 шо — «Затерянный мир: парк юрского периода» / *The Lost World: Jurassic Park*
* 1997 шо — «Люди в чёрном» / *Men in Black* (продюсер)
* 1997 шо — «Амистад» / *Amistad*
* 1998 шо — «Спасти рядового Райана» / *Saving Private Ryan*
* 2001 шо — «Искусственный разум» / *Artificial Intelligence: AI*
* 2001 шо — «Парк Юрского периода III» / *Jurassic Park III*
* 2002 шо — «Особое мнение» / *Minority Report*
* 2002 шо — «Похищенные (телесериал)» / *Taken*
* 2002 шо — «Поймай меня, если сможешь» / *Catch Me If You Can*
* 2004 шо — «Терминал» / *The Terminal*
* 2005 шо — «Война миров» / *War of the Worlds*
* 2005 шо — «Мюнхен» / *Munich*
* 2008 шо — «Индиана Джонс и Королевство хрустального черепа» / *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull*
* 2011 шо — «Приключения Тинтина: Тайна единорога» / *The Adventures of Tintin: Secret of the Unicorn*
* 2011 шо — «Рухнувшие небеса» / *Falling Skies*
* 2011 шо — «Боевой конь» / *War horse*
* 2011 шо — «Супер 8» / *Super 8* (продюсирование)
* 2012 шо — «Линкольн» / *Lincoln*

Йаккха дагахь бу:
* 2013 шо — «Робопокалипсис» / *Robopocalypse*
* 2014 шо — «Балто 4» / *Balto 4*
* 2014 шо — «Парк Юрского периода 4» / *Jurassic Park IV*
* 2014 шо — «Индиана Джонс 5» / *Indiana Jones 5*
* 2014 шо — «Трансформеры 4» / *Untitled Transformers Sequel*
* 2014 шо — «Ореол (Сериал)» / *Halo*

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* 
* 
* Галерея «Стивен Спилберг. Профессия: режиссёр» 
* «Миры Стивена Спилберга»
* The original Indiana Jones: Otto Rahn and the temple of doom 
* Стивен Спилберг в Электронной еврейской энциклопедии
ВӀовга

**ВӀовга** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Осу-Хи олучу хийистехь, ГӀалгӀайчоьнан дозонтӀехь.

Уллера нах беха меттигаш: къилба-малхбузехьа — Аьккха а, ТӀийста а, къилба-малхбалехьа — Акха-Басс, малхбалехьа — Нашха.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Бернерс-Ли, Тим

Сэр **Тимоти Джон Бернерс-Ли** (; 1955 шеран 8 июнь) — британийн Ӏилманча, URL а, HTTP а, HTML а кхоллархо, Интернетан кхоллархо (Роберт Кайоц цхьана), W3C Консорциуман куьйгалхо. Семантикийн машан концепцийн автор. Иштта цо дукха хӀумнаш кхоьллина информацин технологишкахь.

## СовгӀаташ
Тим Бернерс-Лин делла дукха тайп-тайпана совгӀаташ. Царна йукъахь ду дуьненайукъара совгӀаташ. Кхузахь дагардина цхьадераш.
* Килби Фондан совгӀат «шеран къона инноватор» (1995 шо)
* Лору техникин Ассоциацин программан системан совгӀат (1995 шо)
* Макартуран стипенди (1998 шо)
* Японин Ӏилманан а, технологийн а Фондан совгӀат (2002 шо)
* Паччахьан фотографин йукъараллин прогрессан Мидал а, Сийлахь дакъалла а (2003 шо)
* Компьютерийн историн музейн совгӀат Дерригдуьненна гезгмаша кхиоран (2003 шо)
* «Эзаршеран технологи» совгӀат хьалхара деккхинарг (1.000.000 евро). И совгӀат цунна делларг Финляндин президент Тарья Халонен йу (2004)
* Массийн зӀенаш кхиоран гӀардаьлла дилларан британийн ДоттагӀалин совгӀат (2005 шо)
* «Квадрига» совгӀат (2005 шо)
* Америкин кхиамийн Академин совгӀат (2007 шо)
* Кхиамийн Орден (Йоккха Британи) (2007 шо)
* Вульфсонан а, Дж. К. Максвеллан совгӀат (IEEE/RSE) Дерригдуьненна гезгмаша кхиоран (2008 шо)
* «Дерриг дахаран кхиам» Webby совгӀат (2009 шо)
* «Перестройка» — «Дуьне хицина стаг» номинацехь цивилизаци кхиоран М. С. Горбачёван совгӀат (2011).
* Оманан культурин а, Ӏилманийн а, исбаьхьаллина а Орден (2012)
* Кодзи Кобаяси цӀарах йолу компьютерийн а, зӀенаший а IEEE совгӀат
* «Техникин кхачамаллан дукха шарашкахь дилларан» «PC Magazine» журналан совгӀат
* Электронийн маршон Фондан Йуьхь йиллинарчун совгӀат
* Ӏилманийн а, техникин а талламашан Принц Астурийскин совгӀат (Ларри Робертс а, Роб Кан а, Винт Cерф а цхьана)
* Информацин Ӏилманийн а, технологин а Америкин йукъараллин Леррина совгӀат

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Личная страница Тима Бернерса-Ли
* Блог Тима Бернерса-Ли, открытый в декабре 2005-го 
* Историческое предложение Бернерса-Ли для CERN
* Знаменитая книга «Плетя паутину: истоки и будущее Всемирной паутины» онлайн
* Первый в мире веб-сайт (архив)
* Официальный сайт Консорциума Всемирной паутины (W3C)
* 
* Изобретатель WWW получил орден «За заслуги»
Кей-Мохк

**Кей-Мохк** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу ГIешихи олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехь — Къож-Вийнача, къилбаехь — Ӏавлах-Чу, къилба-малхбалехь ИгӀал Кий а, МегӀал Кий а, IаршахитIе а, малхбузехьа — Ердие-чу.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Къож-Вийнача

**Къож-Вийнача** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Уллера нах беха меттигаш: къилбседа-малхбалехьа — Аьккха а, Иттар-кхелли а, малхбалехьа — Зингала а, КхеретӀе а.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
КхеретӀе

**КхеретIе** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Уллера нах беха меттигаш: къилба-малхбузехьа — Зингала, къилбаседа-малхбалехьа — Мочча, къилбаседехьа — Иттар-кхелли, къилбаседа-малхбузехьа — Чиконди-Пхьаьда.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Ӏамкъа

**Iамкъа** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — ТӀолие а, ИгӀа-Юрт а, къилба-малхбалехь — ВиелгӀие, къилба-малхбузехьа — Иттар-кхелли.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Жаьн-Чу

**Жаьн-Чу**, **Жаьнчие** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Тархи йистехь гене йоцуш, къилбседехь Акха-Бассана.
Уллера нах бехаш меттигаш: къилбехь — ВиелгӀие, малхбала-къилбехь — Терхие, малхбузехь — Басарача-Ялхара, къилбехь — Гиеле-Чу.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
ТӀолие

**ТӀолие** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — ИгӀа-Юрт, къилбаседа-малхбалехьа — Жаьн-Чу, къилба-малхбузехьа — Иттар-кхелли, къилба-малхбалехьа — Кхоьрга, къилбаехь — Ӏамкъа .

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Хьайбаха

**Хьайбаха** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара бахархой боцу эвла. 1944 шарахь нохчий а, гӀалгӀай а махках бохучу хенахь эвла йагийна.

## Географи
Эвла йу Хьиж-Ахк тIехь, малхбалехь Акха-Бассана.

Уллера нах бехаш меттигаш: малхбузехьа — КӀербича, къилбехьа — Никара, къилбседехьа — ТӀийста, малхбалехьа — ХӀийла.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Ӏаме

**Ӏамие** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Галайн-Ӏоман уллехь, Акха-Бассан къилбехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседехь — Акха-Басс а, Эйсалашка а, Кхоьрга а, къилбехь — Мочча а, Тиертие а, малхбалехь — КӀербича, малхбузехь — Орзуме-Кхаьлла.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
КӀербича

**КӀербича  ** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Уллера нах беха меттигаш: къилба-малхбузехьа — Кирбе-Ти а Ӏаме а, къилба-малхбалехьа — Хьайбаха, къилбаседа-малхбалехьа — ТӀийста.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Боьшна

**Боьшна** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштан дIатесна эвла.

## Географи
КӀотар йу Бора олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Очакх

**Очакх   ** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — ЧӀуша, къилбаседа-малхбузехьа — КхеретӀе, малхбалехьа — Зингала.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
ТӀийста

**ТӀийста** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Гехи олучу хийистехь, Акха-Бассан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилба-малхбузехьа — Кхоьрга а, КӀербича а, Хьайбаха а, къилбаседа-малхбалехьа — Мушечу а, Хьоче-Коча а, къилба-малхбалехьа — ХӀийла.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1867 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Мария Склодовская-Кюри (1867 шеран 7 ноябрь, Варшава, Польша, Россин импери — 1934 шеран 4 июль, Санселльмоз уллехь, Франци) — полякийн а, французийн а Ӏилманча

## Оцу шарахь белларш
* Майкл Фараде́й (1791 шеран 22 сентябрь, Лондон, Йоккха Британи — 1867 шеран 25 август, Лондон, Йоккха Британи) — ингалсан физик-экспериментатор а, химик а. Лондонан паччахьан йукъараллин (1824 шо) а, шортта кхоьчу Ӏилманийн организацийн декъашхо.
4 июль

## Оцу динахь бинарш
* Шовхалов, Мухамед (1990 шеран 4 июль) — нохчийн пауэрлифтер, дуьненан чемпион.

## Оцу динахь белларш
* Егоров, Василий Григорьевич (1899 шо — 1950 шеран 4 июль) — советски партин а, пачхьалкхан гӀуллакххо;
* Склодовская-Кюри, Мария (1867 шеран 7 ноябрь — 1934 шеран 4 июль) — полякийн а, французийн а Ӏилманча;

Категори:4 июль
Йоккха-Эрбала

**Йоккха-Эрбала** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Йоккха-Эрбала Кlай-Шаьлажа олу хийистехьа, Акха-Бассана къилбаседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Шалажа, къилба-малхбалехьа — Гиеле-Чу, къилбаседа-малхбузехьа — Жима-Эрбала.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Жима-Эрбала

**Жима-Эрбала** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Жима-Эрбала йу ГӀалгӀайнчьонан дозантӀехь, Акха-Бассан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилба-малхбалехьа — Йоккха-Эрбала а Гулач а, къилбаседа-малхбалехьа — КӀегана-Юх.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1901 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Дитрих, Марлен (1901 шеран 27 декабрь — 1992 шеран 6 май) — немцойн а, америкин а актриса а, эшархо а:
* Дисней, Уолт (1901 шеран 5 декабрь — 1966 шеран 15 декабрь) — америкин художник-мультипликатор, кинорежиссёр, актёр, сценарист, продюсер, «Walt Disney Productions» кинокомпани кхоьллинарг;
* Дудаев, Абди Дудаевич (1901 шо — 1937 шеран 24 декабрь) — нохчийн поэт а, йаздархо а, нохчийн литературин бухбиллинчарах цхьаъ;
* Ферми, Энрико (1901 шеран 29 сентябрь — 1954 шеран 28 ноябрь) — гӀарвелла италийн а, америкин а физик-теоретик а, экспериментатор а, квантан физикин бухбиллинчарах цхьаъ, физикин Нобелин совгӀатан лауреат.

## Оцу шарахь белларш
* Верди, Джузеппе (1813 шеран 10 октябрь — 1901 шеран 27 январь) — сийлахь воккху итальянин композитор.
Мушечу

**Мушечу** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла. 
## Географи
Акха-Бассан къилбседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседехьа — Шалажа а Гихчу а.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
БӀавла

**БӀавла** — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан  кӀоштара эвла.

## Географи

Эвла йу Тонгахойэрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехь.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Ида, къилбаседа-малхбузехьа — Тоьха а, Гуоруо а, къилбаседа-малхбалехьа Эза а, ЧӀуо а, къилба-малхбалехьа  — Юьрдаха а, Чухушлана а Тоьнга а, къилба-малхбузехьа — Арстах, къилбехьа — Гезах.

## Билгалдахарш

Категори:Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
5 август

## Оцу динахь бинарш
* Джабраилов, Тимур Мамедович (1973 шеран 5 август) — нохчийн футболист, турсло.
* Яндарбиев, Хьамзат Шамсадович (1940 шеран 5 август) — нохчийн йаздархо, поэт, Ӏилманча, политик, йукъараллин гӀуллакххо.

## Оцу динахь белларш
* Монро, Мэрилин (1926 шеран 1 июнь — 1962 шеран 5 август) — Америкин киноактриса а, эшархо а.
* Энгельс, Фридрих (1820 шеран 28 ноябрь — 1895 шеран 5 август) — немцойн философ, марксизман бухбиллинчарах цхьаъ, Карл Марксан доттагӀа а, ойла цхьанаӀогӀург а, соавтор а.

Категори:5 август
1881 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Джукалаева, Пасихат (1881—2005) — нохчийн дукха яхна зуда;
* Ататюрк, Мустафа Кемаль (*Гази Мустафа Кемаль-паша*; 1881 шеран 19 май — 1938 шеран 10 ноябрь) — Туркойчоьнан реформатор, политик, пачхьалкхан гӀуллакххо, эскаран хьаьким; Туркойчоьнан Республикин халкъан партин бухбиллинарг а, хьалхара куьйгалхо; Туркойчоьнан хьалхара президент, таханлера туркойн пачхьалкхан бухбиллинарг;
* Пабло Пикассо (1881 шеран 25 октябрь — 1973 шеран 8 апрель) — Испанера художник, скульптор, график, керамист, дизайнер.

## Оцу шарахь белларш
* Достоевский, Фёдор Михайлович (1821 шеран 30 октябрь (11 ноябрь) — 1881 шеран 28 январь (9 февраль)) — дуьненахь гӀарвелла оьрсийн йаздархо а, ойланча а.
Ердие-чу

**Ердие-чу** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
ГIеши хи йистехь, малхбузехь Кей-Мохкан гена йоцуш, Ёрдие корта ломан тӀехь.
Уллера нах беха меттигаш: килбседехь — ГӀозана, малхбалехь — Ӏавлах-Чу, Кей-Мохк..

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
25 декабрь

## Оцу динахь бинарш

* Дудаев, Шараудин Успахаджиевич (1939 шеран 25 декабрь — 1989 шеран 21 ноябрь) — нохчийн футболист, тренер.

## Оцу динахь белларш

* Чаплин, Чарльз (1889 шеран 16 апрель — 1977 шеран 25 декабрь) — америкин а, ингалсан а киноактёр, сценарист, композитор, режиссёр.

Категори:25 декабрь
6 май

## Оцу динахь бинарш

* Ботаев, Заур Амалудинович (1979 шеран 6 май) — нохчийн паргӀат кепар латархо, Европин чемпион, дуьненан чемпионатан совгӀатхо, масийттуза Россин чемпионатийн совгӀатхо;
* Малигов, Адам Увайсович (1993 шеран 6 май) — нохчийн штангист, Россин чемпион, Европин чемпионатан совгӀатхо;
* Фрейд, Зигмунд (1856 шеран 6 май — 1939 шеран 23 сентябрь) — австрийн психолог, психиатр, невролог.

## Оцу динахь белларш

* Дитрих, Марлен (1901 шеран 27 декабрь — 1992 шеран 6 май) — немцойн а, америкин а актриса а, эшархо а.

Категори:6 май
1887 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Ле Корбюзье (1887 шеран 6 октябрь, Ла-Шо-де-Фон, Швейцари — 1965 шеран 27 август, Рокебрюн — Кап-Мартен, Франци) — Швейцарехь вина французийн архитектор, модернизман пионер, художник, дизайнер.
* Э́рвин Ру́дольф Йо́зеф Алекса́ндр Шрёдингер (1887 шеран 12 август, Вена — 1961 шеран 4 январь, циггахь) — австрийн физик-теоретик, квантан механика кхоьллинчарах цхьаъ, физикин Нобелин совгӀатан лауреат (1933 шо).
6 октябрь

## Оцу динахь бинарш
* Ле Корбюзье (1887 шеран 6 октябрь — 1965 шеран 27 август) — Швейцарехь вина французийн архитектор, модернизман пионер, художник, дизайнер;
* Каримов, Ринат Гасанович (1984 шеран 6 октябрь) — нохчийн эшархо, Нохчийн Республикин Сийлахь артист.

Категори:6 октябрь
1452 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Леона́рдо ди сер Пье́ро да Ви́нчи (1452 шеран 15 апрель, Винчи гӀалин уллехь Анкиано юрт, Флоренцин генахь йоцуш, Итали — 1519 шарахь 2 май, замок Кло-Люсе, Амбуазан уллехь, Турень, Франци) — Италера художник, скульптор, архитектор, Ӏилманча, анатом, изобретатель, йаздархо, Дендаларан исбаьхьаллина гӀарвелла векал, «универсальни адаман» сирла масалла.
МогӀуста

**МогӀуста** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Шалажа а Гихчу, малхбузехьа — Бончу-Дига, къилба-малхбалехьа — Ажгечу, къилба-малхбузехьа Гур-Чу.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Мешиех

**Мешиех** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Нохчийчоь, Гуьржийчоь а, ГӀалгӀайчоь а вовшахкхетачу меттигехь, Меше-Хи олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Ердие-чу,  къилбаседехьа — Ӏамие а, Ӏавлах-Чу а, малхбала-къилбаседехьа — Терттие.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
МегӀал Кий

**МегIал Кий** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла. 
## Географи
Эвла йу ГIеши-Хи тӀехь, Акха-Бассан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбехьа — Къай, къилбаседехь — Зингала, малхбузехь — ИгӀал Кий, малхбалехь — Мийла.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1847 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Эдисон, Томас Алва (1847 шеран 11 февраль — 1931 шеран 18 октябрь) — дуьне мадду вевзуш волу америкин кхоллархо а, предприниматель а.
1475 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Микеланджело (1475 шеран 6 март — 1564 шеран 18 февраль) — гӀарвелла италин скульптор, художник, архитектор, поэт, философ. Дендалар хенахь хилла гӀарвелла говзанча.
1853 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Винсент Виллем Ван Гог (1853 шеран 30 март, Грот-Зюндерт, Бредан уллехь, Нидерландаш — 1890 шеран 29 июль, Овер-сюр-Уаз, Франци) — деррига а дуьненна вевзуш волу Нидерландашкара художник-постимпрессионист.
1547 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Мигель де Сервантес Сааведра (схьахетарехь 1547 шеран 29 сентябрь, Алькала-де-Энарес — 1616 шеран 23 апрель, Мадрид, Испани) — дуьненанхь вевзушволу испанхойн йаздархо.

## Оцу шарахь белларш
* Ферна́ндо Корте́с Монрóй Писа́рро Альтамира́но (Медельи́н, провинци Бадахóс, 1485 шо — 1547 шеран 2 декабрь Кастильеха-де-ла-Куэста, провинци Севилья) — Мексика хьаяккхна а, ацтекий пачхьалкх хӀаллакйина испанхойн конкистадор.
29 сентябрь

## Оцу динахь бинарш
* Мигель де Сервантес Сааведра (схьахетарехь 1547 шеран 29 сентябрь, Алькала-де-Энарес — 1616 шеран 23 апрель, Мадрид, Испани) — дуьненанхь вевзушволу испанхойн йаздархо.
* Энри́ко Фе́рми (1901 шеран 29 сентябрь, Рим, Итали — 1954 шеран 28 ноябрь, Чикаго, АЦШ) — гӀарвелла италийн а, америкин а физик-теоретик а, экспериментатор а, квантан физикин бухбиллинчарах цхьаъ, физикин Нобелин совгӀатан лауреат (1938 шо).

## Оцу динахь белларш
* Гучигов, Али Аюбович (1914 шо — 1957 шеран 29 сентябрь) — нохчийн XX бӀешеран хьалхаран эхан пачхьалкхан гӀуллакххо, Сийлахь-боккха даймехкан тӀеман декъашхо, гвардин майор.

Категори:29 сентябрь
ИгӀал Кий

**ИгIал Кий** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан  кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу ГӀеши-хи тIехь, Акха-Бассан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш:  къилбаехь — Ӏамие, малхбузехь — Ӏавлах-Чу, къилбаседа-малхбузехь — Кей-Мохк, малхбалехь — МегӀал Кий.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1265 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Данте Алигьери (1265 шеран 26 май — 1321 шеран 13 сентябрь йа 14 сентябрь) — итальянин поэт, итальянин литературин меттан бухбиллархо. Цо язйина «Комеди» (кхоно Бокаччос цунна т1етоьхна «Делан нур санна» аьлла эпитет).
1832 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Эйфель, Гюстав Александр (1832 шеран 15 декабрь — 1923 шеран 28 декабрь) — французийн инженер.

## Оцу шарахь белларш
* Гёте, Иоганн Вольфганг фон (1749 шеран 28 август — 1832 шеран 22 март) — немцойн поэт, пачхьалкхан белхало, ойланча, Ӏилманча.
* Таймин Биболт (1779 шо — 1832 шеран 14 июль) — Къилбаседан Кавказехь Россин дуьхьал бинчу тӀеман куьгалхо.
22 март

## Оцу динахь бинарш

* Бахаев, Ибрагим Вахидович (1967 шеран 22 март) — нохчийн дзюдоист, СССР чемпион.

## Оцу динахь белларш

* Гёте, Иоганн Вольфганг фон (1749 шеран 28 август — 1832 шеран 22 март) — немцойн поэт, пачхьалкхан белхало, ойланча, Ӏилманча.

Категори:22 март
1749 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Иоганн Вольфганг фон Гёте (1749 шеран 28 август, Майн-тӀера-Франкфурт — 1832 шеран 22 март, Веймар) — Немцойн поэт, пачхьалкхан белхало, ойланча, Ӏилманча.
Пешха

**Пешха** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Март олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбехьа йу — Жайние, къилба-малхбалехьа йу — Къиелгие а, Энистие а.

## Истори
1944 шарахь нохчий махках бохуш Пешха йохина. Ткъа 1956 шарахь нохчашан кхуза цӀа бахка цамагийтира.

ХӀинца кхузахь гӀишлонах йиссина йу саьлнаш. Цхьана хенахь иза яра Пешха йуьртан меттиган административан центр.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1616 шо

## Оцу шарахь белларш
* Мигель де Сервантес Сааведра (схьахетарехь 1547 шеран 29 сентябрь, Алькала-де-Энарес — 1616 шеран 23 апрель, Мадрид, Испани) — дуьненанхь вевзушволу испанхойн йаздархо.
* Уильям Шекспир (1564 шеран 26 апрель (жӀара оьллин де), Стратфорд-на-Эйвоне, Ингалс — 1616 шеран 23 апрель, циггахь) — гӀарвелла ингалсан драматург а, поэт а, дуьненахь вевзуш волу драматург.
Басарача-Ялхара

**Басарача-Ялхара** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Ялхархи хийистехь, Акха-Бассан къилбаседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехь — Хьевхьарача-Ялхара, къилбаехь — ИгӀа-Йурт а, ТӀолие а, малхбузехь — Даккхах, малхбалехь — Терхие, къилба-малхбалехь — ВиелгӀие.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
ЧӀуша

**ЧIуша  ** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эала йу Акха-Басс къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилба-малхбузехьа — КхеретӀе а, Зингала а, къилбаседа-малхбузехьа — Мочча а, Ӏаме а, къилбаседа-малхбалехьа — Хьайбаха.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Зингала

**Зингала** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Акха-Бассан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехь — Бийци, малхбалехь — КхеретӀе, къилбаседа-малхбузехьа —  Тишли а, Ткъуйсте а, къилбаехь — МегӀал Кий.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Бончу-Дига

**Бончу-Дига** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Акха-Бассан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилба-малхбузехьа — Гур-Чу, къилбаседа-малхбалехьа — МогӀуста, къилбаседа-малхбузехьа — КӀегана-Юх.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1802 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Виктор Мари Гюго (1802 шеран 26 февраль, Безансон — 1885 шеран 22 май, Париж) — Французийн йаздархо (поэт, прозаик, драматург), французийн романтизман куьйгалхо а, теоретик а. Французийн академин декъашхо (1841 шо).
22 май

## Оцу динахь бинарш

* Гойгереев, Бекхан Салавдинович (1987 шеран 22 май) — нохчийн паргӀат кепар латархо, Россин а, дуьненан а чемпион;
* Яковлев, Николай Феофанович (1892 шеран 22 май — 1974 шеран 30 декабрь) — советски лингвист-кавказовед, фонолог, социолингвист, абатийн кхоллархо.

## Оцу динахь белларш

* Гюго, Виктор (1802 шеран 26 февраль, Безансон — 1885 шеран 22 май) — Французийн йаздархо (поэт, прозаик, драматург), французийн романтизман куьйгалхо а, теоретик а, Францийн академин декъашхо;
* Вагнер, Рихард (1813 шеран 22 май — 1883 шеран 13 февраль) — немцойн композитор, искусстван теоретик, операн реформатор;
* Сийлахь-воккха Константин I (Фла́вий Вале́рий Авре́лий Константи́н, Константи́н I, Сийлахь-воккха Константи́н: 272 шеран 27 февраль — 337 шеран 22 май) — Риман император.

Категори:22 май
КӀегана-Юх

**КIегана-Юх** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Акха-Бассан къилбаседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Яндин-кӀотар а, Шалажа а, къилба-малхбалехьа — Бончу-Дига а, Гур-Чу а.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1828 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Граф Лев Николаевич Толстой (1828 шеран 28 август (9 сентябрь), Ясная Поляна, Тульски губерни, Россин импери — 1910 шеран 7 ноябрь (20 ноябрь), Астапово станци, Рязански губерни, Россин импери) — цхьаъ масарелла вевзашволучарах оьрсийн йаздархо а, ойланча а.

## Оцу шарахь белларш
* Франсиско Хосе де Гойя-и-Лусьентес (1746 шеран 30 март, Фуэндетодос, Сарагоса уллехь, Испани — 1828 шеран 16 апрель, Бордо, Франци) — испанхойн художник а, гравёр а, романтизм муран хьалхарчарах а, бӀаьрлачарах а гайтаман исбаьхлан говзанча.
* Франц Петер Шуберт (1797 шеран 31 январь, Химмельпфортгрунд, Австри — 1828 шеран 19 ноябрь, Вена) — австрийский австрихойн композитор, музыкехь романтизм боламан бухбиллинчарах цхьаъ.
Гезах

**Гезах** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара эвла.

## Географи
Эвла йу Тонгхойэрк олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Элда-Пхьа, къилбаседа-малхбалехьа — Юьрдаха а Чухушлана а, къилба-малхбузехьа — Пийж-Басса, къилба-малхбалехьа — Тоьнга.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1471 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Альбрехт Дюрер (1471 шеран 21 май, Нюрнберг — 1528 шеран 6 апрель, циггахь) — немцойн живописец а, график а, Европехь тоьллачарех ксилографин говзанча, малхбузу Европехь Ренессансан гӀарвелла говзанча. Къилбаседера Европера художникан юкъахь хьалхара теоретик.
1760 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Кацусика Хокусай (1760 шеран 31 октябрь, Эдо (хӀинца Токио) — 1849 шеран 10 май, циггахь) — сийлахь воккху Эдо муран японийн художник укиё-э, иллюстратор, гравёр. Цьуна дукха псевдонимаш хилла. Малхбузехь японийн гравераш юкъахь массарелла а вевзушвериг ву, ксилографин тӀаьххьара заман гӀарвелла говзанча.
1907 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Айсханов, Шамсуддин Катаевич (1907 шо — 1937 шо) — нохчийн йаздархо, поэт, гочдархо, серлонча, нохчийн литературин бух биллинчарех цхьаъ, партин а, йукъараллин а гӀуллакххо;
* Кало, Фрида (1907 шеран 6 июль — 1954 шеран 13 июль), — шен автопортреташ бахьнехь йевзуш йолу Мексикан художник.

## Оцу шарахь белларш
* Менделеев, Дмитрий Иванович (1834 шеран 27 январь (8 февраль) — 1907 шеран 20 январь (2 февраль)) — оьрсийн энциклопедист: химик, физикохимик, физик, метролог, экономист, технолог, геолог, метеоролог, хьехархо, воздухоплаватель, приборостроитель. Санкт-Петербурган университетан профессор; Паччахьан Петербурган Ӏилманийн академин член-корреспондент, химин элементийн муьран закон гучудаккхинарг.
13 июль

## Оцу динахь бинарш
* Хусейнов, Зелимхан (1981 шеран 13 июль) — Азербайджанехь Ӏаш волу нохчийн паргӀат кепар латархо, Европин чемпион, дуьненан чемпионатийн совгӀатхо.

## Оцу динахь белларш
* Кало, Фрида (1907 шеран 6 июль — 1954 шеран 13 июль), — мексикан художник, шен автопортреташ бахьнехь евзуш йолу.
* Тарамов, Руслан Ихванович (1965 шеран 13 июль) — нохчийн боксёр, 3-за СССР чемпион, Дика Ӏалашон ловзарийн толамхо, Европин чемпионатан борзан совгӀатхо, СССР Кубок яккхинарг, Сеулехь хилла Олимпиадан декъашхо, Халкъашна юккъера классан СССР спортан говзанча;

Категори:13 июль
Зирха

**Зирха** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Акха-Бассан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Лаха Ӏаьжгиечу а, Лакха Ӏаьжгиечу а, къилбаседа-малхбалехьа — Яхкачара къилбехьа — Хоч-Коч, малхбузехьа — Саканан-Жела, къилба-малхбалехьа — Кел-База, къилба-малхбузехьа — Мушечу.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1869 шо

## Оцу шарахь хилларш
* Соьлжа-ГӀалин гӀалин статус йелла (1869 шеран 30 декабрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Анри Матисс (1869 шеран 31 декабрь, Ле-Като-Камбрези, Нор, Франци — 1954 шеран 3 ноябрь, Ницца, Франци) — французийн художник а, скульптор а, фовистийн боламан лидер. Вевзуш ву шен эмоциш кепца а, босца а дӀагайта гӀерташ бина лехамаш бахьнехь.
* Моханда́с Карамча́нд «Маха́тма» Га́нди (1869 шеран 2 октябрь, Порбандар, Гуджарат — 1948 шеран 30 январь, Нью-Дели) — Индин лаамаллан боламан куьйгалхо а, идеолог а.

## Оцу шарахь белларш
* Гектор Берлиоз (1803 шеран 11 декабрь, Ла-Кот-Сент-Андре, департамент Изер — 1869 шеран 8 март, Париж) — XIX бӀешеран французийн композитор, дирижёр, романтизм муран музыкин йаздархо.
31 декабрь

## Оцу динахь бинарш

* Матисс, Анри (1869 шеран 31 декабрь — 1954 шеран 3 ноябрь) — французийн художник а, скульптор а, фовистийн боламан лидер. Вевзуш ву шен эмоциш кепца а, босца а дӀагайта гӀерташ бина лехамаш бахьнехь.
* Саракаев, Хамзат Ибрагим-Бекович (1927 шеран 31 декабрь — 2013 шеран 17 апрель) — нохчийн берийн йаздархо, поэт, журналист, гочдархо, Нохчийн Республикин йаздархойн бертан декъашхо, Россин йаздархойн бертан декъашхо, Россин журналистан бертан декъашхо.

## Оцу динахь белларш

Категори:31 декабрь
ХӀийла

**ХӀийла, ''ХIийлах**'' — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Гехи олучу хийистехь, Акха-Басс къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — КӀайчу-Юхе, къилбаседа-малхбузехьа — Хьайбаха а ТӀийста а, къилба-малхбалехьа — Пешха а Жайние а, къилбехьа — БархӀа, къилба-малхбузехьа — Никара.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Дуоза (эвла)

**Дуоза** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Акха-Бассан къилбехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — БӀаьст-Хьаьвхьа, къилбаседехьа — БӀаьста, малхбузехьа — Комалха а, КIоьганюхе а, Кхоруотта а, ТогIан-Чу а, къилбехьа — Айришка, къилба-малхбалехьа — Банах а, ПуогIа а.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1483 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Рафаэль Санти (1483 шеран 28 март (я 6 апрель) — 1520 шеран 6 апрель) — сийлахь воккху италийн художник а, график а, архитектор а, Умбрия школан векал.
* Ма́ртин Лю́тер (1483 шеран 10 ноябрь, Айслебен, Саксони — 1546 шеран 18 февраль, циггахь) — керста динан Ӏилманхо, Реформаци дӀайолинарг, Библи немцойн матта яккхинарг.
Саканан-Жела

**Саканан-Жела** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Акха-Басс къилбседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседа-малхбузехьа — Бончу-Дига а, Шалажа а Гихчу а, малхбалехьа — Зарха.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1577 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Питер Пауль Рубенс (1577 шеран 28 июнь, Зиген — 1640 шеран 30 май, Антверпен) — кхиаме къилбера Нидерландашкара (фламандхойн) суьрташдахкархо.
28 июнь

## Оцу динахь бинарш
* Рубенс, Питер Пауль (1577 шеран 28 июнь — 1640 шеран 30 май) — кхиаме къилбера Нидерландашкара суьрташдахкархо;
* Руссо, Жан-Жак (1712 шеран 28 июнь — 1778 шеран 2 июль) — французийн йаздархо а, ойланча а, композитор а, ботаник а;
* Саритов, Рамзан (1983 шеран 28 июнь — 2012 шеран 18 апрель) — нохчийн паргӀат кепар латархо.

Категори:28 июнь
Лаха Ӏаьжгиечу

**Лаха Ӏаьжгиечу** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Акха-Бассан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Бончу-Дига а, МогӀуста а Лакха Ӏаьжгиечу а, къилба-малхбалехьа — Яхкачара а, Зарха а Саканан-Жела а.

## Билгалдахарш

## Литература
* 
Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Тоьнга

**Тоьнга** — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Тоьнгихойн эрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллаана къилба-малхбузехь.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — БӀавла а, Сенах а, Юьрдаха а, Элда-Пхьа а, къилбаседа-малхбалехьа — Чухушлана а, Ӏал-кхелли а, къилба-малхбалехьа — Амкхелли а, Бечига а, Цацах а, къилба-малхбузехьа — Пуожах а, Пийж-Басса а.

## Билгалдахарш

Категори:Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
ЦӀелтокхум

**ЦIелтокхум** — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Тонгахойэрк, Акха-Бассан къилбаа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Деха-Чу а, Тиша-БархӀа а, ЦӀeна-БархӀа а, Уьйтта а, къилбаседа-малхбалехьа — ЧӀуо а Хьуьрика а, къилба-малхбалехьа  — Эза, къилба-малхбузехьа — Ида а, Арстах а, Тоьха а Сенах а.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Яхкачара

**Яхкачара** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Акха-Бассан къилбседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседехьа — Шалажа а, Гихчу а.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Элда-Пхьа

**Элда-Пхьа** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара кӏотар.

## Географи
Кӏотар йу Бора олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Желашка а Сенах а, къилбаседа-малхбузехьа — Кхенах, къилба-малхбалехьа — Гезах, къилба-малхбузехьа — Беки.

## Билгалдахарш

## Литература
* 
Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Желашка (Итон-Кхаьллан кӀошт)

**Желашка** — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Бара олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Гуоруо, къилбаседа-малхбузехьа — Уьшна а, Моцкъара а, Кхенах а, къилбаседа-малхбалехьа — ЦӀелтокхум, къилба-малхбалехьа — Сенах.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Гуоруо

**Гуоруо** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштан кӏотар йу.

## Географи
Кӏотар йу БархIа олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Уьшна а, Уьйтта а, къилба-малхбалехьа — Ида а, Тоьха а, къилбаседа-малхбалехьа — Тиша-БархӀа.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
ГӀеши-Чу

**ГӀеши-Чу** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу ГӀеши-хин йистехь, Акха-Бассан къилбехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Никара, къилба-малхбалехьа — Шуьнда.

## Билгалдахарш

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1489 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Синан (1489 шеран 15 апрель, Агырнас юрт (Кайсери уллехь) (арм. Мажак) — 1588 шеран 7 февраль, Истамбул) — массарелла вевзуш волу Хункар-мехкан архитектор а, инженер а.
Тоьха

**Тоьха ** — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Географи
Эвла йу Тонгахойэрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан  малхбузехь.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Деха-Чу, къилбаседа-малхбузехьа — Гуоруо а, Тиша-БархӀа а, Уьшна а, къилбаседа-малхбалехьа ЦӀелтокхум а, ЧӀуо а, Ида а, къилба-малхбалехьа  — БӀавла а, Юьрдаха а, къилба-малхбузехьа — Сенах а, Арстах а.

## Билгалдахарш

Категори:Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Арстах

**Арстах** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштан кӏотар йу.

## Географи
КӀотар йу БархӀайн эркан йистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Элда-Пхьа къилбаседа-малхбалехьа — Сенах, къилба-малхбалехьа — Кхоьри-Чу, къилба-малхбузехьа — Беки.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Литература
* 
Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1599 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Диего Родригес де Сильва-и-Веласкес (1599 шеран 6 июнь, Севилья, Испани — 1660 шеран 6 август, Мадрид, Испани) — испанхойн художник, Испанера сурташ дахкаран Дашо бӀешеран сийлахь воккух векал.
7 февраль

## Оцу динахь бинарш

* Диккенс, Чарльз (1812 шеран 7 февраль — 1870 шеран 9 июнь) — ингалсан йаздархо.
* Уциев, Ризван Рашитович (1988 шеран 7 февраль) — нохчийн футболист, лардархо, "Ахмат" клубан капитан.

## Оцу динахь белларш

* Синан (1489 шеран 15 апрель — 1588 шеран 7 февраль) — гӀараваьлла волу османийн архитектор а, инженер а.

Категори:7 февраль
6 август

## Оцу динахь бинарш
* Энди Уорхол (1928 шеран 6 август — 1987 шеран 22 февраль) — америкин художник, продюсер, дизайнер, йаздархо, коллекционер, кинорежиссёр, поп-артан а, хӀинцлера искусствон а исторехь сийлахь воккху стаг. «Homo universale» идеологин бухбуллархо.

## Оцу динахь белларш
* Диего Родригес де Сильва-и-Веласкес (1599 шеран 6 июнь — 1660 шеран 6 август) — испанхойн художник, Испанера сурташ дахкаран Дашо бӀешеран сийлахь воккух векал;
* Дудаев, Муса Абдиевич (1938 шеран 16 февраль — 2014 шеран 6 август) — вевзуш волу нохчийн артист, РСФСРн Сийлахь артист, ГӀалгӀайн Республикин Халкъан артист.

Категори:6 август
22 февраль

## Оцу динахь хилларш
* 1789 шеран 22 февралехь Уильям Гершельс гучудаьхна Уранан хӀазарш.

## Оцу динахь бинарш

* Азизов, Ӏабас Ахъядович (1994 шеран 22 февраль) — нохчийн дзюдоист;
* Аласханов, Тимур Зайндиевич (1979 шеран 22 февраль) — хьалхара нохчийн фигурист, Россин Кубок якххинарг, Кхазакхстанан чемпион, Россин спортан говзанча;
* Шопен, Фредерик (1810 шеран 22 февраль — 1849 шеран 17 октябрь) — полякийн композитор, пианист-виртуоз, хьехархо;
* Вашингтон, Джордж (1732 шеран 22 февраль — 1799 шеран 14 декабрь) — америкин пачхьалкхан гӀуллакххо, хьалхара АЦШн президент, Континентан эскаран куьйгалхо, ПаргӀато яккхаран тӀеман декъашхо.

## Оцу динахь белларш

* Амаев, Махьмуд Мутиевич (1916 шо — 1943 шеран 22 февраль) — нохчийн иччархо. Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо.
* Энди Уорхол (1928 шеран 6 август — 1987 шеран 22 февраль) — америкин художник, продюсер, дизайнер, йаздархо, коллекционер, кинорежиссёр, поп-артан а, хӀинцлера исбаьхьаллин а исторехь сийлахь воккху стаг. «Homo universale» идеологин бухбиллархо.

Категори:22 февраль
1805 шо

## Оцу шарахь бинарш
Ханс Кристиан Андерсен (1805 шеран 2 апрель, Оденсе, Датхойн-норвегийн уни — 1875 шеран 4 август, Копенгаген, Дани) — датхойн йаздархо а, поэт а, кегичарна а, баккхичарна а лерина йаздина туьраний дуьненахь гӀарвелла автор.
2 апрель

## Оцу динахь бинарш

* Абдулвадудов, Омар (1957 шеран 2 апрель) — нохчийн штангист а, пауэрлифтер а, Россин чемпион, СССР спортан говзанча, Нохчийн Республикин еза атлетикан Федерацин вице-президент;
* Андерсен, Ханс Кристиан (1805 шеран 2 апрель — 1875 шеран 4 август) — датхойн йаздархо а, поэт а, кегичарна а, баккхичарна а лерина йаздина туьраний дуьненахь гӀарвелла автор.
* Сийлахь-воккха Карл (747 шеран 2 апрель — 814 шеран 28 январь) — франкийн паччахь, лангобардийн паччахь, Баварин герцог, Малхбузан император.

## Оцу динахь белларш

Категори:2 апрель
1694 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Вольтер (1694 шеран 21 ноябрь, Париж, Франци — 1778 шеран 30 май, Париж, Франци) — гӀарвелла французийн философ, поэт, прозаик, сатирик, историк, публицист.

## Оцу шарахь белларш
* Мацуо Басё (1644 шо, Уэно гӀала, Ига провинци, Хонсю гӀайре -  1694 шеран 12 октябрь, Осака) — сийлахь-воккху японхойн поэт, байтан теоретик.
12 октябрь

## Оцу динахь белларш
* Мацуо Басё (1644 шо — 1694 шеран 12 октябрь) — сийлахь-воккху японхойн поэт, байтан теоретик.

Категори:12 октябрь
1899 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Борхес, Хорхе Луис (1899 шеран 24 август — 1986 шеран 14 июнь) — аргентинхойн прозаик а, поэт а, публицист а;
* Егоров, Василий Григорьевич (1899 шо — 1950 шеран 4 июль) — советски партин а, пачхьалкхан гӀуллакххо;
* Саламов, Абдулхалим Асхабович (1899 шо — 1978 шеран 18 апрель) — нохчийн политик, юкхараллин гӀуллакххо, Ӏилманча, Къилбаседа Кавказехь Ленинан орден йелла хьалхара стаг;
* Хичкок, Альфред (1899 шеран 13 август — 1980 шеран 29 апрель) — ингалсан а, америкин а кинорежиссёр, продюсер, сценарист;
14 июнь

## Оцу динахь бинарш
* Эрне́сто «Че» Гева́ра (1928 шеран 14 июнь — 1967 шеран 9 октябрь) — Латинан Америкин революционер, Кубан революцин команданте, Кубан пачхьалкхан гӀуллакххо.

## Оцу динахь белларш
* Борхес, Хорхе Луис (1899 шеран 24 август — 1986 шеран 14 июнь) — аргентинхойн прозаик а, поэт а, публицист а.
* Вебер, Макс (1864 шеран 21 апрель — 1920 шеран 14 июнь) — немцойн социолог, философ, историк, политикин экономист.

Категори:14 июнь
1788 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Байрон, Джордж Гордон (1788 шеран 22 январь — 1824 шеран 19 апрель) — ингалсан поэт.