open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Неваройн мотт

**Неваройн мотт** (**невари**, **непал-бхаса**, шен цӀе: Newah Bhaye, नेपाल भाषा /newa bhæ:/) — Непалан коьрта меттанийн йукъара цхьа мотт. Неваройн дуьххьарлера мотт — Катманду арена бахархой, хьалха цуна цӀе Непал хилла цуна коьрта гӀала а хилла оцу арен тӀехь. Мотт баьржина бу Катманду арена тӀехь а, Непалан юккъерчу дакъан тӀехь а (зона Багмати).

## Библиографи
* Королёв Н. И. Неварский язык. — М.: Наука (ГРВЛ), 1989. — 130, [2] с. — (Языки народов Азии и Африки).
* Genetti, Carol. A Grammar of Dolakha Newar. Berlin: GmbH & Co., 2007.
* Hale, Austin; Shrestha, Kedār P. Newār (Nepāl bhāsā) / Languages of the World/Materials, 256. Muenchen: Lincom Europa, 2006.
* Hargreaves D. Kathmandu Newar (Nepāl Bhāśā) // Thurgood G., LaPolla R.J. (eds.) Sino-Tibetan Languages. L., NY.: Routledge, 2003.
* Kölver U.; Shresthacarya I. A Dictionary of Contemporary Newari. Bonn: VGH Wissenschaftsverlag, 1994.
* Manandhar T. L. Newari-English Dictionary: Modern language of Kathmandu valley. Delhi: Agam Kala Prakashan, 1986.

Категори:Тибето-бирман меттанаш
Категори:Непалан меттанаш
ХӀинди мотт

**Хи́нди** (हिन्दी) — хӀиндоарийн меттанийн цӀе, йа меттанийн диалектан континуума, меттанаш баьржина бу ХӀиндин къилба а, йуккъера а регионашкахь.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Словарь хинди 
* Transёr - Онлайн переводчик с русского на хинди и наоборот, виртуальная клавиатура  
* Онлайн переводчик Хинди — Русский — Хинди.
* Хинди-русский и русско-хинди словарь | हिंदी रूसी और रूसी हिंदी शब्दकोश
* Дерево, говорящее на хинди 
* Англо-хинди-русский словарь 
* Удобный англо-хинди словарь с транслитерацией и примерами
* Уроки хинди на Интернет Полиглоте 
* Правительство Индии предпринимает усилия по продвижению хинди на роль одного из официальных языков ООН 
* Уроки Хинди с Носителем языка (рабочий язык Английский)

Категори:Индоарийн меттанаш
Категори:ХӀиндин меттанаш
Категори:ХӀиндий
Джеймс Маслоу

**Джеймс Дэвид Маслоу** (; вина 1990 шеран 16 июлехь, Нью-Йорк, АЦШ) — америкин актёр а эшархо. ГӀараваьлла ву шен ролехь *Джеймс Даймондан* «Биг Тайм Раш» сериалехь.

## Билгалдахарш

Категори:АЦШн актёраш
Категори:АЦШн эшархой
Сурт

**Сурт** — и произведени ю, исбаьхьаллин юкъайогӀуш ю. Сурт камерца а, телефонца а доккху.

Категори:Сурт
Межиева, Макка Шахидовна

**Макка Шахидовна Межиева** — нохчийн пачхьалкхан сийлахь артист а, эшархо йу. Къинхьегаман гӀуллакх дӀадолийна 1984 шарахь, солистки-вокалистки Нохч-ГӀалгӀайн филармонехь.

## Биографи
Макка Межиева — иза похӀме илланча йу, халкъан а, иштта эстрадин иллин а. Цо шен иллешкахь дуьйцу ДоттагӀаллех а, Шен Даймахке безамах а лаьцна. Эшеран циклин «Хьоме Кавказ», «Даймохк», «Ненан илли» Сийлаллин грамотца совгӀат делла НР Президента.

Категори:Нохчийн эстрадан артисташ
Хьалхара канал (Росси)

**Йиллина акционерийн йукъаралла «Хьалхара канал»** — йоккха Россин пачхьалкхан телекомпани.

## Билгалдахарш

Категори:Россин телеканалаш
Утёйа

**У́тёйа** () — Тюрифьорд цӀе йолу Ӏама чура гӀайре иза ю Хуле коммунан Бускеруд фюлькехь (Норвеги). ГӀайре ю Осло гӀалин 35 км къилбаседа-малхбузехьа. Цуна йоккхалла 500 х 300 метр. Уллера латтан йист ю 600 метр генахь.

ГӀайре долахь ю норвегийн Белхан кегирхойн лиган, цара аьхкен лагерь йо.

ГӀайре бевзина  2011 шаран 22 июлехь Андерс Брейвикс 69 нах байарца.

## Билгалдахарш

Категори:Норвегин гӀайренаш
Хатлонан регион

**Хатлонан регион** () — Таджикистанан административан регион. Административан центр — Курган-Тюбе

## Билгалдахарш

Категори:Таджикистан
Морис Жарр

**Морис Жарр** (; 1924 шеран 13 сентябрь — 2009 шеран 28 март) — французийн композитор, «Оскаран» кхаа совгӀатан лауреат (1963, 1966 а, 1985 а), Грэмми (1967) совгӀатан а,  Деши глобус (1966, 1985, 1989 а, 1996 а) фильман музыкин деа совгӀатан а.

## Билгалдахарш

Категори:Францин кинокомпозиторш
Абращиха

**Абращиха** () — Россин Федерацин Ярославлан областан Гаврилов-Яман кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Гаврилов-Яман кӀоштан индексаш 

Категори:Гаврилов-Яман кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀема Малини

**ХӀема Малини** (, , ; йина 1948 шеран 16 октябрехь) — ХӀиндин киноактриса, хелхархо, продюсер, режиссёр а политик.

## Фильмографи

### Актриса
* 1965 — Панду покидает этот мир
* 1968 — Продавец мечты
* 1969 — В тени твоих ресниц
* 1969 — Вера
* 1970 — Прекрасная танцовщица
* 1970 — Благородство
* 1970 — Красивый и упрямый
* 1970 — Меня зовут Джонни
* 1971 — Жест
* 1971 — Новые времена
* 1972 — Любимый Раджа
* 1972 — Зита а Гита
* 1973 — Светлячок
* 1973 — Национальная безопасность
* 1974 — Камень и ножные браслеты
* 1974 — Друзья
* 1974 — Защитник бедных
* 1974 — Город любви
* 1974 — Ловкость рук
* 1974 — Испытание жизнью
* 1975 — Месть и закон
* 1975 — Смертельная клятва
* 1975 — Kahte Hain Mujhko Raja
* 1975 — Забытая жена
* 1975 — Отшельник
* 1975 — Крёстный отец
* 1976 — Король джунглей
* 1976 — Гашиш
* 1976 — Возлюбленная
* 1976 — Семейные ценности
* 1977 — Девушка мечты
* 1977 — Коварство
* 1977 — Игра игрока
* 1977 — Kinara
* 1977 — Солнце и тень
* 1977 — В тени твоих ресниц
* 1978 — Трезубец бога Шивы
* 1978 — Очарован тобой
* 1978 — Свободный
* 1979 — Твоя любовь
* 1979 — Приключения Али-Бабы и сорока разбойников
* 1979 — Бриллиант моего сердца
* 1979 — Мирра
* 1980 — Дважды два — пять
* 1980 — Пылающий поезд
* 1981 — Нелёгкая судьба
* 1981 — Убийца
* 1981 — Судьба
* 1981 — Горячее сердце
* 1981 — Обратная сторона любви
* 1981 — Услышьте мой голос
* 1982 — Великолепная семёрка
* 1982 — Самрат
* 1982 — Мятеж
* 1982 — Раджпут
* 1982 — Meharbani
* 1982 — Do Dishayen
* 1983 — Сокровища древнего храма
* 1983 — Слепой закон
* 1983 — Дочь султана
* 1984 — Коронация
* 1986 — Судьба вдовы
* 1987 — Гита из Ситапура
* 1987 — Жертвуя жизнью
* 1987 — Человек и закон
* 1988 — Освобождение
* 1992 — Танцовщица
* 1996 — Aatank
* 1997 — Воин Гималай
* 2000 — Дыхание времени
* 2003 — Любовь и предательство
* 2004 — Вир и Зара
* 2005 — Бхагмати: Королева судьбы
* 2006 — Ганга
* 2006 — Папа
* 2007 — Падший ангел
* 2007 — Ганготри
* 2010 — Любовь без границ
* 2011 — Старик Будда
* 2011 — Бронирование
* 2011 — Скажи мне, Боже
* 2012 — Barbareek-Sheesh Danee Mahayoddha

### Продюсер
* 1992 — Танцовщица кабаре
* 1995 — Mohini (ТВ)
* 2011 — Скажи мне, Боже

### Режиссёр
* 1992 — Танцовщица
* 1992 — Танцовщица кабаре
* 1995 — Mohini (ТВ)

## Хьажоргаш
* 

Категори:ХӀиндин актёраш
Ӏамр бин Ӏас

**Абу ӀабдуллахӀ Ӏамру бин аль-Ӏас аль-Къураши** (; вина 573, Макка — 6 январь 664, ФустӀатӀ) — Ӏаьрбий баьчча а, политикин гӀуллаккхо а VII бӀешеран.

## Литература

Категори:Исламан адамаш абатца
Милитино (Гаврилов-Яман кӀошт)

**Милитино** () — Россин Федерацин Ярославлан областан Гаврилов-Яман кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Гаврилов-Яман кӀоштан индексаш 

Категори:Гаврилов-Яман кӀоштан нах беха меттигаш
Режинальдо Фари

**Режинальдо Фигейра де Фари** (; ''1937'' *шеран [[11 июнь|11 июнехь]], [[Нова-Фрибургу]]*) — бразилин актёрах, режиссёрах, сценарих, продюсерах, композиторах а цхьаъ ву. Россехь иза къаьсттина дика вевзаш ву шен сериалехь «Клон» 2001-02 шерашкахь.

Категори:Бразилин актёраш
Жандира Мартини

**Жандира Лусия Лалия Мартини** (; *17 июль 1945 — Сантус*) — бразилин сийлахь актриса, кинон а, телевиденин а пьесан сценарихо. Россехь алсамо гӀарайаьлла йевзаш шен роль «Зорайде» бохуш цӀе йолу зуда, сериалехь «Клон».

## Билгалдахарш

Категори:Бразилин актёраш
Адриана Лесса

**Адриана Витор Лесса** (); *1 февраль [[1971]]*) — бразилин актриса, радион диктор йу.

## Фильмографи
* 2006 — ТВ Фама
* 2005 — Мемуарист
* 2004 — Кхолламан хӀусамнана
* 2001 — Клон
* 2000 — Бразилин акварель
* 1999 — Безаман латта
* 1999 — Шикинья Гонзага
* 1998 — Аша сацо ян
* 1998 — ТӀулган дог
* 1997 — Элиасан задача

## Хьажоргаш
* 
* Официальный сайт

Категори:Бразилин актёраш
Павловка (Ставрополан мохк)

**Павловка** () — Россин Федерацин Ставрополан мехкан Андропован кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Эвла йу барамера континенталан климатан зонехь, алсама хуьлу малхбален а, малхбузен а мехаш. Климатан раж шеран дохаллехь чӀогӀа хийцало, шеран метеорологин заманаш, дукха хьолехь, рузманца ца нисло. Мехкан доккхаха долчу декъехь Ӏа доца а ду, цхьанаэшшара а дац. Уггар шийла бутт — январь. Аьхке Ставрополехь йеха йу: 140 де гергга.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Андропован кӀоштан индексаш

Категори:Андропован кӀоштан нах беха меттигаш
Гравити Фолз

**Гравити Фолз** () — америкин анимацин телевизионни сериал ю «Disney Television Animation» студино йина «Disney Channel» канал тӀехь.
Покров (Любиман кӀошт)

**Покров** () — Россин Федерацин Ярославлан областан Любиман кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Любиман кӀоштан индексаш

Категори:Любиман кӀоштан нах беха меттигаш
Демьяненко, Александр Сергеевич

**Александр Сергеевич Демьяненко** — советан а, оьрсийн актёр. РСФСР халкъан артист (1991).
## Биографи
Александр Сергеевич Демьяненко вина 1937-чу шеран 30 майхь Свердловскехь. Александр винчул тӀаьхьа цуьнан дас — Сергей Петрович Демьяненко цкъа шолгӀа а зуда йалийна. Оцу бракехь хилла кӀант Володя а, йоӀ Надя а. Цхьа хан йаьлча церан да схьавеана шен хьалхара доьзал долчу, тӀаккха Сашин йина ши хьоме йиша — Наталья а, Татьяна а.

### Шурикан роль Гайдайн комедешкахь
60-хь Леонид Гайдай тӀевирзина комеди йаккхаран. Шен Ӏаламехь Демьяненко кӀарула Ӏаьржачу аматехь стаг хилла. Фильмехь цунах сирлачу аматехь волу блондин ван лиъна. «Цунна къиза басар хьаьккха, ирча, чкъоран ахкарг тӀекхаччалц, — дагадоийта актёран жерочо Людмила Акимовнас. — ХӀетахь басарш инзаре хилла. Дика ду кхин, Сашин йуькъа месаш хилла а, делахь зер а доцуш, иза кӀунзал цаваьлла».

## Фильмографи
* 1965 — Операци "Ы"
* 1967 — Кавказан йийсархо, йа Шурикан керла хилларг
* 1973 — Иван Васильевича корматалла хуьйцу

## Хьажоргаш
* Актёран биографи. Сайт people.ru
* Гайдайн сайтехь Александрах лаьцна
* Голос за кадром *Аз динчунах лаьцна сайт*
* Один день с Александром Демьяненко. Ессе Валерия Розанова. 
* Актёран биографи.

Категори:ССРС актёраш
Яковлев, Юрий Васильевич

**Юрий Васильевич Яковлев** () — иза советан а, россин а театран а, кинон а актёр а, ССРС-н халкъан артист а (1976), Россин Федерацин Пачхьалкхан премин лауреат а (1995), ССРС-н Пачхьалкхан премин (1979) а, К. С. Станиславскин цӀарах йолчу РСФСР-н Пачхьалкхан премин а лауреат а, Ленинан орденан кавалер а ву (1988).

## Биографи
Юрий Яковлев вина 1928 шеран 25 апрелехь Москвахь, юрист Васили Яковлеван доьзалехь. 1952-чу шарахь чекхйаьккхина Театран училище Б. В. Щукинан цӀарах йолу, тӀаккха Академиийн театре гӀуллакх дан хӀоьттина Евг. Вахтангован цӀарах йолчу. Цигахь ша вовзийтина похӀме драмин актёр санна, наггахь ловзийна, Трилецкин «ЦӀе йоцу пьесехь» А. П. Чеховн.

##### Доьзал
* Деда — Васили Николаевич Яковлев, совдегар
* Да — Васили Васильевич Яковлев, юрист, вина Воронежехь
* Нана — лорйиша Ольга Михайловна Иванова, йина Таганрогехь
* Хьалхара зуда (1952—1961) — Кира Андреевна Мачульская, лор
** ЙоӀ— Алёна Яковлева (йина 1961) — Сатиран Театран актриса
***ЙоьӀан йоӀ — Мария Козакова (йина 1992) — Сатиран Театран актриса
* ШолгӀа зуда (1961—1964) — Екатерина Аркадьевна Райкина, актриса
**КӀант— Алексей Яковлев (вина 1961), актёр Театран Ермоловн цӀ., тӀаккха бизнесмен
***КӀентан йоӀ — Елизавета Алексеевна Яковлева (йина 2003)
* КхоьалгӀа зуда — Ирина Леонидовна Сергеева
**КӀант — Антон Яковлев (вина 1969)[19] — режиссёр, актёр, сценарихо
***КӀентан бераш — Андрей (вина 1992) а Пётр (вина 1999)

## Хьажоргаш
* Юрий Яковлев — Энциклопедия отечественного кино
* Фразы Юрия Яковлева в комедии Леонида Гайдая «Иван Васильевич меняет профессию»
* [Юрию Яковлеву к 50-летию — стихотворение [Высоцкий, Владимир Семёнович|В. Высоцкого]]
* Последняя пристань. Памяти Юрия Яковлева  статья на сайте Lenta.ru

Категори:ССРС актёраш
Мерга

**Мерга** () — Россин Федерацин Ярославлан областан Мышкинан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Мышкинан кӀоштан индексаш 

Категори:Мышкинан кӀоштан нах беха меттигаш
Ловзо кинон жанраш

**Ловзо кинон жанраш** — кино ловзо произведенин тоба.

Категори:Жанраш
Никулин, Юрий Владимирович

**Юрий Владимирович Никулин** — гӀараваьлла советан а оьрсийн актёр, циркан артист (жухарг), телекоьртаниг.
Боккха Даймехкан ТӀеман декъашхо. СССР халкъан артист (1973), Социалистического Къинхьегаман Турпалхо (1990). ССКП декъашхо 1943 шарахь дуьйна.
## Биографи
Юрий вина 1921-чу шеран 18 декабрехь Демидов йуьртахь. Да, Владимир Андреевич Никулин (1898—1964), ЦӀе Эскаран демобилизаци а йина, Политпросветан курсаш а чекхйаьккхина, драматический театре дӀахӀоьттина Демидовехь. Цигахь хилла актриса цуьнан нана а, Лиди Ивановна Никулина (1902—1979).
## Хьажоргаш
* nikulinu.ru
* Юрий Никулин на сайте ya-kloun.ru
* Голос Юрия Никулина в фильмах Леонида Гайдая
* Надгробие Ю. В. Никулина на Новодевичьем кладбище
* Юрий Никулин на сайте rusactors.ru
* Мой Ю. В. Никулин
* Телепередачи с участием Ю. В. Никулина  Портал советского телевидения.
* Ф. Раззаков «Юрий Владимирович Никулин»  // «Биографии, мемуары, истории».
* Медаль в пластилине А. Королюка, http://medalier.narod.ru/plastelin/60/Nikulin_lico.jpg
* Памятная медаль "Московский цирк Никулина на Цветном бульваре 10 лет 1989 - 1999 гг"
* Цирк Никулина Первый сезон 1989 год.
* Досье ИТАР-ТАСС 
* 
* Актеры-фронтовики 

Категори:ССРС актёраш
Вицин, Георгий Михайлович

**Георгий Михайлович Вицин** — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. СССР къоман артист (1990).
## Хьажоргаш
* 
* Георгий Вицин — Энциклопедия отечественного кино 
* Вицин Георгий Михайлович на Аниматор.ру
* Наши любимые роли Георгия Вицина
* peoples.ru
* rusactors.ru
* Георгий Вицин. Кадры из фильма «Не может быть»!  
* Фамилия 
* СССР ТВ  Передачи с участием Г. М. Вицина
* Георгий Вицин на сайте Театра Киноактёра
* 23 октября 2001 г. Умер Георгий Вицин

Категори:ССРС актёраш
Кавказйовзар

**Кавказйовзар**, *кавказиологи* (адамах олу Кавказйовзархо) — истори, экономика, литература, меттанаш, исбаьхьалла, дин, философи, этнографи, кхерамзаллин халонаш, хӀолламаш йовзитар.

## Билгалдахарш

Категори:Кавказйовзар
12 (фильм)

**«12»** (белхан цӀе «12 оьгӀазвахна стаг») — 2007 шаран фильм ю, Никита Михалкова режиссёран.
Акха малик (телесериал)

**«Акха малик»** () — гӀараяьлла аргентинан телесериал ю, 1998—1999 шерашкахь кхоьллина Telefe телеканалца, масийтта мехкашлахь трансляци йина а ю. Сериалан оригиналан цӀе: «Muñeca brava» (исп. Майра тайниг); цӀе «Акха малик (Дикий ангел)» йелла халкъашна юккъера прокатна. Сериалехь коьрта рольш кхочушйина Наталия Орейрос а, Факундо Аранас а.

## Актёраш

### Коьрта рольшкахь
* Наталия Орейро — *Милагрос Эспосито Ди Карло-Миранда*
* Факундо Арана — *Иво Ди Карло-Миранда Рапалло*

### Ди Карло доьзал
* Артуро Мали — *Федерико Ди Карло*
* Фернанда Мистраль — *Луиса Рапалло де Ди Карло*
* Вероника Виейра — *Виктория «Вики» Ди Карло*

* Лидия Ламайсон — *Донна Анхелика де Ди Карло «Донья»*

### Ди Карло доьзалан ялхой
* Марсело Мацарелло— *Рокки Морган*, (птенчик, как его называет Рамон, водитель)
* Виктория Онетто — *Аделина «Лина» де Соло* (бабочка, как её назвала Милли, прислуга, подруга Милли, девушка Бобби)
* Джино Ренни — *Рамон Гарсия Парапучино* (садовник)
* Освальдо Гиди — *Оскар «Бернардо» Авельейра* (брат Росарио, дядя Милагрос, дворецкий семьи Ди Карло)
* Габриэла Сари — *Глория Эспосито* (прислуга, подруга Лины и Милли, жена Чамуко)
* Сильвия Байле — *Ампаро Родригес/Сокорро де Гарсия* (Соко, Сокорито, мать Марты)
* Валерия Лорка — *Марта де Гарсия* (дочь Сокорро, прислуга бывшая любовница Дамиана)
* Себастьян Миранда — *Карлос «Чамуко»* (муж Глории)

### Луисан гергарнаш
* Норберто Диас — *Дамиан Науэль Рапалло*
* Сегундо Сернадас — *Пабло Рапало*

### Кхиберш
* Диего Рамос — *Серхио Коста жим.*
* Флоренсия Ортис — *Пилар*
* Мариана Ариас — *Андреа Рамос*
* Пабло Новак — *Альфредо «Бобби» Луис Соло*
* Брайан Карузо — *Гамуса*
* Умберто Серрано — *Падре Мануэль Миранда*
* Пабло Патлис — *Факундо Доминик Карузо*
* Патрисия Росас — *Лидия*
* Паола Крум — *Флоренсия «Флор» Риццо де Ди Карло*
* Паула Сьеро — *Марина Риццо де Рапалло* (жена Пабло)
* Марита Бальестерос — *Росарио «Росси» де Альбертини*
* Густаво Гильен — *Фабрисио Риццо*
* Родольфо Мачадо — *Нестор Миранда*
* Кони Мариньо — *Новая супруга Нестора Миранда*
* Гого Андреу — *Хосе «Дон Пепе» Сималь*
* Роберто Фиоре — *Густаво Мариас*
* Клаудио Гарофало — *Детектив*
* Давид Масажник — *Фернандо*
* Жасмин Родригес — *Жасмин*
* Лорена Меритано — *Каролина «Каро» Домингес*
* Клаудиа Альбертарио — *Ромина*
* Фернандо Льоса — *Доменико Риццо*
* Роберто Антье — *Хуан Крус* (бывший жених Виктории Ди Карло)
* Эмилио Барди — *Франсиско* (отец Гамусы)
* Хорхе Гарсия Марино — *Армандо Освальдо Рипетти*
* Лита Сориано — *Клара де Рипетти*
* Даниэль Кузнечка — *Алехандро*
* Исабель Маседо — *Анна*
* Эдуардо Нюткевич — *Дон Хулио*
* Вероника Вальфиш — йиша *Католина "Толстушка"*

### Иштта сериалехь дакъа лаьцна
* Габриэль Батистута
* Клаудия Вильяфанье
* Джаннина Марадона
* Дальма Марадона
* Амелия Варгас
Факундо Арана

**Хорхе Факундо Арана Тагле** (; 31 марта 1972, Буэнос-Айрес) — аргентинан актёр ву, дукха хьолахь телесериалашкахь дакъа лоцуш.
## Хьажоргаш
* 
* Instagram Facundo  Tagle http://instagram.com/facundotagle
Аббакумцево

**Аббакумцево** () — Россин Федерацин Ярославлан областан Некрасовскан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Некрасовскан кӀоштан индексаш 

Категори:Некрасовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Куравлёв, Леонид Вячеславович

**Леонид Вячеславович Куравлёв** — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр. РСФСР сийлахь артист (1965), РСФСР халкъан артист (1976).
## Биографи
Леонид Куравлёв вина 1936 шеран 8 октябрехь Москвахь, Вячеслав Яковлевич Куравлёван доьзалехь, авиазаводан слесаран.
## Хьажоргаш
* Президентан указ РФ от 29.12.2012 № 1699 
* 
* Леонид Куравлев на сайте Леонида Гайдая
* Леонид Куравлев — сайт поклонников творчества актёра
* Леонид Куравлев: биографи, интервью а статьеш, фильмографи, фотографи

Категори:ССРС актёраш
Алексеевски (Андропован кӀошт)

**Алексеевски** () — Россин Федерацин Ставрополан мехкан Андропован кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Эвла йу барамера континенталан климатан зонехь, алсама хуьлу малхбален а, малхбузен а мехаш. Климатан раж шеран дохаллехь чӀогӀа хийцало, шеран метеорологин заманаш, дукха хьолехь, рузманца ца нисло. Мехкан доккхаха долчу декъехь Ӏа доца а ду, цхьанаэшшара а дац. Уггар шийла бутт — январь. Аьхке Ставрополехь йеха йу: 140 де гергга.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Андропован кӀоштан индексаш

Категори:Андропован кӀоштан нах беха меттигаш
Меленки (Некрасовскан кӀошт)

**Меленки** () — Россин Федерацин Ярославлан областан Некрасовскан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Некрасовскан кӀоштан индексаш 

Категори:Некрасовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мухьаммад Пурсаттар

**Мухьаммад Къасим Пурсаттар** ( / 26 июнь 1939, Ардебиль – 16 ноябрь 2017, Тегеран) — гӀажарийн актёр ву, дукха мехкашкахь гайтина йолчу телесериалаш чохь гайтина ву иза, царех ю: «Хьехан дай» а, «Сийлахь Марьям» а, «Юсуп-пайхамар» а «Аль-Масихь» а.

## Фильмографи
* 1977 — ТӀаьхьатосургаш
* 1979 — И дуьйцу, оцу
* 1981 — Малх охьа
* 1983 — Векал
* 1984 — Вайн эра тӀеяле
* 1986 — Автобус, зӀе чохь лахар
* 1987 — Ӏам
* 1989 — Реликвеш
* 1991 — ШайтӀа
* 1992 — Пассажираш
* 1993 — Деха охьакхетар
* 1994 — ТӀаьххьара кхетар
* 1997 — Сий
* 1997 — УьнтӀапхьид
* 1997 — Кхин цхьа тӀом
* 1999 — ГӀажарийчоь сан цӀа ду
* 2000 — Хьехан нах
* 2000 — Сийлахь Марьям
* 2005 — Масихь Ӏийса
* 2008 — Юсуп-пайхамар

## Хьажоргаш
* Мухьаммад Пурсаттар — кинопоиск чохь
* 
*
Операци «Ы» а, Шурикан кхин хилларг

**«Операци «Ы» а, Шурикан кхин хилларг»** () — советан комедийн исбаьхьаллин фильм ю, йаьккхина 1965 шарахь режиссёр Леонидом Гайдайца. Суьртан хилла боккха кхиам, конопрокатан лидер хилла СССРехь 1965 шарахь. Цуьнга хьаьжна 69,6 миллион хьажархой.

Фильм кхаа лаамаллин новеллах лаьтташ ю: «Белхан накъост», «Наваждени» и «Операци „Ы“».

## Рольшкахь
* Александр Демьяненко — *Шурик*

### «Белхан накъост»
* Алексей Смирнов — *Федя, гайча а маларча*
* Михаил Пуговкин — *Павел Степанович*
* Владимир Басов — *буьрса милиционер*

### «Наваждение»
* Наталья Селезнёва — *Лида, студентка*
* Владимир Раутбарт — *профессор*
* Виктор Павлов — *Дуб, студент-кхоллархо*
* Валерий Носик — *студент-карташ ловзорхо*

### «Операци „Ы“»
* Георгий Вицин — *КӀилло*
* Юрий Никулин — *Туьллиг*
* Евгений Моргунов — *Лелла*
* Владимир Владиславский — *С. Д. Петухов*
* Мари Кравчуновская — *хехо Марья Ивановна*
* Владимир Комаровски — *эргӀад профессор*
* Таня Градова — *Лена*
Моргунов, Евгени Александрович

**Евгени Александрович Моргунов**  — советан актёр, кинорежиссёр, РСФСР сийлахь артист (1978). Дукха гӀараваьлла ву Лелла стаган ролехь кхо стаг тӀера КӀилло, Туьллиг а, Лелла а Леонид Гайдайн комедешкахь.

Категори:ССРС актёраш
ИбрахӀиман маьждиг

**ИбрахӀиман маьждиг** (иштта **Хьех Махпела** , *МеӀара́т а-махпэла́* — мадарра «Шалха хьех»; , *Хьарам-аль-ИбрахӀими* — мадарра *ИбраьхӀиман хьех*) — пайхамарийн кешнаш ду Халилехь. Кхузахь дӀабоьхкина бу ИбрахӀим, Сарат, Исхьакъ, Якъуб.
Рязанцево (Калугин область)

**Рязанцево** () — Россин Федерацин Калугин областан Мещовскан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Мещовскан кӀоштан индексаш

Категори:Мещовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Свечино (Ярославлан область)

**Свечино** () — Россин Федерацин Ярославлан областан Переславлан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Переславлан кӀоштан индексаш 

Категори:Переславлан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белхан категори
СухӀайль бин Ӏамр

**СухӀайль бин Ӏамр** () — бевзаш болу къурайшех цхьаъ ву, Мухьаммад-пайхамаран накъостех цхьаъ ву. Харц цӀе лелийна «ХатӀиб» (къамелча). Бадруна гӀазотехь бусалба-нахана тӀелетта, ислам тӀеэцна Макка схьайаьккхинчу дийнахь.
Драма

**Дра́ма** (ю) — литературин кхаа тайпанах цхьаъ. Драматургически произведени сцени тӀехь хӀотто лерина а йолуш, персонажаша вовшашка дечу къамелан кепехь хуьлу.
Ӏалий Хаменеи

**Саййид Ӏалий Хьоссайни Хаменеи** (; ) — иза иранин пачхьалкхан а, динан а гӀуллакххо а, Иранин шолгӀа лакхара куьйгалхо а ву 1989 шарахь дуьйна хӀинцалерачу хенахь, Иранин президент а вара хьалха (1981—1989). Исламан революцин лидеран РухьоллахӀ Хомейнин йуххерчу накъостех цхьаъ вара иза.

## Биографи
Ӏалий Хьоссайни Хаменеи вина 1939 шеран 19 апрель (24 тира 1318) МешхӀедехь, доьзалехь шолгӀаниг хилла бархӀ беран йукъахь. Схьаваларх азербайджанхо ву. Хаменеиш сеидах бу, Мухьаммад пайхамаран  тӀаьхьенах а.

Цуьнан деда — Саййид Хьусайн хилла Азербайджанехь массарна вевзаш волу мозгӀар. Цуьнан да, АятоллахӀ Саййид Джавад Хьусайни Хаменеи, хьуьжарин хьехархо хилла, тӀаьхьо — МешхӀедан улеман гӀалин декъашхо а, дезткъе ткъесна шо долуш иза дӀакхелхина цуьнан да.

## Билгалдахарш

Категори:ГӀажарийчоьнан аятоллахӀаш
Категори:ГӀажарийчоьнан президенташ
Хьасан Рухьани

**Хьасан Рухьани** (гӀажар. ‎; 12 ноябрь 1948, СорхехӀ) — гӀажарийн пачхьалкхан гӀуллакххо а, политик, шиӀит-динан Ӏилманхо, ворхӀалгӀа ГӀажарийчоьнан президент а ву.

Категори:ГӀажарийчоьнан президенташ
Сикхизм

**Сикхи́зм** (, «сикхӣ», «лархо, дешархо») — Пенджабехь долу дин гуру (хьехархо) Нанак цӀе йолу кхоьллина дин, Индин субконтинентехь (1469—1539).

Жайна — «Гуру Грантх Сахиб».

## Билгалдахарш

Категори:Динаш
Пайхамар

**Пайхамар** йа **хиндерг хуург (дуьйцург)** — йукъарчу маьӀнехь, иза адам ду, шегахь Ӏаламехь боцу ницкъаш бу аьлла дӀакхайкхош долу, царний, адамашнийн йуккъахь йукъарлонча а ву.

Пайхамарех лаьцна Ӏилма массо а ИбрахӀиман динашкахь а, зороастризмехь а ду; иштта ширажелтойн динашкахь а.

## Хьосташ
Марьям бинт Ӏимран

**Марьям бинт Ӏимран** () — иза Ӏиса пайхамаран нана йу. Бусалба динехь уггар безачу зударех цхьаъ йу. Цуьнан цӏарца Аллахӏа доссийна Къуръанчура 19 сурат ду «Марьям», цуьнан дахар дуьйцуш.

## Биографи
Мареман да — Ӏимран ву, а нана — Хьаннат йу.

КъуръантӀехь ма-аллара, Ӏийса да а воцуш дуьненчу ваьлла. Марьям а, Ӏийса чӀогӀа лоруш ду, амма исламехь Делан нур санна хьалдолуш бац, керсталлехь санна.
Къурайш

**Къурайш** (‎) — хьалхалера Маккара урхаллин тукхам ду; оцу тукхамах схьаваьлла ву Мухьаммад пайхамар ﷺ.

Тукхаман да ФихӀр ибн Малик ву, цуьнан шолгӏа цӀе «Къурайш» хилла.
Шамвил

**Шамви́л** () — иза исламан пайхамар ву, шегахула Тӏалут дуьххьарлера жуьгтийн паччахь хаьржина волу.

## Билгалдахарш

Категори:Иудаистийн мифологи
Категори:Самуилан жайна
Категори:Исламан адамаш абатца
Сараево (Переславлан кӀошт)

**Сараево** () — Россин Федерацин Ярославлан областан Переславлан кӀоштара эвла.
## Бахархойн дукхалла

## Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Переславлан кӀоштан индексаш 

Категори:Переславлан кӀоштан нах беха меттигаш
Салават

**Мухьаммад пайхамарна ﷺ салава̄т диллар** (, *ас-сала̄ту Ӏалан-набий*) йа **таслият** (), цуьнан дешнаш ду «Саллалла̄хӀу ӀалайхӀи ва саллам» () — иза бусалбачара Мухьаммад пайхамар ﷺ хьахийча, иза вазвеш олуш долу дешнаш ду. Мухьаммад пайхамарна ﷺ салават диллар хьахийна ду Къуръан чохь: **﴾Баккъалла а Дала а, Цуьнан маликаша а салаваташ дохку пайхамарна. ХӀай ийман диллинарш! Салават дилла цунна, маршо а йеха﴿** [Къуръан 33:56].

## Хьостанаш

Категори:Исламан терминаш
Месопотами

**Месопотами** — историн-географин регион йу Уллера малхбалехьара. Даккхий шиъ эрк  Тигра а, Евфрат а долчу тогӀин уллохь.

## Билгалдахарш

Категори:Месопотами
Категори:Ӏиракъ
ГӀулой

***ГӀулой*** — ГӀалгӀай тайпа, тайпана цӀе схьайаьлла ГӀулой-хи цӀе йолучу эркана къилбаседа бердан гена йоцуш лаьтташ хиллачу ГӀула эвлана цӀарах. ГӀулой тайп Oрстхойн тукхам чу догӀуш ду.

Сулейманов Ахьмадана Ӏовхойн махкахь а карина гӀулой. Бони-Эвлан къилбехьа Сулейманов Ахьмада билгалйоккху шиъ топоним ГӀулайкӀодкӀело, ГӀулойбердкӀело цо уьш гӀулой тайпана нах баьхна меттигаш хуьлуьйту

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:Нохчийн тайпанаш
Кушкаш

***Кушкаш*** тайп Ӏовхойн тукхуман чу догӀуш ду.

## Билгалдахарш

## Хьажа. кхин

Категори:Нохчийн тайпанаш
Мамакаев, Эдуард Арбиевич

**Эдуард Арбиевич Мамакаев** (1939 шеран 29 апрель, Соьлжа-ГӀала, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, СССР) — нохчийн йаздархо, СССР журналистийн бертан декъашхо (1968 шо дуьйна), СССР йаздрахойн бертан декъашхо (1992 шо дуьйна), Арби Мамакаеван кӀант.

## Билгалдахарш

## Библиографи
* 
* 
* 
* 

## Хьажоргаш
* Адиз Кусаев. Писатели Чечни 
* В гостях у Эдуарда Мамакаева 
* Музей Арби Мамакаева 
* Долгожданный гость в ЧГПИ
* В сладостном плену музея… 

Категори:Нохчийн поэташ
Категори:Нохчийн йаздархой
Къовстой

***Къовстой*** тайп Ӏовхойн тукхуман чу догӀуш ду.
Нохчийн талламхочо-мохкӀаморхочо, хьехархочо, халкъан поэто Сулейманов Ахьмада къовстой даладо Ӏовхойн тайпанийн могӀарехь. Цул совнах цуо Кешен-Эвлахь дехачу тайпанийн йукъахь гойту къовстой цуо жайнан оцу агӀонгахь йаздо «къаьвстой».

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:Нохчийн тайпанаш
Таркхой

**Таркхой** — схьадалар гӀумкийн юьртара Таркхера долу Нохчийчуьра тайпа. Беха Нохчийн Республикин аренийн ярташкахь.

## Истори
Уьш кхойкхуш хилла боху нохчаша суьдхойн дарже, хӀунда аьлчи кхел йийриг нохчий хилахь озабезам барна кхоьруш.

Кхин берш бисина Нохчийчохь совдегаралла лелош, ма-дарра аьлчи Таркхой туьханца мах лелош хилла.

## Алсамам беха меттигаш
Таркхой беха меттигаш: Аьчка-ХитӀе, БуланхитӀа, Гуьмсее, ГӀалайтӀе, Кхошкельда, Майртуп, Макане, НикӀи-ХитӀа, НогӀамирзин-Юрт, ЧӀулга-Юрт, Шела, Шовхала-Берд, Эна-Кхаьлла.

## Топонимаш

* Нохчийн Республикин Нажи-Йуьртан кӀоштехь ю Байтаркхи эвла, дош шина декъе декъча «бай» + «таркхи», аьлчи а «Таркхойн бай» хуьлу.
* Байтаркхие – Хорачара саьлнаш.
* Шелан малхбалехьа «Таркхойн кешнаш» ду.

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 

Категори:Нохчийн тайпанаш
Категори:Этнологи
Категори:Генеалогин терминологи
ХӀиндахой

***ХӀиндахой*** тайп Ӏовхой тукхуман чу догӀуш ду.

## Билгалдахарш

## Хьажа. кхин

Категори:Нохчийн тайпанаш
Балой

***Балой*** тайп тукхумашна йукъа догӀуш доцу тайпа ду.

## Билгалдахарш

## Хьажа. кхин

## Хьажоргаш

Категори:Нохчийн тайпанаш
Ахъядов, Ламберд

**Ламберд Ахъядов** — нохчийн ийина кепар латархо, «Беркут» латаран клубадекъашхо.

## Латарийн статистика

## Хьажоргаш
* 
* 

Категори:Нохчийн паргӀат кепар латархой
Исламан Республикин аз ГӀажарийчоь

«**Исламан Республикин ГӀажарийчоь къамел дар**» (; ) — ГӀажарийчоьнан пачхьалкхан телерадиокомпани ю.

Категори:Иран
Категори:ГӀажарийн фильмаш
Потифар

**Потифар, Потифер, Петепре ибн Рухьиб** — Мисаран ларамча а, Паччахь ларвархо а, Мисаран воккха тхьамда а хилла. Цуьнан зуда хилла РаӀиль бинт Рамаиль, вуьштта иза Зулейха ю.

## Кхин хьажа
* Юсуп-пайхамар (телесериал)
Имамат

**Имамат** —  1829—1859 шерашкахь Нохчийчоьнан а, ДегӀастанан а ломан дакъошкахь хила теократин исламан пачхьалкх. Кавказхойн тӀом чекхбокхуш Россин империн йукъайахна. Имаматехь бакхий кхиамаш хила имам Шемал коьртехь волучу хенахь (1834—1859).

## Истори

Имамат кхолла аьтту бира 1785—1791 шерашкахь хилачу шейх Мансуран боламо. Мансуран коьрта Ӏалашонаш йара лоллин, феодалашна, чӀиран дуьхьало йар а, ламанхойн Ӏадаташ бусулбанийн шариӀатаца хийцар а. Шейх Мансура а, цуьна гӀоьнчаш Россин империно Къилбаседа Кавказ каралаца гӀертаран чӀогӀа дуьхьало йира, иза бахьана долуш 1785—1791 шерашкахь тӀемаш хилира. Империца хьалхарчу тӀамехь Мансур оьрсийн бӀахоша йийсаре лаьцира

## Наибаллаш

## Билгалдахарш

Категори:Кавказ
Хамзатханов, Хамид Тагирович

**Хамид Тагирович Хамзатханов** (1989 шеран 9 сентябрь, Гермачиг, Шелан кӀошт, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, СССР) — нохчийн самбист, Россин тӀеман самбон чемпионатийн совгӀатхо, ийина кепар латархо, Россин спортан говзанча.

## Спортан кхиамаш
* 2011 шарахь Россин тӀеман самбон чемпионат — 3 меттиг;
* 2013 шарахь Россин тӀеман самбон чемпионат — 3 меттиг;
* 2013 шарахь Россин тӀеман самбон Кубок — 2 меттиг;

## Латарийн статистика

## Хьажоргаш
* 
* 
* 
*  
*  

Категори:Нохчийчоьнан латархой
Сарат

**Сарат** () — иза ИбрахӀим пайхамаран зуда а, Исхьакъан нана а, ЯӀкъубан денана а йу. Сарат Ӏебархойн цӀе йу, Ӏаьрбийн матте гочйича цуьнан маьӀна «хазахетар» бохург ду. Ӏебархойн цӀе Сарат (שָׂרָה) цуьнан маьӀна «принцесса» хуьлу.

## Биографи
Сарат а, ИбраьхӀим а жималлехь дуьйна гергарло долуш хилла, Саратан, ИбраьхӀиман, ЛутӀан наной йижарий хилла боху. Вавилон Намрузан махкахь Ӏаш хилла уьш. ИбраьхӀимас Сарат маре йигира. Шайн махкахь йокъала хӀоьттинчу хенахь и шиъ Мисар дахар. Саратан цхьа бера дацара, шен йалхо ХӀаджар ИбраьхӀиме маре йига аьллера цо. ХӀаджаран кӀант хилира ИсмаьӀил, массарна и шиъ дукха дезар, и бахьана долуш Сарат царех хьоьгура.

90 шо кхаьчча АллахӀ-дала цунна кӀант Исхьакъ велира.

## Кхин хьажа
* ИбраьхӀим аль-Халиль
* Исхьакъ
* Халиль юрт
* ХӀаджар

Категори:ИбраьхӀим
ШуӀайб

**ШуӀайб** (‎‎) — исламан пайхамар ву. Библин тӀехь цунах — Иофор олу.

Категори:Исламан адамаш абатца
ЛутӀ

**ЛутӀ** () — иза исламан пайхамар ву.  ИбрахӀим пайхамаран  вешин кӀант ву иза. Ткъе ворхӀазза Къуръан чохь хьахийна ву. ЛутӀ цхьана Ӏийна ву ИбрахӀимца, шен деда Тарахь (Азар) волчахь, ИбрахӀиман деца. ЛутӀ цкъа а тӀулган делойх тешаш хилла вац. Цуьнан зуда хилла Делах тешаш йоцуш керста стаг. АллахӀа ЛутӀ ваийтина хилла садомхойн къомана тӀе, уьш нисбан.

## Хьажоргаш

## Хьажоргаш
Зулейха

**Зулейха** () — Потифаран зуда, къуръанан 12 сурат «Йусуф» тӀехь хьехош ю. Къуръан тӀехь цуьнан цӀе юьйцуш йац, амма хьалха хилла ширачу дийцарехь цуьнан цӀе Зулейха хилла. Библин тӀехь цунах олу Потифаран зуда.

## Истори
Юсуп-пайхамар эцна хилла Мисаран ларамчо Потифарас, шен зудчуьнга Зулейхе аьлла цо: «Цуьнца дика хилахь. Вайн пайде хила мега иза, йа вай цунах вайшинна кӀант вийра ву». Юсуп чӀогӀа хаза стаг хилла, воккха мела хуьлу Зулейхан везавелла хилла иза. Иза шен чу а кхайкхина, ша марзялийта, ша езаялийта лууш хилла цунна, амма Юсуп дала кӀелхьарваьккхира.

## Кхин хьажа
* Юсуп-пайхамар (телесериал)
Шовхалов, Ибрагим Магомедович

**Ибрагим Магомедович Шовхалов** (1968 шеран 1 ноябрь) — нохчийн греко-риман латархо, 5-за Россин чемпион, Европин а, дуьненан а чемпионатийн совгӀатхо, Дуьненан Кубкийн толамхо а, совгӀатхо а, 4-за Иван Поддубный Гран-прин толамхо, Россин спортан говзанча, Нохчийн Республикин греко-риман латаран Федерацин президент.

## Хьажоргаш
* 
*  

Категори:Нохчийчоьнан латархой
Категори:Россин чемпионаш
Закарийя

**Закарийя́** (‎‎) — иза исламан пайхамар ву. Къуръан чохь 8-зза хьахийна ву. Яхья пайхамаран  да ву иза.

## Биографи
Закария пайхамар волчу заманахь Къудс-ГӀалин килсехь дийнахь а, буса а Далла гӀуллакх деш бара жуьгтий. Оцу килсан гӀуллакххой бара ХӀарон пайхамаран тӀаьхьенах. Цо Исраилан къоман йукъахь шен дине кхайкхар. Ӏимранан йоӀ Марьям кхобуш вара иза, цунна Товрат а Ӏамийнера цо. Ӏиса пайхамар  винчул тӀаьхьа. Жуьгташа цуьнан цӀа чу а лилхина вийна иза.

## Яхья пайхамар дуьнен чу валарх
Закария пайхамаран   а, цуьнан зудчунна Элисан а дукха хена дуьйна цхьа бера ца хилла, тӀаккха иза АллахӀ-деле доьхуш вара, шен кӀант валарца. АллахӀ-дала тӀеэцна хилла цуьнан дехар, цуьнга маликаш а дахкийтина, кхаъ баьккхина хилла цуьнга. ТӀаккха къанвелла Закария, бӀе шо долуш хиллачу хенахь, шекваьлла маликаш дийцинчух, цо хаьттина цаьрга и дешнаш бакъ хиларан хаам барх. Хаам гучубаьлла кхаа дийнахь Закария вистцахуьлуш.

## Кхин хьажа
* Ӏиса
* Яхья
* Марьям

## Билгалдахарш
Сами Юсуф

**Сами Юсуф** (, ) — британин эшархо а, композитор, инструменталист, исламан динан эшарш локхург.

## Билгалдахарш

Категори:Йоккха Британин эшархой
Арефьева, Ольга Викторовна

**О́льга Ви́кторовна Аре́фьева** (1966 шаран 21 сентябрь, Верхни Салда, Свердловскан область, РСФСР, СССР) — Россин эшархо, музыкант, поэт, «Раут» тобан вокалистка, «Ковчег» тоба кхоллархо а, цуна лидер а.

## Билгалдахарш

Категори:Поэтессаш
Паскаев, Рамзан Султанович

**Рамза́н Султа́нович Паска́ев** (1947 шеран 16 март, Тараз, Джамбулан область, Казахийн ССР, СССР) — нохчийн пондарча, композитор, Нохчийн а, ГӀалгӀайн а Республикийн Халкъан артист.

## Дискографи
* «Высокие горы» (1972);
* «Дороги Отчизны» (1982);
* «Марзо» (2000);
* «Воспоминание» (2006);
* «Зов Родины».

## ЦӀераш
* Нохчийн Республикин Халкъан артист;
* ГӀалгӀайн Республикин Халкъан артист.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Биография Рамзана Паскаева 
* Саид-Хамзат Гериханов. Рамзан Паскаев 
* Рамзан Паскаев. Наследник Умара Димаева 
* 
* 

Категори:Нохчийчоьнан композиторш
ХӀашим ибн Ӏабд Манаф

**ХӀашим ибн Ӏабд Манаф** () — иза Мухьаммад-пайхамаран  ден деда а, Ӏабдул-МуттӀалибан да а ву. Бану ХӀашим олучу къурайшин тайпанан да ву.

## Доьзалах лаьцна
**Иза ву**: **ХӀашим шен цӀе Ӏамру** бин Ӏабд Манап бин Къусай бин Килаб бин Муррат бин КаӀаб бин Луай бин ГӀалиб бин  ФихӀр бин Малик бин Ан-Надар бин Кинанат бин Хузаймат бин Мудрикат бин Ильяс бин Мудар бин Низар бин МаӀад бин Ӏаднан.
Ӏаишат бинт Абу Бакр

**Ӏаишат бинт Абу Бакр ат-Таймийят аль-Къурашийят** () — иза Мухьаммад пайхамаран ﷺ кхоалгӀа зуда а, муъма нехан нанойх цхьаъ а йу, ша йоцург йоӀстаг зуда цо ца йалийна хилла йолу. Иза Мухьаммад пайхамаран ﷺ дуьххьарлерчу халифан Абу Бакр ас-Сиддикъан йоӀ а йу. Мухьаммад пайхамара  ﷺ и йалийна Бадрун гӀазот хиллачул тӀаьхьа 623-чу шарахь (хӀижрин 2-чу шарахь). Ухьудан гӀазотехь лазийначарна хи ма ло арабевлла хилла болчу зударшца хилла а йу иза. Иза бехкейина хилла «Ифк» (эладита) олу хилам хиллачу хенахь, цу хьокъехь диссинчу Къуръанан аяташца вахьйуно (Делан хаамо) и бехке цахилар чӀагӀдаллалц, къаьсттина суннатхойн Ӏакъидато (динах тешаро) ма-бохху.

Ӏаишат Мухьаммад пайхамарца ﷺ даим хилар бахьнехь, цуьнан болх хилла ислам динан ахькамаш а, хьадисаш а нахе дӀадийцар, шен хьокъехь Аль-Хьакима «Аль-мустадрак» олучу жайнахь аллалц: *«ШариӀатан доьалгӀа дакъа эла Ӏаишатера дийцина ду»*. Баккхийчу асхьабаша шайна хала хиллачу хӀумангахь, цуьнга хеттарш деш хилла. Абу Муса аль-АшӀарис а аьлла цуьнах лаьцна дешнаш: «Тхо, Делан элчанан ﷺ асхьабаш, ца кхеташ цхьа а хьадис хилла дац, оха Ӏаиташе хаьттича, цунна и хууш хилар тхуна карийний бен». Хаза къамел дар (мотт цӀена бийца хаар) делла а хилла цунна.

## Дахар дӀайаздар
### Дуьнен чу йалар
Ӏаишат дуьнен чу йаьлла де билгалдаккхаран гонаха цхьаьнацадар ду (хилпало йу). Амма гӀарадаьлларг, цуьнан 9 шо долчу хенахь и Мухьаммад пайхамаро ﷺ йалийна хилар ду, хӀижрин 2 шеран шаввал баттахь, и деана ду Аль-Бухарин а, Муслиман а шина сахьихь чохь Ӏаишата ша и дуьйцуш. ТӀаккха и дуьнен чу йаьлла шо нисло хӀижрат далале 7 шо хьалха.

### Мухьаммад пайхамаран ﷺ хӀусамехь
#### Захало дийцар а, йалор а
ХӀижрат далале ши шо хьалха, Хадижат дӀакхелхиначул тӀаьхьа, Хавлат бинт Хьаким йеара Мухьаммад ﷺ волчу, цуьнга зудайалор доьхуш. ТӀаккха Мухьаммада ﷺ хаьттира цуьнга: «**Мила (йало йеза)?**». Хавлата элира: «Хьуна лаахь йоӀстаг а, хьуна лаахь жеро а». Мухьаммада ﷺ хаьттира: «**ЙоӀстаг мила йу, ткъа жеро мила йу?**». ТӀаккха цо цуьнга хьахийра йоӀстаг — Ӏаишат йу, ткъа жеро — Савдат бинт ЗамӀат йу аьлла. ТӀаккха цо ﷺ элира: «**Йийцахьа суна и шиъ**». И гӀуллакх хьахо Ӏаишатан нана Умм Руман йолчу йахара Хавлат. Цуьнан нанас элира: «Собарделахь, Абу Бакр схьаваллалц». Схьавеъча Абу Бакра элира цуьнга: «Делан элчане ﷺ схьавола ала». ТӀаккха Мухьаммад пайхамаро ﷺ ван а веана, захало дийцира Ӏаишатца.

Ӏаишта Мадинате хӀижрат дира, Мухьаммад пайхамаро ﷺ хӀижрат диначул тӀаьхьа. Мухьаммада ﷺ и йалийра Бадрун гӀазот хиллачул тӀаьхьа, хӀижрин шолгӀачу шарахь. Мухьаммадна ﷺ гӀенах Джибрил малик гина хилла, дарин кӀадина йукъахь Ӏаишат йохьуш деана, цо элира Мухьаммаде ﷺ: «ХӀара хьан зуда йу». Кхечу хьадисехь деана ду цо иштта элира аьлла: «ХӀара хьан зуда йу дуьненахь а, эхартахь а». Мухьаммада ﷺ цунна жоп делира: «**Нагахь хӀара Делера далахь, цо и кхочушдийр ду**».

## Билгалдахарш
Чип а Дейл (персонажаш)

**Чип а Дейл** () — мультфильманийн а, мультсериалийн а анимацин ши бурундук ю, америкин «Disney» компаница кхоьллина. Алсамо и шиъ гӀараваьлла сериалехь «Чип а, Дейл а гӀо дан кийча ву» (), 1989—1990 шерашкахь яьхна.
ПетӀимат бинт Ӏамр

**ПетӀимат бинт Ӏамру бин Ӏаиз бин Ӏимран бин Махзум аль-Къурашият** () — Мухьаммад пайхамаран  денана йу, Ӏабдул-МуттӀелипан зуда а, Абу ТӀелипан а, ӀабдуллахӀин а нана йу.

## Кхин хьажа
* Ӏабдул-МуттӀелип
* ӀабдуллахӀ
* Абу ТӀелип
* Аминат бинт ВахӀб
* Мухьаммад

## Билгалдахарш

Категори:Исламан адамаш абатца
Категори:Къурайш
Ӏаббас бин Ӏабдул-МуттӀелип

**Аль-Ӏаббас бин Ӏабдул-МуттӀелип аль-ХӀашими аль-Къураши** () — иза Мухьаммад-пайхамаран  деваша ву, цуьнан асхьабех цхьаъ ву иза. Ӏабдул-МуттӀелипан а, Натилатан а кӀант ву.

## Биографи
Ӏаббас вина 566 шарахь, Маккахь, Натилат бинт Джанабас. Мухьаммадал пхи шо воккха хилла иза. Мухьаммадца цхьана цӀачохь кхиъна ву иза. Къоначу хенахь махлелош болх беш хилла Ӏаббас. Дукха хьалдолуш стаг а хилла иза. Шен вежаршца КаӀбат чохь гӀуллакх деш хилла цо, Замзам-хи луш хилла цо зияртхошна.
570 шо

## Бинарш
* Мухьаммад ибн ӀабдуллахӀ (Исламан пайхамар)
* АӀша Къайс
* Сафият бинт Ӏабдул-МуттӀелип
Биярсланов, Артур

**Артур Биярсланов** (1995 шеран 22 апрель, Дагестан, Росси) — Канадехь Ӏаш волу нохчийн боксёр, Канадан чемпион, Панамерикан ловзарийн чемпион.

## Хьажоргаш
* 
* 

Категори:Нохчийчоьнан боксёраш
Категори:Канада
Аминат бинт ВахӀб

**А́минат бинт ВахӀб** () — иза Мухьаммад пайхамаран ﷺ нана а, ӀабдуллахӀ ибн Ӏабдул-МуттӀалибан зуда а йу.

## Биографи
Къурайшин тукхаман лоруш долчу доьзал чуьра схьайаьлла йу ВахӀбан йоӀ Аминат. Иза нийса Йина терахь хууш дац. Амината Мухьаммад валле, ӀабдуллахӀ дӀакхелхина, иза Мадинатехь дӀавоьллина ву. Мухьаммадан йалх, ворхӀ шо долуш, Аминат дӀакхелхина.
PHP

**PHP** ( — «PHP: гипертекстан препроцессор »; дуьххьара  — «Персоналан Веб-агӀонаш кхолларан инструменташ»; олу *пи-эйч-пи*

## Билгалдахарш

Категори:PHP
## Хьажоргаш
* Documentation Документаци
* PHP Manual (оригинал, ингл.)
Татаева, Лариса

**Лариса Татаева** — нохчийн некадархо, масийттуза Россин чемпион, СНГ гулйина тобанан декъашхо, СССР спортан говзанча, Нохчийн пачхьалкхан хьехархойн институт чекхйаьккхинарг.

## Литература
* 

## Хьажоргаш
* 

Категори:Нохчийчоьнан спортхой
ЖӀайхойн мохк

**ЖӀайхойн мохк** — жӀайхой беха мехкан цӀе, хӀинца ДегӀастанан дакъа ду, кхин Гуьржийчоьнан а, Азербайджанан а юкъахь ю суьйлийн масийтта эвла. ЖӀайхойн мехкан латта а ду — къилба-малхбузан ломан ДегӀастанахь.

## Билгалдахарш

Категори:ДегӀаста
Гайнутдин, Равиль Исмагилович

**Равиль Гайнутдин** (, **Равиль Исмагилович Гайнутдинов**, ; вина 1959 шеран 25 августехь — Шали) — шайх, Россин европин декъан бусалба-нехан син леларан президиуман председатель ву, Россин муфтийн советан председатель а, историн Москохан Килсан Маьждиг шордан дӀадолийначарех цхьаъ ву. Казанин халкъан гӀезало а ву. Йукъараллин палатин декъашхо ву. Исламан мазахӀабийн гергара дерригдуьненан гуламан бакъволу декъашхо а ву.

## Биографи
Равиль Гайнутдин вина 1959 шеран 25 августель Шелахь, Пестречинин кӀоштан ГӀезалойн АССРн татарин доьзалехь.
Гебек-кхала

**Гебек-кхала** — ДегӀастана Казбековн кӀоштера лам. ХӀордан тегӀанал локхалла 971 метр.

Уллера нах беха меттигаш: Ширча-Эвла а, Пхьарчхошка а, Дылым а, Эндирей а.

Нохчийн маттахь Гебекан гӀап бохург ду.

Гебек-кхалан уллехь Ӏовхошца а царна гӀоьна баьхкинчу гӀазгӀумкашца а монгол-гӀезалойн эскарийн дуьхьала тӀаьххьара тӀом хилла.

## Билгалдахарш

Категори:ДегӀаста
Лурой

**Лурой** () −  ГӀажарийчоьнан къам, уьш Ӏаш бу пачхьалкхан къилба-малхбузехьара дакъан тӀехь, Луристанехь, Иламехь, Чехармехале а, Бахтиарехь а, Кохгилуйе а, Бойерахмедехь, Фарсехь, кхин жима тобанашца, в Ӏиракъехь а, Кувейтехь а.

## Билгалдахарш

Категори:Къаьмнаш
Малигов, Адам Увайсович

**Ада́м Ува́йсович Ма́лигов** (1993 шеран 6 май, БердакӀел, Соьлжа-ГӀалин кӀошт, Нохчийчоь, Росси) — нохчийн штангист, Россин чемпион, Европин чемпионатийн толамхо а, совгӀатхо а. 2016 шеран 7 сентябрехь цунна йелла «Нохчийн республикин хьалхахь динчу гӀуллакхашна» мидал.

## Спортан кхиамаш
* 2012 шеран юниорашна йуккъера дуьненан чемпионат — ;
* 2013 шеран Таллинехь хилла юниорашна йуккъера Европин чемпионат — ;
* 2014 шеран Европин чемпионат — ;
* 2015 шеран Россин чемпионат —  (175 + 208).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профиль  на сайте IWF
* Бронзовый призёр

Категори:Россин чемпионаш
Категори:Нохчийчоьнан штангисташ
Суннатхой

**Суннатан а, жамаӀатан а охӀла** ( *АхӀлус-суннати вал-жамаӀат*) йа **суннатхой** () — иза ислам динехь бусалбанийн уггар йоккха тоба йу, цунна тӏебазбеш бу дукхаха болу бусалбанаш. Цара довзуьйту шайн ӏеламнах цхьаьнакхетта хилар пайхамаран суннатан некъана тӏаьхьабазарца а, рашидун халифийн суннат тӏехь а, асхьабех а, табиӏунех а, фикъхӏан мазхӏабийн дайх а болчу динан имамашна а, церан лорах дӏабаханчарна а.

## Кхин хьажа
* ШийӀаш
* Ваххӏабхой

## Билгалдахарш

Категори:Ислам
Абхазхойн мотт

**Абхазхойн мотт** (абх. ) — Абхазхойн мотт, баьржина бу Абхазехь а, Турцехь а, иштта Гергара Малхбален пачхьалкхашкахь а (Урдан, Шема, Ӏиракъ), Россехь а, Малхбузехь а. Гергара меттанаш абазинийн, гӀебартойн-чергазийн, убыхийн хӀинца белла меттанаш.

## Билгалдахарш

Категори:Меттанаш
Хьижаз

**Хьиджаз** () — Ӏаьрбийн ахгӀайренан малхбузехьара латта ду, СаӀудийн Ӏаьрбийчоьнан дакъа а ду. Ислам-дин кхолладаларан историн меттиг йу и — кхузахь лаьтташ йу йеза-сийлахь бусалбан гӀаланаш Макка а, Мадинат а. Административан центр — Джиддат йу.

Хьиджазан хьалхара паччахь хилла Хьусейн ибн Ӏели аль-ХӀашими (1916—1924), шолгӀаниг — цуьнан кӀант Ӏели ибн Хьусейн (1924—1925).

## Билгалдахарш

Категори:СаӀудийн Ӏаьрбийчоь
Къилбаседа сото

**Къилбаседа со́то** (кхин олу **пе́ди**, **сепе́ди**) — банту тобан йукъара мот ат, сото-тсвана бухара тобан йукъара а, мотт мадарра аьлча баьржина бу Къилба-Африкин Республикехь, кхин сото-тсвана олучу ареалан къилбасехь а, малхбалехь а.

## Билгалдахарш

Категори:Меттанаш
ФатӀимат аз-ЗахӀраъ

**ФатӀимат аз-ЗахӀраъ бинт Мухьаммад ибн ӀабдуллахӀ** () — иза Мухьаммад пайхамаран а, Хадижатан а жимах йолу йоӀ йу. Мухьаммад валлалца цуьнан берех еккъа ша дийнайиснарг йу.
Рашидун халифат

**Рашидун халифат** (‎,‎‎ *Нийсачу новкъахь йолу халифат*) — иза Мухьаммад пайхамар ﷺ дӀакхелхинчул тӀаьхьа кхоьллина пачхьалкх йу 632-чу шарахь. Халифатна куьйгалладина веа халифо: Абу Бакр ас-Сиддикъа а, Ӏумар ибн аль-ХаттӀаба а, Ӏусман ибн Ӏаффана а, Ӏалий ибн Абу ТӀалиба а. Халифатан махкана йукъайогӀуш йара Ӏаьрбийн ахгӀайре а, Шема а, Кавказ а кхийерш а.

## Хьосташ

Категори:Пачхьалкхаш
Тарахь

**Та́рахь**, **Та́рих**, **Те́рахь** (), я **А́зар** () — иза ИбраьхӀим пайхамаран ﷺ да ву.

## Биографи
Тарахь йа Азар цуьнан ши цӀе йу бохуш дуьйцу цхьаболчу Ӏеламнаха. Тарахьан ваша Азар хилла бохуш а дуьйцу. Делахь а дика хуург АллахӀ ву. Тарахь ИбраьхӀим винчул тӀаьхьа кхелхина бохуш а дуьйцу, а Азар цуьнан деваша хилла а боху. Тарахь веллачул тӀаьхьа цуьнан зуда Амилат (Буна), Азаре маре йахана бохуш а дуьйцу. Къуръан тӀехь Азар аьлла хьахийна ву иза. ЧӀогӀа тилла велла къинош долу стаг хилла боху. ИбраьхӀимас аьлла:
ИбраьхӀимас шен дине кхайкхича, цо тӀара тоьхна хилла ИбраьхӀиман. Азар чӀогӀа тилла велла вон стаг хилла. Делой бу бохуш нах тилла а беш, шен шортта мах боккхуш хилла цо, цӀунаш а духкуш. ЦӀунан лолалла дар, шайн дайшан дин ду бохуш лелаш хилла и нах.

ИбраьхӀим цӀарга кхоьссинчул тӀаьхьа, АллахӀ дала иза кӀелхьара ваьккхича, Азара аьлла: «Ма дика ву-кх и хьан Дела, хӀай ИбраьхӀим!». ИбраьхӀимас АллахӀ деле даьхна хилла шен да нийсачу новкъа нисвен аьлла. Делахь а, АллахӀ дика хууш верг ву-кх.
Аль-Халил

**Халиль** (, *Хьеврон*; , *Аль-Халиль*) — Урданин малхбузехьара доьду хийистан къилбера йоккха гӀала ю, Халиль провинцин нана-гӀала а, Жуьгтийн округан а.
## Билгалдахарш
Ур

**Ур** () — сумерийн пачхьалкхан-гӀалах шира малхбалера шина хин юкъах (Месопотами) цхьаъ ю.

## Литература
* 

## Хьажоргаш
* 

Категори:Сумер
Аймара (мотт)

**Аймара́** () — Андашкахь дехаш долу аймара халкъан мотт. ХӀара индийн меттанах миллионал дукха адам долу мотт бу. И мотт буьйцуш бу 3,1 миллионал дукха адамо. Аймара, испанхойн меттаца нийса, Боливин официалан мотт бу. Иштта и мотт буьйцу Перухь а, Аргентинехь а, Чилехь а. Ширачу заманахь аймара Вари империн мотт хиллачух тера ду, цунна латта тӀаьхьо инкаш схьалаьцна.

## Билгалдахарш

Категори:Инкийн империн меттанаш
Категори:Боливин меттанаш
Категори:Перун меттанаш
Категори:Чилин меттанаш
Категори:Аймара
Ӏаьрбийн ахгӀайре

**Ӏаьрбийн ахгӀайре** () — Азин ахгӀайре йу, къилба-малхбузе лаьттан уллохь йу.
ЦӀен хӀорд

**ЦӀен хӀорд** ( *Бахьруль ахьмар*,  *Yam Suf*, ) — ХӀиндин Ӏапказан чоьхьара хӀорд бу.

## Билгалдахарш

Категори:ЦӀен хӀорд