open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ахмадов, Муса Магомедович

**Ахма́дов, Муса́ Магоме́дович** (1956 шеран 28 январь, ГӀиргӀазойчоь, СССР) — гӀарваьлла нохчийн йаздархо, поэт, драматург, Нохчийн йаздархойн бертан дакъашхо, Нохчийн Республикин культурин Сийлахь белхало, Нохчийн Республикин Халкъан йаздархо, Кавказан йаздархой клубан вице-президент, литературин исбаьхьалли «Вайнах» журналан коьрта редактор, 2006 шарахь «Дато бухӀа» совгӀатан лауреат.

## Биографи
Муса Ахмадов вина 1956 шеран 28 январехь. 1979 шарахь цо чекхйаьккхира Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетан филологин факультет. Цул тӀехьа хьехархо болхбина, книжни издательствон редактор, «СтелаӀад» журналан коьрта редактор, «Орга» боху литературин исбаьхьаллин журналан коьрта редактор, культур Министерстван методически центран отделан куьгалхо, Нохчийн пачхьалкхан университетан хьехархо. 2000 шо дуьйна 2002 шо кхаччалц «Дуьненан лоьраш» аьлла Францера организацехь этнопсихолог болхбина. 2004 шо дуьна тахналлац «Вайнах» богӀу литературин исбаьхьаллин журналан коьрта редактор ву иза.

Цо йазйина «Берзлой» боху пьеса арахецна Парижехь 2002 шарахь французийн маттахь. Оцу пьесица хӀоттина спектакль «Дом восточно-европейской пьесы» театрехь 2005 шарахь.

Вузашна а, школашна а лерина цо йазйина нохчийн меттан, этикин, культурин методически пособиш а, доьша программаш а.

Цо йазйина книжкаш арахецна оьрсийн а, балкхарой а, французийн а, японийн а, немцойн а меттанашкахь.

## Библиографи
;нохчийн маттахь
* «Дитташ боданехь» (1989 шо), роман, повесташ, дийцараш;
* «БӀе эзир дика гӀуллакх» (2002 шо), берий дийцараш, пьесаш, байташ;
* «Собрание сочинений в 5 томах»:
** I том, повесташ, дийцараш (2005 шо);
** II том, романаш (2006 шо);
** III том, драматурги (2009 шо);
** IV том, поэзи, статьяш, эссе, интервью (2012 шо);
* «Элпаш Ӏамадо» (Азбука в стихах, 2006 шо);
* «Деса цӀачохь буьйса» (1991 шо).

;оьрсийн маттахь
* «Ночь в пустом доме» (1983 шо, дийцараш, повесташ);
* «На заре, когда звезды гаснут» (1986 шо, роман, дийцараш);
* «И муравейник не разрушай» (1990 шо);
* «Деревянные куклы» (2010 шо, дийцараш, повесташ, пьесаш);
* «И текла река в ночь» (2010 шо, романаш).

### Учебно-методически пособиш
* Лакхарчу классашна лерина учебник «Нохчийн культури, гӀиллакхи» (2002 шо);
* 4 классан учебник «Хьо хӀокху дуьненчу веана» (2006 шо).

### Муса Ахмадов пьесашца йина спектаклаш
;Нохчийн пачхьалкхан театр:
* «Мохк бегинчултӀехь» (1989 шо);
* «Марчо да вагӀанарг» (1993 шо).

;Нохчийн тайнигин театр:
* «Похождения блохи» (1988 шо)

;ГӀалгӀай пачхьалкхан театр:
* «Берзан цӀога» комеди (2000 шо)

;ГӀалгӀай тайниги театр:
* «ЧӀирдиган керла леларш» (2001 шо)

;Нохчийн кегирхойн театр «Серло»:
* «ШатӀехь йина бӀов»;
* «Денисолт»;
* «Марчо да вагӀанарг»;
* «Турпал зама»;
* «Керла шеран гӀенаш» (мюзикл).

## Хьажоргаш
* В Грозном поставили первый мюзикл на чеченском языке
* Когда звезды не гаснут
*  Муса Ахмадов: Перед выбором: жить по Богу или по Сатане 
* Спектакль, который заставляет думать 

Категори:Нохчийн поэташ
Категори:Нохчийчоьнан йаздархойн бертан декъашхой
Категори:Нохчийчоьнан драматургаш
Категори:Нохчийн пачхьалкхан университетехь дешнарш
Категори:Нохчийчоьнан Республикин Халкъан йаздархой
Категори:Бинарш январехь
1934 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Соьлжа-ГӀалахь аэроклуб болхба йолаелира (1934 шеран 20 январь)

## Оцу шарахь бинарш
* Саид Шаипов (1934 шеран 1 январь — 2009 шо) — ЧИАССР Сийлахь артист, фольклорист;
* Мадагов Увайс Абдул-Азимович — поэт (1934 шеран 5 март)
* Ибрагимов Хамзат (1934 шеран 10 июль — 2006 шо) — химически Ӏилмани доктор, профессор
* Алироев Ибрагим Юнусович (1934 шеран 14 сентябрь) — исторический, филологический Ӏилманий доктор, профессор, академик РАЕН
* Ю́рий Алексе́евич Гага́рин (1934 шеран 9 март, Клушино, Гжатскан кӀошт, РСФСР, СССР — 1968 шеран 27 март, Киржач гӀалин уллехь, РСФСР, СССР) — советан лётчик-космонавт, Советски Союзан Турпал, дукха Россин а, кхоьчу пачхьалкхан а гӀаланий сийлахь гражданин, дукха пачхьалкхаш цуьна сий деш шайн лаккхара совгӀаташ делла.

## Оцу шарахь белларш
* Эльдарханов Таштемир Эльжуркаевич (1870 шеран 1 апрель — 1934 шеран 14 ноябрь) — хьехархо, халкъан депутат, политикин белхало, серлонча
* Саракаев, Ибрагим-Бек (1883 шеран 21 сентябрь — 1934 шо) — хьалхара нохчийн йаздархо а, публицист а, нохчийн фольклоран а, гӀиллакхан а историк.
* Мария Склодовская-Кюри (1867 шеран 7 ноябрь, Варшава, Польша, Россин импери — 1934 шеран 4 июль, Санселльмоз уллехь, Франци) — полякийн а, французийн а Ӏилманча
1935 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Соьлжа-ГӀалахь хьайиллина тайниги театр (1935 шеран 30 ноябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Осташко, Николай Андреевич (1935 шеран 3 февраль — 2013 шеран 12 август) — советски а, и Россин а еза атлетикан тренер, Россин Сийлахь тренер;
* Пресли, Элвис (1935 шеран 8 январь — 1977 шеран 16 август) — америкин эшархо, актёр, XX бӀешеран эшархойх шен балхах массарелла дукха ахча деккхинарг;
* Фотеев, Владимир Константинович (1935 шеран 25 июнь) — советски пачхьалкхан а, политикин а гӀуллакххо;
* Хасбулатов, Ямлихан Имранович (1935 шеран 7 август) — поэт;
* Цебиев, Ахмед Магомедович (1935 шеран 1 январь — 2000 шо) — нохчийн физик, техникин Ӏилманийн кандидат, радиоэлектроникехь а, радиозӀенехь а цхьана гучуяккхаран а, 26 кхоьллинарган а автор, 50 монографин автор.
4 июнь

## Оцу динахь бинарш
* Эльмурзаев, Ибрагим (1974 шеран 4 июнь) — нохчийн штангист, Россин чемпионатийн совгӀатхо.

## Оцу динахь белларш
* Шахбулатов, Аднан Маккаевич (1937 шеран 25 ноябрь — 1992 шеран 4 июнь) — Нохч-ГӀалгӀай АССРн культурин Сийлахь белхало, композитор

Категори:4 июнь
1938 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Нохч-ГӀалгай граждански авиаотряд кхоьллина (1938 шеран 17 февраль)
* Нохчий а, гӀалгӀай а мотт латинан абат тӀера кирилице йаккха йолайина (1938 шеран 1 июль)
* 1938 шеран июлехь схьайиллина Нохч-ГӀалгӀай хьехархойн институт
* Луначарски цӀарах йолу Москвара Пачхьалкхан театран институтехь кхоьллина Нохч-ГӀалгӀайн театран студи (1938 шеран 11 август)
* Хьайиллина Оьрсийн драматически театр (1938 шеран 5 ноябрь). 1941 шарах цунна тиллина М. Ю. Лермонтов цӀе

## Оцу шарахь бинарш
* Айдаев, Юша Ахъядович (1938 шеран 20 март — 2004 шеран 1 июнь) — нохчийн Ӏилманча, филологин Ӏилманийн доктор, профессор, Россин Ӏалман Ӏилманийн академин академик, Нохчийн Республикин Ӏилманийн академин вице-президент, Нохчийн Республикин Ӏилманийн Сийлахь гӀуллакххо, Нохч-ГӀалгӀайн АССР культурин Сийлахь гӀуллакххо;
* Высоцкий, Владимир Семёнович (1938 шеран 25 январь — 1980 шеран 25 июль) — оьрсийн поэт, композитор, эшархо, йаздархо, актёр, РСФСРн Сийлахь артист, СССРн Пачхьалкхан совгӀатан лауреат;
* Гацаев Саид Сосламбекович (1938 шеран — 2012 шеран 2 декабрь) — поэт, драматург;
* Дадаев, Хамзат Юнусович (1938 шеран 21 март) — Нохчийн Республикин Халкъан художник;
* Дудаев, Муса Абдиевич (1938 шеран 16 февраль — 2014 шеран 6 август) — вевзуш волу нохчийн артист, РСФСРн Сийлахь артист, ГӀалгӀайн Республикин Халкъан артист;
* Идаев, Юсуп Шамсуддинович (1938 шеран 25 июль — 1987 шеран 5 май) — Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь артист;
* Исаева, Тамара Мовждиевна (1938 шеран 30 декабрь) — нохчийн Х. Нурадилован цӀарах йолу пачхьалкхан драматически театран актриса, Къона хьовсархон Нохчийн пачхьалкхан театран режиссёр, Нохчийн Республикин Исбаьхьаллин Сийлахь гӀуллакххо;
* Кусаев, Адиз Джабраилович (1938 шеран 3 январь) — нохчийн поэт, йаздархо, журналист, литературин критик;
* Татаев, Илес Вахидович (1938 шеран 1 май) — кинорежиссёр, сценарист, художник, нохчийн кинематографин бухбиллинарг, скульптор, Нохч-ГӀалгӀайн АССР исбаьхьаллин Сийлахь гӀуллакххо, РСФСР исбаьхьаллин Сийлахь гӀуллакххо, Россин Федерацин Сийлахь художник;
* Туркаев, Хасан Вахитович (1938 шеран 10 май) — нохчийн Ӏилманча, филологин Ӏилманийн доктор, профессор, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Ӏилманийн Сийлахь гӀуллакххо, Россий Ӏилманийн Сийлахь гӀуллакххо, СССР а, Россин а йаздархой Союзийн декъашхо, Россин лакхара говзаллийн образованин Сийлахь белхало;
* Хакишев, Руслан Шалаудинович (1938 шеран 11 июль) — театран режиссёр, РСФСРн Сийлахь артист, К. С. Станиславски цӀарах йолу Пачхьалкхан совгӀатан лауреат, Нохчийн Республикин Пачхьалкхан совгӀатан лауреат;

## Оцу шарахь белларш
* Ататюрк, Мустафа Кемаль (*Гази Мустафа Кемаль-паша*; 1881 шеран 19 май — 1938 шеран 10 ноябрь) — Турцийн реформатор, политик, пачхьалкхан гӀуллакххо, эскаран хьаьким; Турцин Республикин халкъан партин бухбиллинарг а, хьалхара куьйгалхо; Турцин хьалхара президент, таханлера турцийн пачхьалкхан бухбиллинарг.
1939 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Малгобек аьлла юрт гӀала лара йолайина (1939 шеран 27 август)
* Нохч-ГӀалгӀай АССРн эшарий, хелхарий ансамбльс йелла хьалхара концерт (1939 шеран 26 октябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Асуханов Аманды Абасович (1939 шеран 25 март) — Нохчийн Республикин Халкъан художник;
* Багакашвили, Бугдан (1939—2001) — нохчийн самбист а, дзюдоист а.
* Вартанов, Григорий Мартиросович (1939 шеран 21 март — 2010 шеран 17 июль) — боксан спортан говзанча, РСФСР Сийлахь тренер;
* Гикало, Николай Федорович (1897 шеран 20 март — 1939 шеран 15 декабрь) — Соьлжа-ГӀалин ЦӀе арми командир, Къилба-седан Кавказехь Совет Ӏедал хоттуш дакъалацархо;
* Гичаева, Раиса Мовждиевна (1939 шеран 7 ноябрь) — РСФСР Сийлахь актриса;
* Давлетмирзаев, Муталип Ахмадович (1939 шеран 18 апрель) — Нохчийн пачхьалкхан драматически театран коьрта артистех цхьаъ, РСФСР Халкъан артист;
* Димаев Саид-Эмин Умарович (1939 шеран 24 август — 2005 шеран 29 март) — Нохчийн Республикин Сийлахь артист;
* Дудаев, Шараудин Успахаджиевич (1939 шеран 25 декабрь — 1989 шеран 21 ноябрь) — нохчийн футболист, тренер.
* Кодзоев, Ибрагим Абибулатович (1939 шеран 20 июль) — еза атлетикан СССР Сийлахь тренер;
* Мамакаев, Эдуард Арбиевич (1939 шеран 29 апрель) — нохчийн йаздархо, поэт, журналист;
* Магомадов Мухтар (1939 шеран 15 май) — экономикин Ӏилманийн доктор;
* Магомаев Леча (1939 шеран 12 июль) — журналист;
* Насуханова, Ляля Андарбековна (1939—2000 шеран январь) — хьалхара нохчийн лётчица а, парашютистка а, летчик-инструктор, авиацин спортан СССР Сийлахь спортан мастер, йукъараллин гӀуллакххо;
* Сатуев, Хусейн Джунидович (1939 шеран 11 апрель — 1995 шеран 6 февраль) — нохчий поэт;
* Хаджиева, Нэлли Джемалдиновна (1939 шеран 14 февраль) — Нохч-ГӀалгӀайн АССР а, РСФСР а Халкъан актриса.

## Оцу шарахь белларш
* Фрейд, Зигмунд (1856 шеран 6 май — 1939 шеран 23 сентябрь) — австрийн психолог, психиатр, невролог.
1897 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Николай Фёдорович Гикало (1897 шеран 20 март — 1939 шеран 15 декабрь) — Соьлжа-ГӀалин ЦӀе арми командир, Къилбаседан Кавказехь Совет Ӏедал хоттош дакъалацархо;
* Ошаев, Халид Дудаевич (1897 шеран 20 декабрь — 1977 шеран 12 декабрь) — нохчийн йаздархо а, драматург а, Ӏилманча а.

## Оцу шарахь белларш
* Иоганнес Брамс (1833 шеран 7 май — 1897 шеран 3 апрель) — немцойн композитор, пианист, романтизман муран коьртачарех векал.
29 март

## Оцу динахь бинарш

* Идигов, Руслан Хазирович (1966 шеран 29 март) — футболист а, тренер а;
* Умханов, Шарип Исаевич (1981 шеран 29 март) — нохчийн эшархо.

## Оцу динахь белларш

* Димаев Саид-Эмин Умарович (1939 шеран 24 август — 2005 шеран 29 март) — Нохчийн Республикин Сийлахь артист, СССРн композиторий бертан дакъашхо;

Категори:29 март
8 май

## Оцу динахь бинарш

## Оцу динахь белларш

* Яндаров Андарбек Дудаевич (1937 шеран 27 август — 2011 шеран 8 май) — философин Ӏилманан доктор

Категори:8 май
25 февраль

## Оцу динахь белларш
* Мамилов, Руслан Израилович (1928 шеран 7 ноябрь — 1993 шеран 25 февраль) — скульптор

## Оцу динахь бинарш

* Мухьаммад ибн Ӏабдуллах ибн Мухьаммад ат-Танджи (1304 шеран 25 февраль, Танжер — 1377 шо, Фес) — вевзуш волу Ӏарбийн некъахо а, совдегар а.
* Харрисон, Джордж (1943 шеран 25 февраль — 2001 шеран 29 ноябрь) — ингалсан рок-музыкант, йишлакхархо, композитор, йаздархо, продюсер, гитарист, The Beatles тобанан соло-гитарист.

## Оцу динахь белларш

Категори:25 февраль
1940 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Хьайиллина берийн а, дешархойна а Дворец (1940 шеран 6 март)

## Оцу шарахь бинарш
* Гешаев, Муса Баутдинович (1940 шеран 20 август — 2014 шеран 7 март) — нохчийн йаздархо, поэт, литературин критик, культурин гӀуллакххо, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь исбаьхьаллин гӀуллакххо, Нохчийн Республикин Ӏилманийн Академин академик, Россин йаздархойн бертан декъашхо.
* Дагаев, Валид Шитаевич (1940 шеран 30 июнь — 2016 шеран 22 сентябрь) — нохчийн эшархо, музыкант, композитор, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артист, РСФСР Сийлахь артист, РСФСР Халкъан артист, Ахмат Кадыровн орденан кавалер.
* Леннон, Джон (1940 шеран 9 октябрь — 1980 шеран 8 декабрь) — британин рок-музыкант, эшархо, поэт, композитор, художник, йаздархо. «The Beatles» тоба кхоьллинчарах а, декъашхойх а цхьаъ.
* Рашидов Шаид (1940 шеран 15 ноябрь) — Нохчийн Республикин Халкъан поэт.
* Ринго Старр (1940 шеран 7 июль) — британин музыкант, актёр, эшараш кхоьллинарг, The Beatles тобанан вотанча.
* Юсупов Азим (1940 шеран 20 февраль) — поэт, литературовед.
* Яндарбиев, Хьамзат Шамсадович (1940 шеран 5 август) — нохчийн йаздархо, поэт, Ӏилманча, политик, йукъараллин гӀуллакххо.
1878 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Нохчийчоьхь 1877 шарахь хилла г1аттаме куьгулхойгара дов хаттар. Оцу доьвне сацамца 11 стаган вуьш та1азар дина (1878 шеран 6 март)

## Оцу шарахь бинарш
* Ио́сиф Виссарио́нович Ста́лин (1878 шеран 18 декабрь (1879 шеран 21 декабрь), Гори, Тифлисан губерни, Россин импери — 1953 шеран 5 март, Волынское, Кунцевский район, Московски область, РСФСР, СССР) — Россин революционер, советан политикин а, пачхьалкхан а, тӀеман а, партийн а гӀуллакххо. Хьалкъашна юккъера коммунистан а, белхалойн а боламан гӀуллакххо, марксизман теоретик а, пропагандист а, СССРн куьйгалхо 1920-гӀа шерашкар дуьйна 1953 шарахь валлалц.
3 сентябрь

## Оцу динахь бинарш
* Абуев, Магомед Лечаевич (1992 шеран 3 сентябрь) — нохчийн штангист, Казахстанан чемпион, Россин 2013 шеран еза атлетикан чемпионатан дато совгӀатхо;
* Мицаев, Магомед Исаевич (1980 шеран 3 сентябрь) — нохчийн каратист, Россин а, Японийн а, Европин а, дуьненан а чемпион а, совгӀатхо а, Ӏаьржа доьхка долушверг, карате Кёкусинкай 1-ра дан долуш верг, Россин спортан говзнча.

## Оцу динахь белларш
* Халид Ошаев (1898 шеран 1 январь — 1977 шеран 3 сентябрь) — йаздархо, историк, публицист

Категори:3 сентябрь
1877 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Нохчийн полк кхоллар. Полке д1аоьцара шайн лаамца баьхкинарш. Х1ора веанарг шен духарца а, чоица а, герзаца а хила везар. Полкан хьаьким хоттийн вара генерал Орцу Чермоев (1877 шеран 15 январь)
1871 шо

## Оцу шарахь белларш
* Имам Шамиль Мединаьхь кхалхар (1798 шо - 1871 шеран 4 февраль)

## Оцу шарахь бинарш
* Валентин Луи Жорж Эжен Марсель Пруст (1871 шеран 10 июль — 1922 шеран 18 ноябрь) — французийн йаздархо, новеллист, критик, литературехь модернизман векал.
* Эрне́ст Ре́зерфорд (1871 шеран 30 август, Спринг Грув, Керла Зеланди — 1937 шеран 19 октябрь, Кембридж) — Керла Зеландера ваьлла британин физик. Цунах олу «Ядеран физикин да». Цо кхоьллина атоман планетарни модель. Химин Нобелин совгӀатан лауреат (1908 шо).
* Ро́за Люксембу́рг (1871 шеран 5 март, Замосць, Польша, Россин импери — 1919 шеран 15 январь, Берлин) — марксизман теоретик, философ, экономист, публицист.
1941 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Гуьмсехь арахеца долийна районан газет «Гумс» (1941 шеран 18 июнь)
* Оьрсийн драматически театран 1941 шарах тиллина М. Ю. Лермонтов цӀе

## Оцу шарахь бинарш
* Ахмадов, Шарпудин Бачуевич (1941 шеран 5 декабрь — 2016 шеран 24 июнь) — нохчийн историк, историн Ӏилманийн доктор, профессор.
* Багаев, Муса Харонович (1941 шеран 11 сентябрь) — археолог, исторически Ӏилманий доктор, профессор;
* Борчашвили, Вахтанг (1941 шо) — нохчийн самбист а, дзюдоист а, СССР чемпионатийн толамхо а, совгӀатхо а, халкъашна юккъера турнирийн толамхо, СССР халкъашна юккъера даржан спортан говзанча;
* Делаев, Яраги Юнусович (1941 шеран 5 март) — тайнигин театран актёр а, режиссёр а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь культурин белхало, Нохчийн Республикин Сийлахь исбаьхьаллин гӀуллакххо;
* Дикаев Магомед Джунаидович (1941 шеран 1 сентябрь — 1979 шеран 29 октябрь) — поэт;
* Долгачёв, Сергей Сергеевич (1941 шеран 1 сентябрь) — штангист а, тренер а;
* Музаев, Мохьмад Нурдинович  (1941 шеран 12 июнь — 2015 шеран 17 сентябрь) — нохчийн историк, Нохчийн Республикин пачхьалкхан архиван урхаллан куьйгалхо;
* Умаров Мухад Умарович (1941 шеран 2 май) — биологически Ӏилманан доктор, профессор;
* Яричев, Умар Денелбекович (1941 шеран 22 июнь) — нохчийн Халкъан поэт;

## Оцу шарахь белларш
* Джойс, Джеймс (1882 шеран 2 февраль — 1941 шеран 13 январь) — ирландхойн йаздархо а, поэт а, модернизман векал;
* Тагор, Рабиндранат (1861 шеран 7 май — 1941 шеран 7 август — индийн йаздархо, поэт, композитор, художник, йукъараллин гӀуллакххо. Цуьна кхолларалло кхоьллина Бенгалин литература а, музыка а, Нобелин совгӀатан лауреат;
* Узуев Магомед Яхъяевич (1917 шо — 1941 шеран 22 июнь) — Россин Турпал;
13 сентябрь

## Оцу динахь хилларг
* Кавказ хьаяккха гӀерташ болчу немцошца тӀом бола белла (1942 шеран 13 сентябрь — 1943 шеран 3 январь)

## Оцу динахь белларш
* Гаургашвили, Гиви (1969 шеран 23 апрель — 1993 шеран 13 сентябрь) — нохчийн дзюдоист, СССР а, СНГ а, Россин а чемпионатийн толамхо а, совгӀатхо а, халкъашна юккъера турнирийн толамхо, СССР халкъашна юккъера даржан спортан говзанча;
* Данте Алигьери (1265 шеран 26 май — 1321 шеран 13 сентябрь йа 14 сентябрь) — итальянин поэт, итальянин литературин меттан бухбиллархо. Цо язйина «Комеди» (кхоно Бокаччос цунна тӀетоьхна «Делан нур санна» аьлла эпитет).

Категори:13 сентябрь
1942 шо

## Оцу шарахь хилларг
* СССР Лакхар Советан Президиумс Къинхьегаман ЦӀе Байракхан орден йелла Соьлжа-ГӀалин 2-гӀа мехкдаьттан заводан «Фронтан мехкадаьтта дахьитарна ПаччӀалкхан сацам кхочуш баран» аьлла (1942 шеран 6 февраль)
* 2-гӀа «Малгобекнефть» трестан Ленин орден йелла белхан дика кхиамашна (1942 шеран 6 февраль)
* Кавказ хьаякха гӀерташ болу фашистан эскарца тӀом болабелла (1942 шеран 25 июль)
* Соьлжа-гӀалийн пионерийн а, дешархойн а Дворец чохь кхоьллина фронтан художественны агитбригада. Цунна йукъавахара 25 дешархо. Цара концерташ гойтура Соьлжа-ГӀалин гонах оборонительны сооружениш яшйолчарна (1942 шеран 25 август)
* Кавказ хьаяккха гӀерташ болчу немцошца тӀом бола белла (1942 шеран 13 сентябрь — 1943 шеран 3 январь)
* Фашистан кеманаш Соьлжа-ГӀалин тӀе бомбанаш ятта дуьйладелла (1942 шеран 10 октябрь)
* Нохч-ГӀалгӀайн театран тиллина Ханпаша Нурадилов цӀе (1942 шеран 30 декабрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Ахмед Арслан Аллаудин (1942 шо — 2014 шеран 18 ноябрь) — Иорданин тӀеман гӀуллаккхо, танкийн эскарийн дивизин инарла, 1967 а, 1973 а шерашках Израильца хилла тӀемашкахь дакъалаьцнарг, шозза Иорданин Турпал;
* Багаев, Дэги Имранович (1942 шеран 27 май — 2015 шеран 25 май) — паргӀата кепара латаран нохчийн тренер, СССР Сийлахь тренер, Россин Сийлахь тренер, Нохчийн Республикехь паргӀата кепара латаран бухбиллинарг;
* Магомаев, Муслим Магометович (1942 шеран 17 август — 2008 шеран 25 октябрь) — советски, азербайджанийн, Россин операн а, эстрадан а эшархо, композитор, актёр, СССР Халкъан артист;
* Маккартни, Пол (1942 шеран 18 июнь) — британин музыкант, эшархо, композитор, мультиинструменталист, продюсер, «The Beatles» тобанан бухбиллинаргах а, декъашхох а цхьаъ;
* Усманов, Ӏарби Усманович (1942 шеран 7 ноябрь) — нохчийн йаздархо, гочдархо, драматург, поэт;
* Хасбулатов Руслан Имранович (1942 шеран 22 ноябрь) — экономикин Ӏилманийн доктор, профессор;
* Хасиев, Сайд-Магомед Адамович (1942 шеран 20 июнь) — нохчийн историн Ӏилманий кандидат, этнограф;
* Элбек Солтаханов (1942 шеран 30 ноябрь — 2005 шо) — хьалхара классашна хьажийна учебникаш язйинарг;
* Яшуркаев Султан (1942 шеран 22 апрель) — йаздархо, поэт;

## Оцу шарахь белларш
* Ханпаша Нурадилов (1920 шеран 6 июль — 1942 шеран 12 сентябрь) — Советски Союзан Турпал.
1946 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Джамалдинов, Алихан (1946 шеран 10 май) — нохчийн паргӀат кепар латахо, РСФСР Сийлахь тренер;
* Осмаев Асланбек Дакаевич (1946 шеран 2 июль) – поэт;
* Спилберг, Стивен (1946 шеран 18 декабрь) — сценарист, продюсер, америкин тоьллачарах кинорежиссёр.

## Оцу шарахь белларш
* Кейнс, Джон Мейнард (1883 шеран 5 июнь — 1946 шеран 21 апрель) — ингалсан экономист, экономикехь кейнсианство цӀе йолу боламан бухбиллинарг;
1947 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Хьалхара кеман рейс хилла Соьлжа-ГӀала — Москва (1947 шеран 25 май)
* 1947 шеран декабрехь болхба йолаелла автоматически телефонан станци

## Оцу шарахь бинарш
* Айдамирова Зулай (1947 шеран 24 март) — Нохчийн Республикин Халкъан артист.
* Шайхиев, Алвади Хасмагомедович (1947 шеран 12 апрель) — нохчийн поэт а, йаздархо а, журналист а, 1975 шо дуьна СССР йаздархойн бертан декъашхо.
* Байсултанов, Султан Магомедович (1947 шеран 15 август — 2012 шеран 23 июль) — Казахстанехь Ӏийна нохчийн операн эшархо, Казахстанан а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР а Халкъан артист.
* Дабачхаджиев, Насрудин Амандиевич (1947 шеран 12 апрель) - нохчийн йаздархо, поэт, художник.
* Паскаев, Рамзан Султанович (1947 шеран 16 март) — нохчийн пондарча, композитор, Нохчийн а, ГӀалгӀайн а Республикийн Халкъан артист.
* Сайдулаев Хасан Хамидович (1947 шеран 18 май — 2006 шо) — поэт, публицист.
* Супаев Руслан Алиевич (1947 шеран 2 декабрь) — йаздархо.

## Оцу шарахь белларш
* Форд, Генри (1863 шеран 30 июль — 1947 шеран 7 апрель) — америкин промышленник, дуьне мадду машенаш яш йолу заводий да, кхоллархо, 161 америкин патентан автор;
* Планк, Макс (1858 шеран 23 апрель — 1947 шеран 4 октябрь) — немцойн физик-теоретик, квантан физикин бухбиллинарг, физикин Нобелин совгӀатан лауреат.
1925 шо

## Оцу шарахь хилларг
* 1925 шеран 18 мартехь Нохчийн маттахь долу «Серло» газетан хьалхара номер араялла. 1934 шеран шарахь цуьна цӀе хуьйчуш «Ленинан некъ» аьлла тиллина

## Оцу шарахь белларш
* Сунь Ятсен (1866 шеран 12 ноябрь — 1925 шеран 12 март) — Китайн революционер, Гоминьдан партин бухбиллинарг, Китаехь массарелла а лоруш волчу политиках цхьаъ.
1944 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Нохчий цӀера дахар (1944 шеран 23 февраль)
* Хайбах ягийна (1944 шеран 1 март);
* Пожарникашна памятник хоттина (1944 шеран 14 май)

## Оцу шарахь бинарш
* Айсханов, Султан Катаевич (1944 шеран 15 июль) — нохчийн Ӏилманча, хирург;
* Бислиев, Абдул-Хамид Махмудович (1944 шеран 1 июнь — 1991 шеран 11 ноябрь) — физикин-математикин Ӏилманийн доктор, профессор, Нохчийн пачхьалкхан университетан проректор, СССР мисарболатан хиламийн коьрта говзанчах цхьаъ;
* Гайтукаев, Ахъяд Ахметович (1944 шеран 18 декабрь) — нохчийн актёр, Х. Нурадилован цӀарах йолу Нохчийн пачхьалкхан драматигин театран коьрта артистех цхьаъ, К. С. Станиславски цӀарах йолу РСФСР Пачхьалкхан совгӀатан лауреат, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артист.

## Оцу шарахь белларш
* Акаев, Даша Ибрагимович (1910 шеран 5 апрель — 1944 шеран 26 февраль) — хьалхара нохчийн лётчик, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, майор, Балтийски флотан 9 штурмовой дивизин 35 штурмовой полкан командир.
1893 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Болхба йолаелла Соьлжа-ГӀалин эчка некъан вокзал. Дуьххьара цига беан поезд Бесланера бара (1893 шеран 1 май)

## Оцу шарахь бинарш
* Мао Цзэдун (1893 шеран 26 декабрь, Шаошань — 1976 шеран 9 сентябрь, Пекин) — XX бӀешеран Цийчоьнан пачхьалкхан а, политикин а гӀуллакххо, маоизман коьрта теоретик.

## Оцу шарахь белларш
* Пётр Ильич Чайковский (1840 шеран 25 апрель (7 май), Воткинск, Вятски губерни, Россин импери — 1893 шеран 25 октябрь (6 ноябрь), Петарбух) — оьрсийн композитор, дирижёр, хьехархо, музыкин йукъараллин гӀуллакххо, музыкин журналист.
1850 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Соьлжа-ГӀалахь йиллина хьалхара базар (1850 шеран 15 май)
1882 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Топа Чермоев (1882 шеран (3) 15 март - 1937 шеран 28 август) - политически белхало, нефтепромышленник
* Джеймс Августин Алоизиус Джойс (1882 шеран 2 февраль — 1941 шеран 13 январь) — ирландхойн йаздархо а, поэт а, модернизман векал.
* Игорь Фёдорович Стравинский ( 1882 шеран 5 июнь (17 июнь), Ораниенбаум, Россин импери — 1971 шеран 6 апрель, Нью-Йорк; дӀавоьллина Венецехь Сан-Микеле кешнашкахь) — оьрсийн композитор, дирижёр, пианист, XX бӀешеран дуьненан эшеран культурин воккхачарах векал.
* Фра́нклин Делано́ Ру́звельт (1882 шеран 30 январь, Хайд-Парк, штат Нью-Йорк — 1945 шеран 12 апрель, Уорм-Спрингс, Джорджи) — 32-гӀа АЦШ президент, АЦШн куьйгал динарг дуьненан экономикин кризисан а, ШозлугӀа дуьненан тӀеман а хенахь.
1898 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Халид Ошаев (1898 шеран 1 январь - 1977 шеран 3 сентябрь) - йаздархо, историк, публицист
* Эйзенштейн, Сергей Михайлович (1898 шеран 10 январь (22 январь) — 1948 шеран 11 февраль) — оьрсийн а, советан а режиссёр, художник, сценарист, исбаьхьаллин теоретик, педагог, РСФСР исбаьхьаллин Сийлахь белхало, ВГИКан профессор, исбаьхьаллалелоран доктор, кинематограф теорехь лецна кӀоргера белхийн автор.

## Оцу шарахь белларш
* Отто фон Бисмарк (1815 шеран 1 апрель — 1898 шеран 30 июль) — князь, политик, пачхьалкхан гӀуллакххо, хьалхара Германин империн (шозлугӀа рейхан) канцлер.
1872 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Соьлжа-ГӀалахь хьалхара банк хьайиллина (1872 шеран 30 сентябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Ру́аль Э́нгельбрегт Гра́внинг А́мундсен (1872 шеран 16 июль — 1928 шеран 18 июнь) — норвегийн поляран некъахо а, рекордсмен а.
1948 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Кинотеатр «Родина» схьайиллина (1948 шеран 1 март)
* Соьлжа-ГӀалин мехкдаьттан институт хьалхара инженераш арахаьцна (1948 шеран 1 июль)

## Оцу шарахь бинарш
* Зайнди Байхаджиев (1948 шеран 10 январь — 2004 шо) — поэт
* Азаев Хамид Хадидович (1948 шеран 5 март) — Нохчийн республикин Халкъан артист
* Азаева Луиза Альвиевна (1948 шеран 28 март) — Нохчийн Республикин Сийлахь артист
* Виситаев, Адам Мовсарович (1948 шеран 24 июль) — пелхьо, Россин Федерацин Халкъан артист, Гиннесан рекордийн книган рекордсмен.

## Оцу шарахь белларш
* Махатма Ганди (1869 шеран 2 октябрь — 1948 шеран 30 январь) — Индин лаамаллан боламан куьйгалхо а, идеолог а;
* Эйзенштейн, Сергей Михайлович (1898 шеран 10 январь (22 январь) — 1948 шеран 11 февраль) — оьрсийн а, советан а режиссёр, художник, сценарист, исбаьхьаллин теоретик, педагог, РСФСР исбаьхьаллин Сийлахь белхало, ВГИКан профессор, исбаьхьаллалелоран доктор, кинематограф теорехь лецна кӀоргера белхийн автор.
Лаьзгийн мотт

**Лаьзгийн мотт** () — ДегӀастанан къилбаседа-малхбалехь, Азербайджанан къилбехьа Ӏаш болчу лаьзгийн мотт бу.
Россий чохь 2010 шарахь 502 173 адам дагар дина лаьзгийн мотт буьйцуш/ Азербайджанехь 1999 шарахь пачхьалкхан нах-багарбаран урхаллийн хьосташ 278 эзар лаьзгихо вехаш вара аьлла хаам бина. Амма Этнологийн а, антропологийн институташ хоийта Азербайджанехь 350-460 эзар лаьзгихо вехаш хилар. «Этнолог» цӀе йолчу энциклопеди чохь йаздина ду, 2007 шарахь Азербайджанехь лаьзгийн мотт буьйцурш 564 эзар хилла аьлла.

## Лаьзгийн абат

## Хьажоргаш
* Лезгихойн дошамаш 
* The Sociolinguistic Situation of the Lezgi in Azerbaijan  

## Билгалдахарш

Категори:Кавказан меттанаш
1950 шо

## Хиламаш

### Ӏилманан
* Немцойн инженеро Цузе Конрада вовшахтесна программа хӀоттало ЭЛМ Z4.
* Миннеаполисера талламан кхолламо гайтира хьалхара коммерцин ЭЛМ ERA 1101.
* 15 мартехь регистраци йина тӀехкерла седин SN 1950B марсадаларан.
* 7 апрелехь дуьйна хӀора шарахь даздан долийна Дерриг дуьненан могашаллин де.
* 17 июнехь — Чикагора хирурга Лоулер Ричарда 45 минотехь йира дуьххьарлера адаман жим хуьйцу операци.
* Ингалсан математико Тьюринг Алана ЭЛМ хьекъале юй теша аьлла зиерхьама кховдийна Тьюринган тест.

### Политикин
* Малхбуза Берлино конституци тӀеэцна.

#### Январь
* 1 январехь — Мажарийн Халкъан Республико кхочуш ян йолийна 1-ра пхеа шеран план.
* 3 январехь
** ХӀиндонезин президента Сукарнос кхайкхийра йиллинчу неӀарийн политика кхечу мехканийн капитал пачхьалкхе чудархьама.

## Оцу шарахь бинарш
* Дадашев Райком (1950 шеран 17 декабрь) — физико-математически Ӏилманан доктор;
* Мальцагов, Докку Ахмедович (1950 шеран 8 декабрь) — «Вайнах» ансамблан солист, хьехархо, балетмейстер, Махмуд Эсамбаеван цӀарах йолу исбаьхьаллин школан куьйгалхо, Россин Федерацин Халкъан артист.
* Тунгаев, Бекхан Дуквахович (1950 шеран 25 май) — нохчийн паргӀата кепар латархо, СССР халкъашна юккъера классан спортан говзанча, СССР чемпионатийн совгӀатхо, 2-за СССР Кубок яккхинарг;
* Умарсултанов, Вахит Осмаевич (1950 шеран 20 март) — Россин Сийлахь художник.

## Оцу шарахь белларш
* Егоров, Василий Григорьевич (1899 шо — 1950 шеран 4 июль) — советски партин а, пачхьалкхан гӀуллакххо.

## Хьажа кхин а

## Билгалдахарш
1951 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Вахидов, Бай-Али Мовладиевич (1951 шеран 4 февраль) — нохчийн актёр а, режиссёр а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь артист, Нохчийн Республикин Халкъан артист;
* Гапуров, Шахрудин Айдиевич (1951 шеран 6 январь) — нохчийн Ӏилманча, историн Ӏилманийн доктор, профессор, Нохчийчоьнан Ӏилманийн академин академик а, президент а;
* Ибрагимов Лема (Канташ) (1951 шеран 29 октябрь) — поэт, публицист;
* Кадыров Ахмад-Хаджи Абдулхамидович (1951 шеран 23 август — 2004 шеран 9 май) — Нохчийн Республикин президент;
* Кхока Дидигова (1951 шеран 15 январь) — Нохчийн республикин Сийлахь артист;
* Хачукаев, Руслан Ахмадович (1951 шеран 7 ноябрь) — нохчийн тайнигин театран актёр, режиссёр, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь исбаьхьаллин белхало;

## Оцу шарахь белларш
* Витгенштейн, Людвиг (1889 шеран 26 апрель — 1951 шеран 29 апрель) — австрихойн философ, логик, аналитикан философин векал, XX бӀешеран гӀарвелла ойланча.
1798 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Имам Шамиль (1798 шо - 1871 шеран 4 февраль)
1952 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Акаев, Вахит Хумидович (1952 шеран 5 февраль) — нохчийн философ, философин Ӏилманийн доктор, Нохчийн Республикин Ӏилманийн академин декъшхо;
* Арсанукаев Зайнди Зиявдиевич (1952 шеран 5 июнь) — физико-математически Ӏилманийн доктор;
* Заураев Вахит Вахаевич (1952 шеран 7 май) — Нохчийн Республикин Сийлахь художник;
* Минцаев, Мовсар Таирович (1952 шеран 8 апрель) — операн а, эстрадан а эшархо, Нохч-ГӀалгӀай АССРн а, Россин а Сийлахь артист;
* Нунуев, Сайд-Хьмзат (1952 шеран 1 январь) — йаздархо, драматург.
* Хазбулатов Бекхан Абусупьянович (1952 шеран 15 июль) — филологически Ӏилманий доктор;
* Хатуев Абдул-Хьамид (1952 шеран 1 сентябрь — 2011 шеран 19 январь) — Нохчийн Республикин Сийлахь поэт;
* Чапаев, Ваха Хасанович (1952 шеран 5 декабрь) — нохчийн дзюдоист, Нохчийн Республикин спортан министран когаметтаниг, Россин Сийлахь тренер;
* Яхьяев Лечи (1952 шеран 1 октябрь) — йаздархо, поэт, драматург.
19 январь

## Оцу динахь бинарш

* Джеймс Уатт (1736 шеран 19 январь — 1819 шеран 19 август) — шотландин инженер, кхоллархо, механик.

## Оцу динахь белларш

* Хатуев Абдул-Хьамид (1952 шеран 1 сентябрь — 2011 шеран 19 январь) — Нохчийн Республикин Сийлахь поэт

Категори:19 январь
1954 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Соьлжа-гӀалахь П. Мусоров цӀарах йолу майданехь хьайиллина Граждански тӀеман турпалхойн памятник (1954 шеран 6 ноябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Абаев, Султан Шамсутдинович (1954 шеран 1 ноябрь) — нохчийн художник, Нохчийн Республикин а, Россин а художникийн тобанийн декъашхо, Россин Сийлахь художник;
* Ахмадов, Рамзан Аюбович (1954 шеран 30 май) — хелхархо, хореограф, «Даймохк» ансамблан кхоллархо а, куьйгалхо а, Нохч-ГӀалгӀай АССР Халкъан артист, Россин Халкъан артист, Нохчийн Республикин культурин министран хьалхара когаметтаниг;
* Бицираев, Сайдхусейн (1954 шеран 30 январь) — Нохчийн Республикин Сийлахь художник, Россин Сийлахь художник;
* Бексултанов, Муса Эльмурзаевич (1954 шеран 1 июль) — нохчийн йаздархо, прозаик, Нохчичоьн а, Россин а йаздархойн союзашан декъашхо, 2005 шарахь «Литература» номинацехь «Дашо бухӀа» совгӀатан лауреат, Нохчийн Республикин Халкъан йаздархо;
* Гериханов, Ихван Баудинович (вина 1954 шеран 17 апрелехь, Кхазакхийн ССР Карагандан областера, Караганда гӀалахь) — Нохчийн Республикин политикин а, пачхьалкхан а, йукъараллин гӀуллакххо, юридически Ӏилманийн кандидат, республикин дуьххьарчех Ӏилманча юрист.
* Халидов Айса Идрисович (1954 шеран 10 ноябрь) — филолог;

## Оцу шарахь белларш
* Кало, Фрида (1907 шеран 6 июль — 1954 шеран 13 июль), — мексикин художник, шен автопортреташ бахьнехь евзуш йолу;
* Матисс, Анри (1869 шеран 31 декабрь — 1954 шеран 3 ноябрь) — французийн художник а, скульптор а, фовистийн боламан лидер. Вевзуш ву шен эмоциш кепца а, босца а дӀагайта гӀерташ бина лехамаш бахьнехь.
* Ферми, Энрико (1901 шеран 29 сентябрь — 1954 шеран 28 ноябрь) — гӀарвелла Италийн а, Америкин а физик-теоретик а, экспериментатор а, квантан физикин бухбиллинчарах цхьаъ, физикин Нобелин совгӀатан лауреат (1938 шо).
* Тьюринг, Алан (1912 шеран 23 июнь — 1954 шеран 7 июнь) — ингалсан математик, логик, криптограф, информатика кхиарна боккху Ӏаткъам бинарг.
1955 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Абдул-Муслимов, Мусан Юсупович (1955 шеран 3 февраль — 2014 шеран 11 март) — нохчийн паргӀат кепар латархо, СССР а, Европин а чемпион, дуьненан Кубок яккхинарг, СССР халкъашна юккъера даржан спортан говзанча;
* Бадалов, Руслан Нурдиевич (1955 шеран 23 сентябрь) — нохчийн паргӀата кепар латархо, масийттуза СССР Кубок яккхинарг, СССР чемпион, Канадан Кубок яккхинарг, дуьненан чемпионатан совгӀатхо, СССР спортан халкъашан йукъара классан говзанча;
* Бернерс-Ли, Тим (1955 шеран 8 июнь) — британийн Ӏилманча, URL а, HTTP а, HTML а кхоллархо, Интернетан кхоллархо (Роберт Кайоц цхьана), W3C Консорциуман куьйгалхо, семантикийн машан концепцийн автор;
* Дадашева, Тамара Висхаджиевна (1955 шеран 10 ноябрь) — эшархо а, композитор а, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Халкъан артистка, Нохчичоьнан исбаьхьаллин Сийлахь гӀуллакххо;
* Минкаилов, Эльбрус Салаудыевич (1955 шеран 13 май) — нохчийн журналист, йаздархо, гочдархо, критик, литературовед, литературин а, исбаьхьаллин а «Орга» журналан коьрта редактор.

## Оцу шарахь белларш
* Альберт Эйнштейн (1879 шеран 14 март — 1955 шеран 18 апрель) — физик-теоретик, таханлера теорин физикин бух биллинарг, 1921 шарахь физикин Нобелин совгӀатан лауреат, йукъараллин гӀуллаккхо, гуманист.
1956 шо

## Оцу шарахь хилларг
* КПСС ХХ-гӀа гулам болабелла. Цигахь Сталинан культан бехк бира, цӀерабаьхна къаьмниш бехказдаьхна (1956 шеран 14 февраль)
* СССР Лакхара Советан Президиуман сацам араялла «Нохчийн спецпереселени учетан тӀера дӀабахар» (1956 шеран 16 июль)

## Оцу шарахь бинарш
* Абубакаров, Сайпудин (1956—1996) — акробат, СССР а, дуьненан а чемпион;
* Ахмадов, Муса Магомедович (1956 шеран 28 январь) — нохчийн йаздархо, публицист, драматург, Нохчийн Республикин Халкъан йаздархо;
* Борхаджиев Хожбауди (1956 шеран 15 февраль) — поэт, публицист;
* Бисултанов, Асланбек Гирманович (1956 шо — 2001 шо) — нохчийн паргӀат кепара латархо, хьалхара нохчийн СССРн, Европин а, Дуьненан а чемпион, СССРн Сийлахь спортан говзанча.
* Марисултанов, Али Ибрагимович (1956 шеран 6 июль) — нохчийн актёр а, режиссёр а, Нохч-ГӀалгӀай АССР Сийлахь артист, Нохчийн Республикин Халкъан артист;
* Сайдулаев, Адам (1956 шеран 13 октябрь) — нохчийн штангист, СССР халкъашна юккъера классан спортан мастер, масийттуза СССР чемпион а, рекордсмен а, СССР Кубок яккхинарг а, СССР Сийлахь тренер;
* Хасбулатова, Зинаида Сайдаевна (1956 шеран 27 март) — нохчийн Ӏилманча, химин Ӏилманийн доктор хилла хьалхара нохчийн зуда, Нохчийн Республикин Ӏилманан Сийлахь гӀуллакххо;
* Эльсанов Ислам Исраилович (1956 шеран 21 март) — йаздархо.
1957 шо

## Оцу шарахь хилларг
* СССР Лакхар Совет Президиуман Указа араялар «Нохч-ГӀалгӀайн АССР РСФСР юкъахь меттахӀоттаяр» (1957 шеран 9 январь)
* ЮгӀа кхоьллина Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан хелхаран а, эшеран а ансамбля (1957 шеран 3 июнь)
* Арахецна «Комсомольское племя» газетан хьалхара номер (1957 шеран 2 июль)
* Соьлжа-ГӀалахь дуьххьура шуьра экран йолу фильм гайтина «Родина» кинотеатрехь (1957 шеран 30 август)
* Соьлжа-ГӀалахь хьайиллина Ленинан памятник (1957 шеран 2 ноябрь)
* Соьлжа-ГӀалахь йолаелла Нохч-ГӀалгӀай яздархойн хьалхара конференци (1957 шеран 12 декабрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Абдулвадудов, Омар (1957 шеран 2 апрель) — нохчийн штангист а, пауэрлифтер а, Россин чемпион, СССР спортан говзанча, Нохчийн Республикин еза атлетикан Федерацин вице-президент;
* Адаев, Султан Амаевич (1957 шеран 20 июль — 2015 шеран 4 февраль) — нохчийн музыкант, дирижёр, нохчийн халкъан пондарийн оркестр куьйгалхо, Нохчийн Республикин Халкъан артист;
* Умхаева Зарган Сайпудиновна (1957 шеран 26 март) — физикин профессор.

## Оцу шарахь белларш
* Гучигов, Али Аюбович (1914 шо — 1957 шеран 29 сентябрь) — нохчийн XX бӀешеран хьалхаран эхан пачхьалкхан гӀуллакххо, Сийлахь-боккха даймехкан тӀеман декъашхо, гвардин майор.
1958 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Зубайраев, Успан Абусаидович (1958 шеран 15 август) — нохчийн актёр а, режиссёр а, «Серло» цӀе йолу Нохчийн пачхьалкхан кегирхойн театран коьрта режиссёр, Нохчийн Республикин Халкъан артист;
* Магомадов, Тарам Амхатович (1958 шо) — нохчийн паргӀат кепара латархо, СССР чемпион, Европин чемпион, VIII Ӏаьхкен СССР халкъийн Спартакиадан толамхо, Дуьненан чемпионатан дато совгӀатхо, «Дружба-84» турниран толамхо, СССР Сийлахь спортан говзанча.

## Оцу шарахь белларш
* Мамакаев, Арби Шамсуддинович (1918 шеран 2 декабрь — 1958 шо) — нохчийн йаздархо, поэт, гочдархо, нохчийн литература кхоьллинчарах цхьаъ, нохчийн литературин классик.
1959 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Бисултанов, Апти Дибаевич (1959 шеран 1 сентябрь) — нохчийн поэт, филолог, доцент, хилла волу социальни блокан вице-премьер;
* Гайтукаева, Бана Мустафаевна (1959 шеран 23 февраль – 1994 шеран 13 март) – нохчийн поэтесса, Нохчичоьн а, Россин а яздархойн союзашан декъашхо;
* Саиев Умар Махмудович (1959 шеран 27 июнь) - поэт;
* Эдаев, Алик Сулембекович  (1959 шеран 28 август) — Нохчийн пачхьалкхан кеги хьовсархойн театран артист, Нохчийн Республикин Сийлахь артист.
1949 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Арахеца долийна «Грозненский нефтяник» газет (1949 шеран 29 июль)
* Хьайиллина Павел Мусоров цӀарах парк а, кинотеатр а (1949 шеран 2 сентябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Аласханов, Зайнди (1949 шеран 25 апрель) — нохчийн паргӀат кепар латархо, СССР чемпионатан совгӀтахо хилла хьалхара нохчо, СССР халкъашна юккъера даржан спортан говзанча, Россин Сийлахь тренер, полковник;
* Алиев, Гапур Хамидович (1949 шеран 2 январь — 2011 шеран 16 март) — нохчийн поэт, бард, драматург;
* Ачичаев, Алым Адамович (1949 шеран 17 май) — нохчийн штангист, СССР чемпион, СССР Кубок яккхинарг, СССР халкъашна юккъера классан спортан говзанча, СССР еза атлетикан чемпион хилла хьалхара нохчий;
* Джамбеков, Овхад Алихаджиевич (1949 шеран 17 февраль) — фольклорист;
* Джамаев, Амран Германович (1949 шеран 9 апрель) — Нохчийн Республикин Халкъан артист, Къилбаседан Осетин Сийлахь артист;
* Джандаров Муса Дукузович (1949 шеран 13 август) — Нохчийн Республикин Халкъан артист;
* Исмаилов Абу (1949 шеран 12 август) — поэт.
1961 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Хьайиллина Гайтаман исбаьхьли Республикин музей (Республикинский музей изобразительных искусств) (1961 шеран 4 октябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Абдулаев, Мовлади (1961 шеран 7 январь) — нохчийн штангист, тренер, халкъашна юккъера даржан спортан суьдхо, нохчийн спортах лаьцна хьалхара сайт кхоьллинарг, СССР спортан говзанча;
* Атавов, Ахмед Султаналиевич (1961 шеран 23 февраль) — нохчийн паргӀата кепара латархо, СССР а, Россин а, Европин а, дуьненан а чемпион а, совгӀатхо а, абсолютни йозаллин категорехь дуьненан чемпион, дуьненан Кубок яккхинарг, СССР Сийлахь спортан говзанча (1989);
* Ачичаев, Ахмад Адамович (1961 шеран 1 июнь) — нохчийн штангист, СССР чемпион а, Кубок яккхинарг а, Россин кегирхойн гулйина тобан коьрта тренер;
* Муртазалиев, Сайд-Хусейн (1961 шеран 20 январь) — нохчийн паргӀат кепар латархо, СССР чемпион, дуьненан Кубока яккхинарг, Нохчийчоьнан паргӀат кепар латаран Федерацин президент;

## Оцу шарахь белларш
* Э́рвин Ру́дольф Йо́зеф Алекса́ндр Шрёдингер (1887 шеран 12 август, Вена — 1961 шеран 4 январь, циггахь) — австрийн физик-теоретик, квантан механика кхоьллинчарах цхьаъ, физикин Нобелин совгӀатан лауреат (1933 шо).
1964 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Хьалхара Халкъа Филармони хьайиллина (1964 шеран 9 февраль)

## Оцу шарахь бинарш
* Абаев, Аслаудин Мухамбекович (1964 шеран 4 декабрь) — классически кепар латархо;
* Бисултанов, Абек Гирманович (1964 шеран 24 май) — нохчийн паргӀат кепар латархо;
* Вараев, Башир Магомедович (1964 шеран 23 февраль) — нохчийн дзюдон латархо;
* Дециев, Бисолт Османович (1964 шеран 17 январь) — нохчийн греко-риман кепар латархо;
* Сайдуллаев, Малик Мингаевич (1964 шеран 5 октябрь) — нохчийн бизнесмен, политик.

## Оцу шарахь белларш
* Джавахарла́л Не́ру (1889 шеран 14 ноябрь — 1964 шеран 27 май) — дуьненахь гӀарвелла политикин гӀуллакххо, ХӀиндин хьалхара премьер-министр;
* Устарханов, Алаудин Джамолович (1918 шеран 27 декабрь — 1964) — тӀеман гӀуллкахо, лакхара лейтенант, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман а, Францехь хилла йолу Дуьхьаллон боламан а декъашхо.
1889 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Арсанов, Саидбей Арсанович (1889 шеран 2 октябрь — 1968 шо) — нохчийн йаздархо.
* Ча́рльз Спе́нсер (Ча́рли) Ча́плин (1889 шеран 16 апрель — 1977 шеран 25 декабрь) — америкин а, ингалсан а киноактёр, сценарист, композитор, режиссёр.
* Лю́двиг Йо́зеф Иога́нн Витгенште́йн (1889 шеран 26 апрель, Вена — 1951 шеран 29 апрель, Кембридж) — австрихойн философ, логик, аналитикан философин векал, XX бӀешеран гӀарвелла ойланча.
* Адо́льф Ги́тлер (1889 шеран 20 апрель, Рансхофен юрт (тахана Браунау-на-Инне гӀалин дакъа), Австро-Мажаройчоь — 1945 шеран 30 апрель, Берлин, Германи) — национал-социализман бухбиллинарг а, коьрта декъашхо а, КхозлугӀа рейхан диктатуран бухбиллинарг, Национал-социалистан немцойн белхалойн партин баьчча (*[[фюрер]]*) (1921—1945 шерашкахь), Германин рейхсканцлер (1933—1945 шерашкахь), Германин фюрер (1934—1945 шерашкахь), Вермахтан коьрта куьйгалхо (1941 шеран 19 декабрь дуьйна) ШозлугӀа дуьненан тӀамтӀехь.
* Джавахарла́л Не́ру (1889 шеран 14 ноябрь — 1964 шеран 27 май) — дуьненахь гӀарвелла политикин гӀуллакххо, Индин хьалхара премьер-министр.
* Джеймс Пре́скотт Джо́уль (1818 шеран 24 декабрь, Солфорд, Ланкашир, Ингалс, Йоккха Британи — 1889 шеран 11 октябрь, Сэйл, Чешир, Ингалс, Йоккха Британи) — Термодинамика кхуллуш доккха дакъа лецна ингалсан физик.
1967 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Нохч-ГӀалгӀай АССРн культурин белхалойн хьалхара гулам йолаелла (1967 шеран 31 январь)
* «Грозненский рабочий» газетан Къинхьегаман ЦӀе байракхан орден йелла (1967 шеран 24 март)
* Нохч-ГӀалгӀай АССРн Лакхара Советас йукъайаьккхина «Республики культурин Сийлахь белхало» цӀе (1967 шеран 1 июль)
* Аргун а, Назрань а юрташахь гӀаланаш йина (1967 шеран 16 октябрь)
* Арахеца долийна газеташ «За педагогические кадры», «Швейник», «Деревообработчик» «Автомобилист» (1967 шеран 15 декабрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Бахаев, Ибрагим Вахидович (1967 шеран 22 март) — нохчийн дзюдоист, СССР чемпион;
* Исраилов, Бадруддин Хасанович (1967 шеран 25 май) — нохчийн каратист, тренер;
* Киркоров, Филипп Бедросович (1967 шеран 30 апрель) — СССР а, Россин а эстрадан эшархо, актёр, композитор, продюсер;
* Магомадов, Вахит Гараевич (1967 шеран 20 сентябрь) — нохчийн боксёр, СССР Кубок яккхинарг, СССР профессиналашна йукъахь чемпион, СССР халкъашна юккъера классан спортан говзанча.

## Оцу шарахь белларш
* Арсанов Саид-Бей Арсанбекович (1889 шеран 2 октябрь — 1967 шо) — йаздархо;
* Бадуев, Мовжди Сулейманович (1912 шо — 1967 шеран 28 август) — нохчийн артист, нохчийн театран бух биллинчарах цхьаъ, Х. Нурадилован цӀарах йолу Нохчийн пачхьалкхан драматически театран коьрта артистех цхьаъ, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артист;
* Че Гевара, Эрнесто (1928 шеран 14 июнь — 1967 шеран 9 октябрь) — Латинан Америкин революционер, Кубан революцин команданте, Кубан пачхьалкхан гӀуллакххо.
1962 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Нохч-ГӀалгӀай АССРн Лакхара Советан Президиум сацамца Черноречье поселок Соьлжа-ГӀалин юкъаягӀан (1962 шеран 26 июль)
* Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан педагогически институтехь хьайиллина химико-биологически факультет, кхоьчу мехкий меттанашна дакъош (1962 шеран 1 сентябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Арсамаков, Исраил Магомедгиреевич (1962 шеран 8 февраль) — советски штангист, 1988 шарахь Сеулехь хилла йолу Олимпиадан чемпион, СССР Сийлахь спортан говзанча;
* Банкурова, Роза Шапаевна (1962 шеран 27 ноябрь) — нохчийн актриса, Нохчийн Республикин Сийлахь актриса, ГӀалгӀайн Республикин Сийлахь актриса.
* Вараев, Адлан Абуевич (1962 шеран 2 январь) — паргӀат кепар латаран Дуьненан чемпион;
* Виситаева, Айна Казбековна (1962 шеран 29 январь) — пелхьо, Россин Федерацин Сийлахь артистка;
* Жабраилов, Лукман Зайнайдиевич (1962 шеран 27 апрель) — нохчийн паргӀат кепар латархо, СССР чемпионатийн толамхо а, совгӀатхо а, Европин чемпионатан совгӀатхо, дуьненан чемпион, дуьненан Кубок яккхинарг;
* Седаев, Мухади Мовладиевич (1962 шеран 8 сентябрь) — нохчийн штангист, масийттуза СССР чемпион а, СССР Кубок яккхинарг а.

## Оцу шарахь белларш
* Монро, Мэрилин (1926 шеран 1 июнь — 1962 шеран 5 август) — Америкин киноактриса а, эшархо а.
1963 шо

## Оцу шарахь бинарш
* Баиев, Хасан (1963 шеран 4 апрель) — нохчийн пластически хирург, АЦШ а, Йоккха Британехь а, Японехь а шеран стаг, «Дуьненан лор» цӀе йолу совгӀатан лауреат, меценат, самбон АЦШ чемпион, АЦШ ийина кепар латаран чемпион, дзюдон Ӏаьржа доьхка деккхинарг, йаздархо;
* Дзайтиев, Рамзан Нажмудинович (1963 шеран 28 январь) — футболхо, «Терекан» ловзархо а, тренер а;
* Цуруев, Шарип Мовладович (1963 шеран 20 январь) — нохчийн йаздархо, поэт, журналист, публицист, филолог, гочдархо;
* Эдельханов, Умар Айндиевич (1963 шеран 29 декабрь) — нохчийн штангист, СССР а, Россин а чемпионатийн чемпион а, совгӀатхо а, масийттуза СССР Кубок яккхинарг, СССР халкъийн спартакиадан чемпион, Европин яхьаллонан совгӀатхо, халкъашна йукъара классан СССР спортан мастер.

## Оцу шарахь белларш
* Пиаф, Эдит (1915 шеран 19 декабрь — 1963 шеран 10 октябрь) — французийн эшархо а, актриса а.
1973 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Хьайиллина граждански тӀеман турпалхойн памятник (1973 шеран 30 апрель)

## Оцу шарахь бинарш
* Алиев, Тамерлан Магомедович (1973 шеран 18 сентябрь) — нохчийн журналист, публицист, блогер, «Чеченское общество» газетан коьрта редактор, фантастикан дицарийн автор;
* Джабраилов, Тимур Мамедович (1973 шеран 5 август) — нохчийн футболист, турсло;
* Мациев, Ислам Хамзатович (1973 шеран 10 декабрь) — нохчийн дзюдоист, 4-за Россин чемпион, масийттуза Россин а, Европин а, дуьненан а чемпионатийн совгӀатхо, Россин халкъашна юккъера классан спортан говзанча.

## Оцу шарахь белларш
* Мамакаев, Магомет Амаевич (1910 шеран 16 декабрь — 1973 шеран 17 август) — йаздархо, поэт, публицист.
* Пикассо, Пабло (1881 шеран 25 октябрь — 1973 шеран 8 апрель) — Испанера художник, скульптор, график, керамист, дизайнер;
* Толкиен, Джон Роналд Руэл (1892 шеран 3 январь — 1973 шеран 2 сентябрь) — ингалсан йаздархо, поэт, филолог, лингвист, Оксфордан университетан профессор.
1976 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Хьайиллина Соьлжа-ГӀалин паччалкхан цирк (1976 шеран 18 февраль)
* Болхба йолаелира «Садко» бассейн (1976 шеран 25 апрель)
* Нохчийн художникашна хьалхара гулам хилла (1976 шеран 3 июнь)
* Соьлжа-ГӀалахь дуьххьара 9-за тӀекъалдина цӀено дина (1976 шеран 31 октябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Агаев, Мамед (1976 шеран 26 май) — аьрмлойн махкара паргӀат кепар нохчийн латархо, Европин чемпионатан дато совгӀатхо, 2004 шарахь Афинашкахь хилла долу Аьхкенан Олимпан ловзарийн декъашхо;
* Асанов, Висита (1976 шеран 8 февраль) — хӀинца Турцехь Ӏаш волу нохчийн дзюдоист, Европин чемпион, дуьненан чемпионатийн совгӀатхо;
* Ацаламов, Артур Абубакарович (1976 шеран 19 май) — нохчийн эшархо, рок-музыкант, композитор;
* Кадыров, Рамзан Ахматович (1976 шеран 5 октябрь) — Нохчийн Республикин Глава;
* Магомадов, Тимербулат — пауэрлифтер, Россин а, дуьненан а чемпионатийн совгӀатхо, Россин халкъашна юккъера даржан спортан говзанча.

## Оцу шарахь белларш
* Мао Цзэдун (1893 шеран 26 декабрь — 1976 шеран 9 сентябрь) — XX бӀешеран Китайн пачхьалкхан а, политикин а гӀуллакххо, маоизман коьрта теоретик.
1971 шо

## Оцу шарахь хилларг
* Нохч-ГӀалгӀайн АССРн журналистийн хьалхара гулам хилла (1971 шеран 1 октябрь)

## Оцу шарахь бинарш
* Шерип, Инал (1971 шеран 24 июнь) — кинорежиссёр, продюсер, компоизитор, «шахматан кинон» бухбиллинарг.

## Оцу шарахь белларш
* Исаева, Асет Марцаровна (1915 шеран 5 сентябрь — 1971 шеран 5 март) — Нохчийн пачхьалкхан драматически театран актриса, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артистка, РСФСР Сийлахь артистка;
* Стравинский, Игорь Фёдорович ( 1882 шеран 5 июнь (17 июнь) — 1971 шеран 6 апрель) — оьрсийн композитор, дирижёр, пианист, XX бӀешеран дуьненан эшеран культурин воккхачарах векал.