Бакохан губерни

**Ба́кохан губе́рни** — Россин империн (цул тӀаьхьа — Россин республикин, Азербайджанан Демократин Республикин) административан-мехкан дакъа (губерни), хилла 1859 - 1920 шерашкахь.

Губернин гӀала — Бакох.

## Физикин-географин хьал

### Географин хьал
Россин империн губернех цхьаъ, доза дара къилбаседехьа ДегӀастан областца, малхбузехьа — Елизаветполан губерница, къилбехьа — Персица.

Губернис дӀалоцура хӀинцалерачу Азербайджанан мехкан малхбален дакъа.

## Бахархой
1891 шарахь губернехь вехара 735 760 стаг.

1897 шеран Россин империн хьалхара йукъара бахархой багарбарца губернехь вериг вехара 826 716 стаг (божарий — 458 65 ст., 55,4 %; зударий — 68 651 ст., 44,6 %; царех дешаран говза — 65 311 ст., 7,9 %). Дешаран говза оьрсашлахь вара 37,6 %, эрмалошлахь — 24,4 %, азербайджанашлахь — 2,5 %, таташлахь — 1,9 %, талышашлахь — 1,2 %. ГӀалийн бахархой бара 169 995 ст. (20,5 %) берриг бахархойх (дешаран говза — 26,4 %).

1913 шарахь губернехь вехара 1 033 700 ст.

### Къоман хӀоттам


Файл:Map-etno-baku.jpg|Бакохан губернин этнографин карта 1902 шеран хьолехь.
Файл:Baku Governorate Map.jpg|Бакохан губернин карта


### Динан хӀоттам

1897 шеран Россин империн бахархой дуьххьара багарбаран хаамашца
* Бусалбанаш — 676 243 (81,8 %),
* Православин керстанаш — 56 090 (6,78 %)
* Эрмалой (ЭАК) — 52 653 (6,37 %),
* Шираламастхой а, динехь боцурш а — 21 912 (2,65 %)
* ЙахӀудаш — 12 761 (1,54 %),
* Протестанташ — 4 635 (0,56 %),
* Руман-католикаш — 2 218 (0,27 %),
* Бисинарш (керстанаш а, керста боцурш а) — 294 (0,04 %),

## Административан йекъайалар

XIX  бӀешо чекхдолуш губернин йукъахь йара 6 уезд(административан йекъайалар дисира Россий импери йохалц):

## Истори

1859 шарахь губернин гӀалахь Шемахехь зуламаш деш мохкбегорца лакхарчу омарца 6 декабрехь Шемахин губернин урхалла, цигахь йолчу йерриг губернин урхаллашца дехьайехира Бакоха, губернин цӀе а хийцира **Бакохан** аьлла. Оццу омарца Бакохах йира губернин гӀала. 1860 шарахь цунах схьатуьйхира Къубин уезд, ткъа цул тӀаьхьа Елизаветполан губерни кхолларца цунна йукъайахара Нухьин а, Шушин а уездаш. 

1905—1906 шерашкахь Эрмалойн-гӀезалойн дов бахьнехь Бакохахь болх бира ханна йолу инарла-губернаторалло.

1917 шеран Февралан революцел тӀаьхьа Бакохан губернехь меттигера меженаш хилира йукъараллин кхолламийн кхочушдаран комитеташ а, цара хоржу комиссараш а Октябран революцел тӀаьхьа Бакохахь болабелира тайп-тайпана партешна йукъахь политикин къовсам, амма 1918 шеран Мартан хиламашна тӀаьхьа гӀалахь а, губернехь а тӀехевшина бара большевикаш. 1918 шеран 25 апрелехь кхайкхийра Бакохан коммуна, иза 26 июлехь хийцира Центрокаспийн диктатуро.

1918 шеран аьхка Кавказан исламан эскар тӀелатар а, Бакох йоккху тӀом а, бахьнехь  гала а, йерриг Бакохан губерни а йукъайахара Азербайджанан Демократин Республикин. Бакох йаккхарца туркойн а, азербайджанийн а герзашца йолу тобанаша массашкахь байира машаре эрмалойн бахархой, 1918 шеран мартехь Бакохан комуннин эскарша а, эрмалойн «Дашнакцутюн» партин герзашца йолу тобанаша а Бакохахь массашкахь машаре бусалба бахархой байарна дуьхьала.

## Экономика

### Промышленность

*Хьажа кхин а [[Азербайджанан экономикин истори]]*

Промышленностан уггаре коьрта дакъа дара мехкдаьттадаккхар а, иза тодар а, чагӀардаккхар, дама кечдар. Бахархой ладаме дакъа латталелорехь а, маьӀданаш дохучу а белхашкахь дара (69 %), мехкдаьтта доцучу сфере — 11,3 %, тодаран промышленностехь а, махлелорехь а (цунна йукъахь мехах нах дӀасалелор а) — 9 % а, 9,3 % а хӀоранхьа.

1870-гӀа шерашкахь дуьйна Бакохан кӀоштах уггаре йоккха Россин мехкдаьттадаккхаран йукъ  хилира. Мехкдаьттадоккху меттигаш коьртаниг Оьрсийн инарлин мехкдаьттан корпорацин а, ингалсан-голландин «Шелл» трестан а, «Нобель» доттагӀаллин а, Финансийн мехкдаьттан корпорацин а долахь йара . XIX бӀешеран чаккхегахь губернехь йара 209 мехкдаьттадоккху меттиг, 930 сов буру тоьхна меттиг (1906—1908 шерашкахь — 1600 сов).

XIX бӀешо чекхдолуш губернехь йара 247 даридуцу а, дарин тай луьсту а фабрика, 125 кхийра завод.

1915 шарахь Бакохахь промышленносто арахеца долийна толуол — оьккхург йеш йолу аьргалла (тротил), иза до аьрга мехкдаьттах.

## Билгалдахарш
;Комментареш

;Хьосташ

## Литература а, хьажоргаш а
* Первая Всеобщая перепись населения Российской империи 1897 г. т.61.:/ под редакцией Н. А. Тройницкого. — (Санкт-Петербург): издание Центрального статистического комитета Министерства внутренних дел, 1899—1905. Бакинская губерния
** Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Распределение населения по родному языку и уездам Российской Империи кроме губерний Европейской России.
* Обзор Бакинской губернии за 1902 год. Приложение ко всеподданнейшему отчету. — Бакох, 1903.- 63, [76] с.
** 
* ЭСБЕ:Бакинская губерния
* Библиотека Царское Село(, книги по истории Бакинской губернии XIX—XX века, PDF.)
* Genealogia.ru
* Списки населенных мест Бакинской губернии 1870, JPG
* 
** Кавказский календарь на 1910 год 

*
Категори:Азербайджанан политикин истори
Категори:Азербайджанан истори географи