Ясаков, КъахӀим Ясакович

**Яса́ков КъахӀим Ясакович** (1924 шеран 23 февралехь, РСФСР, Нохчийчоь, Теркан кӀошт ЧӀулга-Йурт) — нохчийн хьехархо, 46 шо ишколан дӀаделла. Тайпана Ӏаларо.

## Биографи
КъахӀим вина 1924-чу шеран 23-чу февралехь. ЧӀулга-Йуртара, оцу хенахь цхьаъ бен йоцу, ишколан ворхI класс кхиамца чекхйоккху цо.

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болабалале хьалха иза деша хӀутту Эна-Хишкара (цу хенахь иза уггар лоруш хиллачу) Асланбекан цӀарах йолу хьехархойн училище.

Новкъа дӀаса ваха аьтто боцуш, чӀогӀа хала зама хилла иза. Шена хуьлуш йолчу халонан ойла ца йеш, шайн цӀийнан тӀера дӀа 80 км гӀаш некъ беш дийшира цо. 1941-чу шарера дуьйна 1987 шо кхаччалц (ша валлалц, Дала гечдойла цунна а, массо бусалба стагана а) цуьнан дахар а, ойла а, болх а нохчийн маттаца доьзна дара. Хьехархочун болх дӀаболийра цо ЧӀулга-Юртарчу ишколехь. 1944-чу шарахь, вайн къам махках доккхучу хенахь, ишколан куьйгалхо вара иза.

### Махкаха даьхначул тӀаьхьа
Вайн нахана хийрачу махкахь уггаре халачу а, чолхечу а заманахь КъахӀим дешна стаг хиларе терра сурсаташ йухкучу туькана куьйгалхо хӀоттийра. Цу туьканчуьра гIопасти тӀе кест-кеста мацалла дан хӀума доцуш долу бераш догӀура, царна йукъахь хуьлура цуьнан хилла дешархой. Уьш гича даге ца лалора цаьргахь болу бала а, гӀайгӀа а. КъахӀим Ясковича Iедалх къайлаха туькан чуьра мерза йуургаш лора царна. И болх кхаа шарахь бира цо. Иза кхетара оцу гӀуллакхан чаккхе дика йолуш хир доций. Берашна болу деган лазам совбалар бахьана долуш, туька леринчул тӀаьхьа, Къаимна 15 шо хан туьйхира набахти чохь йаккха.

### ЦӀехьа дирзинчул тӀаьхьа
Даймехка цӀавирзинчул тӀаьхьа, йуха а шен болх дӀаболийра цо ЧӀулга-Йуртарчу ишколехь. Массарна а билгалделира, ша набахти чохь хан йоккхуш, шен нохчийн мотт кӀорггера Ӏамор цо дӀатесна цахилар. Цунна карайора дешархошна вас ца йеш, ша-тайпа забаршца йолу методаш бакъонашна тӀехь. Цуьнан хиллачу дешархошна цкъа а диц ца ло шен хӀусамнене, Халипате, цо цӀахь шортта туьха тесна демех шианнаш кечдайтар. Ткъа бакъо ца йийцина дешархо и даар даа дезаш вара классана хьалха. Дукха ца хуьлура и саннарг тӀелаца лууш дешархой.

1966-чу шарахь цо болх беш чекхйаьккхира Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан хьехархойн институт «къоман» факультет.

## КъахӀиман дешархой
Шовзткъа шарахь сов вайн нохчийн матте къайленашна тӀекхача гӀерташ, оцу балха тӀехь дуккха а кхиамаш бина волчу КъахӀимна лаара и вайн шира сийлахь нохчийн мотт шена санна, шен дешархошна а безаш хуьлийла. ХӀинца а Делан къинхетамца, дийна бу цо нохчийн мотт хьехна цуьнан дешархой.

Царех цхьаберш:
* Ахтаханов, Руслан Абуевич — нохчийн поэт, Россин йаздархойн бертан декъашхо, Боровик Артеман цӀарахчу премин лауреат, Современни гуманитарни академин проректор.
* Кадиев Сайд-Мохьмад — «Википедин» нохчийн декъан администратор, хӀинца а ишколехь хьехархочун болх беш ву, Теркан кӀоштан администрацин куьйгалхо хилла, автор «АьргӀаной тайпана истори а, генеалоги а» жайнан.
* Наурбиев Мохьмад — массарна а вевзаш хилла волу хьехархо, Теркан кӀоштан администрацин куьйгалхо хилла
* Супьянов Рамзан — техникин Iилманийн кандидат, Теркан кӀоштан администрацин куьйгалхо хилла
* Усманов, Нурлан Сайд-Алиевич — Россин Федерацин Художникийн бертан декъашхо, Россин Халкъан пхьар, Нохчийн Республикин Хьакъдолу художник.
* Хажмурадов, Ӏайнди Алиевич — нохчийн йаздархо, поэт, 1983 шарахь дуьйна ССРС журналистийн бертан декъашхо, 2014 шарахь дуьйна Россин йаздархой бертан декъашхо, 1976 шарахь Германера Дрезден гӀалахь хиллачу йерригевропан хелхаран фестивалан лауреат, вайнехан «Лаьмнийн Поэма» цӀе йолу хелхар хӀотторна мидал а луш. Къаиман уггаре хьоме хилла волу дешархо ву иза.
* Ясаков, Руслан Каимович — нохчийн литератор, публицист. КъахӀиман кӀант а, дешархо а.

## Иэс
КъахӀиман цӀарах иза винчу а, веллачу а йуьртахь ураман цӀе тиллина.

## Билгалдахарш