open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дешилдс, Даймонд

**Даймонд Даная-Ӏазиза Дешилдс** (; йина 1995 шеран 5 мартехь, Уэст-Палм-Бичехь, Флорида штатехь, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо, ловзаш йу зударийн къоман баскетболан ассоциацин клубехь «Чикаго Скайхь», цуо хаьржира иза 2018 шеран драфтехь хьалхара раундехь йукъара кхоалгӀа лоьмарца. Ловза тӀелета турслочун а, йайн форвардан позицешкахь.

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:Баскетболех ловзаран АЦШ гулйина командин ловзархой
Категори:«Чикаго Скай» ловзархой
Категори:ЗБК «Скион» ловзархой
Тевзанан йуьртан меттиг

**Тевзанан йуьртан меттиг** — Россин Федерацера Нохчийчуьра Веданан кӀоштан муниципалан кхоллам.

Административан йукъ — Тевзана эвла.

## Истори
Йуьртан меттиган статус а, дозанаш а хӀиттийна Нохчийн Республикин 2009 шеран 20 февралера № 14-РЗ «муниципалан кхоллам Веданан кӀошт а, цунна чубогӀу муниципалан кхолламаш кхолларх, церан дозанаш хӀитторах а, царна хила йеза муниципалан кӀоштан а, йуьртан меттиган а статусаш йаларх а лаьцна» Законаца хӀиттийна.

## Бахархой

## Йуьртан меттиган хӀоттам

## Билгалдахарш

Категори:Веданан кӀоштан муниципалан кхолламаш
Категори:Нохчийчоьнан йуьртан меттигаш
Абрау-Дюрсо

**Абрау-Дюрсо** () — Россин Федерацин Краснодаран мехкан Новороссийскан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Новороссийскан гӀалин гуонан индексаш

Категори:Новороссийскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Власов, Виктор Петрович (баскетболист)

**Власов Виктор Петрович** (1925 1 ноябрь, Москох, РСФСР, ССРС — 2002 11 август, циггахь) — советийн баскетболхо, тренер. ССРС спорта хьакъ долу говзанча (1953), Россин хьакъ долу тренер.

## Биографи
1936 шарахь 11 шо долуш веира «Динамо».

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болуш болх бира дуьхьалонан заводехь, левзира «Къинхьегаман резерваш» йукъахь.

1946 шарахь йухавеира «Динамо», цигахь левзира 1959 шо кхаччалц. 1948 шарахь хилира ССРС чемпион, 1956 шарахь — чемпионатан шолгӀа совгӀатхо, 1957 а, 1958 а шерашкахь — кхоалгӀа совгӀатхо. 1956 шарахь хилира ССРС къаьмнийн I Спартакиадин детин совгӀатхо.

ССРС божарийн гулйина командин йукъахь хилла Олимпиадин 1952 детин совгӀатхо (Хельсинки), 1951 а, 1953 а шерийн Европин чемпионатийн толамхо, 1955 шеран Европин чемпионатан борзанан совгӀатхо. Кхин а хилла 1949 а, 1951 а шерашкара Дерриг дуьненан студентийн ловзарийн чемпион, 1953 а, 1957 а шерашкара Дуьненайукъара кегийрхойн спортан ловзарийн толамхо.

Тренерийн ишкол чекхйаьккхира Смоленскан физикин оьздангаллин институтан москохан филиалехь. 1959—1969 шерашкахь вара москохан «Динамо» командин лакхара тренер. 1969 шерера пенсе ваххалц хилла «Динамон» центран кхеташонан лакхара тренер.

СовгӀат дина Даймехкан тӀеман 2-гӀа тӀегӀанан орденца (06.04.1985), полковник.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Власов Виктор Петрович

Категори:ССРС баскетболхой
Категори:ССРС баскетболан тренераш
Категори:Баскетболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой
Категори:Баскетболан Европин чемпионаш
Категори:1952 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхой
Категори:Баскетболхой 1952 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:БК «Динамо» Москох ловзархой
Категори:Баскетболех ловзаран ССРС чемпионаш
ЗКъБЛ 2010/2011 шарахь

** ЗКъБЛ 2010/2011 шарахь** — Зударийн къоман баскетболан лигин (ЗКъБЛ) 31-гӀа шо, иза чекхдаьлча чемпион, дуьххьара, хилира «Буллин Бумерс» команда.

РогӀера чемпионатехь дакъалецира итт командо, оццул стохка а йара, царех цхьамма, «Перт Линксо», шина шеран йукъахь хийцира шен цӀе, хӀинца цунах ала долийра «Уэст-Кост Уэйвз». Иза йолайелира 8 октябрехь «Данденонг Рейнджерс» а, «Аделаида Лайтнинг» а клубашна йукъара ловзарца, цигахь «Рейнджерса» иэшийра къовсамхо 94:80 чоьтаца. РогӀера турнир оцу шарахь чекхйелира 19 февралехь, цуьнан MVP къобалйира «Буллин Бумерс» командин центровой йолу Кэмбидж Лиз. «Буллин Бумерс» клубан тренер, Мар Том, лерира шеран тренер, ткъа «Логан Тандер» командера Типпетт Гретель — шеран керла ловзархо. Официалан 2010/2011 шо чекхделира 13 мартех, оцу хенахь «Буллин Бумерс» командо хӀаллак йира финалан ловзарехь «Канберра Кэпиталз» клуб 103:78 чоьтаца, ткъа финалан MVP къобал йира «Бумерсан» турсло Милнер Шарин.

## РогӀера чемпионат
: *Л = Ловзар, Т = Толамаш, И = Иэшамаш, П% = Тоьлла матчийн процент*

## Финалаш

Ахфиналан матчаш йолайалале , турниран таблицехь боьлгӀа а,пхоьалгӀа меттигаш баьхначара, къевсира **дӀайаккхаран финал** олучехь тӀаьххьара путёвка шеран финалан ловзарехь, цигахь  23 февралехь «**[[Логан Тандер (ЗКъБЛ команда)|Логан Тандер]]**» командо иэшийра «Данденонг Рейнджерс» клуб 83:73 чоьтаца.

## Ловзарехь йуккъера барамца болу шеран лидераш

## Шеран жамӀашца совгӀаташ

* **[[Зударийн КъБЛ уггаре мехала ловзархо]]:** Кэмбидж Лиз, Буллин Бумерс
* **[[Зударийн КъБЛ финалан уггаре мехала ловзархо]]:** Шарин Милнер, Буллин Бумерс
* **[[Зударийн КъБЛ шеран уггаре дика ловзархо]]:** Типпетт Гретель, Логан Тандер
* **[[Зударийн КъБЛ уггаре дика дуьхьалонан ловзархо]]:** Флэнаган Рейчел, Файр Таунсвилл
* **[[Зударийн КъБЛ уггаре дика иччархо]]:** Кэмбидж Лиз, Буллин Бумерс
* **[[Зударийн КъБЛ шеран тренер]]:** Мар Том, Буллин Бумерс

* **[[Зударийн КъБЛ дерриг седарчийн гулйина команда]]:**
** Т Маклауд Кэтлин (Данденонг Рейнджерс)
** Т О’Хей Дженна (Буллин Бумерс)
** Ф Денсон Эми (Сидней Юни Флэймз)
** Ц Толо Марианна (Канберра Кэпиталз)
** Ц Кэмбидж Лиз (Буллин Бумерс)

## Хьажоргаш
*  
* 
*  

Категори:ЗКъБЛ 2010/2011 шарахь
Persons:Vitasha

= Vitasha! =
👨🏻‍💻 About Me

💡 I like to explore new technologies and develop web apps and sites.

🎓 I'm 15 y.o, but I like programing.

🌱 I'm on track for learning more about Web, linux, and server administration.

✍️ Programming is the most important part of my life, but not the only one, I also play the saxophone and piano and try to grow up as a diversified person.

💬 Feel free to reach out to me for pro bono consulting and volunteering, or just for some interesting discussion.

✉️ You can shoot me an email at or write in any social network below. I'll try to respond as soon as I can.
Россин Федерацин Кхерамзаллин кхеташо

**Россин Федерацин Кхерамзаллин кхеташо** (**РФ КхКх**) — Россин Федерацин Президент волчура конституцин пачхьалкхан консультацин-дийцарийн меже, пачхьалкхера нехан, йукъараллин дахаран ладаме интересаш чоьхьара а, арахьара а кхерамех ларйараллин, къоман кхерамзалла латторехь йукъара пачхьалкхан политика дӀайахьаран президентан кхочушдаран белхан сацамийн кечам бо.

## Хьажа иштта
* Россин къоман кхерамзалла
* Россин Федерацин Дуьхьалонан Кхеташо
* ССРС Кхерамзаллин кхеташо
* ВКъКх Кхерамзаллин кхеташо

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Официальный сайт.
* Официальный сайт Президента России.
* Материалы сайта «Панорама».
* Досье на Агентура. Ру.

Категори:ТӀеман урхалла
Семеновка (Курскан кӀошт, ОКТМО 38620432171)

**Семеновка** () — Россин Федерацин Курскан областан Курскан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Курскан кӀоштан индексаш 

Категори:Курскан областан Курскан кӀоштан нах беха меттигаш
Дамьянова, Дора

**Дамянова-Кузова Дора** (; йина 1932 шарахь — Болгарин баскетболхо, левзина Болгарин гулйина командехь. 1959 а, 1964 а дуьненан чемпионатийн совгӀатхо. Европин чемпион 1958.

## Карьера
Болгарин гулйина командин йукъахь иза левзина шина дуьненан чемпионатехь (1959, 1964) а, ворхӀ Европин чемпионатехь (1952, 1956, 1958, 1960, 1962, 1964, [1966]](https://ce.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85_%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%BD%D0%B0_%D0%B9%D1%83%D0%BA%D1%8A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82_1966)) а.

## Билгалдахарш

## Арахьара хьажоргаш
* Profilo su old.duma.bg
* Scheda su old.duma.bg
Вуден Джонан цӀарах совгӀат

**Вуден Джонан цӀарах совгӀат** () — хӀора шарахь студенташна йукъара шеран уггаре дика ловзархочунна ло баскетболан совгӀат. СовгӀат лору уггаре сийлахьчех цхьа совгӀат студентийн баскетболехь Нейсмитан совгӀатца цхьаьна. И совгӀат ло зударшна а, божаршна йукъара уггаре дика ловзархочунна, тренерна, ткъа кхин а командина.

СовгӀат ло Los Angeles Athletic Club — коммерцин боцучу кхолламо, цуьнан Ӏалашо йу «ЛАКУ Брюинз» командин легенда хилла тренеран Вуден Джонан (1910—2010) тӀаьхьенан леерам бар. Джон Вуден дешна Пердью университетехь, ткъа 1932 шарахь лерира уггаре дика баскетболхо студенташна йукъахь. Университет чекхйаьккхинчул тӀаьхьа тренер хилира Индианин университетан (1946—1948) а, ЛАКУ (1948—1975) а, цигахь йира уггаре дика карьера божарийн студентийн баскетболан исторехь, цуьнца йаьккхира итт NCAA къоман турнир (1964—1965, 1967—1973, 1975). Вуден хилира дуьххьара баскетболан сийлаллин залан йукъаваьккхина стаг ловзархо (1961) а, тренер (1973) а хьокъехь.

Йуьхьанца совгӀат лора деккъа божаршна, дуьххьарлера цуьнан лауреат хилира Джонсон Маркес ЛАКУ. 2004 шарахь и совгӀат шордира зударшна дала долийра, ткъа и дуьххьара делларг хилира Дьюкан университетера Алана Бирд. Цул сов 1999 шарахь дуьйна хӀонс йала йолийра уггаре дика тренерна, ткъа 2011 шарахь дуьйна уггаре дика командина а. 2007 шарахь и совгӀат делла Техасан университетера Кевин Дюрант, хилира и совгӀат даьккхина дуьххьарлера хьалхара курсерниг, амма 2012 шарахь цуьнан кхиам бира кхин а Кентуккин университетера Дэвис Энтонис, ткъа 2019 шарахь царна тӀекхийтира Дьюкан университетера Уильямсон Зайон а. Оцу номинацера карара толамхой бу Дьюкан  университетера Уильямсон Зайон, Орегонан университетера Ионеску Сабрина, Оклахомин университетан божарийн командин тренеран Крюгер Лон.

Вуден Джонан цӀарах совгӀат
## Божаршна йукъара совгӀатан лауреаташ

## Зударшна йукъара совгӀатан лауреаташ

## Легенда

## Тренерашна йукъара совгӀатан лауреаташ

## Командашна йукъара совгӀатан лауреаташ

## Хьажоргаш
* 
* 

Категори:NCAA баскетболан совгӀаташ
Паулаускас, Модестас Феликсович

**Паулаускас Модестас Феликсович** (; вина 1945 шеран 19 мартехь, Кретингехь, Литвахойн ССР, ССРС) — советийн литвахойн баскетболхо, ССРС гулйина командин капитан, 1972 шеран олимпийн чемпион, шозза дуьненан чемпион (1967 а, 1974 а) а, 4-зза Европин чемпион а. Локхалла — 194 см. ССРС спортан хьакъ долу говзанча (1967). ВорхӀазза Литвахь уггаре дика спортхо ву аьлла къобал вина.

Категори:Баскетболхой 1968 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболхой 1972 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболан Европин чемпионаш
Категори:Баскетболех ловзарехь дуьненан чемпионаш
Категори:БК «Жальгирис» ловзархой
Категори:БК «Жальгирис» тренераш
Категори:БК «Ритас» тренераш
Категори:ССРС баскетболан тренераш
Категори:Литван баскетболан тренераш
Категори:Литван лдм арахецархой
Категори:Каунасан технологин университетан хьехархой
Канди

**Канди**  ( — цӀий, ) — Узбекистанан Андижанан областан Кургантепинан кӀоштан эвла.
Петренко, Александр Анатольевич

**Петре́нко Алекса́ндр Анато́льевич** () — Россин баскетболхо, онда форвард.

## Карьера
Левзина ЦСК ВВС (Самара), «Арсенал» (Тула), «УНИКС», московский ЦСКА, «Химки» клубашна йукъахь.

Левзина 1999 шеран баскетболех ловзаран Европин чемпионатехь Россин гулйина командин йукъахь. Тайп-тайпана хенара Россин къоман гулйина командин ловзархо 1993 шарахь дуьйна.

## Кхиамаш
* 1993 – жимахошна йукъара Европин чемпионатехь 3-гӀа меттиг,
* 1996 – эскаран гӀуллакххошна йукъара дуьненан чемпионатан детин совгӀатхо,
* 1994, 1995, 1998, 2000 – мехкан чемпионатан борзанан совгӀатхо,
* 2001 – Евролигин «Йеаннан финалехь» дакъалацар,
* 2003, 2004, 2005 – Россин кедан «Йеаннан финалехь» дакъалацар,
* 2005 – ФИБА-Европа лигин борзанан совгӀатхо,
* 2006 – Россин чемпионатан детин совгӀатхо,
* 2006 – Европин кедан детин совгӀатхо,
* 2006 – Россин кедан детин совгӀатхо,
* 2006 – Суперлигин борзанан совгӀатхо

## Смерть
2006 шеран 21 июлехь даче воьдучу новкъахь доьзалца (зуда, стунда, стуннана, йоӀ)  велла «Хаммер» тӀаьхь бохам хилла Самарин уллехь, йоккха машенах кхетта. Дийна цхьа йоӀ бен ца йисина.

ДӀавоьллина Химкехь Новолужински кешнашкахь.

## Статистика

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Страница памяти Александра на сайте БК «Химки»
* Мемориал памяти Александра

Категори:Россин баскетболхой
Категори:БК ЦСКА Москох ловзархой
Категори:БК ЦСК ВВС ловзархой
Категори:БК «Арсенал» Тула ловзархой
Категори:БК «Химки» ловзархой
Категори:БК УНИКС ловзархой
Категори:Баскетболан Россин гулйина командин ловзархой
Категори:Белларш автомобилан бохамашкахь
Категори:ДӀабоьхкинарш Новолужински кешнашкахь
МоьгӀт а, Мозель а

**МоьгӀт а, Мозель а** () — Францин къилбаседа-малхбален декъера департамент, ГгӀанд-Эст регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 54. Административан центр — Нанси. Бахархой — 746 502 стаг (31-гӀа меттигехь департаменташна йукъахь, хаамаш 2010 ш.).

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Флессель-Коловиц, Лора

*'Флессель-Коловиц'Лора * (; йина 1971 шеран 6 ноябрехь, Пуэнт-а-Питрехь, Гваделупа) — французийн таррех латархо-шпагахо, шозза олимпийн чемпион, пхиъ Олимпийн мидал йаьккхинарг. Дуккхаза а дуьненан а, Европин а чемпион. Францин спортан министр (2017—2018 шерашкахь).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 

Категори:Францин таррех латархой
Категори:Фехтовальщикаш 1996 шеран аьхкенан Олимпийских ловзаршкахь
Категори:Фехтовальщикаш 2000 шеран аьхкенан Олимпийских ловзаршкахь
Категори:Фехтовальщикаш 2004 шеран аьхкенан Олимпийских ловзаршкахь
Категори:Фехтовальщикаш 2008 шеран аьхкенан Олимпийских ловзаршкахь
Категори:Фехтовальщикаш 2012 шеран аьхкенан Олимпийских ловзаршкахь
Категори:2012 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкара байракххой
Категори:1996 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:Францера Олимпийн чемпионаш
Категори:Фехтованин Олимпийн чемпионаш
Категори:2000 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:2004 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхой
Категори:2004 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:Фехтованин дуьненан чемпионаш
Категори:Фехтованин Европин чемпионаш
Категори:Францин спортан министраш
ГгӀанд-Эст

**ГгӀанд-Эст** йа **Йоккха малхбален регион** (), (хьалха. *Эльза́с — Шампа́нь — АгӀде́ннаш — ЛотагӀи́нги*, , доца. *ACAL* йа *ALCA*) — Францин регион, кхоьллина 2014 шарахь Эльзас, ЛугӀен, Шампань-АгӀденн вовшахтоьхна. Керла регион кхоьллина терахь лоруш ду 2016 шеран 1 январь.

Йоккха гӀала йу — Страсбург, иштта иза регионан коьрта гӀала айу.

## Билгалдахарш

Категори:Франци
Висцералан лейшманиоз

**Висцералан лейшманиоз** () — Ӏаламан-кхерчан тропикин цамгар; синонимаш: Дум-Дум хорша, кала-азар (). Уггаре хала кеп лейшманиоз. Йицйелла цамгаршна йукъара йу.

## Этиологи
Туху аттаха (Лейшманеш тайпа) кепаша Leishmania donovani а, L.&nbsp;infantum а (Латинан Америкехь тӀаьххьарчу кепах олу L.&nbsp;chagasi). Лазар даржорг москиташ йу.

## Патогенез
Лейшманеш чуйулу даьӀахкийн тӀамарна а, Ретикулан-эндотелиалан системин клеткашна.

## Эпидемиологи
Цамгар хаало Африкехь а, Къилба Азин а (антропонозан висцералан лейшманиоз, карзахдоккхург — L.&nbsp;donovani), ЛаттайуккъерахӀордйистан а, Къилба Америкин а (зоонозин висцералан лейшманиоз, карзахдоккхург — L.&nbsp;infantum/chagasi) мехкашкахь. ХӀора шарахь висцералан лейшманиозца цомгуш хуьлу ахмиллион гергга стаг, ткъа лазарх ле — 50000 гергга.

## Клиника
Цамгаран билгалонашна йукъахь ду: гӀелвалар, хорша эхар, цӀийн чуьра лейкоциташ охьайовлар, доӀах а, Ӏонжар а дестар, тӀаьхьа талха а телхаш.

## Дарба
Дарбанна леладо пхеавалентан сурьмин препараташ, амфотерицин B, милтефозин.

## Билгалдахарш

## Литература
* *[[Богадельников, Игорь Владимирович|Богадельников И.В.]], Усова С.В., Бобрышева А.В., Бездольная Т.Н., Соболева Е.М.* Заграница нам поможет? Случай висцерального лейшманиоза в Крыму // Здоровье ребёнка. — 2013.

Категори:Протозойни уьнаш
Категори:Трансмиссиван цамгарш
Категори:Зоонозаш
Категори:Йицйина цамгарш
Категори:Ӏаламан-кхерчан уьнаш
Зорино (Курскан кӀошт, ОКТМО 38620468151)

**Зорино** () — Россин Федерацин Курскан областан Курскан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Курскан кӀоштан индексаш 

Категори:Курскан областан Курскан кӀоштан нах беха меттигаш
НогӀманди

**НогӀманди**, **Норманди** (, ) — Францин къилбаседа-малхбузен декъера регион а, историн мохк а. Кхоьллина 2016 шеран 1 январехь Лаккха НогӀманди а, Лаха НогӀманди а вовшахтоьхна. Йевзаш йу шен историца, фермашца, Ӏежийн плантацешца, шурин инфраструктурица, хьалхарчу рогӀехь йу нехча: КамамбегӀ, ЛивагӀо, Пон-л’Эвек.

## Билгалдахарш

Категори:Франци
Эн (департамент)

**Эн** (, ) — Францин малхбален декъера департамент, ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 1. Административан центр — БугӀк-ан-БгӀес.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Эна (департамент)

**Эна** (, ) — Францин малхбален декъера департамент, О-де-ФгӀанс регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 2. Административан центр — Лан.

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Об (департамент)

**Об** () — Францин малхбален декъера департамент, ГгӀанд-Эст регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 10. Административан центр — ТгӀуа.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Од (департамент)

**Од** () — Францин малхбален декъера департамент, Окситани регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 11. Административан центр — КагӀкасон.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Лакха ПгӀовансан Альпаш

**Лакха ПгӀовансан Альпаш** (, ) — Францин департамент, ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 4. Административан центр — Динь-ле-Бен.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Кальвадос (департамент)

**Кальвадос** () — Францин малхбален декъера департамент, НогӀманди регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 14. Административан центр — Кан.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Атлантикин ПигӀенейш

**Атлантикин ПигӀенейш** (, хьалха Basses-Pyrénées — Лаха ПигӀенейш, , ) — Францин малхбален декъера департамент, Керла Аквитани регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 64. Административан центр — По, йаккхий гӀаланаш — Байонна, БиагӀгӀиц, Англет.
## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Лакха Корсика

**Къилба Корсика** (, ) — Францин малхбален декъера департамент, Корсика регионан шина департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 2B. Административан центр — Бастия.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Пашутин, Захар Юрьевич

**Пашу́тин Заха́р Ю́рьевич** (вина 1974 шеран 3 майхь, Сочехь) — Россин баскетболхо, Ловзар дӀахьо турсло. 5-зза Россин чемпион (2003—2007), Евролигин шозза чемпион (2006, 2008), 2007 шеран Европин чемпион. Пашутин Евгенийн жимаха волу ваша. Россин спортан хьакъ долу говзанча.

Баскетболех ловза волавелла ша винчу гӀалахь, ткъа цул тӀаьхьа тренировкаш йира Штейнбок Анатолий волучохь. 2010 - 2012 шерашкахь левзира УНИКС йукъахь. Ловзаран карьера чекхйаьккхича «Локомотив-Кубань» клубан тренерийн штаб йукъавахара, цигахь болхбира 2014 шо чекхдаллалц. ХӀинца — краснодаран «Локомотив-Кубань-2-ЦОП» клубан коьрта тренер.

## Кхиамаш

### Клубийн
*  Евролигин чемпион  (2): 2005/2006, 2007/2008
*  Евролигин финалхо: 2006/2007
*  Еврокад баьккхинарг: 2010/2011
*  ЛДП чемпион: 1991/1992
*  Россин чемпион (5): 2002/2003, 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008
*  Россин кад баьккхинарг (4): 2003/2004, 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007
*  Францин кад баьккхинарг: 2000/2001

### ЛДП гулйина командин йукъахь
*  Европин чемпионатан (18 шо кхачанза) борзанан совгӀатхо: 1992

### Россин гулйина командин йукъахь
*  Дуьненан чемпионатан детин совгӀатхо: 1998
*  Европин чемпион: 2007
*  Европин чемпионатан борзанан совгӀатхо: 1997

## Статистика

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профиль на сайте ПБК ЦСКА
* Профиль на сайте клуба «Спартак»

Категори:ССРС баскетболхой
Категори:Россин баскетболхой
Категори:БК «Автодор» ловзархой
Категори:БК «Каршияка» ловзархой
Категори:БК ЦСКА Москох ловзархой
Категори:БК «Урал-Грейт» ловзархой
Категори:БК «Спартак» Петарбух ловзархой
Категори:БК УНИКС ловзархой
Категори:БК АСВЕЛ ловзархой
Категори:Россин баскетболан тренераш
Категори:БК «Спартак» Петарбух тренераш
Категори:БК «Химки-Подмосковье» тренераш
Категори:Баскетболан Россин гулйина командин ловзархой
Категори:Баскетболан Европин чемпионаш
Категори:Баскетболхой 2000 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболхой 2008 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболех ловзаран ССРС чемпионаш
Категори:Россин спортан хакъ долу говзанча
Арзамасков, Владимир Иванович

**Арзама́сков Влади́мир Ива́нович** (1951 7 апрель Сталинград — 1985 30 ноябрь, Москох) — советийн баскетболхо. Локхалла 190 см. ССРС дуьненайукъара классан спортан говзанча (1973).

Чекхйаьккхина Пачхьалкхан шозза орден йелла  П. Ф. Лесгафтан цӀарах физикин оьздангаллин институт (Ленинград).

## Биографи
1969-77 шерашкахь левзира «Спартак» (Ленинград) йукъахь, 1978 — ЦСКА йукъахь, 1979-81 шерашкахь — СКА (Киев) йукъахь.

Нисса Арзамасков хилира ца луъушехь Белов Александр хьизийтинарг, цуо дийхира тӀаьхьарчунга жӀараш таможнехула чекхйаха аьлла.

«Электросила» заводехь спортан инструктор болх бира.

Валар тамашена хилира — хьешан цӀа чуьра корехула охьавоьжна.

## Кхиамаш
* ОЛ-76 борзанан совгӀатхо.
* ССРС чемпион 1975, 1978, ССРС чемпионатийн детин совг\атхо 1970-74, 1976
* 1973 шеран Универсиадин детин совг\атхо 
* СССР къаьмнийн VI (1975) а, VII (1977) а Спартакиадин детин совг\атхо 
* КБК турнирийн толамхо 1973, 1975

## Билгалдахарш

Категори:ССРС баскетболхой
Категори:Баскетболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой
Категори:Дуьненайукъара классан ССРС спортан говзанча
Категори:1976 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:Баскетболхой 1976 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:БК ЦСКА Москох ловзархой
Категори:БК «Спартак» Петарбух ловзархой
Категори:БК СКА Киев ловзархой
Категори:Баскетболех ловзаран ССРС чемпионаш
Категори:Лакхара чуэгна белларш
Латышева, Александра Меликовна

**Латышева Александра Меликовна (Фоменко**; йина , Ленинград, РСФСР, ССРС) — Россин баскетболист, турслочун амплуахь левзина. Европин чемпионатан борзанан совгӀатхо, доьазза Россин чемпион.

## Кхиамаш
* Европин чемпионатан **борзанан** совгӀатхо: 1995
* Евролиги ФИБА **йеаннан финал**: 2000
* ФИБА Европин кад **финалхо**: 2008
* ФИБА Европин кад **ахфиналхо**: 2007, 2009
* Ронкеттин кедан **ахфиналхо**: 2002
* Дуьненан лигин **борзанан** совгӀатхо: 2004
* Россин **чемпион**: 1998, 1999, 2000, 2001
* Россин чемпионатан **детин** совгӀатхо: 1995, 2005

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 

Категори:Россин баскетболхой
Кот-д’ОгӀ

**Кот-д’ОгӀ** (, мадарра «Дешин хийист») — Францин малхбален декъера департамент,  БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 21. Административан центр — Дижон.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
ДгӀом (департамент)

**ДгӀом** (, ) — Францин малхбален декъера департамент,  ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 26. Административан центр — Валанс.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
ЭгӀ а, ЛуагӀ а

**ЭгӀ а, ЛуагӀ а** () — Францин малхбален декъера департамент, СантгӀ-Валь-де-ЛуагӀ регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 28. Административан центр — ШагӀтгӀ.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
ЭгӀ (департамент)

**ЭгӀ** () — Францин малхбален декъера департамент, НогӀманди регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 27. Административан центр — ЭвгӀоь.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Ло (департамент)

**Ло**, **Луь** (, олу «лот»; ) — Францин малхбален декъера департамент, Окситани регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 46. Административан центр — КаогӀ.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Ло а, ГагӀонна а

**Ло а, ГагӀонна а** (, олу /lɔt‿e.ɡa.ʁɔn/, ) — Францин малхбален декъера департамент, Керла Аквитани регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 47. Административан центр — Ажен.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Шеми (О-де-ФгӀанс)

**Шеми** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — НогӀ. 
## Географи
. 

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Города Франции 

Категори:НогӀ департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
НогӀ (департамент)

**НогӀ** (, мадарра — «къилбаседа») — Францин малхбален декъера департамент, О-де-ФгӀанс регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 59. Административан центр — Лилль.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Воклуьз

**Воклуьз** (, ) — Францин малхбален декъера департамент, ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 84. Административан центр — Авиньон.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Эсон (департамент)

**Эсон** (Эссонна, ) — Францин малхбален декъера департамент, Иль-де-ФгӀанс регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 91. Административан центр — ЭвгӀи-КугӀкугӀон.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
1127 шо

## Хиламаш

* 1127—1137 — Аквитанин герцог Гильом X.
* Лотарь II-гӀачун цхьаъ бен йоцу йоӀ Гертруда Баварин герцоге Кура Генрихе маре йахар.
* Швабин Фридрих II-гӀачун ваша Конрад Германин паччахь (антипаччахь) харжар. Лотаран ГогенштауфенгӀаьрца аьттонза къовсаман йуьхьиг.
* Апулин граф Вильгельм валар. Вильгельман шичо Сицилин графа Роджера дӀалоцу цуьнан латтанаш.
* Милано шен куьйгакӀела йалийна лулара Комо гӀала.
* Италин къилбехьара норманнийн элаша Сицилин урхалчин Рожер II-гӀачун дуьхьала кхоьллира коалици.
* 1127—1222 — Мовсилан Ӏамираш Занкий некъий.
* 1127—1146 — Мовсилан Ӏамир Ӏимад ад-Дийн Занкий.
* ЧжурчженгӀара схьайаьккхира йерриг Къилбаседа Цийчоь.
* Кхерста чжурчженгӀара Цийчоьнан императорш йийсар бина.
* 1127—1279 — Къилба СунгӀеран некъий Цийчохь. Коьрта шахьар Ханчжоу гӀалахь йу (Линьань).
* 1127—1162 — Цийчоьнан император Гао-цзун.
* 1127—1138 — Вьетнаман паччахь Ли Тхан Тонг.
**Оьрсийчоь**
* Всеволод Ольговича Черниговра эккхийна шен деваша Ярослав Святославич, тӀаьхьарчун дийзира Муроме йухаверза.
* 1127—1139 — Всеволод Ольговича олалла дира Черниговхь.
* Мстислав Владимирович Сийлахь-Воккханиг дуьхьалавелира Черниговехь элан Ӏарш дӀалаьцначу Всеволод Ольговичанна.
* Сийлахь-Воккха Мстислав Владимирович Полоцкан латтанашна тӀелетира.
* Полоцкан гӀалахоша эккхийра эла Давид Всеславич.
* Ростислав I Мстиславичах хуьлу хьалхара смоленскан эла.
* Дуьххьара хьахайо Давид-ГӀала.

## Бина
*Хьажа кхин а: [[:Категори:Бинарш 1127 шарахь]]*

## Белла
*Хьажа кхин а: [[:Категори:Белларш 1127 шарахь]]*
* КъутӀб ад-Дийн Мухьаммад I
* Изяслав Святополкович
* Ӏамир Муиззи

## Хьажа кхин а
Гаспар Ульель

**Гаспар Ульель** (французийн маттахь *Gaspard Ulliel ; 1984-чу шеран лахьанан (ноябран) 25-гӀа де, Булонь-Бийанкур* — 2022-чу шеран кхолламан (январан) 19-гӀа де, Гренобль)  — французийн актёр ву.

## Фильмаш
Батлер Жозефин

**Ба́тлер Жозефи́н Эли́забет**, йоӀстаг йолуш Грей, (ингалсан маттахь Josephine Elizabeth Butler; 1828-чу шеран оханан (апрелан) 13-гӀа де, Нортамберленд — 1906-чу шеран гӀуран (декабран) 30-гӀа де,  Нортамберленд) — ингалсан феминхо а, Викторианан муьран социалан реформатор а йу.
Нови Земля кӀошт

**Нови Земля кӀошт** () — Архангельскан областан муниципалан кӀошт.

Административан центр — Белушья Губа.

## Бахархой

## Нах беха меттигаш
*Белушья Губа
*Рогачёво (Архангельскан область)

## Билгалдахарш

Категори:Архангельскан область
Категори:Россин кӀошташ
БегӀжегӀак-2

**БегӀжегӀак-2** () — Францин кантон, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Кантонан департамент — ДогӀдонь. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ДогӀдонь департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
КлегӀваль (кантон)

**БуссьегӀ** () — Францин кантон, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Кантонан департамент — Ду. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Ду департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
Алябьево (Курскан кӀошт, ОКТМО 38620408106)

**Алябьево** () — Россин Федерацин Курскан областан Курскан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Курскан кӀоштан индексаш 

Категори:Курскан областан Курскан кӀоштан нах беха меттигаш
Евролига кхиорехь уггаре доккха дакъалаьцна 50 стаг

**Евролига кхиорехь уггаре доккха дакъалаьцна 50 стаг**хаьржира 2008 шеран 3 февралехь Мадридехь, Испани. Исписка хӀоттийна Евролигин шовзткъе итт шо кхачарна лерина. Царна йукъахь бу — 35 баскетболхо, 10 тренер, 5 арбитр. Берриш оцу йукъакховдийнарш 105 ловзархо а, 20 тренер а, 12 арбитр а.

## Ловзархой
*  **Серби**:
** Радивой Корач (1953—1969)
** Дражен Далипагич (1971—1991)
** Владе Дивац (1985—2005)
** Александр Джорджевич (1985—2005)
** Предраг Данилович (1987—2000)
** Деян Бодирога (1990—2007)
*  **Итали**:
** Альдо Оссола (1964—1980)
** Дино Менегин (1966—1994)
** Пьерлуиджи Марцорати (1970—1991, 2006)
** Антонелло Рива (1977—2002)
*  **Испани**:
** Эмилиано Родригес (1958—1973)
** Клиффорд Люк (1958—1978)
** Уэйн Брабендер (1965—1985)
** Хуан Антонио Корбалан (1971—1991)
** Хуан Антонио Сан-Эпифанио (1976—1995)
*  **Хорвати**:
** Крешимир Чосич (1964—1983)
** Дражен Петрович (1979—1993)
** Дино Раджа (1984—2003)
** Тони Кукоч (1985—2006)
*  **Желтойчоь**:
** Никос Галис (1975—1995)
** Панайотис Яннакис (1976—1996)
** Фрагискос Алвертис (1990—2009)
** Теодорос Папалукас (1995—2013)
*  **АЦШ**:
** Уолтер Щербяк (1967—1984)
** Боб Морс (1968—1986)
** Боб Макаду (1969—1993)
** Майк Д’Антони (1969—1990)
** Энтони Паркер (1993—2012)
*  **Литва**:
** Арвидас Сабонис (1981—2005)
** Шарунас Ясикявичюс (1994—2014)
*  **Росси**:
** Сергей Белов (1964—1980)
*  **Босни а, Герцеговина а**:
** Мирза Делибашич (1972—1983)
*  **Исраил**:
** Мики Беркович (1971—1995)
*  **Аргентина**:
** Эмануэль «Ману» Джинобили (1996—2018)
*  **Мексика**:
** Мануэль «Маноло» Рага (1963—1979)

## Тренераш
* **Серби**: 
**Александр Николич (1951—1985)
**Душан Ивкович (1968—2016)
**Божидар Малькович (1971—2013)
**Желимир (Желько) Обрадович (1991—)
* **Испани**: 
**Педро Феррандис (1957—1975)
**Мануэль (Лоло) Сайнс (1969—2001)
* **Росси**: 
**Александр Гомельский (1949—1991)
* **АЦШ**: 
**Дэн Питерсон (1962—1988, 2011)
* **Итали**: 
**Этторе Мессина (1976—)
* **Исраиль**: 
**Пини Гершон (1974—2015)

## Арбитраш
* **Болгари**: Артеник Арабаджиян
* **Росси**: Михаил Давыдов
* **Словаки**: Любомир Котлеба  
* **Франци**: Иван Майнини
* **Желтойчоь**: Костас Ригас

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*50 человек, внёсших наибольший вклад в развитие Евролиги на euroleague.net

Категори:Баскетболан совгӀаташ
Категори:Евролига
Шатийон-ан-Дуьа (эвла)

**Шатийон-ан-Дуьа** () — Францин эвла, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Департамент — ДгӀом. 
## Географи
. Эвлан бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ДгӀом департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Поливода, Анатолий Иванович

**Поливода Анатолий Иванович** (вина 1947 шеран 29 майхь, Енакиевохь, Сталинан областехь, Украинийн ССР) — советийн баскетболхо. ССРС спортан хьакъ долу говзанча (1971). левзина киевн «Строитель» йукъахь а, ССРС гулйина командехь а.

## Биографи
Вина, кхиина Енакиевохь. Спортехь ву бераллехь дуьйна, 14 шо долуш дӀайазвелла баскетболан секце тренер Аракчеев волчу. Жимахойн командашна йукъара областан хьалхейаккхарехь Анатолийн тидам бира донецкан «Авангардан» тренеро Езерский Бориса (ТӀаьхьа Украинин хьакъ долу тренер хилира), цуо реза вира иза Донецке дӀаваха. Киевн «Строителехь» ловза волавелча, цуьнан хьехархо вара гӀараваьлла тренер Шаблинский Владимир.

Чекхйаьккхира Киевн пачхьалкхан физикин оьздангаллин институт (1975), физикин оьздангаллин хьехархо.

Шозза зудайалийна хилла. Ши йоӀ йу. Веха Полтавин областера Миргород галахь шен доларчу хӀусамехь.

## Кхиамаш
* Олимпийн чемпион 1972
* ОЛ-68 борзанан совгӀатхо
* Дуьненан чемпион 1967
* Европин чемпион 1967, 1969, 1971
* ССРС чемпион 1967
* ССРС чемпионатийн детин совгӀатхо 1965, 1966
* ССРС чемпионатийн борзанан совгӀатхо 1964, 1970
* 1967 шеран ССРС къаьмнийн Спартакиадин толамхо 
* СовгӀат дина «Къинхьегамехь билгалваларан» мидалца
* «ГӀуллакхаш дарна» III тӀегӀанан орденан кавалер (2002)

## Билгалдахарш

## Хьосташ
* 100 лет российского баскетбола: история, события, люди: справочник / Автор-составитель В. Б. Квасков. — М.: Советский спорт. — 274 с.: илл. ISBN 5-9718-0175-9

## Хьажоргаш
* Олимпийский чемпион Анатолий Поливода: Я бомж. Все, что у меня осталось, — это мидал 
* АНАТОЛИЙ ПОЛИВОДА: «Я РОДИЛСЯ И ВЫРОС В ЕНАКИЕВО» 
* Профайл на www.sports-reference.com

Категори:ССРС баскетболхой
Категори:Баскетболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой
Категори:ССРСн Олимпийн чемпионаш
Категори:Баскетболех ловзаран Олимпийн чемпионаш
Категори:1972 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:1968 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:Баскетболхой 1968 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболхой 1972 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболан Европин чемпионаш
Категори:Баскетболех ловзарехь дуьненан чемпионаш
Категори:ССРС къаьмнийн Спартакиадин чемпионаш
Категори:БК «Будивельник» ловзархой
Категори:Украинин физикин кхиоран а, спортан а къоман университетан арахецархой
Ди (кантон)

**Ди** () — Францин кантон, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Кантонан департамент — ДгӀом. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ДгӀом департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
Оно-БлегӀи-Сен-СемфогӀаьн

**Оно-БлегӀи-Сен-СемфогӀаьн** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта СантгӀ-Валь-де-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЭгӀ а, ЛуагӀ а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Л’Иль-ЖугӀден (кантон, ЖегӀ)

**Иль-ЖугӀден** () — Францин кантон, лаьтта Окситани регионехь. Кантонан департамент — ЖегӀ. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЖегӀ департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
АндегӀнос-ле-Бен (кантон)

**АндегӀнос-ле-Бен** () — Францин кантон, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Кантонан департамент — ЖигӀонда. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЖигӀонда департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
Александрополан уезд

**Александрополан уезд** — Гуьржийн-Имеретин, Тиблисин, Эриванан губернийн а, Эрмалойн ССР а йукъара административан дакъа. Центр — Александрополь гӀала.

## Истори

Александрополан уезд кхоьллира 1840 шарахь Гуьржийн-Имеретин губернехь. 1846 шарахь Тиблисин губернин йукъахь йара, 1849 — Эриванан губернин йукъахь. 1920 шарахь Александрополан уезд Эрмалойн ССР дакъа хилира. 1924 шарахь цӀе хийцина Ленинаканан уезд.

ДӀайаьккхина 1929 шарахь.

## Бахархой
1897 шеран Россин империн дуьххьарлера йукъара  бахархой багарбаран хаамашца  уездехь вехара 165 503 ст. Къоман хӀоттам иштта бара:

* эрмалой — 141 522 ст. (85,51 %),
* гӀезалой (азербайджанаш) — 7 832 ст. (4,73 %),

## Билгалдахарш
;Комментареш

;Хьосташ

## Хьажоргаш
* 
*Первая всеобщая перепись населения Российской Империи, 1897 г. т. 71 Эриванская губерния. Н. А. Тройницкий, С.-Петербург, 1904. Скан.
*
** Кавказский календарь на 1910 год 

Категори:Эриванан губернин уездаш
Категори:Эрмалойн ССР уездаш
Кото-дуь-Лизон

**Кото-дуь-Лизон** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — ЖуьгӀа. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЖуьгӀа департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Мераххьокхург

**Мераххьокхург** — кӀадинан йа кехатан дакъа, хьалхарчу рогӀехь мара цӀан беш лело. Кхийолу функцеш — дегӀан кхиолу дакъош а, предметаш цӀан йеш лело, модан аксессуар санна а лело, билгалчу тобан йукъахь хиларан демонстраци йеш лело. Цул совнах цхьадолу халкъийн хелхаршках а лело (моррис, каламантьянос). 

## Билгалдахарш

Категори:Мераххьокхург
Ле-МалезегӀбуа Кантон)

**Ле-МалезегӀбуа** () — Францин кантон, лаьтта СантгӀ-Валь-де-ЛуагӀ регионехь. Кантонан департамент — ЛуагӀе. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЛуагӀе департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
Йовлакх

**Йо́влакх**, **Кортали** — кӀадин кийсиг, дукха хьолехь деакӀов йа кхосаболуш, леладо барзакъан дакъа санна йа иза дузуш.

## Йовлакхан тайпанаш

## Билгалдахарш

## Литература
* 

## Хьажоргаш

* Под покровом. Как обычная вещь российской бабушки оказалась популярна среди богатых и знаменитых мужчин // Лента. Ру, 14 июня 2020


Категори:Коьртах тохкурш
Ле-Буа-д'Анжу

**Ле-Буа-д'Анжу** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Мен а, ЛуагӀа а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Мен а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Пенье

**Пенье** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха МагӀна. 
## Географи
.

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лакха МагӀна департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Реймс-5

**ГӀеймс-5** () — Францин кантон, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Кантонан департамент — МагӀна. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:МагӀна департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
Боншам-ле-Лаваль (кантон)

**Боншам-ле-Лаваль** () — Францин кантон, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Кантонан департамент — Майенн. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Майенн департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
КӀонцерг

**КӀонцерг** () — дукха шерийн бецан орамат;  Хохан тайпа  доьзал  лакхара доьзал.

## Литература
; Оьрсийн маттахь
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Павлов С. А.* Чеснок. — [СПб.]: Лениздат, 2005
* 
* 
* 

; Кхечу маттахь
* *Tsai Y. et al.* Antiviral Properties of Garlic: In vitro Effects on Influenza B, Herpes Simplex and Coxsackie Viruses. // Planta Med., 1985 Oct.; 51(5):460—461.

## Билгалдахарш

Категори:КӀонцерг
Категори:Дарбане ораматаш
Океанин центран банкаш а, валюташ а

**Центран банк** — мехкан йа цхьаьна мехкийн тобанан кредитан система луьсту коьрта меже. ХӀокху йаззамехь йалайо Океанин мехкийн йерриг Центран банкийн исписка.



Океанин центран банкаш а, валюташ а

## Хьажа кхин а
* Океани
* Центран банк

## Билгалдахарш


Категори:Океанин экономика
**
*
Жарни

**Жарни** () — Россин Федерацин Смоленскан областан Рославлан кӀоштара эвла.

## Бахархойн дукхалла

## Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Рославлан кӀоштан индексаш 

Категори:Рославлан кӀоштан нах беха меттигаш
Каменево (Курскан кӀошт, ОКТМО 38620420121)

**Каменево** () — Россин Федерацин Курскан областан Курскан кӀоштара эвла.
## Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах. 
## Бахархойн дукхалла

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Курскан кӀоштан индексаш 

Категори:Курскан областан Курскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Валле-де-ла-АгӀгӀос а, де Баис а

**Ла Валле-де-ла-АгӀгӀос а, де Баис а** () — Францин кантон, лаьтта Окситани регионехь. Кантонан департамент — Лакха ПигӀенейш. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лакха ПигӀенейш департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
Бельвиль-ан-Божоле

**Бельвиль-ан-Божоле** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ГӀона. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ГӀона департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Акрон (Алабама)

**Акрон** () — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Алабама штатера гӀала ().

## Истори

Йиллина .

## Бахархой

## Географи

ГӀалин майда — . ХӀордан сизал локхалла .

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
*  

Категори:Алабама штатан гӀаланаш
Категори:АЦШ гӀаланаш
Е (кантон)

**Е** () — Францин кантон, лаьтта НогӀманди регионехь. Кантонан департамент — Сен-МагӀитим. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Сен-МагӀитим департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
Шам-суьгӀ-МагӀн (кантон)

**Шам-суьгӀ-МагӀн** () — Францин кантон, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Кантонан департамент — Сена а, МагӀна а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Сена а, МагӀна а департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
Келлер, Билли

**Уильям Карри «Билли» Келлер** (; вина 1947 шеран 30 августехь, Индианаполисехь, Индиана, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо, левзина Америкин баскетболан ассоциацехь, клубан иттаннах ворхӀ шо даьккхина цунна йукъахь. 1969/1970, 1971/1972, 1972/1973 шерашкара АБА кхузза чемпион «Индиана Пэйсерс» командин йукъахь.

## Хьалхара шераш
Келлер Уильям вина 1947 шеран 30 августехь Индианаполис гӀалахь (Индиана штат), цигахь цуо дешна Вашингтон Джорджан цӀарах йуккъерачу ишколехь, левзина меттигера баскетболан командехь.

## Студентийн карьера

## Профессионалан карьера

## Тренеран карьера

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Статистика в NCAA на сайте Thedraftreview.com
* Статистика в АБА на сайте Basketball-Reference.com 
* Краткая биография в АБА на сайте Nasljerseys.com

Категори:АЦШ баскетболхой
Категори:«Индиана Пэйсерс» ловзархой
Категори:АЦШ баскетболан тренераш
АвейгӀон-ЛегӀ

**АвейгӀон-ЛегӀ** () — Францин кантон, лаьтта Окситани регионехь. Кантонан департамент — ТагӀн а, ГагӀонна а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ТагӀн а, ГагӀонна а департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
Арбон-Велли (Айдахо)

**Арбон-Велли **  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айдахо штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг () санна.

## Географи
Арбон-Велли  бахархойн статистикин меттиган майда — . Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.

ХӀордан сизал локхалла .

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
*  

Категори:Айдахо штатан бахархойн статистикин меттигаш
Категори:Айдахо штатан нах беха меттигаш
Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Беллак (кантон)

**Беллак** () — Францин кантон, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Кантонан департамент — Лакха Вьенна. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лакха Вьенна департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
ОсегӀ-2

**ОсегӀ-2** () — Францин кантон, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Кантонан департамент — Йонна. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Йонна департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
БархӀ везачун тӀом

**БархӀ везачун тӀом** () — 1375—1378 шерашкара коьртехь папа Григорий XI-гӀа волу  Папин пачхьалкхан а, Флоренци коьртехь йолу италин пачхьалкхийн коалицина йукъара тӀом.

## Бахьнаш

1370-гӀа шерашкахь папин курияс йуккъера Итали шайн Ӏаткъаме йало планаш хӀитто буьйлабелира, цунах ларлуш йара дукхаха йолу италин гӀаланаш. Иштта, Флоренцис девнехь дакъалецира, курис шайн бахамех Романи а, Умбри а дӀатохарна, ткъа цара ладаме роль лелайора гӀалин бахаман дахарехь. Шен рогӀехь, Григорий XI реза вацара Флоренцина Миланан урхалчин Бернабо Висконтица тӀамтӀехь гӀо ца дарна. 1375 шарахь, тӀом чекхбала герга бахча, дукхаха болу флоренцихой кхоьрура, папа Тосканин агӀора хьажарна.

Цул сов, папин гӀаланийн бахархошна дукха новкъарлонаш йора Григорием XI-гӀачо Миланан дуьхьала тӀом бан лаьцна болх боцу йалхоша.

## ТӀом

Категори:Флоренцин тӀемаш
Категори:Папаллин истори
Категори:XIV бӀешеран тӀемаш
Категори:Италин тӀемаш
Категори:Папин областан тӀемаш
БонкугӀ

**БонкугӀ** () — Швейцарин гӀала-коммуна. . ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Швейцари
Категори:Швейцарин гӀаланаш
ЕвгӀи-КугӀкугӀонн

**ЕвгӀи-КугӀкугӀонн** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Эссонна. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Эссонна департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Ольне-су-Буа (кантон)

**Оне-су-Буа** () — Францин кантон, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Кантонан департамент — Сен-Сен-Дени. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Сен-Сен-Дени департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
Лез-Абим-1

**Лез-Абим** () — Францин кантон, лаьтта Гваделупа регионехь. Кантонан департамент — Гваделупа. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Гваделупа департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
Ле-МагӀиго (кантон)

**Ле МагӀиго** () — Францин кантон, лаьтта Мартиника регионехь. Кантонан департамент — Мартиника. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Мартиника департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
Кайенна-1 (къилбаседа-малхбузе)

**Кайенна-1** () — Францин кантон, лаьтта Французийн Гвиана регионехь. Кантонан департамент — Французийн Гвиана. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Французийн Гвиана департаментан кантонаш
Категори:Францин кантонаш
ГӀежина

**ГӀежина** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Французийн Гвиана регионехь. Коммунан департамент — Французийн Гвиана. . 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Французийн Гвианан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Хьевхьа

**Хьевхьа** - Нохчийчуьра меттигера бахархойн кхетамехь ламанан ӀиндагӀ лаьтта басе, къилбаседа басе, цига наггахь бен йа кхета а ца кхета малх.

Нохчийчоьнан лаьмнаш хила Хьевхьа цӀе йолуш эвла.
## Билгалдахарш

## Литература
* 
Категори:Хьевхьа
Жедик, Наталья Валерьевна

**Жедик Наталья Валерьевна** (йина 1988 шеран 11 июлехь, Петарбух) — Россин баскетболхо, ловзуш йу баскетболан «Надежда» клубехь  а, Россин къоман командехь а.

### Клубан
Россин чемпионатехь дебют йира «Спартак (Пб)» командехь, цигахь ши шо даьккхира. Дуьххьарлера тренер — Лемехова Татьяна. 2010/11 шарахь левзира «Динамо (Москох)» йукъахь, 2011 шерера 2017 шо кхаччалц — оренбурган «Надеждин» ловзархо, 2017 шарахь дуьйна — «Динамо» (Курск) ловзархо. 2020 шеран гурахь дуьйна йухайирзира «Надежде».

### Дуьненайукъара
Къоман гулйина командин йукъахь дебют йира 2009 шарахь. Дакъалецира 2010 шеран дуьненан чемпионатехь, Лондонера 2012 шеран аьхкенан Олимпиадехь.

## Кхиамаш

### Дуьненайукъара
;  Росси (кег.):
* Европин чемпион: 2008

### Клубан
;  «Надежда» :
* Россин чемпионатан детин совгӀатхо: 2014, 2016
* Россин кедан детин совгӀатхо: 2011/12
* Россин чемпионатан борзанан совгӀатхо: 2012, 2013, 2017
* Евролигин детин совгӀатхо: 2016

### Долара
* Россин кедан «Йеаннан финалан» уггаре дика тӀелатархо: 2012

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профиль на сайте БК «Надежда» (Оренбург)

Категори:Россин баскетболхой
Категори:Баскетболхой 2012 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Баскетболан Россин гулйина командин ловзархой
Категори:ЗБК «Динамо» Москох ловзархой
Категори:БК «Надежда» Оренбург ловзархой
Категори:ЗБК «Динамо» Курск ловзархой