Бамба (орамат)

**Бамба** () —  доьзалан тайпа. Дечиган, бецан, дуккха шерийн, шина шеран, цхьаьна шеран ораматаш, схьадевлла Азин, Америкин, Африкин, Австралин тропикин а, субтропикин а кӀошташкара. Промышленностан масштабашкара культурин кепаш кхиайо дерриг дуьненахь а эханг ден ораматаш санна. КӀадин промышленностан ораматийн тайнийн хьост ду.
*[[The Plant List]]* (2013) хаамийн базица, тайпанна йукъатуху 54 кеп.

## Ботаникин сурт хӀоттор
Бамба тайпанан кепаш — цхьаьна йа шина шеран бецан орамат 1—2 м лекха а йолуш, чӀогӀа геннаш долуш гӀадца. Ораман система чӀун, орам лаьттах боьду 30 см сов, цхьацца  сортийн кхаа метре кхочу.

ГӀаш рогӀера, йеха гӀожмаш йолуш, дукха хьолехь 3—5-ларин.

Заза цхьалха, дукха, бес-бесара. Зезаг лаьтта кхаа — пхеа шуьйра чучча летта жаз долу зазанах а, шала пхи церг йолу баьццара кедалгах а, цунна гуонаха йу кхо жаз долу тӀехьарчорг, иза дуккха а йеха йу кедалгал. Дуккха а йолу дургалш вовшаххотта биргӀа хуьлий.

Зазан формула: 

Стом — бот, наггахь алсама гоьрга, кхечу меттигашкахь овалан, 3—5-декъан, эттӀа неӀарца йохаллехь, цунна йукъахь дуккха а таьӀна-боьра  тӀехула кӀеда хьийзина месаш — бамба болу хӀуш. Къастайо шина кепара бамбин месаш. Уьш хила тарло йеха а, кӀеда а йа йоца а, чо болуш а — цунах олу *линт*, бамбин месаш. ХӀу тӀехь, сорте а, кхиоран хьоле а хьаьжжина хила тарло ший а тайпана месаш, йа йеккъа йеханиш. Акха кхуьучу кепийн йеха месаш йац. Луьста чкъоьро къевлина бамбин хӀун чохь йу зӀийдиг, иза лаьтта жимачу орамах а, шина  хӀунан декъах а.

## Классификаци
Бамбин кепаш дукха хилар а, климат, латта хийцаделча чӀогӀа атта хийцайалар а, тайп-тайпана кепаш а, цхьацца меженаш а кхечаьрга дуьхь-дуьхьала дургал иэдарца дехьайалар а бахьнехь, хуьлу керл-керла кепаш. Цундела ботаникаш классификаци йина, Gossypium тайпа Ӏилманийн а, нисса билгалчу кепашца декъа гӀертаро йехачу заманахь аьтту ца баьккхира. Линнейс лорура йерриг 3 – 6 кеп, Парлаторес 7 кхаччалц, Декандола 13 кхаччалц. Цхьаццаммо йагарйора 42, 52, кхин 88 кеп. Кхечара, масала, М. Дж. Ватса, ши кеп бен къобал ца йора: америкин а, азин а, уьш физиологица иэн ца йалало. Ройла коьрта йиъ кеп бен къобал ца йора, цуьнан классификаци йехачу хенахь лорура йуьззина кхачаме.

## Схьабалар
Бамбин культура схьайаларан ши очакх билгалайаккхар тӀеэцна. Диттакепара а, бецакепара а бамбин даймох, хила тарло, ХӀинди. Кхин культурин кепаш — барбадосан а, ма-барра а бамба, тарло, Америкера баьлла хила а, амма цул тӀаьхьа шуьйра баржина хила а.

## Генетикин модификацеш
Бамбин генетикин модификацийн (ГМ) Ӏалашо йу *гербицид-толеранталла* (ГТ): культурин ораматашна хаъал зулам деш йолу гербицидийн вон Ӏаткъам лахбар, кхин а асарна алсамо эвсара тидам бар. ГМ-бамбина оьшу оригиналан орамател 80 % кӀезга пестицидаш.

Модификацийн шолгӀа агӀо — энтомоцидан, йа *инсект-чӀогӀа культураш* (ИЧӀ), церан ду зуламе сагалматийн вуон Ӏаткъаманна дика дуьхьала латтар. 2006 шарахь и дуьхьала латтаран чӀогӀалле кхочу цхьаьна хьесапца — *[[Bacillus thuringiensis]]* (Bt) латтан бактерийн ген чуйилларца.




## Геральдикехь
Бамбин сурт ду Узбекистанан, Таджикистанан, Туркменистанан, ГӀиргӀазойчоьнан, ХӀиндонезин, Къилбаседа Македонин, Танзанин, Угандин, кхин а Сент-Винсент а, Гренадинийн хӀосташна тӀехь, Пакистанан а, Анголин а эмблемашна тӀехь.

Цул сов, бамба бу тайп-тайпана мехкийн цхьацца регионийн гӀаланийн, муниципалитетийн, некъийн, кхолламийн хӀосташна тӀехь.

## Билгалдахарш

## Литература
* 
* 

## Хьажоргаш

* Хлопчатник  — статья из энциклопедии «Кругосвет».
* История хлопководства
* Хлопчатник мохнатый 

*
Категори:Эхиг ден культураш