open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
СуьевгӀ

**СуьевгӀ** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта СантгӀ-Валь-де-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀ а, ШегӀ а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЛуагӀ а, ШегӀ а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Сультсмат

**Сультсмат** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха ГӀейн. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лакха ГӀейн департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Суьсе-суьгӀ-ЕгӀдгӀ

**Суьсе-суьгӀ-ЕгӀдгӀ** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ЛуагӀа. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Атлантикин ЛуагӀа департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Тапона

**Тапона** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ГӀона. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ГӀона департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ТагӀаскон

**ТагӀаскон** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Буш-дуь-ГӀон. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Буш-дуь-ГӀон департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ТагӀн а, ГагӀонна а

**ТагӀн а, ГагӀонна а** (, ) — Францин малхбален декъера департамент, Окситани регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 82. Административан центр — Монтобан.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Тентеньяк

**Тентеньяк** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Иль а, Вилен а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Иль а, Вилен а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ТийегӀ-суьгӀ-АвгӀ

**ТийегӀ-суьгӀ-АвгӀ** () — Францин къилбаседа декъера коммуна, НогӀманди регион, ЭгӀ департамент, БегӀне гуо, ВегӀноьй-д’АвгӀ-э-д’Итон кантон. Коммунан латта тӀехула автомагистраль N12 чекхболу.

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Тонне-Бутон

**Тонне-Бутон** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пуату — ШагӀанта регионехь. Коммунан департамент — ХӀордан йистера ШагӀанта. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ХӀордан йистера ШагӀанта департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ТоннегӀгӀ

**ТоннегӀгӀ** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Йонна. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Йонна департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ТигӀон-ГагӀде

**ТигӀон-ГагӀде** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта СантгӀ-Валь-де-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЭгӀ а, ЛуагӀ а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ТогӀдегӀ

**ТогӀдегӀ** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Малхбален ПигӀенейш. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Малхбален ПигӀенейш департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Тонон-ле-Бен

**Тонон-ле-Бен** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Лакха Севваь. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лакха Севваь департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ТгӀе

**ТгӀе** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Буш-дуь-ГӀон. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Буш-дуь-ГӀон департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ТгӀейегӀ

**ТгӀейегӀ** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ЛуагӀа. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Атлантикин ЛуагӀа департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ТгӀелазе

**ТгӀелазе** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Мен а, ЛуагӀа а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Мен а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ТгӀели

**ТгӀели** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта регионан. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
ТгӀизе

**ТгӀизе** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пуату — ШагӀанта регионехь. Коммунан департамент — ХӀордан йистера ШагӀанта. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ХӀордан йистера ШагӀанта департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ТгӀуа

**ТгӀуа** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — Об. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Об департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Туль

**Туль** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:МоьгӀт а, Мозель а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Уенвиль-суз-Оно

**Уенвиль-суз-Оно** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта СантгӀ-Валь-де-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЭгӀ а, ЛуагӀ а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
УгӀгӀуьнь

**УгӀгӀуьнь** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ПигӀенейш. Байонна гуон йукъа йогӀу. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Категори:Атлантикин ПигӀенейш департаментан коммунаш
УгӀу-ан-МогӀван

**УгӀу-ан-МогӀван** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — НьевгӀ. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:НьевгӀ департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Уллен

**Уллен** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Лион метрополи. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лион метрополи департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Ушо

**Ушо** () — Италин Лигури регионера коммуна. Лаьтташ йу Генуя провинцехь.

## Географи

Коммунан майда — . ХӀордан сизал локхалла .  коммунаш.

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Cтатистикин къоман институт
* Cтатистикин къоман институт 

Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Категори:Италин коммунаш
Категори:Лигури йукъара гӀаланаш
Файанс

**Файанс** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ВагӀ. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ВагӀ департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Феличето

**Феличето** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Корсика регионехь. Коммунан департамент — Лакха Корсика. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лакха Корсика департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ФегӀгӀиегӀ-ан-БгӀи

**ФегӀгӀиегӀ-ан-БгӀи** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, МагӀна а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Сена а, МагӀна а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ФлигӀе

**ФлигӀе** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:МоьгӀт а, Мозель а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Фон-ГӀоме-Одейо-Виа

**Фон-ГӀоме-Одейо-Виа** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Малхбален ПигӀенейш. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Малхбален ПигӀенейш департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ФогӀкалькье

**ФогӀкалькье** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта регионан. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Фонтен-НотгӀ-Дам (Эна)

**Фонтен-НотгӀ-Дам** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Категори:Эна департаментан коммунаш
ФужегӀ

**ФужегӀ** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Иль а, Вилен а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Иль а, Вилен а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ФужегӀ-суьгӀ-БьевгӀ

**ФужегӀ-суьгӀ-БьевгӀ** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта СантгӀ-Валь-де-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀ а, ШегӀ а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЛуагӀ а, ШегӀ а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ФугӀне-Луьизан

**ФугӀне-Луьизан** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Ду департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Фуьво

**Фуьво** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Буш-дуь-ГӀон. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Буш-дуь-ГӀон департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Фуьмель

**Фуьмель** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ло а, ГагӀонна а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Ло а, ГагӀонна а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ФуьгӀденхейм

**ФуьгӀденхейм** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лаха ГӀейн. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лаха ГӀейн департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Шаване

**Шаване** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀа. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЛуагӀа департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Шамбли

**Шамбли** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта регионан. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Шампинье

**Шампинье** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Мен а, ЛуагӀа а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Мен а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Шам-суьгӀ-МагӀн

**Шам-суьгӀ-МагӀн** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, МагӀна а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Сена а, МагӀна а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Шамуй

**Шамуй** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Категори:Эна департаментан коммунаш
Шанак

**Шанак** — Кхазакхстанан Туркестанан областан Казыгуртан кӀоштара эвла.

## Бахархойн дукхалла

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Кхазакхстанан индексаш 

Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш
Категори:Казыгуртан кӀоштан нах беха меттигаш
ШагӀанта

**ШагӀанта** (, МФА: ) — Францин малхбален декъера департамент, Керла Аквитани регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 16. Административан центр — Ангулем.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
ШагӀже-ле-ГгӀе

**ШагӀже-ле-ГгӀе** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Лакха Сона. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ШагӀтгӀ

**ШагӀтгӀ** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта СантгӀ-Валь-де-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЭгӀ а, ЛуагӀ а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ШагӀтгӀ-де-БгӀетань

**ШагӀтгӀ-де-БгӀетань** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Иль а, Вилен а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Иль а, Вилен а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Шассаньи

**Шассаньи** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ГӀона. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ГӀона департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Шателайон-Плаж

**Шателайон-Плаж** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пуату — ШагӀанта регионехь. Коммунан департамент — ХӀордан йистера ШагӀанта. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ХӀордан йистера ШагӀанта департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ШатобгӀиан

**ШатобгӀиан** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ЛуагӀа. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Атлантикин ЛуагӀа департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Шатоноьф-ле-МагӀтиг

**Шатоноьф-ле-МагӀтиг** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Буш-дуь-ГӀон. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Буш-дуь-ГӀон департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Шато-ТьегӀгӀи

**Шато-ТьегӀгӀи** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Категори:Эна департаментан коммунаш
Швейуз-суьгӀ-МодегӀ

**Швейуз-суьгӀ-МодегӀ** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лаха ГӀейн. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лаха ГӀейн департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Шемелье

**Шемелье** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Мен а, ЛуагӀа а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Мен а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Ший

**Ший** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — ЖуьгӀа. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЖуьгӀа департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Шенонсо

**Шенонсо** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта регионан. 
## Географи
. 


Château de Chenonceau-120-2008-gje.jpg
Château de Chenonceaux-204-Turm-Schloss-1983-gje.jpg
Château de Chenonceau-150-Garten-2008-gje.jpg
Château de Chenonceau-146-Gartenpforte-2008-gje.jpg


## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Шиньен

**Шиньен** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Севваь. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Севваь департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Шиссе-ан-ТугӀен

**Шиссе-ан-ТугӀен** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта СантгӀ-Валь-де-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀ а, ШегӀ а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЛуагӀ а, ШегӀ а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Шом-ан-БгӀи

**Шом-ан-БгӀи** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, МагӀна а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Сена а, МагӀна а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ЭвгӀоь

**ЭвгӀоь**, **ИвгӀуь** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Эгин

**Эгин** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ВагӀ. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ВагӀ департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Эгишем

**Эгишем** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха ГӀейн. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лакха ГӀейн департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Эде-Базуж

**Эде-Базуж** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Иль а, Вилен а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Иль а, Вилен а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Эзонвиль-э-БегӀновиль

**Эзонвиль-э-БегӀновиль** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Категори:Эна департаментан коммунаш
ЭйтгӀе

**ЭйтгӀе** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пуату — ШагӀанта регионехь. Коммунан департамент — ХӀордан йистера ШагӀанта. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ХӀордан йистера ШагӀанта департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Экс-ан-От

**Экс-ан-От** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта регионан. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Эччика-СуагӀелла

**Эччика-СуагӀелла** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Корсика регионехь. Коммунан департамент — Къилба Корсика. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Къилба Корсика департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Екс-ле-Бен

**Екс-ле-Бен** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Севваь. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Севваь департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Еколь-Валантен

**Еколь-Валантен** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Ду департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ЕмегӀенвиль

**ЕмегӀенвиль** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, МагӀна а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Сена а, МагӀна а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ИнгвиллегӀ

**ИнгвиллегӀ** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лаха ГӀейн. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лаха ГӀейн департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ЕпегӀнон

**ЕпегӀнон** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта СантгӀ-Валь-де-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЭгӀ а, ЛуагӀ а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ЭгӀаг

**ЭгӀаг** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Буш-дуь-ГӀон. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Буш-дуь-ГӀон департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ЕгӀбгӀе (Иль а, Вилен а)

**ЕгӀбгӀе** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Иль а, Вилен а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Иль а, Вилен а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ЭгӀо (департамент)

**ЭгӀо** ( ,  ) — Францин малхбален декъера департамент, Окситани регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 34. Административан центр — Монпелье.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
ЭгӀгӀегӀ

**ЭгӀгӀегӀ** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ПигӀенейш. ОлогӀон-Сент-МагӀи гуон йукъа йогӀу. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Категори:Атлантикин ПигӀенейш департаментан коммунаш
ЭстанкагӀбон

**ЭстанкагӀбон** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — Лакха ГагӀонна. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лакха ГагӀонна департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Эссуа

**Эссуа** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — Об. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Об департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ЭшигӀоль

**ЭшигӀоль** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ИзегӀ. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ИзегӀ департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Эшо

**Эшо** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лаха ГӀейн. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лаха ГӀейн департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Уьксель

**Уьксель** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — ЖуьгӀа. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЖуьгӀа департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Уьшу

**Уьшу** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Воклуьз. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Воклуьз департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Со ца кхоьру

**«Со ца кхоьру»** () — Никколо Амманити (Niccolò Ammaniti) цIе йолчу итальянийн яздархочун роман ю.

## Боцца чулацам
1978-чу шеран аьхка Италехь ялх бер, девдда, шайн юьртана юххехь болчу гунна тIе довлу, хьалха дIа мила кхочу а хьожуш. ТIаьххьара кхочу Микеле. Кхечара аьлларг дан деза цо, ша эшар бахьана долуш. Церан тIедиллар кхочушдеш, лаьттахь даьккхина орана тIеIоттало и, тIехула гоьнаций, гIашций къайладаьккхина долу. Цу чохь, шаршу йукъа а хьарчавелла, цхьа меца, боьха нийсархо караво цунна. Цунах кхералой, шена карийнарг цхьанне а дIа а ца хоуьйтуш, дIавоьду и... Мила ву и орчуьра кIант? И цига хьан виллина? ХIунда латтаво и цу чохь?.. Иштта хаттарш хIиттаден Микеле шен юьртахойх а, шен цIерачарах а шекволу.

## Персонажаш

## Библиографи
*  Niccolò Ammaniti, *Je n'ai pas peur*, trad. Myriem Bouzaher, [Paris] : Grasset & Fasquelle, 2002.
*  Амманити Н. Я не боюсь / Пер. с ит. В. Николаева. — М.: «Иностранка», 2010.
Охана

**О́хана** — юьртабахаман культураш дӀаен хӀора шарахь тодеш, лелош долу а, дуккха шерийн бецаш (тойинчу цанашкахь а, байданашкахь а хьалхара культураш дӀаюьйраш доцурш, ткъа иштта дукха шерийн ораматийн могӀнашна юккъехула дӀадераш) кхио а юьртабахаман латташ, кхин а Iaxap-латта а, хасбешан майда.

Дуьненан оханан майда ю 1,3 млрд га гергга (лаьттан 9 %), тӀаьхьарчу шерашкахь цхьаьнаэшшара лаьтта. Оцу майданах ах сов леладо бепиган буьртиган культураш.

Лелош долчу  28 % гергга ду, ткъа 68 % латта байданаш ю, 3 % — дукха шерашна йийна ораматаш (стоьмийн а, кемсийн а бошмаш, иштта кхин а).

## Россехь латта лелор
### Латта лелоран социалан-экономикин хийцамийн Ӏаткъам (1991 ш. тӀаьхьа)
20-гӀа бӀешераш чекхдовлуш буьйлабелла хийцамаш хьакхабелира йуьртан бахамех а. ЦӀеххьана охьаделира юьртабахаман сурсаташ кхиадар; ткъа цхьа могӀа регионашкахь оханийн майданаш хаъал лагӀъелира

Регионашкара терахьаш:

## Хьажа кхин а
* Ахар
* Ца харцош латта тодар

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 

Категори:Латталелор
Сомма

**Сомма**:
* Сомма — Францин къилбаседера эрк.
* Сомма — Францин департамент, эрк цӀарах тиллина цӀе.
* Сомма — тӀапломан кеп.
* Сомма-Ломбардо — Италера гӀала, лаьтта Ломбарди регионехь, Варезе административан центран куьйгакӀела йу.
* Сомма, Паскуаль (1896—1930) — уругвайн футболист.

## Хьажа кхин а
* Соммин тӀиера тӀом
* Сома (маьӀнаш)
Эдильгириев, Амруди Ахмедович

**Амруди Ахмедович Эдильгириев** (1975 шеран 1 март, Хоси-Йурт, Курчалойн кӀошт, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республика, РСФСР, ССРС) — Нохчийн Республикин туризман Комитетан председатель.

## Биографи
Эдильгириевс 1992 шарахь школа чекхйаьккхира. 2000 шарахь цо чекхйаьккхира Сельчукски университет (Конья, Туркойчоь). 2008 шарахь цо чекхйаьккхира Святослав Фёдоров цӀарахь йолу Лоьраллин урхаллин а, бакъонан а академи.

2005 шаран августехь иза хӀоттира Нохчийн Республикин Правительствон Председателин хьалхара гӀончан советник. 2006 шаран мартехь иза хӀоттинер Нохчийн Республикин Правительствон Председателин советник. 2007 шаран апрелехь иза волавелира Нохчийн Республикин Президентан советник болх бан. 2013 шеран 1-ра февралехь иза хӀоттинера
В марте 2006 года был назначен советником Председателя Правительства Чеченской Республики. С апреля 2007 года начал работать советником Президента Чечни. 1 февраля 2013 года был назначен Председателем Комитета Правительства Чечни по туризму. Нохчийн Республикин туризман Комитетан председатель.

Цуьнан 8 бера ду. Шера бица хаьа туркойн мотт.

## Хьажоргаш
*
Сомма (эрк)

**Со́мма** (, ) — Францин къилбаседера эрк. Дохалла — 245 км, бассейнан майда — 5,5 эз. км².

Эркан хьост ду Фонсом гӀалан (Эна департамент) гергахь, дукхах дерг доьду малхбузехьа, кхета Ла-Манш хидоькъех, эстуари а еш (Сомман бухта). Эркан хи алсама догӀан хи ду; хи дайаран юккъера барам хикхочен гергахь 45 м³/сек. Хин охьадахар шеран дохаллехь кӀезиг хийцало. Дерриг дохаллехь аьлча санна эрк чухула кеманаш лелало. Харш лакхахь а, лахахь а нисдеш ду цхьа могӀа татолашца а, шлюзашца а (Сомман татол даьккхина 1770 -1843 шш.). Эрк татолашца уьйр йолуш ду Уазаца а, Шельдаца а.

Сомман тӀехь лаьтта гӀаланаш:
* Сен-Кантен (Эна департамент)
* Перонна, Корби, Амьен, Абвиль, Сен-Валери-сюр-Сом, Кротуа (Сомма департамент).

Хьалхара дуьненан тӀом болуш Соммин тӀаьхь Амьенан малхбалехьа Антантан эскарша 1916 шарахь йира йоккха тӀелатаран операци. Сентябрехь ингалсхоша исторехь дуьххьара лелийра тӀамехь танкаш. 1918 шеран 21 апрелехь эрк уллехь кхелхира хьалхара дуьненан тӀеман пилот-ас, вевзаш волу ЦӀиен Барон.

Эрках цӀе тиллина Сомма департаментан.

## Хьажа кхин а
* Соммин тӀиера тӀом

## Билгалдахарш

Категори:Ла-Маншах кхета эркаш
Категори:О-де-Франсан эркаш
Категори:Сомма
Категори:Эна
Баширов, Усман Цокаевич

**Усман Цокаевич Баширов** (1964 шеран 27 август, Беной-Ведана, Нажи-Йуьртан кӀошт, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, ССРС) — нохчийн политик, Нохчийчоьнан къинхьегаман а, социальни кхиаман а министр.

## Хьажоргаш
*
ГӀулозан йуьртан меттиг

**ГӀулозан йуьртан меттиг** — Россин Федерацин Нохчийчоьн Теркан кӀоштан муниципалан кхоллам.

Административан центр — ГӀулоз эвла.

## Истори
Йуьртан меттиган статус а, дозанаш а хӀиттийна № 16-РЗ йолу 2009 шеран 20 февралехь даьллачу Нохчийн Республикин «Муниципалан кхоллам Теркан кӀошт а, цунна чуйогӀу муниципалан кхолламех а, церан дозанаш хӀиттадарех а, царна йогӀу муниципалан кӀошт а, йуьртан меттиг а статус йаларех а лаьцна» цӀе йолчу Законаца..

## Бахархой

## Йуьртан меттиган хӀоттам

## Билгалдахарш

Категори:Теркан кӀоштан муниципалан кхолламаш
Категори:Нохчийчоьнан йуьртан меттигаш
1192 шо

## Хиламаш

 
* 24 май — Штири герцогалла Австрийн тӀе тохар.
* 6 август — Новгородан архиепископа Григорийс Варлаамо-Хутынски монастырера килс сийлахь йина.
* Новгородан эло Ярослав Владимировича ягайо Эстонера гӀап-гӀаланаш Тарту а, Отепя а.
* 1192—1193 — Чехин эла ву Пржемысл Оттокар I.
* 1192—1205 — Венецин дож ву Дандоло Энрико (1108 гергга —1205).
* Аьхке — Ричард I Лоьман Дог юха а тӀелата новкъа ваьлла, амма экаро бунт гӀаттийна. Ричарда аььтонза тӀом бина султанца Салахь ад-Динца.
* Август — Яффера тӀом.
* 2 сентябрь — 3 шаран, 3 баттана, 3 денна барт бар. 9 октябрехь — Ричард Лоьман Даго юьту Палестина. ЮхаметтахӀоттор Иерусалиман паччахьалла. Ричардан кема Адриатикин хӀордан бердаш тӀедигина мохо. Декабрь — Ричард йийсар вина Австрийн герцого Леопольд V-гӀачо, цуо из адӀавелла Генриху VI-гӀачунга.
* Чекхдаьлла КхоалгӀа жӀарахойн тӀелатар.
* Ассасинаша вийна Иерусалиман паччахьаллин Ӏаршан когаметта хила веза Конрад Монферратан. Паччахьаллин формалан коьрте хӀоьттина Изабелла Иерусалиман, ткъа урхалла цуьнан майрачуьнгахь Генрих Шампанийнчуьнгахь хилла.

## Билгалдахарш
Кведрула

**Кведрула** () — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а Онин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 9 стаг  (2014 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Онин муниципалитетан нах беха меттигаш
Ункор (маьӀнаш)

* Ункор — Россин Федерацин Нижни Новгородан областан Богородскан кӀоштара эвла.
* Церлевски Ункор — Россин Федерацин Рязанан областан Пителинан кӀоштара эвла.
Маар

**Маар** — конус а йоцуш Ӏуьрг долу, дикка нийса бух болу эккхаран кратер, цунна гонаха хуьлу Ӏаьтторан семса сурсатех бина лоха вал.

## Бовзийтар
Маараш наггахь хих буьзна хуьлу. Мааран диаметр хийцало 200 м тӀиера 3200 м кхаччалц, кӀоргалла — 150 тӀиера 400 м кхаччалц. Маараш кхоллало цкъа эккхар бахьнехь, эккхаран бахьна ду лаьттан бухара хиш йохйинчу породех кхетар, тӀаккха фреатически Ӏаьттор хуьлу. Церан амалехь ю юкъан пенаш кӀезиг кхиар, цунна чуьра арадолуш лаван Ӏовраш ца хилар, боца Ӏаьттор а, эккхаран боккха ницкъ.

 — Айфель дукъан декъехь — лаьтта 25 маар, дукхаха дерш царех дикка даккхий ду, хих дуьзна Ӏаьмнаш ду. Маараш кӀезиг бац къилбаседа Квинслендера Атертон акъарин тӀаьхь, царна йукъахь даккхий Ӏаьмнаш а ду: Баррин (103,5 га), Ичем Ӏам (50,3 га). Камчаткин Узон тӀапломан кальдерера 1,65 км диаметр йолу цхьа маар, буьзна бу Дальни Ӏоман хишца.

## Хьажа кхин а
* Кальдера

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Всё о геологии

*
Категори:Рельефан тӀапломан кепаш
Ламаст

**Ламаст** — йукъараллин йукъаметтигаш нисйийриг хилла, дайшкара охьадогӀу практикан а, йукъараллин гӀуллакхаллин а кхетамийн, Ӏадатийн, марздаларийн, карадерзарийн дукхалла.

## Европин оьздангаллера ламаст
Керлачу замане кхаччалц латинан кхетам «ламаст» (traditio) лелабора ширачу оьздангаллийца бихкина, ширбелла иза, тӀаьхьадисаран символ йу.

## Хьажа кхин а
* Оьздангаллин тӀаьхьало
* Ӏадат
* Примордиалан Ламаст
* Ламасталла
* Ӏилманан ишкол
* ТӀеман ламаст

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 
* Есаулов И.А. Духовная ламаст в русской литературе // Литературная энциклопедия терминов и понятий. М., 2001.
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Хьажоргаш

* 
* Что стоит знать путешественнику о жестах и обычаях в разных странах


Категори:Оьздангаллин социологи
Сомма (тӀаплаӀамор)

**Сомма** — тӀапломан кальдерокхолларехь йохийна (эккхар йа чухарцар) шира йисинарш, кхуллу хӀозкепара йа аххӀозкепара вал шел къоначу чоьхьара тӀапломан конусан гуонаха. ЦӀе схьаяьлла ширачу Сомма тӀапломах, цуьнан аххӀозан вал Везувийн гуонаха лаьтта.

Россера  Камчаткин ахгӀайре а, Курилийн гӀайренаш а — уггаре дукха соммаш долу меттиг ю.
Уггаре амале масалаш:

* Авачински Сопка (Камчатка, Росси)
* Заречни (Камчатка, Росси).
* Эбеко (Парамушир, Курилийн гӀайренаш, Росси).
* Гарголан тоба: Гаргол (тӀаплам), Берган тӀаплам, Борзов (тӀаплам), Кхолгу  (тӀаплам) (Уруп гӀайре, Курилийн гӀайренаш, Росси).
* Черчийн (Итуруп, Курилийн гӀайренаш, Росси).
* Мильна (Симушир гӀайре, Курилийн гӀайренаш, Росси).
* Тятя (Кунашир, Курилийн гӀайренаш, Росси).
* Тятя (Кунашир, Курилийн гӀайренаш, Росси).
* Уратман (Симушир гӀайре, Курилийн гӀайренаш, Росси).
* Везувий (Итали).
* Айра, (Кюсю, Япон).
* Тейде (Тенерифе, Канаран гӀайренаш, Испани).

## Хьажоргаш
* 
* Volcanoes of the World, at Smithsonian Institution Global Volcanism Program

Категори:ТӀаплам Ӏамор
Категори:Рельефан тӀапломан кепаш
Сен-Бенуа-суьгӀ-Сен

**Сен-Бенуа-суьгӀ-Сен** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — Об. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Об департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Сомма (департамент)

**Сомма** (, ) — Францин къилбаседера департамент, О-де-ФгӀанс регионан цхьа департамент. РогӀера лоьмар — 80. Административан йукъ — Амьен. бахархой — 571 632 стаг (2014 ш. хаамаш).

## Географи
Сомма департамент лаьтта историн областехь ПикагӀдехь, доза ду французийн департаменташца Па-де-Кале, НогӀ, Уаза, Эна, ХӀордйистан Сена. Малхбузехьа хиш ду Па-де-Кале хидоькъен. Департаментан берриг махкахула чекхдолу Сомма эрк, цуо йелла и цӀе департаментан. Мехкан майда — 6170 км².

Департаментан коьрта гӀаланаш йу Амьен, Абвиль, АльбегӀ, ПегӀонн, Мондидье, КогӀби, Дуллан, ГӀуа.

## Истори
Сомма — 1790 шеран мартехь Сийлахь французийн революци йолуш дуьххьара кхоьллинчу 83 департаментех цхьаъ йу. Кхоллаелла ПикагӀди провинцин хиллачу махкахь.

Хьалхара дуьненан тӀом боьдуш кхузахь хилла даккхий тӀемаш (1916 а, 1918 шо а — Соммера тӀом).

## Административан йекъайалар
Департаментан йукъабогӀу 4 гуо, 23 кантон, 779 коммуна.
* Сомма департаментан гуонаш
* Сомма департаментан коммунаш

## Политика
Департаментан бахархоша 2017 ш. Президентан харжамашкахь кхажтасаран жамӀаш:

1-й тур: Марин Ле Пен (Къоман фронт) — 30,37 %; МакгӀон Эммануьэль ("Хьалха!") — 21,75 %; Меланшон Жан-Луьк ("Къарйанза Франци") — 18,61 %;  Фийон Франсуа (Республикахой) — 16,22 %; кхин кандидаташ — 5 % кӀезиг.

## Билгалдахарш
Ӏадлани ВоӀ ХутӀа

**Ӏадлани ВоӀ ХутӀа** – тӀеман бӀачча, Доьхьара Нохчийчохь хилла болу тӀеман декъашхо. Кхелхина 1999 шарахь Ӏовхахь. Тайпан хилла Гендаргно.

## Билгалдахарш

Категори:Нохчийчоьнан истори
Категори:Кавказан истори
Байтазиев, Муслим Батырханович

**Муслим Батырханович Байтазиев** (1983 шо, Хаси-Эвл, ДегӀастанан АССР, РСФСР, ССРС) — нохчийн политик, Нохчийчоьнан Правительстван Председателан гӀовс.

## Биографи

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* 
* 
* 
* 

Категори:Нохчийчоьнан политикаш
Байханов, Исмаил Баутдинович

**Исмаил Баутдинович Байханов** (1967 шеран 14 декабрь, Беной-Ведана, Нажи-Йуьртан кӀошт, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, ССРС) — нохчийн политик, Нохчийчоьнан дешаран а, Ӏилманан а министр.

## Биографи

## СовгӀаташ

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
*  
* 
* 
* 

Категори:Нохчийчоьнан министраш
Ахмадов, ШахӀид Саидович

**ШахӀид Саидович Ахмадов** (1959 шеран 15 май, Бена, Нажи-Йуьртан кӀошт, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, ССРС) — Нохчийчоьнан политикин гӀуллакххо, Нохчийчоьнан Правительстван Председателан гӀовс.

## Биографи

## СовгӀаташ

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
*  
*  

Категори:Нохчийчоьнан министраш
Категори:Нохчийчоьнан лоьраш
СегӀиньян-дуь-Конта

**СегӀиньян-дуь-Конта** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Воклуьз. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Воклуьз департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
475 шо

## Хиламаш
* Империн консул Зенон (II-гӀа).
* Август-Орест Аравелира Румера вестготашна дуьхьала, амма Равеннехь гӀаттам болабелла. Непот шена тӀиера Ӏедал охьа а диллина ведда Далмаце. 31 октябрехь — Орест чуваьлла Руме, шен кӀант Ромул император кхайкхийна.
* 475, октябрь-476 — Малхбуза Руман империн Император Ромул Август (461 герггара-476 тӀехдолуш). Орестан кӀант.
* Вестготаш схьадехира арвернийн латтанаш а, церан коьрта шахьар Гергови а. Руман тӀеман баьчча цигахь хилла Авитан кӀант Экдиций.
* Январан юьхьиг — Фракийн Гераклехь  Василиск, Веринан ваша, дукхаха болчу сенаторшна тӀетевжина, гӀаьттина Зенонан дуьхьала. 9 январехь — Зенон ведда Ариадница Истмалера Шемарчу Вара гӀопе, ткъа тӀаьхьа Тесседе. Илл а, Трокунд а баьччаша гуо лаьцна Тесседана. Василиска кхайкхийна ша Поле тӀехь император а, эдикт а Халкедонан гуламан сацам  дӀа а теттина. Веринан ойла яра магистре Патрикийга маре яха, цунах император вар. Василиска вийра Патрикий. Верина гӀо дан йолаелира Зенонан.
* Говраш а, старгӀанаш сагӀийна яйа ца магдар (Тоба-Вэй).

## Бина
* Клотильда Бургундин

## Белла
* Герасим Урданин
 
## Хьажа кхин а
Вандам, Жозеф Доминик Рене

**Доминик-Жозеф Рене Вандамм** (; 1770—1830) — французийн тӀеман гӀуллакххо, дивизионан инарла (1799 шо), граф (1809 шо), революцин а, наполеонан тӀемийн а декъашхо.

## Биографи
Олан

**Олан** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ДгӀом. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ДгӀом департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Дешаран де

**Дешаран де** (1 сентябрехь) — 1984 шарахь дуьйна ССРСн пачхьалкхан Ӏида, юкъадаьккхина 1984 шеран 15 июнехь арадаьккхинчу ССРС Лакхара Советан Президиуман № 373-11 «1 сентябрь дерриг халкъан Ӏида — Дешаран де – кхайкхорах» цӀе йолчу Омарца. Иштта ду официалан Ӏида цхьайолчу советийн хиллачу пачхьалкхашкахь а, масала, Россехь, Украинехь, Белоруссехь. Балхара мукъа де дац. Нагахь 1 сентябрь кӀиран денна нислахь даздаран линейкаш 2 сентябрехь йо.

1 сентябрь — керлачу дешаран шеран юьхьиг дукхаха болчу Россин дешархойн, студентийн, хьехархойн.
Ламаст хилла оцу дийнахь ишколашкахь даздаран линейкаш, классан сахьташ, хааран а, машаран а, кхерамазаллин а, майраллин а  Ӏамолаш яр.

## Билгалдахарш
Россин Ӏилманийн академин библиотека

**Россин Ӏилманийн академин библиотека** (**ӀАБ**, 1992 шо кхачале — **Къинхьегаман ЦӀечу Байракхан орденан ССРС ӀА Библиотека**) — йоккха пачхьалкхан библиотека, лаьтта Петарбухера Васильевн гӀайрен тӀехь, Биржан аса, цӀа 1 адресца. цхьа Дуьненан уггаре яккхийчех библиотека, Россин Федерацехь шен фондан барамца кхоалгӀа ю.

## Билгалдахарш
Бе (Эн)

**Бе** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Эн. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Категори:Эн департаментан коммунаш
ШавегӀи

**ШавегӀи** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — ЖуьгӀа. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЖуьгӀа департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Шалле

**Шалле** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта СантгӀ-Валь-де-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ЭгӀ а, ЛуагӀ а департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Балло (хелхар)

*ХӀара йаззам музыкин терминех лаьцна бу. Хелхарех лаьцна хьажа [[балет]]е.*

**Балле́тто** (, дацдина схьадаьлла  «хелхар» дашах) — 1) вокалан шортта аьзнийн музыкин жанр, лелийна Италехь XVI бӀешеран чаккхенгахь — XVII бӀешеран хьалхарчу декъехь, XVII бӀешарахь даьржина иштта Европин кхечу мехкашкахь; 2) хелхаран жанрийн пьесех лаьтта гӀирсан сюитан кеп; гӀирсан balletti кхоллаелла XVI бӀешеран Италехь (кхин а *ballo* цӀарца), ткъа XVII бӀешарахь даьржина Европин кхечу мехкашкахь а. 

## Вокалан balletti
*Balletto* дош вокалан музыкин жанр билгалйоккхуш, дуьххьара юкъадаьлла Дж.&nbsp;Гастольдин (1591, 1594) зорбанан арахецаршкахь, цуо билгалайоккхура дуккха аьзнийн хелхаран йиш, иза хуьлура самукъане амал а, лирикан (дукха хьолахь забарен) текст а йолуш. Баллеттин амалехь ю строфан кеп, ширагомофонан («аккордан») фактура, силлабика, тактан метрика, атта (хьалхара)тоналан гармони (цхьан а хроматикан лехамаш боцуш). Баллетти юкъайодара (италин) О.&nbsp;Веккин а, А.&nbsp;Банкьерин а мадригалан комеди (масала, «Se ben mi chi ha bon tempo»). Баллетти язйора XVII бӀешарахь а, масала, Ф. Ламбарди (гул. «Canzonette con alcune arie per cantar solo nella parte del tenore, libro terzo», 1616) а, Сиджизмондо д’Инди (гул. «Le musiche e balli a quatro», 1621).

XVI бӀешо чекхдолуш balletti яьржира ерриг Европехь. Германехь уьш язйора М. Преториуса а, Г. Л. Хаслера а («Lustgarten neuer teutscher Gesäng, Balletti», 1601), Ингалсехь — Т. Морлис («Balletts to Five Voyces», 1595) а, Т. Уилкса («Balletts and Madrigals to Five Voyces», 1598), Т. Томкинс а.

## ГӀирсан balletti
«Баллетто» термин Италехь лело йолийра XVI бӀешарахь *балло* долчу маьӀнехь. Хелхаран дакъа лаьттара куьцан хелхарх, иза леладора паччахьан кертан гайтамашкахь а, самукъадоккхуш а, иза кеп ю паччахьан кертан балетан. Лаьттара масех хелхарх (масала, бассаданцах, сальтареллех, кватернарех, пивех), царал хьалха хуьлачу даздаран хелхаран йоцучу юьхьигах а (интрадех).

Бароккон муьрехь Европин цхьаболчу мехкашкахь, самукъадаьлла италин хотӀан моделех (масала, Австрин а, Чехин а императорийн керташкахь), оркестран сюиташ-balletti лелайора театрехь а, оперехь а (масала, И.Г. Шмельцеран музыкехь) балетан чухӀиттамийн функцеш. Хелхаран музыка прикладан лелаяре нисса кхуьура ша лаьтта гӀирсан сюитан жанр, цунна юкъахь леладора шира термин *balletto*, масала, Дж.&nbsp;Фрескобальдин аллемандан а, курантан а йукъара клавиран *balletti*, я И. Биберан «Balletti lamentabili» (1670), уьш ю юьххьехь «соната» йолу хелхаран сюиту. ГӀирсан хелхаран сюитех-balletti тӀаьхьа кхиира балетан жанр, хореографин спектаклан музыкин маьӀнехь.

## Билгалдахарш

Категори:Музыкин жанраш
Вена (коммуна)

**Вена** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Овернь — Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Алье. . ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан французийн мотт бу.

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Категори:Алье департаментан коммунаш
Санса

**Санса** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Малхбален ПигӀенейш. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Малхбален ПигӀенейш департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
АббекугӀ

**АббекугӀ** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Категори:Эна департаментан коммунаш
Марль

**Марль** () — Германин Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана йукъара коммуна.

## Географи

Коммунан майда — . ХӀордан сизал локхалла .

## Бахархой

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Германин коммунаш, 2008 шо (Excel: Таблица SA61)

Категори:Германин гӀаланаш
Категори:Германин коммунаш
Категори:Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана гӀаланаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сен-Поль-суьгӀ-Уьбай

**Сен-Поль-суьгӀ-уьбай** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Лакха ПгӀовансан Альпаш. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Категори:Лакха ПгӀовансан Альпаш департаментан коммунаш
СибугӀ (гӀала)

**СибугӀ (гӀала)** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ПигӀенейш. Байонна гуон йукъа йогӀу. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Францин гӀаланаш
Категори:Атлантикин ПигӀенейш департаментан коммунаш
Венансон

**Венансон** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Прованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ХӀордан йистера Альпаш департаментан Ницца гуон йукъайогӀу. . ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:ХӀордан йистера Альпаш департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Ви (Кот-д’ОгӀ)

**Ви** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Кот-д’ОгӀ департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Моьз (департамент)

**Моьз** () — Францин малхбален декъера департамент, ГгӀанд-Эст регионан департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 55. Административан центр — БагӀ-лоь-Дуьк.

## Бахархой

## Билгалдахарш

Категори:Францин департаменташ
Ла-ДезигӀад

**Ла-ДезигӀад** () — Францин гӀала-коммуна, Гваделупа регионехь. Коммунан департамент — Гваделупа. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Гваделупан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Ламантен

**Ламантен** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Мартиника регионехь. Коммунан департамент — йукъа йогӀу. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Мартиникин коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
ТӀапломан кратер

**ТӀапло́ман кра́тер** ( — кад) — кадкепара йа кӀагкепара чутаьӀна меттиг тӀапломан конусан боьххьехь йа басехь, йина тӀапломан жигаралло.

Кратеран диаметр хила тарло иттаннаш метраш тӀиера масех километр кхаччалц, ткъа кӀоргалла — масех метр тӀиера бӀаьнаш метрашка кхаччалц. Кратеран бух тӀаьхь хуьлу, магман кхерч чуьра, цхьаъ йа масех лава а, кхин тӀапломан сурсаташ хьаладовлу Ӏуьрг. Наггахь кратеран бух къевлина хуьлу лаван Ӏомо йа жимачу керла кхоллабеллачу тӀапломан конусо.

## Довзийтар
Дукха хьолахь кратеран аганкепара хатӀ хуьлу, цунна чохь кхоллало вентиляцин харш. ТӀаплам Ӏаьтточу хенахь лелина магма а, тӀапломан газаш а хьалайовлу лаьттан бухарчу магман кхерч чуьра биргӀан харш чухула кратеран Ӏуьрге кхаччалц, цигара газаш арайовлу атмосфере, ткъа магма Ӏаьттадо лаван кепара. ТӀапломан кратеран баккхий барамаш хила тарло, ткъа наггахь кӀорга а хила тарло. Цхьайолчу хенахь лелхарца Ӏаьттош тӀапломан магман камера ясъяла тарло цунна тӀехулара латта охьахаъал, тӀаккха хуьлу кальдера олу йоккхачу депрессийн тайп.

Дукхаха долчу тӀапломан кратераш лаьтта ломан боьххьехь, уьш кхолладелла Ӏаьттийна тӀапломан сурсатех, масала лаван а, тефран а Ӏоврех. Иштта боьххьехь кратераш долу тӀапломийн конусан кеп хуьлу. Кхин тӀапломан кратераш хила тарло тӀапломийн агӀонашца, басешкахь, царех олу фланган кратераш. Цхьайолу тӀапломан кратераш ерриг йа цхьа дакъа юза тарло догӀано йа дешначу лайша, цуо кратеран Ӏам бо.

Кратер дохийна хила тарло Ӏаьтточу хенахь, лелхарша, лавано, йа тӀаьхьа хиллачу  эрозино. Дохийна кратерийн цхьаьна агӀора хуьлу дуккха а лоха йист.

Цхьадолу тӀаплаьмнаш, масала маараш, лаьтта цхьаьна кратерах, лаьмнаш а доцуш. Иштта тӀаплаьмнийн кратераш кхоллало, хих дуьзна породашна магма йукъахула хьалаевлчи, цуо до фреатийн Ӏаьттор. Фреатийн Ӏаьтторех хилла тӀаплаьмнийн кратераш дукха хьолахь хаало аренашкахь кхечу тӀаплаьмнашна генахь. Массо а тӀаплаьмнаш ца кхуллу кратераш.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Всё о геологии
* 

Категори:ТӀъаплаьмнаш Ӏамор
Категори:Рельефан тӀаплаьмнийн кепаш
Категори:Рельефан чутаьӀна кепаш
Категори:ТӀаплаьмнийн кратераш
Абенвиль

**Абенвиль** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Моьз департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Бе (АгӀдеш)

**Бе** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Балан (Асфельд)

**Балан (Асфельд)** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀденаш. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:АгӀденаш департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Ла-СаботгӀи

**Ла-СаботгӀи** () — Францин гӀала-коммуна, Шампань — АгӀденаш регионан АгӀденаш департаментан йукъа йогӀу. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:АгӀденаш департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Рейнджерс (футболан клуб)

«**Ре́йнджерс**» (, ) — 1872 шарахь кхоьллина Глазго гӀалара шотландин футболан клуб. Уггаре дукха чемпионатехь титулаш яьхна Шотландин футболан клуб (55 толам). Шотландин чемпионатехь уггаре къеначех футболан клуб. ХӀинца а шотландин Премьер лигин декъашхо ю. ЦӀера матчаш дӀахьо 50 000 хьажархо чухоам болчу «Айброкс» стадион тӀаьхь.

## Клубан истори

### Кхоллар а, хьалхара шераш а (1872—1899)

Футболан клуб «Рейнджерс» кхоьллина веа къоначу шотландхочо: вежарий Питер а, Мозес а МакнилигӀар, ткъа иштта Питер Кэмпбэлла а, Вильям Макбета а 1872 шеран Март. Оцу хенахь дукха хьолахь ма-хиллара, команда кхоьллинчеран ахча а, спортан духар а дацара, буьрка а яцара. Амма бара боккха лаам а, кегийрхойн ойла а яра, цунах хилира исторехь уггаре дикачех цхьаьна футболан командан Шотландин хилла а ца Ӏаш, кхин а Йоккха Британин а некъ болало меттиг.

1872 шеран майхь ловзийра дуьххьарлера матч — доттагӀаллин ловзар «Калландер» клубца «Глазго Гринан» йукъараллин аренаш тӀехь, иза чекхъелира жамӀ 0:0 долуш. Кхин цхьаъ доттагӀаллин матч, оцу шарахь ловзийначех, «Клайд» (хӀинца йолчу «Клайд» футболан клубаца йукъара хӀумма а дац) командан дуьхьала яра, иза чекхъелира толамца чот 11:0 йолуш. Иза яра клубан исторехь дуьххьара матч, тӀаьхьа ламаст хилла синачу духарца ловзийна. «Рейнджерс» кхолларан официалан терахь лору 1873 шеран 15 июль, оцу дийнахь клубо дӀабаьхьира хӀора шеран гулам, хаьржира декъашхой. Циггахь тӀеийцира Мозес Макнилис кховдийна «Рейнджерс» цӀе. Иза цуо схьаэцнера регбех лаьцна жайнин тӀиера, хетарехь меттигера командан цӀе йолу.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* «Рейнджерс» командан сайт
Ко (коммуна)

**Ко** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — АгӀеж. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:АгӀеж департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Венбур

**Венбур** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Гранд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лаха Рейн. . ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Лаха Рейн департаментан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш
Апату

**Апату** () — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Французийн Гвиана регионехь. Коммунан департамент — Французийн Гвиана. 
## Географи
. 

## Бахархойн статистика

## Билгалдахарш

Категори:Французийн Гвианан коммунаш
Категори:Францин гӀаланаш