Газзаев, Валерий Георгиевич

**Вале́рий Гео́ргиевич Газза́ев** (; ) — советийн футболист (тӀелатархо), советийн а, Россин  а футболан тренер, Пачхьалкхан думин карара къаьмнийн гӀуллакхийн комитетан председатель, VII кхайкхаман Пачхьалкхан думин депутат. ССРС Спортан дуьненайукъара классан говзанча (1980), Россин хьакъ долу тренер (2005).

Ловзархо санна Газзаев вевза БуритӀера «Спартак», Ростовра СКА, москохан «Локомотив» а, «Динамо» а, ткъа иштта тибилисин «Динамо» йукъахь тӀелатархочун позицехь ловзарехь. ССРС гулйина командехь левзина 8 матчехь, 4 гол чутоьхна; ССРС олимпийн гулйина командин йукъахь — москохан Олимпиадин борзанан совгӀатхо. Тренеран карьера йолийна 1986 шарахь: сий деира цунна БуритӀера «Аланица» бинчу белхо, цуо 1995 шарахь йаьккхира шен исторехь Россин чемпионан хьалхара титул, сацийра москохан «Спартакан» гегемони. Москохан ЦСКА Газзаевн куьйгаллийца кхузза хилира Россин чемпион, деазза баьккхира Россин Кад, ткъа 2004/2005 шарахь баьккхира УЕФА Кад, цунах хилира дуьххьарлера Россин клуб, 1991 шерал тӀаьхьа и хӀонс йаьккхина. Газзаев ву уггаре дукха титулаш йолу Россин тренер йаьхначу мидалийн а, кедийн а барамца футболех ловзаран Россин чемпионатийн исторехь, ткъа иштта хьалхара цхьаъ бен воцу тренер-российхо, шен куьйгаллица Россин клубо европин клубан хӀонс йаьккхина 1991 шарал тӀаьхьа. Кхин а иза ву УЕФА версица «Шеран тренеран» совгӀатан лауреат 2004/2005 шеран жамӀашца.

Газзаев вевза Россин футболехь даймехкан тренерийн а, футболистийн а бакъо къовсаран принципан агӀонца.

## Биографи

### Ловзаран карьера
Чекхйаьккхира Къилбаседа-ХӀирийн АССР БуритӀера № 15 йолу ишкол. Кхиийна футболан ишколо «Спартак» (БуритӀе). Хьалхара тренер — Цаликов Муса Данилович.

Левзина командашкахь «Спартак» (БуритӀе) (1970—1973, 1975), СКА (Дон-тӀера-Ростов) (1974), «Локомотив» (Москох) (1976—1978), «Динамо» (Москох) (1979—1985), «Динамо» (Тиблиси) (1986). ССРС чемпионаташкахь левзина 283 матчехь, чутоьхна 89 гол, ССРС гулйина командехь левзина 8 матчехь, чутоьхна 4 гол. Федотов Григорийн бомбардирийн клубан декъахо (117 гол).

### Тренеран карьерин йуьхьиг
1981 шарахь чекхйаьккхира Йерригсоюзан дуьхьала воцу юридически институт, 1989 шеран октябрехь — Тренерийн лакхара ишкол. «Динамо» (Москох) (1986—1987) ишколан тренер. 1989 шарахь коьрте хӀоьттира БуритӀера «Спартакан», цуьнца шолгӀачу шарахь хьалавелира ССРС чемпионатан лакхарчу лиге. 1991 шарахь кхайкхира москохан «Динамон» куьйгалхоша,  1991 шеран ССРС чемпионатан 2-гӀачу гуонехь дуьйна динамон коьрте хӀоьттира.

### Карьера 1990-гӀа шерашкахь
1992 шарахь Газзаевс «Динамо» йалийра Россин чемпионатан борзанан мидалшка. 1993 шеран 14 сентябрехь, 1993/94 шеран УЕФА Кедан хьалхарчу раундехь, шен цӀахь йоккхачу чоьтаца 0:6 немцойн «Айнтрахтна» иэшначул тӀаьхьа, шен лаамца коьртачу тренеран даржера дӀаваларан кехат йаздира. Ловзархоша дийцарехь, Газзаевн эхь ца хетара тренировкашкахь шайн ницкъ бан.

Психологин агӀора меттахӀоьттина, 1993 шеран 14 декабрехь Газзаев коьрте хӀоьттира «Аланин». 1995 шарахь клубаца цхьаьна дуьххьара хилира футболех ловзаран Россин чемпион. Еврокедашкахь цуьнан команда левзира аьттонза, УЕФА Чемпионийн лигехь «Глазго Рейнджерсна» кхаьчна, ийшира 2:7 чоьтаца.

Газзаевс дийцарехь, 1998 шарахь, Бышовец Анатолий даржера дӀаваьллачу хенахь дуьйна, иза вара футболех ловзаран Россин гулйина командин коьрта тренеран кандидаташна йукъахь. Амма РФС кхочушдаран комитето хаьржира Романцев Олег: Романцевгахьа 13 декъахо вара, ткъа Газзаевгахьа — 9. Газзаевс чӀагӀдо, йуьхьанца чекхйоккхуш шен кандидатура йара, амма кхаж тасар сацийначул тӀаьхьа цӀеххьана ойланаш хийцайелира. 1999 шарахь йуха а вогӀу «Динамо», цигахь болх бо 2 шарахь. 2000 шарахь «динамохошна» йукъахь левзинчу Тумилович Геннадийс дийцарехь, клубехь морса низам дара: муьлхха а тренеран дуьхьала аьллачу дешан йа ца Ӏен велла кхоьссинчу дешан доккха гӀуда тухура, амма цуо таро йелира Газзаевн онда коллектив кхолла.

### ЦСКА а, Россин гулйина команда а (2001—2003)
2001—2003 шерашкахь Газзаев вара москохан ЦСКАн коьрта тренер, ткъа 2001—2002 шерашкахь коьртехь вара Россин кегийрхойн гулйина командин коьртехь, иза къийсалуш йара 2002 шеран Европин чемпионате йахар, амма тобанера ара ца ялайелира, шолгӀа меттиг а йаьккхина: кхечу тобанашкара 2-гӀа меттиг йаьккхинчу командашлахь уггаре кӀезиг очкош хилира церан. 2002 шеран дуьненан чемпионатехь чӀогӀа гӀо левзина, Романцев Олега Россин гулйина командийн тренеран дарж дитича, Газзаев 2002 шеран 8 июлехь РФС кхочушдаран комитето къайлаха кхаж тесна (24 стагах 17 стага агӀо лецира) Россин гулйина командин коьрта тренер хӀоттийра, ЦСКА тренеран даржехь а волуш . РФС президенто Колосков Вячеслава агӀо лоцура Газзаевн кандидатурин, нагахь Россин гулйина команда дуьненан чемпионатехь, Японехь, гӀуо ловзахь Романцевс дарж дитахь. Гулйина командан коьрте дозанал арахьара говзанча хӀоттамега бохуг эладиташ а дара лелаш, Колосков вистхилла Газзаевга, ткъа иза Швейцарехь ЦСКА кечйеш вара, реза вира иза гулйина командин коьрте хӀотта.

Газзаев дӀахьедира, гулйина командин чуьра хьал ша хийца дагахь хилар, йукъадаьккхира белхан итт хьесап, царна йукъахь — берриш дика ловзархой йукъаэцар клубан статусе а ца хьоьжуш, гӀуллакхашка а, тренерца йолу йукъаметтигашка а ца хьоьжуш; гулйина команда прессин йиллина хилар; микроклимат латтор; гулйина команде кегийрхойн командера а, Россин клубашкара а кандидаташ таллар; йерриг гулйина командашна тӀехь белхан тергам бар, «Бор» пансионатехь Ӏаморан-тренировкийн база кхоллар. Цу тӀе Газзаев тӀелецира ЦСКАн а, Россин гулйина командин а даржаш цхьаьна лело 2002 шо чекхдаллалц, цул тӀаьхьа гулйина команде дехьавер волуш, амма Россин чемпионатан «дешин матчехь» ЦСКА москохан «Локомотивал» эшар бахьнехь Газзаевн шинхьа болх бан бийзира. Швецин дуьхьала йолчу хьалхарчу матче исписка хӀоттийра 59 стеган, царна йукъахь бацара 1990-гӀа шерашкара гӀарабевлла ловзархой — Газзаевс дийцарехь, Евро-2004 уьш кийча хирбацара йа физикин а, йа психологин а агӀора ловза, амма «йуккъера хан йолуш» дика ловзархой а бацара командехь, хӀунда аьлча Россера экономикин а, политикин а хьоло къона ловзархой кхион советийн ишкол йохийна йара.

Газзаев волуш гулйина командо дӀайаьхьира йерриг а 9 официалан матч, йолийра доттагӀаллин матчаца Швеции командин дуьхьала (жамӀ 1:1). Хьалхарчу матчехь символан новкъа ваьккхира Онопко Виктор, хьалха Россин гулйина командин капитан хилла волу а, цунна йукъахь 100 матчехь левзина а волу: Ши минот гергга левзина Онопко хийцира Смертин Алексейца, ткъа тӀаьхьарчу матчашкахь гулйина командин капитан хӀоттийра Титов Егор. Амма тӀаьхьа Газзаевс йухавалийра Онопко, хӀунда аьлча гулйина командехь цулла а гӀоле йуккъера турсло вацара. Россин гулйина командо маса йолира 2004 шеран Европин чемпионатан харжаман турнир, туьйлира хьалхарчу шина матчехь Ирландин (4:2) а, Албанин (4:1) а — Газзаевс гулйина командин куьйгалла деш дара Гуьржийчоьнан командица, амма стадион тӀехь ток дӀайаккхар бахьнехь матч чекх ца йаьккхира (цхьа тайм бен ца левзира).

2003 шеран февралехь хилла Кипрера доттагӀаллин турнир чекхйаьлира гулйина командин шина толамца Кипрца (1:0) а, Румыница (4:2) а. Амма кхин дӀа болабелира цецбохуш ши иэшам Албанегара (1:3) Гуьржийчоьнгара (0:1), бахьна дара Россин гулйина командин дуьхьалонера чӀогӀа гӀо ловзар. Хьалха эшча Газзаевс бехке вира суьдхо, матчан видеойаззаме хьажа а ца хьаьжира. шолгӀа эшча цуо гӀалат даьккхира хӀоттамехь, тӀелатархочун меттиге арахийцира цкъан а оцу позицехь ца левзина Семак Сергей, дукха тӀаьхьа арахийцира тӀелатаре Кержаков Александр а, Сычёв Дмитри а, матч чекхйаьлча пресс-конференце а ца веира, Тиблисера дӀавахара, эмоцеш саца а ца йелла. Швейцарин дуьхьала 2:2 ловзаро таро йира Газзаев кхин дӀа болхбан, Росси 0:2 оьшуш йара матчан 15-гӀа минотехь. 2002 шеран августера 2003 шеран июнь кхаччалц Газзаевс гулйина команде кхайкхира 44 ловзархо, царех 34 матчийн заявкашкахь вара, 29 левзира — хьалха оццул ловзархой цхьаьна харжаман циклехь ца кхайкхинера Лобановский Валерийс а, Бышовец Анатолийс а, Романцев Олега а. Кхайкхинчу ловзархойх 15 футболист ЦСКА йукъара вара: цхьа могӀа футболисташ Газзаевс йукъара бехира ЦСКА йукъабахка реза цахиларна. Цу тӀе Газзаевс болх бечу хенахь Россин кегийрхойн а, къоман а гулйина командашкахь дуьххьара гулйина командин тӀегӀанехь ловза волавелира Павлюченко Роман, Акинфеев Игорь, Игнашевич Сергей, вежарий БерезуцкийгӀар Василий а, Алексей а. Газзаев куьйгалла дира гулйина командехь официалан йоцучу матчехь ПФЛ легионерашца (3:1), иза дӀайаьхьира расизман дуьхьала дов латторан УЕФАн акцин гуранчохь.

## Доьзал

Газзаев Валерийн да — вина Цхинвали гӀалахь. УЕФАн Кедехь толам баьккхинчул тӀаьхьа Газзаев Валерийн цӀарах гӀалара ураман цӀе тиллира. 2008 шеран 23 августехь дӀайаьхьира 2008 шарахь Къилба ХӀирийчохь тӀамехь кхелхинчеран иэсан лерина матч, цигахь Валерий а вара.

Валерий Георгиевичан зуда а, ши кӀант а, йоӀ а ду. Гергара ву Газзаев Юрийн. Уткин Василийс дийцарехь, Валерий Георгиевичана а, цуьнан кӀантана Владимирна а 2000-га шерашкахь хазахетара хан казинохь йойуш.

## Жайнаш
* 
* 

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 

## Хьажоргаш

* 

Категори:ССРС футболисташ
Категори:Футболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой
Категори:Футболисташ 1980 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:1980 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:ФК «Алания» ловзархой
Категори:ФК СКА Дон-тӀера-Ростов ловзархой
Категори:ФК «Локомотив» Москох ловзархой
Категори:ФК «Динамо» Москох ловзархой
Категори:ФК «Динамо» Тиблиси ловзархой
Категори:Россин футболан тренераш
Категори:футболех ловзаран Россин гулйина командин тренераш
Категори:ФК «Спартак» БуритӀе тренераш
Категори:ФК «Динамо» Москох тренераш
Категори:ФК ЦСКА Москох тренераш
Категори:ФК «Динамо» Киев тренераш
Категори:МПЮА арахецнарш
Категори:УЕФА Кедан а, УЕФА Европин лигин а тренераш-толамхой
Категори:«Нийса гӀуллакхан» декъахой
Категори:«Нийсонан Россин» декъахо
Категори:Федотов Григорийн клубан декъахой
Категори:Футболех ловзаран кегийрхошна йукъахь Европин чемпионаш
Категори:Россин Федерацин VII кхайкхаман Пачхьалкхан думан депутаташ