Нуьрнберган процесс

**Нуьрнбе́рган проце́сс** — гитлеран Германин хиллачу куьйгалхошна тӀехь йеш йолу дуьненайукъара суьдан процесс. Хилла 1945 шеран 20 ноябран Ӏуьйрана 10 сахьт даьлча дуьйна 1946 шеран 1 октябрь кхаччалц Дуьненайукъара тӀеман трибуналехь, Нуьрнберган Юстицин гӀалан «Залехь 600».

50-гӀа шерашкахь дуьйна а гӀиртира кхолла гуттаренна йолу дуьненайукъара зуламан суд, цуо луьстура дара тӀеман зуламийн а, адамаллин дуьхьала зуламийн а гӀуллакхаш тӀейогӀучу хенахь, амма иштта межено (Дуьненайукъара зуламан суд) шен болх дӀа ца болийра 2002 шарахь бен.

## Трибунал кхоллар

1943 шеран 1 ноябрехь ССРС, АЦШ, Йоккха Британин Арахьарчу гӀуллакхийн министрийн Москохан конференцин Къайлаха протокол тӀехь куьг йаздира, цуьнан 18-гӀа пункт «Йеш йолчу къизаллех гилерхойн жоьпаллех долу деклараци». 2 ноябрехь «Декларацин…» Рузвельтан, Сталинан, Черчиллан куьйгаш долуш зорба туьйхира «Правда» газето. «Декларацин…» тӀаьххьарчу абзацехь йаздина:
Оцу декларацис ца хьедо коьрта зуламхойх хаттар, церан зуламаш дозуш дац билгалчу географин меттигца, царна кхелйийр йу бартхойн правительствийн цхьаьна бинчу сацамца.

Кхаа бартхойн пачхьалкийн – ССРС, АЦШ, Йоккха Британин ГӀирман конференци (4—11 февр. 1945 ш.) йолуш Йоккха Британин премьер-министра Черчила элира, «уггаре диканиг хир дара коьрта зулахошна схьалоццушехь тоьпаш тохар». Къамел деш Сталина тӀийра ца велира, «тоьпаш тохале коьрта зуламхошна суд йан йеза аьлла». Черчиллан хаттарна, «муха хила йеза суьдан процедура: юридически йа политикин?», Рузвельт хьедо, процедура хила ца йеза дукха юридически. Муьлххачу хьолехь а суд тӀебита ца беза корреспонденташ а, суьрташ дохурш а. Черчилла олу, шена хетарехь, коьртачу зуламхошна йен суд политикин хила йеза, юридически акт хила ца деза. Черчиллан лаара, кхаа пачхьалкхана йукъахь кхетам хилар оцу хаттаре хьажарехь. Амма цхьан а хӀума, оцу теманера, зорба тоха ца деза, коьрта зуламхоша союзан тӀеман йийсархойн хьалххе чӀира оьцур йолун дела.

## Билгалдахарш

## Литература
* *[[Лебедева, Наталья Сергеевна|Лебедева Н. С.]]* Подготовка Нюрнбергского процесса. — М.: Наука, 1975.
* 
*  
* Советский Союз на международных конференциях периода Великой Отечественной войны, 1941—1945 гг.: Сборник документов. Т. 1. Московская конференция министров иностранных дел СССР, США и Великобритании (19—30 окт. 1943 г.) / Министерство иностранных дел СССР. — М.: Политиздат, 1984. — 384 с.
* Советский Союз на международных конференциях периода Великой Отечественной войны, 1941—1945 гг.: Сборник документов. Т. 4. Крымская конференция руководителей трёх союзных держав — СССР, США и Великобритании (4—11 февр. 1945 г.) / Министерство иностранных дел СССР. — М.: Политиздат, 1984. — 302 с., ил.

## Хьажоргаш

;Оьрсийн маттахь
* Приговор трибунала
* Документальный фильм Романа Кармена «Суд народов» (1946).
* Нюрнберган процесс. Сборник материалов в 2-х томах. — М.: Госюриздат, 1954.
* Нюрнберган процесс. Сборник материалов в 8-ми томах. — М.: Юридическая литература, 1987—1999. — ISBN 5-7260-0015-3
* Нюрнберган процесс 1945-46 
* Спецпроект портала МГИМО «Нюрнберган процесс: 65 лет с момента начала» 
* Интервью с синхронным переводчиком в зале суда  Т. А. Рузской
* Уроки Нюрнберга 
* *[[Полторак, Аркадий Иосифович|А. Полторак]].* Нюрнберган эпилог (Мемуары)
* Международное уголовное правосудие: наказание за военные преступления
* Нюрнберган процесс 
* Фильм «Нюрнберг: 40 лет спустя» (1986)
* Нюрнберган процесс: история и современность  (Официальный сайт Министерства обороны России)
* К 70-летию Нюрнбергского трибунала  (Официальный сайт Министерства обороны России)

;Ингалсан маттахь
* The Library of Congress. Trial of the Major War Criminals
* The Avalon Project. The Nuremberg War Crimes Trials 
* Nuremberg фильм на IMDB
* Film Nuernberg: 40 Years Later (1986)
* Judgment at Nuremberg (1961) фильм на IMDB

Категори:ТӀеман бакъо

Категори:Дуьненайукъара зуламан бакъо
Категори:ШолгӀа дуьненан тӀеман тӀаьхье
Категори:Холокостан хиламаш