open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вентспилс (баскетболан клуб)

**БК «Вентспилс»** () — латвин баскетболан иштта цӀе йолчу гӀалара клуб. Кхоьллина 1994 ш. (1993—1994 шерашкахь Латвин хьалхейаккхарехь дуьйцучуьнца цхьан уьйр а йоцу иштта цӀе йолу клуб левзина). Латвин иттазза чемпион.

## Истори
Йуьхьанца БК «Вентспилс» латвиин хьалхеяккхаран йуккъера команда йара. 1997/1998 шарахь дерриг хьевзира — оцу хенахь командин тренер хилира Краулиньш Армандс, йира Вентспилсан олимпийн центр. Оццу хенахь клубан дебют хилира еврокедашкахь, кхечира Корачан Кедан финалан бархӀолгӀачу декъе. 1998/1999 шарахь «Вентспилсан» старт хилира Сапортан Кедехь, ткъа латвин чемпионатан плей-оффан финалехь ийшира 90-гӀа шерашкара хийцалуш йоцучу чемпионан «Броценин». 1999/2000 шарахь «Вентспилс» дуьххьара Латвин чемпион хилира, иза Ӏалашйан хиира цунна кхин а тӀаьхьарчу йалх шарахь. 2009 шарахь клубо даьккхира бархӀолгӀа «деши», шен титулашца иза тӀаьхьа кхиира «Броценин». 2001/2002 – 2006/2007 шерашкахь командин тренер вара хилла ловзархо Муйжниекс Карлис. Командин Еврокедашкара уггаре боккха кхиам хилира йеаннан финал а, ФИБА чемпионийн лигехь 3-гӀа меттиг а, 2003 шарахь «Вентспилс» йу ББЛ йерриг чемпионатийн гуттаренна а декъахо, цу тӀе клубо кхузза дакъа лаьцна йеаннан финалехь (уггаре дика кхиам — 2007 шеран 3-гӀа меттиг).

## ХӀонсаш а, титулаш а

### Къоман титулаш
* **[[Баскетболех ловзаран Латвин чемпионат|Латвин чемпионат]]**
*  **Чемпион** (**10**): 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2009, 2014, 2018
*  **Вице-чемпион** (**9**): 1998, 1999, 2007, 2011, 2012, 2013, 2015, 2017, 2019
*  **Борзанан совгӀат** (**4**): 1996, 2008, 2010, 2016

### Дуьненайукъара
* **[[Балтийн баскетболан лига|Балтийн лига]]**
**  **Чемпион** (**1**): 2013
**  **Вице-чемпион** (**1**): 2015
**  **Борзанан совгӀат** (**2**): 2007, 2012
**БК «Вентспилс»** 

### Дуьненайукъара
* **[[Латвин-эстонин баскетболан лига|Латвин-эстонин лига]]**
**  **Чемпион** (**1**): 2019

## Латвин чемпионатехь ловзаран жамӀаш

* 1994 — 7
* 1995 — 6
* 1996 — 3
* 1997 — 4
* 1998 — 2
* 1999 — 2
* 2000 — 1
* 2001 — 1
* 2002 — 1
* 2003 — 1
* 2004 — 1
* 2005 — 1
* 2006 — 1
* 2007 — 2
* 2008 — 3
* 2009 — 1
* 2010 — 3
* 2011 — 2
* 2012 — 2
* 2013 — 2
* 2014 — 1
* 2015 — 2
* 2016 — 2

## Балтийн лигехь ловзаран жамӀаш

* 2005 — 4
* 2006 — 5
* 2007 — 3
* 2008 — 6
* 2009 — 7
* 2010 — 4
* 2011 — 4
* 2012 — 6
* 2013 — 1
* 2014 — финала 1/4 дакъа
* 2015 — 2
* 2016 — 3

## Шераш

## Хьажоргаш
http://www.bkventspils.lv

Категори:Баскетболан клубаш абатца
Категори:Латвин баскетболан клубаш
Категори:БК «Вентспилс»
Къарц

**Къарц**, **къацц** — ворда сацо чӀуьрган кӀел  буьллуш болу гӀирс.
Терминан кхин маьӀнаш хила мега:
Крикун, Анатолий Васильевич

**Анато́лий Васи́льевич Крику́н** (, , Эстонийн ССР, ССРС) — советийн эстонийн баскетболхо. Локхалла — 189 см. Дуьненайукъара классан ССРС спортан говзанча (1969).

1965—1977 шерашкахь левзина «Калев» (Тарту) йукъахь, 1978—1986 — «Стандард» (Таллин) йукъахь.

Тартун университет чекхйаьккхина.
1991 шарахь дуьйна болх беш веха Финляндехь. Хьоьху физикин кхиор бизнес-колледжехь.

## Кхиамаш
* ОЛ-68 борзанан совгӀатхо 
* ДЧ-70 борзанан совгӀатхо
* 1967 шеран Европин чемпион
* 1970 шеран Универсиадин чемпион
* 1967 шеран ССРС чемпионатан детин совгӀатхо
* ССРС къаьмнийн спартакиадийн детин совгӀатхо IV (1967) а, борзанан совгӀатхо V (1971) а.

## Хьосташ
* Баскетбол: Справочник. / Авт.-сост. З. А. Генкин, Р. Я. Яхонтов. — М.: Физическая культура и спорт, 1983 — 224 с

## Хьажоргаш
* Интервью

Категори:Тартун университетера арахецнарш
Категори:ССРС баскетболхой
Категори:1968 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:Баскетболхой 1968 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболан Европин чемпионаш
Категори:Дуьненайукъара классан ССРС спортан говзанча
Категори:БК «Тарту» ловзархой
Шефер, Херм

**Шефер Херман «Херм»** (; 1918 шеран 20 декабрехь, Форт-Уэйнехь, Индиана, АЦШ — 1980 шеран 21 мартехь, Индианаполисехь, Индиана, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо а, тренер а. Шефер «Индиана Хузерс» йукъахь NCAA чемпион хилла цхьаъ бен воцу ловзархо хилла ца Ӏа, кхаа шеран дохаллехь, КъБЛ, БАА,  КъБА чемпион хилла «Миннеаполис Лейкерс» клуб йукъахь.

## Хьалхара шераш
Шефер Херм вина 1918 шеран 20 декабрехь Форт-Уэйн гӀалахь (Индиана штатехь), дешна Форт-Уэйнан йуккъера католикин ишколехь, цигахь левзина меттигера баскетболан командехь шен уллерачу доттагӀчуьнца Армстронг Кёрлица.

## Студентийн карьера
1941 шарахь чекхйаьккхина Блумингтонера Индианин университет, иза кхаа шеран дохаллехь левзина баскетболан «Индиана Хузерс» командехь, цигахь аьттонца карьера хилира. Шефер волуш «Хузерса» цкъа а ца йаьккхина рожера чемпионат, Big Ten конференцин турнир, амма цкъа АЦШ студентийн чемпионатан плей-оффе кхаьчна (1940).

1940 шарахь «Индиана Хузерс» хилира студентийн спорта къоман ассоциацин (NCAA) чемпионаш. 20 мартехь «Хузерс» йелира NCAA турниран йеаннан финале (), цигахь йуьхьанца ахфиналан матчехь, 21 мартехь, иэшийра 39—30 чоьтаца Милкович Эдан «Дюкейн Дьюкс» команда, оцу матчехь Шефер шолгӀа хилира шен командехь жамӀаца, 8 очко кхоьссина, цул тӀаьхьа финалан ловзарехь, 30 мартехь, иэшийра 60—42 чоьтаца Энглман Ховардан «Канзас Джейхокс» команда, цигахь Херм жамӀаца воьлгӀа хилира шен командехь, 9 очко а кхоьссина.

## Профессионалан карьера

## Валар
Шефер Херм велла 1980 шеран 21 мартехь 62-гӀа шо долуш Индианаполис гӀалахь (Индиана штат), дӀавоьллина Форт-Уэйнера лютеранийн «Конкорди» кешнашкахь. Веллачул тӀаьхьа Индианин Баскетболан сийлаллин зал йукъатоьхна.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Статистика в НБЛ на сайте Basketball-Reference.com  
* Статистика в НБА на сайте Basketball-Reference.com  
* Статистика на сайте Justsportsstats.com 
* Тренерская карьера на сайте Basketball-Reference.com  

## Литература
* 

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:АЦШ баскетболан тренераш
Категори:«Индиана Хузерс» (баскетбол) ловзархой
Категори:«Форт-Уэйн Золлнер Пистонс» ловзархой
Категори:«Патерсон Кресентс» ловзархой
Категори:«Индианаполис Джетс» ловзархой
Категори:«Миннеаполис Лейкерс» ловзархой
Категори:«Индианаполис Джетс» тренераш
Категори:«Индианаполис Олимпианс» тренераш
Категори:ДӀабоьхкинарш Индианехь
Скулени (Унгенин кӀошт)

**Скулени** (, ) — Молдавин Унгенин кӀоштара эвла.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Закон об административно-территориальном устройстве Республики Молдова от 27 декабря 2001 года
* Закон 2003 года о внесении изменений и дополнений в Закон об административно-территориальном устройстве
* Национальное бюро статистики Республики Молдова

## Литература
* 

Категори:Унгенин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Азербайджанан дуьхьалонан министралла

**Азербайджанан дуьхьалонан министралла** () — Азербайджанан Республикин дуьхьалонан сферера пачхьалкхан урхалла деш а,  тӀеман политика лелош а йолу кхочушдаран Ӏедалан пачхьалкхан меже (министралла). ТӀеман ведомствон куьйгалхо дуьхьалонан министр дарже хӀотта а во, дӀа а воккху Азербайджанан Республикин Президенто.

Азербайджанан Республикин Дуьхьалонан министр 2013 шеран 22 октябрехь дуьйна — инарла-полковник Гасанов Закир.

## Истори
1918 шеран 28 декабрехь Азербайджанан Демократин Республикин Парламент хийшамашкахь кхайкхийра ХойгӀеран ФатахьӀали Ханан правительствон деклараци, «*Эскар*» декъехь йаздина дара: 

Уггаре ладаме структурин эскаран дакъош кхоьллина хила деза 1919 шеран 1 ноябрь кхачале: кхаа полках лаьтта хьалхара гӀашлойн дивизи, артиллерин дивизи, телеграфан, дошлойн, пулеметан тобанаш, кхаа полках лаьтта дошлойн дивизи, хӀаваан тоба, цӀерпоштнекъан батальон.

Категори:Азербайджанан министраллаш
Эрмалойн-парфянийн тӀом

«Эрмалойн-парфянийн тӀом» (Вайн эрал хьалхара 80-гӀа шерийн чаккхенехь – вайн  эрал 85 шо хьалха) – Сийлахь Тигранан толам бахьа эскар Къилбаседа Месопотаме чудалар, Осроена а, Атропатена а паччахьаллаша байӀат дина Сийлахь Тигранан. Оцу заманан дукхаха болу урхалчаша цуьнан бахам а, Ӏедал а бахьнехь олура Тигранах «паччахьийн паччахь».

## Билгалдахарш

## Хьосташ
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 

Категори:Эрмалойчоьнан тӀемаш
Категори:Йоккха Эрмалойчоь
Категори:Парфин тӀемаш
Категори:Эрмалойчоьнан тӀеман истори
Категори:Вайн эрал хьалхара 80-гӀа шерашкара девнаш
Категори:Вайн эрал хьалхара 1-ра бӀешо
Ольговка (Каховкан кӀошт)

**Ольговка** () — Украинин Херсонан областан Каховкан кӀоштара эвла.

## Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Херсонан областан индексаш 

Категори:Каховкан кӀоштан нах беха меттигаш
Керр, Джонни

**Джон Грэхэм «Ред» Керр** (; 1932 шеран 17 июлехь, Чикагохь, Иллинойсехь — 2009 шеран 26 февралехь, Чикагохь, Иллинойсехь) — америкин профессионалан баскетболхо а, тренер а.

## Ловзархочун карьера
Левзина центровойн а, веза форвардан а позицехь. Дешна Урбан-Шампейнера Иллинойсан университетехь, 1954 шеран КъБА драфтехь хаьржира 6-гӀа лоьмарца «Сиракьюс Нэшнлз» командо. ТӀаьхьа левзина «Филадельфия-76» а, «Балтимор Буллетс» а командашкахь. Дерриг КъБАхб левзина 12 шарахь. 1954/1955 шарахь Керр хилира КъБА чемпион «Нэшнлз» йукъахь. Кхузза дакъа лаьцна КъБА дерриг седарчийн матчашкахь (1956, 1959, 1963). КъБАра капьерехь йерриг левзина 905 ловзарехь, цигахь кхоьссина 12 480 очко (йуккъера барам 13,8 ловзарехь), 10 092-зза буьрка схьаэцна, 2004-зза буьрка дӀаелла.

## Тренеран карьера
Профессионалийн карьера чекхйаьккхича тренер вара «Чикаго Буллз» (1968—1970) а, «Финикс Санз» командийн (1966—1968). 1967 шарахь шеран тренер къобал вира.

## Статистика

### КъБАра статистика

## Хьажоргаш
* Статистика на сайте Basketball-Reference.com  
* Тренерская карьера на сайте Basketball-Reference.com

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:«Сиракьюс Нэшнлз» ловзархой
Категори:«Филадельфия Севенти Сиксерс» ловзархой
Категори:«Балтимор Буллетс» ловзархой
Категори:АЦШ баскетболан тренераш
Категори:«Чикаго Буллз» тренераш
Категори:«Финикс Санз» тренераш
Жен жӀаьла

**Жен жӀаьла** — бежӀу жӀаьлийн тайпана йукъара цӀе, дуьххьара йукъадаьхна жен (овчарийн) кхидолу бежнийн а Ӏуьнан гӀоьнча санна.

Царах цхьадерш белхан жӀаьлеш санна лело до.

## ЖӀаьлийн тайпанаш
* Австралин жен жӀаьла (аусси)
* Австралин жен жӀаьла (келпи)
* Азоран жен жӀаьла йа Сен-мигелийн жен жӀаьла
* Алентежин жен жӀаьла, Рафейро ду алентежу (португалхойн гӀаролан)
* Альпийн жен жӀаьла или савойская жен жӀаьла
* Анатолин жен жӀаьла
* Ингалсан жен жӀаьла
* Атлассин жен жӀаьла (аиди)
* ОвхӀанан жен жӀаьла (саге коче)
* Баскийн жен жӀаьла йа баскийн бежӀу жен жӀаьла, пастор баско
* КӀайн швейцарин жен жӀаьла
* Бельгин жен жӀаьла (грюнендаль, лакенуа, малинуа, тервюрен)
* Бергаман жен жӀаьла
* Богеман жен жӀаьла йа цигонийн жен жӀаьла (ходан жӀаьла)
* Болгарин жен жӀаьла 
* Бурятийн жен жӀаьла (банхар)
* Венгерин жен жӀаьла (комондор)
* Венгерин жен жӀаьла (муди)
* Малхбаленевропин жен жӀаьла
* Гарафин жен жӀаьла (пастор гарафиано)
* Голландин жен жӀаьла (хердер)
* Голландин жен жӀаьла шапендуа
* Желтойн жен жӀаьла
* Гуьржийн ломан жен жӀаьла нагази
* Мисаран жен жӀаьла (армант)
* Исландин жен жӀаьла
* 
* Кавказан жен жӀаьла
* Каталонан жен жӀаьла
* Крашийн жен жӀаьла
* Майоран жен жӀаьла
* Маремм-абруццийн жен жӀаьла
* Миниатюран америкин жен жӀаьла
* Монголин жен жӀаьла (хоттошо)
* Немцойн жен жӀаьла
* Керлазеландин жен жӀаьла (хантвей)
* Норвегин жен жӀаьла (норвегин бухунд)
* Патагонан жен жӀаьла
* Пикардийн жен жӀаьла
* Пиренейн жен жӀаьла
* Полякийн лахен жен жӀаьла
* Полякийн подгалянийн жен жӀаьла йа татранан жен жӀаьла
* Португалин жен жӀаьла
* 
* Къилбаседаамерикин жен жӀаьла
* Йуккъераазин жен жӀаьла
* Шираингалсан жен жӀаьла, бобтейл
* Ширанемцойн жен жӀаьла
* Тувин жен жӀаьла
* Уэльсан жен жӀаьла
* Французийн жен жӀаьла (бриар, босерон)
* Хорватийн жен жӀаьла
* Шарпланин жен жӀаьла йа иллирийн жен жӀаьла йа югославийн жен жӀаьла
* Шетландин жен жӀаьла
* 
* Шотландин жен жӀаьла (колли)
* Эштрелан жен жӀаьла (португалин ломан жен жӀаьла)
* Къилбаруссийн жен жӀаьла

## ГӀарадаьлла жен жӀаьлеш
* Дик жен жӀаьла
* Лео жен жӀаьла

## Билгалдахарш
Гаврилюк, Николай Григорьевич

**Гаврилюк Николай Григорьевич** (1922 шеран 12 мартехь  — 1983 шеран 12 октябрехь, , Аксу (Антали), Туркойчоь) — советийн футболхо, ахтурсло. Тренер.

Буковинин футболан кхиорхо. 1944 шарахь дуьйна — «Динамо» Киев йукъахь, шолгӀачу шеран чемпионатехь дакъа лецира пхеа ловзарехь, цхьа буьрка чу а туьйхира. 1946 шарахь дуьйна — «Спартак» Черновцы йукъахь. 1947 шарахь йухавирзира «Динаме», 1948—1951 шерашкахь чемпионатехь левзира 72 матчехь, чутуьйхира кхоъ гол. 1952—1955 шерашкахь левзира ФОЬК «Динамо» Черновцы командехь.

ФОЬК «Шахтёр» Нововолынск (1958, 1961) а, «Цеманцхо» Семипалатинск (1963) командийн лакхара тренер. 1960 шарахь — луцкан «Волынан» тренер а, лакхара тренер.

## Билгалдахарш

Категори:ССРС футболисташ
Категори:ФК «Динамо» Киев ловзархой
Категори:ССРС футболан тренераш
Категори:ФК «Волынь» тренераш
Категори:ФК «Спартак» Семей тренераш
Кунду

**Кунду** () — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Антали провинцин (ил) Аксунан кӀоштара эвла/микрокӀошт ().

## Географи

## Истори

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

Категори:Антали провинцин нах беха меттигаш

Категори:Антали провинцин микрокӀошташ

Категори:Аксунан микрокӀошташ

Категори:Аксунан кӀоштан нах беха меттигаш

Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ

Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Самалой

**Сомалийцы** (, ) — Африкин маӀа уллехь дехаш долу къам, уьш бу 15-17 миллион стаг. Цера мотт бу кушитийн гаьнна афразийн меттанийн доьзалан йукъара сомалойн мотт. Дукхах болу сомалой бехаш бу Сомали пачхьалкхехь, циггара бахархойн йукъахь уьш бу дукхахберш, цул совнах беха Кенин къилбаседа-малхбален декъехь, Эфиопин малхбален декъехь (Огаден, цхьайолу хенахь цара Йоккха Сомали пачхьалкх кхолла гӀерташ къийсамаш бира), Джибутехь а. Бевда бахана дукха самалой бу дукха пачхьалкхашкахь, къаьстина Италехь, Йоккха Британехь, Германехь, Канадехь, Нидерландашкахь, АЦШехь.

## Билгалдахарш

Категори:Африкин къаьмнаш
Уье-Лезинье

**Уье-Лезинье** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Мен а, ЛуагӀа а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Мен а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Хассетт, Билли

**Уильям Джозеф Хассет** (1921 шеран 21 октябрь  - 1992 шеран 15 ноябрь) америкин профессионалан баскетболех ловзархо.

Локхалла 180 см волу Нотр-Дам университетан турсло, цигахь кхин а ловзура бейсболах, цхьан а дуьхьала воцуш хаьржина вара 1945 шеран Йерригамерикин божарийн гулйина команде а, 1946 шаран шолгӀачу команде а. Хассет пхеа шарахь левзина (1946–51) Къоман баскетболан лигехь, Америкин Профессионалан баскетболан лигехь, Къоман баскетболан ассоциацехь Баффало Байзонс (КъБЛ), Три-Ситис Блэкхокс, Чикаго Гирз, Миннеаполис Лейкерс, Балтимор Буллетс командашна йукъахь. Цуо КъБА йукъахь йоккхура йуккъера барам 4,5 очко ловзарехь. 1950 шарахь «Лейкерсца» йаьккхира КъБА чемпионат шен командера накъостаца Джордж Майканца.

Билли «Блэкхоксан» уггаре дика бомбардир хилла, КъБА исторехь хьалхарчу ловзарехь 15 очко йаьккхина «Три-Ситиз Блэкхокс» йукъахь. Боб Браун «Наггетс» тӀехь лидер хилира берриг бомбардирашна йукъахь 16 очкоца. Ловзар хилира 1949 шеран 29 октябрехь шира Денвер Наггетс дуьхьала. 

Хассет иштта цхьаьна, 1942–43, шарахь левзина Джорджтаун-Хойас йукъахь (Йерригамерикин харжам), левзира 1943 шарахь NCAA чемпионатехь Вайоминган дуьхьала. Хассетт левзира AAU Доу Кемиксехь 1944 шарахь Дуьненан шолгӀа тӀом бахьнехь Джорджтауно баскетбол йитина дера. Иза 1945 шарахь дехьавелира Нотр-Даме. КъБАхь дуьххьара лело долийча, Хассетта урхалла дора 24 секундин сахьтан, Сиракузы Нэшнлз ловзучу матчехь. Цуьнан ваша, Джон Алоизиус «Бадди» Хассет, Лакхарчу лигехь Бруклин Доджерс, Бостонан накхар мозий, «Брэйвз», Нью-Йорк Янкиз (1936–1942 шерашкахь) командашна йукъахь бейсболех левзира.

## Билгалдахарш

1.^ http://nbahoopsonline.com/teams/AtlantaHawks/History/Tricities/index.html
2.^http://peachbasketsociety.blogspot.com/2016/03/billy-hassett.html

## АХь
* 
* Peach Basket Society profile

Категори:Америкин колледжашкара баскетболхой божарий
Категори:Йезархойн спортан бертан баскетболхой божарий
Категори:Америкин баскетболхой божарий
Категори:«Балтимор Буллетс» (1944—1954) ловзархой
Категори:Баскетболхой 1943 шеран NCAA Йеаннан финалехь
Категори: Нью-Йоркера (штат) баскетболхой
Категори:«Баффало Байзонс» (КъБЛ) ловзархой
Категори:«Джорджтаун Хойяс» (баскетбол) ловзархой
Категори:Турслой (баскетбол)
Категори:Ла Саль Академин арахецархой
Категори:«Миннеаполис Лейкерс» ловзархой
Категори:«Нотр-Дам Файтинг Айриш» ловзархой (баскетбол)
Категори:Америкин Профессионалан баскетболан лигин ловзархой
Категори:«Три-Ситис Блэкхокс» ловзархой
Аьхкенан малх хӀоттар

**Аьхкенан [[малх хӀоттар]]** — Малх шен эклиптикехула леларехь уггаре къилбаседехьара меттиге кхочу хьал, (Къилбаседа эхигехь аьхкенан малх хӀоттар, XXI бӀешарахь хуьлу 20 йа 21 июнехь), йа шен эклиптикехула уггаре къилбехьара меттиге кхочу хьал (аьхкенан Къилба эхигехь малх хӀоттар, XXI бӀешарахь хуьлу 20 — бӀешо чекхдолуш, 21 йа 22 декабрь).

Тропикин асанехь йоцу шораллашкахь хаало, аьхкенан малх хӀоттар шеран уггаре дехачу дийнахь йа уггаре йоцачу буса хилар, оцу деношкахь-буьйсанашкахь стиглара мелхан делкъенан локхалла уггаре йоккха хуьлу.

## Оьздангаллехь
Аьхкенан малх хӀоттаран Ӏида шуьйра даздо тайп-тайпана къаьмнаша. Славянийн Ӏида девза Иван Купала олий, финнийн а, ингерманлаттахойн — Юханнус олий, латышийн — Лиго олий. Нохчаша аьхкенан хьалхара де лору, якутийн оцу дийнахь хуьлу Ысыа́х () — аьхкенан Ӏида. Иза ду Айыы деланийн сийнна а, Ӏалам дендаларна а хӀоттийна бӀаьстенан-аьхкенан Ӏида, оцу дийнахь доӀнаш даран, комаьршша тойш хӀитторан, кхумыс мийларан, хелхарш даран, халкъан ловзар даран, говраш хехкаран, ондачеран а тӀах аьллачеран къийсамаш хӀитторан Ӏадат.

## Хьажа кхин а
* Ӏаьнан  малх хӀоттар

## Билгалдахарш
;Комментареш

;ХӀосташ

## Хьажоргаш
* Table of dates/times from 1600—2400

Категори:Рузма
Категори:Астрономин хӀиламаш
Категори:Тергонан астрономи
Категори:Хан астрономехь
Доброжаново

**Доброжаново** () — Украинин Одессин областан Одессин кӀоштара эвла.

## Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт йухахьовзадо.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Одессин областан индексаш 

Категори:Одессин областан Одессин кӀоштан нах беха меттигаш
Листон, Роберт

**Роберт Листон** (; ) — Шотландин медицинин Ӏилманча-хирург, новатор. Педагог, Эдинбурган университетан профессор. Член Лондонан королийн йукъараллин декъахо.

## Билгалдахарш

Категори:Йоккха Британин медикаш
Агдаман уезд

**Агдаман уезд** () — Азербайджанийн ССРн йукъара административан дакъа. Административан йукъ — Агдам.

## Истори
1923 шарахь Азербайджанан ССР йукъахь кхоьллира Ламанан-Карабахан АО. Автономин областан йукъа дахара Шушин, Джеванширан, Джебраилан ламанан дакъош, ткъа Шушин а, Джеванширан а уездийн аренан мехкашкахь кхоьллира Агдаман уезд.

1929 шарахь уездан система дӀайаьккхира. Агдаман уезд Карабахан гуонан йукъатуьйхира, цуьнан йукъ хилира Агдам.

## Хьажа кхин а
* Азербайджанан истори

## Билгалдахарш

Категори:1923 шарахь кхоьллина административан дакъош
Категори:Азербайджанийн ССР уездаш
Листон

**Ли́стон** () — фамили:

* Листон, Роберт (1794—1847) — ингалсан хирург.
* Листон, Сонни (1932—1970) — америкин боксёр-профессионал.
* Листон, Трисия (род. 1992) — америкин профессионалан баскетболистка.
* Листон Смит, Лонни (род. 1940) — америкин музыкант, пианист, вокалист, клавишник.
Йуккъера бӀешераш

**Йуккъера бӀешераш**, йа **ЙуккъерабӀешераш**, — Европин а, Гергара Малхбален а историн мур, иза Антикаллел тӀаьхьа богӀу, Керла заманал хьалха богӀу. Историкаша оцу муьранна кховдийра тайп-тайпана хронологин гуранаш, коьртаниш царех хилира 500—1500 шераш а, 500—1800 шераш а. Муьран билламан йуьхьиг хилира Малхбузен Руман импери йожар, ткъа ЙухаметтахӀоттор а, Баккхий географин белламаш болабаларца иза чекхболу. Шен рогӀехь ша ЙуккъерабӀешерийн мур бекъало хьалхара, лакхара, тӀаьхьара йуккъерабӀешераш. Дуьненан ЙуккъерабӀешерех ала кхин а тарло .
Освальд, Ли Харви

**Ли Ха́рви О́свальд** (; 1939 шеран 18 октябрь, Керла Орлеан, Луизиана, АЦШ — 1963 шеран 24 ноябрь, Даллас, Техас, АЦШ) — америкин президент Джон Кеннеди вийна аьлла чувоьллинарг. АЦШн законашца велачун суд йан магина дац, делахь  Уорренан комиссин жамӀехь цуо Джон Кеннеди вийна хилар бакъ до.

## Билгалдахарш

Категори:Джон Кеннеди вер
ЗилебкӀи

**ЗилебкӀи** — ДегӀастанан Дахадаевн кӀоштара эвла.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Дахадаевн кIоштан нах беха меттигаш
Византийн императорийн исписка

**[[Византийн император|Византийн императорийн]] исписка ** гайтина хронологин низмаца. Византийн урхалчаша шеш лорура Руман когаметтадерш, «румхой», лелайора церан санна титулаш. Желтойн маттахь императорех дукха хьолехь олура автократораш ( — ша Ӏедал латториг). *Цамзанца* билгалбаьхна узурпаторш. **Стомма** зорбанца таблицашкахь билгалдаьхна вуьйцу стеган политикин Ӏаткъам алсама болу муьрийн терхьаш (ладаме ду нагахь цуьнца урхаллехь кхин а стаг велахь).

## Импери 1204 шо кхачале
Хьалхара Руман император хилира Октавиан Август вайн эрал 27 шо хьалхара 13 январехь 395 шарахь импери чаккхенца йекънера Малхбузен Руман империн а, Малхбален Руман империн а. 476 шарахь даржера вожийра тӀаьххьара Малхбуза-руман император Ромул Август. Малхбуза Руман импери а йуьйжира, ткъа Малхбален Руман импери, цунах историкаша Византи ала долийра, кхин а эзар шарахь гергга лаьттира, 1453 шо кхаччалц, Константинополь туркаша-Ӏусманаша йаккхалц, йукъаметтигаш йуьтуш 1204 шерера 1261 шо кхаччалц, Константинополь йаьккхира жӀарахоша. Руман империн малхбузен областаш ша йолу пачхьалкх хила йолайелира «тетра́рхин» ( — «веаннан урхалла») муьрехь, и урхаллин система йукъайаьккхинера императоро Диоклетиана 293 шарахь, лаьттира 313 шо кхаччалц. 285 шарахь Диоклетиана тӀемабаьчча Максимиан лахара урхалча хӀоттийра («цезарем»), ткъа 286 шарахь — «август», цу тӀе Диоклетиана урхалла дора империн малхбален декъехь, ткъа Максимиан — малхбузен декъехь. 293 шарахь, тӀеман а, гражданийн а баланашна говзанчаш безарна, августашна гӀоьнна кхин тӀе хӀоттийра ши цезарь: Галерий а, Констанций Хлор а. 20 шарахь урхалла дина августаш шеш дӀабовла безаш бара даржера, ткъа Ӏедар цезарашка кхача дезара. Тетрархийн йиъ коьрта гӀала йара:
* Жима Азера Никомеди (хӀинца Туркойчуьра Измит), малхбален а, коьртачу августан коьрта шахьар. Таблицехь — EA
* Сирмий (хӀинца таханлера Сербера Воеводинин кӀоштара Сремска-Митровица), малхбален цезаран коьрта шахьар йара. Таблицехь — EC

## Литература
* 
* *[[Успенский, Фёдор Иванович|Успенский Ф. И.]]* История Византийской империи (в 5 томах). — : АСТ, 2005.
* 
* 
* *Timothy E. Gregory*. A History of Byzantium (Blackwell History of the Ancient World). — : Blackwell, 2005.
* *Ralph-Johannes Lilie*. Byzanz. Das zweite Rom. — : Siedler, 2003.
* 

## Хьажоргаш
* 
* 

*
Византийн императорш
Византийн императорш
Селви, Фрэнк

**Франклин Делано «Фрэнк» Селви** (; вина 1932 шеран 9 ноябрехь, Корбинехь, Кентукки) — америкин профессионалан баскетболхо, левзина Къоман баскетболан ассоциацин «Балтимор Буллетс», «Милуоки / Сент-Луис Хокс», «Миннеаполис / Лос-Анджелес Лейкерс», «Нью-Йорк Никс», «Сиракьюс Нэшнлз» клубашкахь. Йеххачу хенахь латтийра NCAA хьалхара дивизионан цхьаьна ловзарехь чукхоьссина 100 очкон рекорд.

## БӀе очкон ловзар
Селви алсама дагахь лаьтта 1954 шеран 13 февралехь хиллачу ловзарца, иза хилира  Фурманан университетан а, Ньюберри колледжан а йукъахь, цигахь цуо 100 очко чукхоьссира. Иштта иза хилира NCAA исторехь иза дина дуьххьарлера ловзархо. И ловзар дӀадаьхьира Селвин университетан тӀаьхьарчу шарахь, цуьнан тренеро Лайлз Эллейс элира цунах «Селви Фрэнкан буьйса». Иза иштта хьалхара дуьххьала эфирехь гойту ловзар хилира Къилба Каролинин телевизионан исторехь. Иза винчу гӀалара дукха хьовсархой, цуьнан гергарнаш а, баьхкира матче хьовса. Ловзар долалуш тренеро Эллейс атта Ӏалашо хӀоттийра шен куьйгакӀеларчарна — Селвега пасаш ло аьлла, цуьнга шега мел кхоссало алсама буьрка чукхоссийта. Ловзарехь Селвис чукхоьссира 41 буьрка, 66-нах ловзарера, 18 буьрка 22 гӀуданех. Ткъа тӀаьххьара ши очко кхоьссира майданан йуккъера ластийна матчан тӀаьххьарчу секундашкахь.

Шеран жамӀашца Селви хилира конференцин шеран ловзархо, йукъавахийтира йерригамерикин хьалхара гулйина командин, NCAA чемпионатан уггаре жамӀе ловзархо а хилира.

## Статистика

### Статистика КъБА

## Хьажоргаш
* The State — The Night He Scored 100
* USA Today — 50 Years Since Selvy’s 100
* Video recounting the 1962 NBA Finals, including tape of Selvy’s missed shot and Hundley’s recollection of the play

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:«Балтимор Буллетс» (1944—1954) ловзархой
Категори:Милуоки Хокс ловзархой
Категори:«Сент-Луис Хокс» ловзархой
Категори:«Миннеаполис Лейкерс» ловзархой
Категори:«Лос-Анджелес Лейкерс» ловзархой
Категори:«Нью-Йорк Никс» ловзархой
Категори:«Сиракьюс Нэшнлз» ловзархой
Категори:Фурманан университетан арахецархой
Самсоново (Бойковскан йуьртан йукъаралла)

**Самсоново** () — Украинин Донецкан областан Кальмиускин кӀоштара эвла.

## Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Донецкан областан индексаш 

Категори:Кальмиускин кӀоштан нах беха меттигаш
Къоман Медиа тоба

**«Къоман Ме́диа [[Тоба]]»** (КъМТ) — Россин долара медиахолдинг. Штаб-квартира лаьтта Москохахь.

## Истори
КъАЙ «Къоман Медиа Тоба» йиллина 2008 шеран февралехь, Мордашов Алексейн ЙАЙ «АБ „Росси“», ЙАЙ «Сургутмехкдаьттагаз», страховкин тобанан «Согазан» медийн активаш цхьаьнатохарца, Ӏалашо йу къовсамалла латторан хьуьнаралла айар, урхалла тодар.

## ГӀуллакх
2017 шо долалуш медиахолдинго 30 млрд сом даьккхира. «Къоман Медиа Тобанан» долахь йу лахара активаш:
**Эфиран телевизион**
* Хьалхара канал (49 %)
* ПхоьалгӀа канал (72,4 %)
* РЕН ТВ (82 %)
* Телеканал 78
* Телеканал IZ.RU
* СТС Медиа (49 %):
** СТС
** ЦӀеран
** Че
** СТС Love
** 31 канал

## Йукъараллин кхеташо
2008 шарахь медиахолдинган йукъараллица а, Ӏедалца а цхьаьнагӀуллакхдаран гуранчохь «Къоман Медиа Тобано» кхоьллира тергонан меже — Йукъараллин кхеташо, цунна йукъабахара Россин оьздангаллин гӀуллакххой, политикаш, бизнесан векалш. 2014 шо кхаччалц кхеташонан председатель йара Кабаева Алина.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 

Категори:Россин медиахолдингаш
Категори:Радио- а, телезион а лелош йолу компанеш
Категори:Радио- а, телезион а лелош йолу Россин компанеш
Ксеригордонан гуо лацар

**Ксеригордо́нан гуо ла́цар** — коьртехь Рено де Брей волу Ахархойн жӀарахойн тӀелатарехь ахархоша-жӀарахоша дӀалаьцна Ксеригордон гӀопан, инарла Эльханешан баьччаллица, сельджукаша гуо лацар. ГӀап ларйархой хи доцуш бисина, гуо лацаран бархӀ де даьлча карабахара 1096 шеран 29 сентябрехь. Ткъа цхьаболу жӀарахой реза хилира ислам тӀеэца, ткъа ца эцнарш байира.

## Хьалхара истори
Ахархойн-жӀарахойн эскар охьадоьссира 1096 шеран 6 августехь Жима Азехь, лагерца севцира Никейн къилбаседа-малхбузехьа Циветотехь, оцу хенахь Никей Конин султанатан коьрта шахьар. Къона султан Кылыч-Арслан I оцу хенахь малхбалехьа тӀамтӀехь вара, ДанишмендгӀаьрца.

ЖӀарахойн коьрта эскаре хьожуш низам доьхна ахархой-жӀарахой лулара йарташна тӀелета буьйлабелира. Уьш тобанашка гуллуш, цхьана хенахь тола а туьйлира совцо гӀерта Никейн гарнизонал. Рено де Брей коьрте хӀоьттира 6000 немцочун тобанан (лангобардаш а, алеманнаш а), царна йукъахь 200 гергга къонаха а вара. Рено реза вацара Никей гергара талорийн жамӀашна, иза кхин а гена Ксеригордоне, гӀап малхбалехьа деа дийнан новкъахь, вахара цигахь тӀелатаран бух билла. 1096 шеран 18 сентябрехь Ренос атта иэшийра Ксеригордонан гарнизон.

Кылыч-Арслан I-чо жӀарахой совцор тӀедиллира инарлин Эльханешан 15 эзар эскаран баьччалла, эскар лаьттара коьртаниг дошлойн пхарчхойх.

## ТӀом
Эльханеш кхечира Ренос Ксеригордон дӀалаьцначул тӀаьхьа кхо де даьлча, 21 сентябрехь, гӀопан гуо лецира. Туркойн дошлой леларан сихалло немцой бохийра, уьш гуо лацаре хьоьжуш бацара, цундела йуъчуьнца а, молчуьнца а кечам ца бинера. Цул сов, гӀопехь тӀаьхьлон дитина хи а дацара:

 Тхан нах чӀогӀа хьогах болуш шайн говрийн а, ишакийн а цӀий муьйлура, кхечара шайн доьхканаш а, йовлакхаш а чухоьций, уьш Ӏуьйдуш хи мала гӀертара… цхьаболчара хьатӀ канаш чу а тоьлуш, иза муьйлура, ткъа кхечара тӀуьна латта охкий, букъ тӀе буьйшура харш чу, хьогаллин бала байа а, дегӀ шелдан а

ЖӀарахошна гӀо ца кхечира. Цхьаболчу талламхоша гойту, туркоша ши шпион вахийтанера, Ксеригордонехь хьалха санна кхерамаза ду, Никей Рено де Брейс дӀалаьцца аьлла Циветотера жӀарахойн лагерехь эладит хеца. Кхечара билгалдоккху, жӀарахойн тхьамданашна йукъахь барт ца балора, тӀаьххьара, октябрехь Ксеригордоно тӀом сацийна, гӀала дӀайелла аьлла хабар кхаччалц.

БархӀ дийнахь жӀарахоша дуьхьало йира хьогаллина а, туркойн пхерчийн догӀанна а, кӀурин атакашна а. ТӀаьххьара немцойн тхьамдано карадахар кховдийра. ГӀап дӀайелира 1096 шеран 29 сентябрехь а. Цхьаболчу жӀарахоша тӀеийцира ислам дин, иман ца диллинарш леш бира, цхаберш байира. 

Рено де Брейх болу хаамаш чолхе бу. Цхьаболчара гойту, иза вира гуо лацаран йуьххьехь, туркойн хин шаьлгаш схьадаха гӀерташ волуш, кхечара — иза велла гуонехь йа ислам тӀеэцна.

## ТӀаьхье
Ксеригордон йоьжначул тӀаьхьа Кылыч-Арслан I-чо шен эскар дахийтира ахархошна-жӀарахошна Циветота гергахь Никейн новкъахь кӀело йан.

## Билгалдахарш

## Хьажа кхин а
* Ахархойн жӀарахой тӀелатар

Категори:ТІемаш абатца
Категори:ЖӀарахойн тӀелетарера тӀемаш
Категори:XI бӀешарахь гуонаш лецар
Категори:1096 шеран девнаш
Категори:1096 шеран тӀемаш
Категори:1096 шеран гуонаш лецар
Циветотан гергара тӀом

**Циветотан гергара тӀом** хилла 1096 шарахь, цуо чеккхенца сацийра Ахархойн жӀарахойн тӀелатар.

ЖӀарахошна бохам хилла Ксеригордонан гуо лацарехь шина туркойн шпионо эладит даржийра, Ксеригордон дӀалаьцначу немцоша, Никей а схьайаьккхина аьлла, жӀарахошна йукъахь сингаттам бара сихха цига а кхаьчна талораш дан лууш. Туркоша кӀело йира Никейн новкъахь. Амьенан Петр рицкъ дан йухавирзира Константинополе, гергарчу хенахь йухаван везаш вара. ЖӀарахойн дукхаха болу тхьамданаш иза йухаверзаре хьежа дагахь бара. ТӀаккха а, Бюрель Жоффруас дӀахьедира, оцу хьолехь хьежар осалалла йу аьлла, сихха туркошна дуьхьала гӀорта деза аьлла. Цуьнан луург тӀехула делира, 21 октябрехь делкъале 20 эзар долу эскар Никей даха новкъа делира, лагерехь битира зударий, бераш, баккхий нах, цомгаш нах.

Лагеран кхо миля генахь, некъ готта хьуьнан тогӀи чухула болучехь Дракон йуьртан гергахь, жӀарахошка хьоьжуш туркой эскар дара. ТогӀенан эскар аьттехьа догӀуш жӀарахошна герз тоха долийра. Эскарехь буьйхира, масех минотехь эскар доьхна лагере йухахьаьдира. Дукхаха болу жӀарахой байира (цхьацца хаамашца 60 эзар сов), амма зударийн, бераш, карабахнарш кӀелхьара бевлира. Кхо эзар, царна йукъахь Бюрель Жоффруа а, къайлабовлабелира дӀакхоьссина лаьттачу гӀап-гӀаланахь, цунна дукха хан йалале гуо бира сельджукаша. ТӀаьххьара баьччаллехь  Катакалон Константин волчу византихоша гуо а баьстина бисинарш кӀелхьара бехира. Масех эзар ахархо-жӀарахо бен йуха ца вирзира Константинополе.

## Билгалдахарш

Категори:ТІемаш абатца
Категори:Дуьххьарлера жӀарахойн тӀелатар
Категори:ЖӀарахойн тӀелетарера тӀемаш
Категори:Конин султанатан тӀемаш
Категори:1096 шеран тӀемаш
Канадин футболан лига

**Канадин футболан лига** (; ) — канадин профессионалан спортан лига, цуо цхьаьнатуху канадин футболан командаш ловзуш йолу (къаьста америкинчух уггаре хьалха ловзархойн барамца). ХӀора шарахь лигин уггаре дика командаша къовсу Греян кад.

КФЛо цхьаьна туху исс команда исс тайп-тайпана гӀаланашкара, йекъна шина дивизионе (йиъ команда Малхбалехь а, пхиъ Малхбузехь а). РогӀера шо долу 20 кӀирне июнан чеккхенгара ноябран йуьххье кхаччалц; хӀора командо оцу хенахь дӀахьо 18 ловзар садаӀа шина кӀиранан чемпионат а сацош. РогӀера шо чекхдаларца хӀора дивизионан уггаре дика кхо команда йолу плей-офф, цигахь кхаа кӀирнах къовсу финале йаларан бакъо. Шо чекхдолу ноябран чеккхенгахь Грей кедан матчца, иза бу уггаре боккха хӀора шеран спортан а, телевизионан а мехкан хилам.

КФЛ кхоьллира 1958 шеран 17 январехь, КъФЛ дӀайаьлча шолгӀа уггаре шира гуттаренна болх бен Къилбаседин Америкин футболан лига йу, цу тӀе йерриг командаш, лига кхоьллинарш иза кхоллале дуккха а хьалха дуьйна йолуш йара. КФЛ шен гӀарайаларца шолгӀа спортан лига йу Канадехь Къоман хоккейн лига дӀайаьлча. Уггаре гӀарайаьлла йу канадин футбол Квебек а, Малхбузен Канада а провинцешкахь. КФЛ ойла йу ладаме шорйала: массо а командаша шорйина стадионаш йа керланаш йеш йу. 2014 шарахь КФЛ йукъайеина Оттавера команда, ткъа кхин а йукъайан тарло Канадин атлантикин бердйистан команда.

## Истори
### Хьалхара истори
Канадехь регбих ловза буьйлабелла 1860-гӀа шерашкахь. 1884 шарахь кхоьллира **Канадин регби-футболан барт** (). 1892 шарахь CRFU бира **Канадин регбин барт** (), иза йерриг канадин регбин коьртера кхоллам хилира. 1909 шарахь Канадин инарла-губернатора Грей Альберта совгӀат дира Канадин Лакхара йезархойн чемпионатан толамхошна () кедаца, оцу кедан губернаторан цӀе тиллира, цунах хенаца канадин футболан уггаре дика командин ламастин хӀонс хилира. Оцу хенахь Канадехь ловзу регбин кеп хаъал хийцайелира йуьхьанцарчу ловзаран версица, чӀогӀа тера хилира америкин футболах. 1930-гӀа шерашкара 1950-гӀа шерашкА кхаччалц канадин футболехь цхьана хеннахь йара CRU шиъ лига, **Малхбален провинцешна йукъара регби-футболан барт** ( йа «Йоккха йиъ) а, **Малхбузен провинцешна йукъара футболан барт** (), церан хуьл-хуьлаш эволюци хилира йезархойн лигашкара профессионалан лиганашка кхаччалц. ЖамӀехь лахарчу лигийн йезархойн командаш, масала, **Онтарион регби-футболан берте** (), кхин ца къийсаделира лакхарчу лигера профессионалашца. 1954 шо чекхдаьлча ORFU Грейн кад къовсаман йукъарайаларца болабелира канадин футболан хӀокху заманан мур цигахь Грейн кад къуьйсура йеккъа профессионалан командаша. 1965 шарахь йукъабаьккхира Ваньен кад (, ), цунах коьрта хӀонс хилира уггаре дикачу Канадин йезархойн командашна.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Официалан сайт

Канадин футбол
*
Кортес, Раул

**Раул Кортес** (; 1932 шеран 28 август — 2006 18 июль) — бразилийн актёр, шен хенан дика актёрех цхьаъ лоруш вара.

## Билгалдахарш

Категори:Бразилин актераш
Груда, Сандрин

**Сандри́н Беатри́с Груда́** (; ) — французийн баскетболхо, левзина италин «Беретта Фамила Скио» клубехь. Лондонера Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхо Францин къоман гулйина командин йукъахь. 2016 шеран ДКъБА чемпион «Спаркс» йукъахь.

## Биографи

### Клубан карьера
Сандрин Груда вина Каннашкахь. 18 шо долуш дуьйна ловзу Валансьенера Олимпик йукъахь. 2006 шарахь «Олимпикца» цхьаьна кхечира Евролигин ахфинале, «Брнон» дуьхьалчу матчехь кхоьссира 14 очко а, 8-зза буьрка схьаийцира 35 минотехь.

2007 шеран 17 январехь къобал йира 2006 шеран уггаре дика къона ловзархо аьлла. И рейтинг билгалйаьккхира хьовсархоша, эксперташа, журналисташа, ловзархоша, тренераш.

2007 шеран мартехь контракт йаздина екатеринбурган УГМК клубаца. 2007 шеран апрелехь WNBA драфтехь хаьржина 1 раундехь йукъара 13-гӀа лоьмарца «Коннектикут Сан» командо.

2010 шеран февралехь Екабсон Анетен а, Степанова Мариян хьалха йолуш къобал йина ФИБА версица шеран ловзархо аьлла.

2016 шеран февралехь Грудас йитира УГМК коган ладаме чов меттахйаларна. Июлехь цуо контракт дира туркойн «Фенербахче» клубаца.

### Гулйина командера карьера
Францин къоман командехь дебют хилла 19 шо долуш. 2009 шарахь шен гулйина команда толаме йалийна Европин чемпионатехь.

## СовгӀаташ
* Европин чемпион (2009)
* Аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхо (2012)
* Евролигин толамхо (2013)
* 2013 шеран Европин Суперкад баьккхинарг 
* Россин чемпион (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016)
* Россин Кад баьккхинарг (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014)
* Россин Кедан детин совгӀатхо (2008)
* Европин детин совгӀатхо (2013)
* Евролиги детин совгӀатхо: (2015, 2017)
* Европин борзанан совгӀатхо (2011)
* Евролиги борзанан совгӀатхо (2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2014)
* Россин чемпионатан борзанан совгӀатхо (2008)
* ФИБА Дуьненан Лигин борзанан совгӀатхо (2007)
* Кегийрхойн дуьненан чемпионатан борзанан совгӀатхо (2007- чемпионатан MVP)
* Францин чемпион (2007)
* Францин Кад баьккхинарг (2007)
* Евролигин дерриг Седарчийн матчан декъахо (2007, 2010, 2011)
* Францин уггаре дика къона ловзархо а, Европин уггаре къона баскетболхо а ФИБА-Европа версица (2005, 2006)
* Францин вице-чемпион (2006)
* Европин кадеташна йукъара чемпионатан борзанан совгӀатхо (2005)

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Официальный сайт Сандрин Груда
* Профиль на официальном сайте УГМК
* Профиль на официальном сайте WNBA

Категори:Францин баскетболхой
Категори:Баскетболех ловзаран Францин гулйина командин ловзархой
Категори:2012 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхой
Категори:2020 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхо
Категори:Баскетболхой 2012 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболхой 2016 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболхой 2020 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболан Европин чемпионаш
Категори:ЗБК «Валансьен» ловзархой
Категори:БК УГМК ловзархой
Категори:«Коннектикут Сан» ловзархой
Категори:«Лос-Анджелес Спаркс» ловзархой
Категори:ЗБК «Фенербахче» ловзархой
Категори:ЗБК «АСВЕЛ» ловзархой
Категори:ЗБК «Скион» ловзархой
Джарос, Тони

«Джозеф Ярос Энтони» (1920 шеран 22 февраль  - 1995 шеран 22 апрель) хилла америкин профессионалан баскетболхо, ши чемпионат йаьккхина Миннеаполис Лейкерсца, цхьаъ BAA, кхин цхьаъ йуха кхоьллинчу NBA.

Локхалла 190 м, Миннесотин университетера тӀелатархо / турсло, Ярос деа шарахь (1946–1947; 1948 –1951) левзина Америкин баскетболан ассоциацехь/Къоман баскетболан ассоциацехь Чикаго Стагс а, Миннесота Лейкерс а йукъахь. Йуккъера барам шен BAA/NBA карьерехь кхуссура 5,4 очко ловзарехь, «Лейкерсца» йаьккхира лигин ши чемпионат. Цуо кхин а шо даьккхира Къоман баскетболан лигехь «Лейкерсца» (1947–1948), оцу шарахь КъБЛ титул йаьккхира.

Джароса дийшира Къилбаседа-малхбален Миннеаполисера Эдисонан йуккъера ишкол, ткъа тӀаьхьа долахь оцу кӀоштан йара гӀарайаьлла бар, цуьнан цӀе хӀинца а лелайо цуо. Tony Jaros' River Garden барехь духку "Greenie" – лаймин чем болу къаркъанах ден чӀогӀа вахо малар. Бар чохь ду Ярошан масех сурт, ткъа кхин а пенан тӀехь цуьнан КъБАн тӀаьххьарчех пенсин чекаш а.

## BAA / NBA карьерин статистика
### РогӀера шо

### Плей-оффс

## АХь
*

Категори:Америкин колледжашкара баскетболхой божарий
Категори:Америкин баскетболхой божарий
Категори:Миннеаполисера баскетболхой
Категори:Чикаго Стагс ловзархой
Категори:"Миннесота Голден Гоферс" (баскетбол) ловзархой 
Категори:«Миннеаполис Лейкерс» ловзархой
Медведица (маьӀнаш)

* **Медве́дица** — стен ча (оьрсийн маттахь).
* Медведицы () — семейство бабочек.
* Медведицы — наименование жриц богини Артемиды.
* «Медведица» — «Мумий Тролль» тобана эшар.

## Эркаш
* Медведица — Тверан областера эрк.
* Медведица — Костромин областера эрк.
* Медведица — Саратовн а, Волгоградан а областашкара эрк.
* Медведица — Тверан областера эрк.
* Медведица — Ярославлера дӀадайна эрк.

## Нах беха меттигаш
;Белорусси
* Медведица —  Гомелан областан Гомелан кӀоштара эвла.

;Росси
* Медведица — Волгоградан областан Жирновскан кӀоштара эвла. 
* Медведица — Кировн областан Пижанкан кӀоштара дӀатесна эвла. 
* Медведица — Костромин областан Мантурован кӀоштара эвла. 
* Медведица — Костромин областан Павинан кӀоштара эвла.
* Медведица — Костромин областан Шарьян кӀоштара эвла, Коневскан йуьртан меттиг.
* Медведица — Костромин областан Шарьян кӀоштара эвла, Троицкан йуьртан меттиг.
* Медведица — Пскован областан Опочкан кӀоштара дӀатесна эвла. 
* Медведица — Пскован областан Порхован кӀоштара эвла. 
* Медведица — Тверан областан Кашинан кӀоштара эвла. 
* Медведица — Тверан областан Оленинан кӀоштара дӀатесна эвла. 
* Медведица — Тверан областан Рамешкин кӀоштара эвла. 

* Большая Медведица — Костромин областан Павинан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Хьажа иштта
* 
*  (маьӀнаш)
* Медведицки яры — Волгоградан областера акъари.
* Медведицки — Россин Волгоградан областера гӀалин кепара эвла.
* «Бели медведица» — Россин фильм 2008 шеран.
* «Бели медведицы» — Челябинскера зударийн хоккейн клуб.
Цепочкино (Харьковн область)

**Цепочкино** () — Украинин Харьковн областан Коломакан кӀоштара эвла.

## Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт йухахьовзадо.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Харьковн областан индексаш 

Категори:Коломакан кӀоштан нах беха меттигаш
Борила, Винс

**Винсент Джозеф «Винс» Борила** (; 1927 шеран 11 мартехь, Ист-Чикагохь, Индиана, АЦШ — 2016 шеран 27 мартехь, Денверехь, Колорадо, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо, тренер, менеджер, левзина Къоман баскетболан ассоциацин «Нью-Йорк Никс» клубехь.

## Ловзархочун карьера
Левзина вайн форвардан позицехь. Дешна Нотр-Даман университетехь а, Денверан университетехь а, 1949 шеран АБА драфтехь дакъа ца лаьцна, амма дукха хан йалале контракт дира «Нью-Йорк Никс» командица, цунна йукъахь дӀайаьхьира шен йерриг спортан карьера. КъБАхь дерриг 5 шарахь левзина. Цкъа дакъа лаьцна КъБА дерриг седарчийн матчехь (1951). 1949 шарахь йукъатоьхна NCAA йерригамерикин 1-ра гулйина команда. Йерриг КъБА карьерехь левзина 285 матчехь, оцу матчашкахь кхоьссина 3187 очкоо (йуккъера барам 11,2 ловзарехь), 831-зза буьрка схьаэцна, 610-зза буьрка дӀайелла.

1948 шарахь Борила АЦШ гулйина командин йукъахь хилира Лондонера аьхкенан Олимпийн ловзарийн олимпийн чемпион.

## Тренеран а, менеджеран а карьера
Профессионалан ловзархочун карьера чекхйаьллачул тӀаьхьа Борила шина шарахь эха шарахь коьрта тренеран болх бира шен хьомен командехь «Нью-Йорк Никс» (1956—1958), амма цкъан а шен команда плей-оффе ца йаьккхира. Тренеран карьера чекхйаьккхинчул тӀаьхьа болх бира инарлин менеджеран даржехь «Денвер Ларкс / Наггетс» (АБА), «Юта Старз» (АБА), «Денвер Наггетс» (КъБА) клубашкахь. 1985 шарахь Борилех «Наггетс» йукъахь хилира КъБА шеран менеджер.

## Хьажоргаш
* Статистика на сайте Basketball-Reference.com 
* Статистика на сайте NBA.com
* Тренерская карьера на сайте Basketball-Reference.com 

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:Баскетболех ловзаран АЦШ гулйина командин ловзархой
Категори:Баскетболхой 1948 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:1948 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:Баскетболех ловзаран Олимпийн чемпионаш
Категори:АЦШ Олимпийн чемпионаш
Категори:«Нотр-Дам Файтинг Айриш» ловзархой (баскетбол)
Категори:«Нью-Йорк Никс» ловзархой
Категори:АЦШ баскетболан тренераш
Категори:«Нью-Йорк Никс» тренераш
Категори:Денверан университетера арахецархой
Мичиган наибалла

**Мичиган наибалла** — Имаматан административан дакъа. Кавказхойн–оьрсийн тIом чекхбаьлча наибаллин метта Теркан областан йукъахь Ичкерин гуо кхоьллина.

## Билгалдахарш

Категори:Имамат
Минашвили, Гурам Варламович

**Минашви́ли Гура́м Варла́мович** (; 1936 25 ноябрь, Тиблиси — 2015 1 март, циггахь) — советийн баскетболхо, Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхо. ССРС спортан хьакъ долу говзанча (1965).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 

Категори:ССРС баскетболхой
Категори:Баскетболхой 1960 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:1960 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхой
Категори:Баскетболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой
Категори:Баскетболан Европин чемпионаш
Категори:Баскетболех ловзаран ССРС чемпионаш
Категори:БК «Динамо» Тиблиси ловзархой
Категори:Гуьржийн техникин университетан арахецархой
Категори:Гуьржийн техникин университетан хьехархой
Категори:Дидубийн пантеонехь дӀабоьхкинарш
Сийлахь-Йоккха Къилбаседа экспедици

**Сийлахь-Йоккха Къилбаседа экспедици** — оьрсийн хӀордахоша XVIII бӀешеран хьалхарчу декъехь Сибрехан арктикин бердашца Къилбаседа Америкин а, Японин а бердашка йина цхьа могӀа .

ДӀайаьхьира ворхӀ шеш йолчу тобанца 1733—1743 шерашкахь.

Литературехь хаало цуьнан кхин цӀераш а — «**ШолгӀа Камчаткин экспедици**», «**Сибрехан-Тийнаокеанан экспедици**», «**Сибехан экспедици**».

## Хьалхара истори
Хьалхара Камчаткин экспедици чекхйаьлча Беринг Витуса Адмиралтейств-коллеге кховдийра Къилбаседа Америкин а, Японин а бердашка хӀоттийна керла экспедицин проект. Цул сов, цуьнан проекто Сибрехан арктикин бердайисташ йийцар а чулоцура.


Категори:Къилбаседа-Малхбален Азин истори
Категори:Академин экспедицеш
Категори:XVIII бӀешеран Ӏилманан экспедицеш
Картер, Тайсон

**Картер Тайсон Грегори** (; вина , Старквиллехь, Миссисипи штат, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо, ловзуш ву тӀелета турслочун позицехь.

## Карьера
Картер баскетболех левзина шен да коьрта тренер волчу Старквиллан ишколехь. Дешаран тӀаьхьарчу шарахь Тайсон шеран ловзархо аьлла къобал вира Миссисипи штатехь, дакъа лецира Миссисипи а, Алабама а штатийн «Дерриг седарчийн матчехь».

## Билгалдахарш

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:«Миссисипи Стэйт Бульдогс» (баскетбол) ловзархой
Категори:БК «Лаврио» ловзархой
Категори:БК «Зенит» Петарбух ловзархой
Категори:Старквиллан йуккъера ишколан арахецархой
Швед, Алексей Викторович

**Швед Алексе́й Ви́кторович** (вина 1988 шеран 16 декабрь, Белгород, ССРС) — Россин профессионалан баскетболхо. Россин гулйина командин йукъахь борзанан мидалш йехира 2012 шеран Олимпийн ловзарийн а, 2011 шеран Европин чемпионатан а. 2012 шеран 20 августехь, 2012 шеран Олимпиадехь баскетболех ловзаран Россин гулйина командин йукъахь аьттонца левзинчул тӀаьхьа (Аргентинин дуьхьала кхоалгӀа меттиг къовсу ловзарехь тӀаьххьарчу минотехь Алексейс кхоьссина кхаа очконо толам баьккхира матчехь), Шведан йелира «Россин спортан хьакъ долу говзанча» цӀе.

## Карьера
Баскетболех ловза волавелла Белгородера № 1 СБЖОРИхь . Алексейн хьалхара тренер вара цуьнан да Швед Виктор Николаевич.

Иштта тренировкаш йира Штейнбок Анатоли волчохь а.

Ловза тӀелата турслочун а, ловзар дӀахьо турслочун а позицешкахь. Левзина «Конти» (Петарбух), «Буревестник» (Белгород), ЦСКА (Москох), «Химки» кегийрхойн командашкахь. 2009/2010 шо чекхдаллалц левзина москохан «Динамо» йукъахь арендин бакъонашца.

Швед Алексейс дакъа лаьцна 2010 шеран КъБА драфтехь Забелин Артёмца цхьаьна, амма ца хаьржира хьалхарчу а, шолгӀачу а раундехь.

### КъБА

#### 2012/2013 шо
2012 шеран 10 июлехь «Ассошиэйтед-прессо» хаам бира, Шведо йуьту ЦСКА, кхаа шарна контракт йаздо «Миннесота Тимбервулвз» клубаца $10 млн ахчанна. Ши де даьлча официалан дехьавелира «Тимбервулвз» йукъа.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Статистика Шведа в НБА на портале ESPN
* Профиль на Euroleague.net
* Профиль баскетболиста на официальном сайте Динамо
* Швед: Вуйошевича не боюсь, особенно после Мессины

Категори:Россин баскетболхой
Категори:БК «ЛенВО» ловзархой
Категори:БК ЦСКА Москох ловзархой
Категори:БК «Химки» ловзархой
Категори:БК «Динамо» Москох ловзархой
Категори:«Миннесота Тимбервулвз» ловзархой
Категори:«Филадельфия Севенти Сиксерс» ловзархой
Категори:«Хьюстон Рокетс» ловзархой
Категори:«Нью-Йорк Никс» ловзархой
Категори:Баскетболан Россин гулйина командин ловзархой
Категори:2012 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:Баскетболхой 2012 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь