open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арканзас (гуо, Арканзас)

**Арканзас** () — АЦШ Арканзас штатера гуо. Центр – гӀала Де-Уитт.

## Истори

Йиллина 1813 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 2559 км².

## Билгалдахарш

Категори:Арканзас гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Бакстер (гуо, Арканзас)

**Бакстер** () — АЦШ Арканзас штатера гуо. Центр – гӀала Маунтин-Хоум.

## Истори

Йиллина 1873 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1435 км².

## Билгалдахарш

Категори:Арканзас гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Аддисон (гуо, Вермонт)

**Аддисон** () — АЦШ Вермонт штатера гуо. Центр – гӀала Мидлбери.

## Истори

Йиллина 1785 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1995 км².

## Билгалдахарш

Категори:Вермонт гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Адамс (гуо, Висконсин)

**Адамс** () — АЦШ Висконсин штатера гуо. Центр – гӀала Френдшип.

## Истори

Йиллина 1848 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1678 км².

## Билгалдахарш

Категори:Висконсин гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Барбур (гуо, Малхбузен Виргини)

**Барбур** () — АЦШ Малхбузен Виргини штатера гуо. Центр – гӀала Филиппи.

## Истори

Йиллина 1843 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 883,3 км².

## Билгалдахарш

Категори:Малхбузен Виргини гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Адамс (гуо, Иллинойс)

**Адамс** () — АЦШ Иллинойс штатера гуо. Центр – гӀала Куинси.

## Истори

Йиллина 1825 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 2215 км².

## Билгалдахарш

Категори:Иллинойс гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Адамс (гуо, Индиана)

**Адамс** () — АЦШ Индиана штатера гуо. Центр – гӀала Декейтер.

## Истори

Йиллина 1836 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 878,1 км².

## Билгалдахарш

Категори:Индиана гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Орлеан (гуо, Луизиана)

**Орлеан ** () — АЦШ Луизиана штатера гуо. Центр – гӀала Нью-Орлеан.

## Истори

Йиллина 1807 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 350 км².

## Билгалдахарш

Категори:Луизиана гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Бристоль (гуо, Род-Айленд)

** Бристоль** () — АЦШ Род-Айленд штатера гуо. Центр – гӀала Бристоль.

## Истори

Йиллина 1747 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 62 км².

## Билгалдахарш

Категори:Род-Айленд гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Аламанс (гуо, Къилбаседа Каролина)

** Аламанс** () — АЦШ Къилбаседа Каролина штатера гуо. Центр – гӀала Грейам.

## Истори

Йиллина 1849 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1127 км².

## Билгалдахарш

Категори:Къилбаседа Каролина гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Бейкер (гуо, Орегон)

**Бейкер** () — АЦШ Орегон штатера гуо. Центр – гӀала Бейкер-Сити.

## Истори

Йиллина 1862 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 7,946 км².

## Билгалдахарш

Категори:Орегон гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Аламида (гуо, Калифорни)

**Аламида** () — АЦШ Калифорни штатера гуо. Центр – гӀала Окленд.

## Истори

Йиллина 1853 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1911 км².

## Билгалдахарш

Категори:Калифорни гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Аллен (гуо, Канзас)

**Аллен** () — АЦШ Канзас штатера гуо. Центр – гӀала Айола.

## Истори

Йиллина 1850 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1308 км².

## Билгалдахарш

Категори:Канзас гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Адамс (гуо, Колорадо)

**Адамс** () — АЦШ Колорадо штатера гуо. Центр – гӀала Брайтон.

## Истори

Йиллина 1902 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 3087 км².

## Билгалдахарш

Категори:Колорадо гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Рфилд (гуо, Коннектикут)

**рфилд** () — АЦШ Коннектикут штатера гуо. Центр – гӀала Фэрфилд .

## Истори

Йиллина 1666 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 626 км².

## Билгалдахарш

Категори:Коннектикут гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Рнстабл (гуо, Массачусетс)

**рнстабл** () — АЦШ Массачусетс штатера гуо. Центр – гӀала Барнстабл.

## Истори

Йиллина 1685 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1,026 км².

## Билгалдахарш

Категори:Массачусетс гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Адамс (гуо, Миссисипи)

** Адамс** () — АЦШ Миссисипи штатера гуо. Центр – гӀала Натчез.

## Истори

Йиллина 1799 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1191 км².

## Билгалдахарш

Категори:Миссисипи гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Андроскоггин (гуо, Мэн)

**Андроскоггин** () — АЦШ Мэн штатера гуо. Центр – гӀала Оберн.

## Истори

Йиллина 1854 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1287 км².

## Билгалдахарш

Категори:Мэн гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Адамс (гуо, Небраска)

**Адамс** () — АЦШ Небраска штатера гуо. Центр – гӀала Хейстингс.

## Истори

Йиллина 1867 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1458,86 км².

## Билгалдахарш

Категори:Небраска гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Черчилль (гуо, Невада)

** Черчилль** () — АЦШ Невада штатера гуо. Центр – гӀала Фэллон.

## Истори

Йиллина 1861 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 12 766 км².

## Билгалдахарш

Категори:Невада гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Белнап (гуо, Нью-Гэмпшир)

** Белнап** () — АЦШ Нью-Гэмпшир штатера гуо. Центр – гӀала Лакония.

## Истори

Йиллина 1840 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1039 км².

## Билгалдахарш

Категори:Нью-Гэмпшир гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Атлантик (гуо, Нью-Джерси)

** Атлантик** () — АЦШ Нью-Джерси штатера гуо. Центр – гӀала Мейс-Лендинг.

## Истори

Йиллина 1837 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1453 км².

## Билгалдахарш

Категори:Нью-Джерси гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Олбани (гуо, Нью-Йорк)

** Олбани** () — АЦШ Нью-Йорк штатера гуо. Центр – гӀала Олбани.

## Истори

Йиллина 1683 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1380 км².

## Билгалдахарш

Категори:Нью-Йорк гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Катрон (гуо, Нью-Мексико)

**Катрон** () — АЦШ Нью-Мексико штатера гуо. Центр – гӀала Резерв.

## Истори

Йиллина 1921 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 17 943 км².

## Билгалдахарш

Категори:Нью-Мексико гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Адэр (гуо, Кентукки)

**Адэр** () — АЦШ Кентукки штатера гуо. Центр – гӀала Колумбия.

## Истори

Йиллина 1802 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 1054 км².

## Билгалдахарш

Категори:Кентукки гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Таффарел, Клаудио

**Кла́удио Андре́ Мерге́н Таффаре́л** (; вина , Санта-Розехь, Бразили) — бразилин футболист, кевнахо. Къоман гулйина командин ловзархо (1987—1998). Гулйина командин йукъахь левзина матчийн барамца веалгӀа ловзархо ву (101) Кафул, Роберто Карлосал, Лусиол тӀаьхьа.

1994 шеран дуьненан чемпион. 1988 шеран Бразилин уггаре дика футболист.

## Карьера
### Клубан карьера
Клаудио вина Риу-Гранди-ду-Сул штатера Санта-Роза муниципалитетехь. Таффарела шен карьера йолийна, «Интернасьонал» йукъахь ловзуш, амма цунна йукъахь волучу пхеа шарахь ца левзира A серин 14 матчехь бен, тӀаккха а оцу гӀуллакхо новкъарло ца йира цунна «Дешин буьрканца» совгӀат дан 1988 шарахь. 1990 шарахь иза дозанал аравелира, вахара Итале, дӀакхийтира хӀинцца шен исторехь дуьххьара А сере йаьлла «Пармех». Италера хьалхарчу шарахь Клаудио левзира 1990/91 шеран йерриг 34 матчашкахь, ткъа цуьнан командо йаьккхира йалхолгӀа меттиг а, УЕФА кедан квалификаци а.

## Кхиамаш
* **Парма**
: Италин кад баьккхинарг: 1992, 2002
: УЕФА кедийн кад баьккхинарг: 1993

* **Атлетико Минейро**
: Минас-Жерайс штатан чемпион: 1995
: КОНМЕБОЛ кад баьккхинарг: 1997

* **Галатасарай**
: Туркойчоьнан чемпион: 1998/99, 1999/00
: Туркойчоьнан кад баьккхинарг: 1999, 2000
: УЕФА кад баьккхинарг: 2000
: УЕФА Суперкад баьккхинарг: 2000

* **Бразилин гулйина команда**
: Дуьненан чемпион (20 шо кхачанза): 1985
: Панамерикин ловзарийн толамхо: 1987
: 1988 шеран Олимпийн ловзарийн вице-чемпион 
: Америкин кад баьккхинарг: 1989, 1997
: Америкин кедан финалист: 1991, 1995
: 1994 шеран дуьненан чемпион
: 1998 шеран дуьненан вице-чемпион

### Шен кхиамаш
* 1988 шеран Къилба Америкин кхоалгӀа футболист («El Pais» версица)
* 1994, 1998 шерийн Дуьненан чемпионатийн жамӀашца символан гулйина командин йукъавоьду (FIFA версица)
* 1988 шеран уггаре дика футболист («Bola de Ouro»)

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Статистика выступлений за сборную на rsssf.com

Категори:Футболан кевнахой
Категори:Бразилин футболисташ
Категори:Футболех ловзаран Бразилин гулйина командан ловзархой
Категори:Футболисташ 1988 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:1988 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхой
Категори:Футболех ловзаран кегийрхошна йукъара дуьненан чемпионаш
Категори:Футболех ловзарех Къилба америкин чемпионаш
Категори:Футболех ловзаран дуьненан чемпионаш
Категори:ФК «Интернасьонал» ловзархой
Категори:ФК «Парма» ловзархой
Категори:ФК «Реджана» ловзархой
Категори:ФК «Атлетико Минейро» ловзархой
Категори:ФК «Галатасарай» ловзархой
Категори:ФК «Галатасарай» тренераш
ГӀула

**ГӀула** () — Россин Федерацин ГӀалгӀайчоьнан ЖӀайрахьан кӀоштара эвла.

## Бахархой

## Сахьтан аса

Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ЖӀайрахьан кӀоштан нах беха меттигаш
Адамс (гуо, Айдахо)

**Адамс** () — АЦШ Айдахо штатера гуо. Центр – гӀала Каунсил.

## Истори

Йиллина 1911 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 3548 км².

## Билгалдахарш

Категори:Айдахо гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Айдахо (гуо, Айдахо)

**Айдахо** () — АЦШ Айдахо штатера гуо. Центр – гӀала Грейнджвилл.

## Истори

Йиллина 1861 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Гуон майда 22 021 км².

## Билгалдахарш

Категори:Айдахо гуонаш

Категори:АЦШ гуонаш
Ӏаьрбийн МагӀрибан барт

**Ӏаьрбийн МагӀрибан барт** (, ) — Алжазаира, Ливи, Мавритани, Марокко, Тунис.
Къилбаседа Африкехь экономикин а, политикин а цхалла латторе хьажийна панӀаьрбийн кхоллам. Барт кхолларан ойла гучуелира Тунисо а, Марокко а маршо яьккхича 1958 шарахь. Иза кхолларан барт бира 1989 шарахь. Кхеташонан председатель рогӀехь хӀора мохк хуьлу.

## ГӀуллакхалла
ӀМБ юкъахь ламастан къийсамийн баланаш бу. Масала, 1994 шарахь, Алжазаиро сацам бира ӀМБ председателалла Ливега дӀаяла. Иза бахьнехь дипломатин гӀоьртина хьал хилира Алжазаирин а, ӀМБ кхечу декъахошна а юкъахь, уггаре хьалха Мароккоца а, Ливица а, церан кортоша дакъа ца лоцура Алжазаирехь хуьлучу ӀМБ белхашкахь. Алжазаирин официалан белхалоша кхетийра шайн сацам, ӀМБ кхолларан акт нисса лелон эшарца, цуо бохура хӀора шарахь председателалла хийца. Алжазаира хилира ӀМБ председатель 1994 шарахь Тунисал тӀаьхьа, амма дӀа ца даладелира кхолламан акто боху хьолаш ца хиларна.
ӀМБ председателалла дӀадаларан сацам кхайкхийначул тӀаьхьа, Ливин тхьамдас аль-КъаддӀафи МуӀаммара дӀахьедира, ӀМБ холодильник чуйилла хан тӀекхаьчна аьлла. Иза бахьнехь хӀутту ӀМБх долу Ливин меттигах долу хаттар. Къамел ду Ливин позицис бечу гӀуочу Ӏаткъамах ша председатель ӀМБ йолуш.

Категори:Африкин дуьненайукъара кхолламаш
Категори:Къилбаседа Африка
Категори:1989 шарахь кхоьллина кхолламаш
Категори:Йохк-эцаран блокаш
Категори:Ӏаьрбийн дуьне
Футболех ловзаран дуьненан чемпионат 2002

**Футболех ловзаран дуьненан чемпионат 2002** — 17-гӀа футболех ловзаран дуьненан чемпионат. ДӀаяьхьира 2002 шеран 31 майра 30 июнь кхаччалц Къилба Корейн а, Японин а аренашкахь.

Ишттачу масштабера къовсам дуьххьара дӀабаьхьира Азехь, кхин а дуьххьара шина махкахь. Чемпионат дӀаяхьаран меттиг харжаран сацам бира Дуьненайукъара футболан федерацис (ФИФА) Цюрихехь, 1996 шеран майхь (юьхьанца, ткъа оцу шеран ноябрехь — чеккхенца). Юьхьанца турнир дӀаяхьаран бакъо шина мехкан яра — Къилба Корейн а, Японин а, ша-ша. Амма 1996 шеран 31 майхь, иштта а шина мехкан йукъара Ӏоттаделла хьал ира ца дархьама, ФИФА конгрессо «Сулим паччахьан» сацам бира, шинне кховдам цхьаьнатоьхна, оцу харжаман дуьхьала берш а болушехь, масала, оцу хенан ФИФАн президент Авеланж Жоао. Дуьненан чемпионат 2002 дика чекхъяькхина йолушехь, кхин дӀа ФИФАс кхайкхийра, кхин дагахь ца хилар турнираш цхьаьна ян шен куьйга кӀела. ТӀаккха а 2018 шарахь ФИФАн конгрессехь сацам бира дуьненан чемпионат 2026 дӀаяхьа 3 махкахь: АЦШхь, Канадехь, Мексикехь.

Официалан турниран буьрка — Adidas Fevernova.

## Кхин
; Исбаьхьаллин кхолламашкахь: и/ф Къилбаседан дозанан аса (Респ. Корей, 2015)

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* 
* 

Категори:Футболех ловзаран дуьненан чемпионат 2002
2002
2002
2002
31
30
Категори:2002 шо Къилба Корейхь
Категори:2002 шо Японехь
Нильсен, Харальд

**Нильсен Харальд Ингеманн** (; 1941 шеран 26 октябрь, Фредериксхавн — 2015 шеран 11 август, Болонья) — Данин футболист, йуккъера тӀелатархо.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* Профиль на inter.it 
* Профиль на dbu.dk 
* Личный сайт Харальда Нильсена и Руди Хансен

Категори:Данин футболисташ
Категори:Футболех ловзаран Данин гулйина командин ловзархой
Категори:Футболех ловзаран Данин кегийрхойн гулйина командин ловзархой
Категори:1960 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн детин совгӀатхой
Категори:Футболисташ 1960 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:ФК «Интернационале» ловзархой
Категори:ФК «Болонья» ловзархой
Категори:ФК «Сампдория» ловзархой
Категори:ФК «Наполи» ловзархой
Азербайджанан техникин университет

**Азербайджанан техникин университет** () — Азербайджанехь лакхара техникин пачхьалкхан дешаран меттиг.

Университет болх беш йу 1950 шарахь дуьйна, ткъа хӀинца йу мехкан уггаре коьртачу лакхарчу дешаран меттигех цхьаъ.

## Истори
1920 шеран 14 ноябрехь советийн правительство сацам бира, хьалха хилла техникин ишкол «Бакохан политехникум» дакъовлар йу, хуьйцур йу Бакохан политехникин институтца. Керлачу ишколехь коьрта тидам тӀебохуьйтура инженераш кечбарна, масала, йуьртан бахаман, гражданийн гӀишлошйаран, электромеханикин, экономикин, мехкдаьттин. 1923 шарахь ишколо цӀе хийцира Азербайджанан политехникин институт аьлла. 1929 шеран мартехь Азербайджанан Коммунистийн партис сацам бира, ишкол йоькъур йу кхаа вовшех йозуш йоцучу ишколаца, цара Ӏамор ду йуьртан бахамах, экономикех, мехкдаьттах лаьцна дерг.

Амма мехкдаьттал арахьара кхечу областашкахь инженераш иэшарна шорйан йийзира ишколан дешаран план, ишколо 1934 шарахь йуха а хийцира цӀе, хӀинца цунах хилира Азербайджанан промышленностан институт (АзПИ), иза гражданийн гӀишлошйарца цхьаьнатоьхна йолун дела. Дуьненан шолгӀачу тӀамо ясакх йиллинера Советийн Союзан, амма АзПИ санна ишколаш йиллина хила гӀертара.

Категори:Бакохан университеташ
Категори:Азербайджанан лакхара техникин дешаран меттигаш
Лопатин (ДегӀаста)

**Лопатин** (Лопатино) — ДегӀастанахь хилла гӀалин кепара эвла, иза цхьана хенахь ХӀинжа-ГӀалин муьтӀахь яра. ДӀаяькхина 1965 ш.

## Билгалдахарш

Категори:ДегӀаста
Паудль Гудлёйссон

**Паудль Хагберт Гудлёйссон** (, вина 1958 9 сентябрь) — исландин футболист а, футболан тренер а, левзина кевнахочун позицехь. Вевза футболех ловзаран Фарерийн гӀайренийн гулйина командин хьалхара тренер санна. Цуо куьйгалла дина командин Австрин дуьхьаларчу матчехь 1990 шеран 12 сентябрехь, оцу матчехь фарерхоша баьккхира дуьххьарлера официалан толам. «Б68» клубан тренер ву 2015 шарахь дуьйна, цига веира «Твёройри» йукъара.

## Билгалдахарш

Категори:Исландин футболисташ
Категори:Исландин футболан тренераш
Категори:ФК «Гёта» ловзархой
Категори:ФК «Тор» ловзархой
Категори:ФК «Фуглафьёрдур» ловзархой
Категори:ФК «Б-68» ловзархой
Категори:ФК «ЭБ/Стреймур» ловзархой
Категори:Футболех ловзаран Фарерийн гӀайренийн гулйина командин тренераш
Категори:ФК «Фуглафьёрдур» тренераш
Категори:Футболех ловзаран Фарерийн гӀайренийн гулйина зударийн командин тренераш
Категори:ФК «ЭБ/Стреймур» тренераш
Категори:ФК «Б-36» тренераш
Категори:ФК «Гёта» тренераш
Категори:ФК «Кеблавик» тренераш
Категори:ФК «КИ Клаксвик» тренераш
Категори:ФК «Твёройри» тренераш
Категори:ФК «Б-68» тренераш
Зепп Майер

**Йо́зеф Ди́тер «Зепп» Ма́йер** ( 1944 шеран 28 февраль, Меттен) — немцойн футболист, кевнахо. Левзина «Бавария» Мюнхен клубехь (536 матч) а, ФРГ къоман гулйина командехь (95 матч).

## Кхиамаш
; Германин гулйина команда:
* Европин чемпион: 1972
* Дуьненан чемпион: 1974
* Европин вице-чемпион: 1976
* Чуйахийтина гӀарайаьлла Паненка Антонинан пенальтера тохар.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* www.seppmaier.de

Категори:Футболан кевнахой
Категори:Германин футболисташ
Категори:Футболех ловзаран Германин гулйина командин ловзархой
Категори:ФК «Бавария» ловзархой
Категори:Цхьаьна клубан футболисташ
Категори:Германин шеран футболисташ
Категори:Футболех ловзаран дуьненан чемпионаш
Категори:Футболех ловзаран Европин чемпионаш
Категори:ФИФА 100
Волпи, Тиаго

**Во́лпи Тиа́го Лу́ис** (; 1990 шеран 19 декабрь, Блуменау, штат Санта-Катарина) — бразилин футболист, кевнахо. Ловзуш ву «Сан-Паулу» клубехь.

## Биографи
Волпи Тиаго жимахойн а, кегийрхойн а тӀегӀанехь Ӏамийна клубийн «Сан-Жозе» (Порту-Алегри) а, «Флуминенсе» (Рио-де-Жанейро) а академешкахь . Говзанчийн тӀегӀанехь дебют хилла «Сан-Жозехь» 2010 шеран 24 мартехь «Интернасьоналан» дуьхьалчу матчехь. Эсала «Сан-Жозега» иэшабелира оцу шарахь Либертадоресан кад баьккхина мостагӀий, 3:0 чоьтаца. Волпи йукъавелира лазийна Рафаэлу Дал Ри хийца 18 минотехь 0:0 чоьт йолуш. Оццу шарахь, 17 июлехь, дебют хилира Бразилин D серин чемпионатехь. «Сан-Жозес» 1:0 толам баьккхира «Операрио Ферровиарион» тӀехь, ткъа Волпи, 86 минотехь можа карточка а доккхуш, левзира йерриг матчехь. 2011 шарахь арендин бакъонашца левзира «Луверденсехь».

## Титулаш а, кхиамаш
*  Санта-Катаринин штатан чемпион  (1): 2014
*  Мексики кад баьккхинарг (1): Апертура 2016
*  Мексикин Суперкад баьккхинарг (1): 2017

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 

Категори:Бразилин футболисташ
Категори:Футболан кевнахой
Категори:ФК «Керетаро» ловзархой
Категори:ФК «Луверденсе» ловзархой
Категори:ФК «Сан-Жозе» Порту-Алегри ловзархой
Категори:ФК «Сан-Паулу» ловзархой
Категори:ФК «Фигейренсе» ловзархой
Олимпийн спортан тайпанаш

ХӀокху заманан Олимпийн ловзарийн программин йукъа догӀу 28 аьхкенан (42 кепара) а, 7 Ӏаьнан (15 кепара) спортан тайпа. 2020 шарахь хила йезаш хиллачу Олимпийн ловзарийн программин тӀетоха йезара кхин а 5 спортан тайпа (8 кепара). Спортан тайпанийн классификаци хӀоттош ДОК йогӀу «цхьа федераци — цхьаъ спортан тайпа». Спортан тайпан тӀаьхьа къовларгаш чохь гайтина иза чуйогӀу дуьненайукъара федерацин цӀе.

## Аьхкенан олимпийн спортан тайпанаш

*  Академин пийсиг хьакхар (FISA)
*  Бадминтон (BWF)
*  Байдарканаш а, каноэ а тӀехь пийсиг хьакхар (ICF)
**  Байдарканаш а, каноэ а тӀехь пийсиг хьакхар
**  Писиг хьокху слалом
*  Баскетбол (FIBA)
*  Бецан тӀера хоккей (FIH)
*  Бокс (AIBA)
*  Вилспорт (UCI)
**  BMX
**  Маунтинбайк
**  Трекан вилспорт
**  Шоссен вилспорт
*  Волейбол (FIVB)
**  Волейбол
**  Пляжан волейбол
*  Гандбол (IHF)
*  Гатанан спорт (ISF)
*  Гимнастика (FIG)
**  Батут тӀехь кхийсадалар
**  Исбаьхьаллин гимнастика
**  Спортан гимнастика
*Говрийн спорт (FEI)
**Конкур
**Кхо хьуьнар
**ТӀехаа Ӏамор
*  Гольф (IGF)
*  Дзюдо (IJF)
*  Еза атлетика (IWF)
*  Кхийсарш (ISSF)
*  Латар (FILA)
**  Желтойн-руман латар
**  ПаргӀат кепехь латар

*  Регби (IRB)
*  Секха Ӏад кхийсар (FITA)
*  Стоьлан теннис (ITTF)
*  Теннис (ITF)
*  Триатлон (ITU)
*  Тхэквондо (WTF)
*  Фехтовани (FIE)
*  Футбол (FIFA)
*  Хин спортан тайпанаш (FINA)
**  Нека
**  Нека диллина хин тӀехь
**  Синхронан нека
**  Хин поло
**  Хин чукхийсадалар
*  ХӀокху заманан пхи хьуьнар (UIPM)
*  Яйн атлетика (IAAF)
**Юха Олимпиадехь тӀетоха еза**
*  Баскетбол (FIBA)
**  Баскетбол 3х3
*  Бейсбол/Софтбол (WBSC)
**  Бейсбол
**  Софтбол
*  Вилспорт (UCI)
**  BMX-фристайл
*  Карате (WKF)
*  Сёрфинг (ISA)
*  Скейтбординг (WS)
*  Спортан тархаш тӀедовлар (IFSC)

## Йукъара йаьхна спортан тайпанаш
Къовларгаш гайтина спорт программина йукъатоьхна шераш.

## Гайтаман спортан тайпанаш

Гайтаман спортан тайпа — ДОКо къобал ца дина спортан тайпанаш гӀардаккхар Ӏалашо йолуш дӀахьуш болу къийсамаш. Олимпийн ловзарийн къовсамийн программин йукъатуху кхолламан комитето цхьацца-шишша спортан тайпа.

## Хьажа кхин а
* Антикин Олимпийн ловзарийн къийсамаш

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Официальный сайт МОК

*
Самбиев, Элим-Султан Халадович

**Элим-Султан Халадович Самбиев** — нохчийн лор а, Ӏилманча а, Россин Федерацин Сийлахь лор, Россин медико-технически академин член-корреспондент, СССРн могшулла Ӏалашйаран тӀехдикахо, Нохч-ГӀалгӀайн АССР могшулла Ӏалашйаран министран когаметтаниг.

## Биографи
1955 шарахь цо чекхйаьккхина Бурнехь (Жуалынан кӀошт, Жамбилан область) йолу школа. 1956 шарахь иза Кхазакхстанехь иза институте схьа ца ийцира. 1957 шарахь, Нохч-ГӀалгӀай АССР меттехӀоттийнчултӀехь, иза цӀавеара. 1964 шарахь цо чекхйаьккхира Къилбаседа-ХӀирийн пачхьалкхан лоьраллин институт.

1964 шарахь Элим-Солта волавелира Шелан кӀоштан больницехь болхбан. 1965 шо дуьйна 2001 шо кхаччалц цо болхбира республикин могшулла ларйаран министерствехь. Министерствехь болхбешшехь, цо лоьран болх ца буьйтура: цо болхбира № 1 а, № 2 а йолу Соьлжа-ГӀалин больницешкахь а, № 1 йолу Соьлжа-ГӀалин поликлиникехь а.

Цуьнан деа берах кхоъ лоьран болх беш ду.

## Литература
* 

## Хьажоргаш
* [Самбиев Элим-Султан Халадович (1936)](https://ru.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D0%B2_%D0%AD%D0%BB%D0%B8%D0%BC-%D0%A1%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_(1936))

Категори:Нохчийн лоьраш
Категори:Нохчийн Ӏилманчаш
Хьаьгие

**Хьаьгие** — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Лаьттайуккъера хӀордан барт

**Лаьттайуккъера хӀордан барт** (, , ) — Лаьттайуккъера хӀордйистан а, Европин бартан а юкъадогӀу мехкаш цхьаьнатуу дуьненайукъара кхоллам. 2008 шарахь дуьйна ю. Оцу мехкийн юкъаметтигаш кхуьу рамках Евро-ЛаьттайуккъерахӀордан накъосталлин гуран чохь.

## Болх дӀахӀоттор
Махко-декъахочо Бертан куьйгалла до ротацин (ЕС юкъахь лелачух тера хьесап) хьесапца.

## Билгалдахарш

Категори:Дуьненайукъара правительствон кхолламаш
Категори:Лаьттайуккъера хӀордйист
Категори:Европин бертан арахьара политика
Категори:Европера дуьненайукъара кхолламаш
Категори:Африкин дуьненайукъара кхолламаш
Авойелс (кӀошт, Луизиана)

**Авойелс** () — АЦШ Луизиана штатера кӀошт. Центр - Марксвилл.

## Истори

Кхоьллина 1807 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Майда 866 км².

## Билгалдахарш

Категори:Луизиана штатан кӀошташ

Категори:АЦШ кӀошташ
Бетел (бахархой лору зона)

**Бетел** () — АЦШ Аляска штатеера бахархой лору зона. Центр - Бетел.

## Истори

Кхоьллина 1980 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Майда 117 856 км².

## Билгалдахарш

Категори:Аляска

Категори:АЦШ
Категори:Аляска штатан борош
Бристол-Бей

**Бристол-Бей** () — АЦШ Аляска штатера боро. йукъ - Накнек.

## Истори

Кхоьллина 1962 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Майда 2299 км².

## Билгалдахарш

Категори:Аляска штатан борош

Категори:АЦШ борош
Валдиз—Кордова

**Валдиз—Кордова** () — АЦШ Аляска штатеера халык санын алу зонасы. йукъ - Валдиз.

## Истори

Кхоьллина 1980шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Майда 104 481 км².

## Билгалдахарш

Категори:Аляска штатан халык санын алу зонасы

Категори:АЦШ халык санын алу зонасы
Малхбален Алеутийн гӀайренаш

**Малхбален Алеутийн гӀайренаш** () — АЦШ Аляска штатера боро. Центр - Санд-Пойнт.

## Истори

Кхоьллина 1987 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Майда 38 875 км².

## Билгалдахарш

Категори:Аляска
Категори:Аляска штатан борош
Малхбузен Алеутийн гӀайренаш

**Малхбузен Алеутийн гӀайренаш** я **Альюшенс-Уэст** () — Аляскан (АЦШ) бахархой лору зона.

## Истори

Кхоьллина 1980 шарахь.

## Бахархой

## Мохк

Майда 36 561 км².

## Билгалдахарш

Категори:Аляска

Категори:АЦШ
Вангчуклинг

**Вангчуклинг** () — Бутан пачхьалкхан Бумтанг дзонгхагехь йолу эвла.

## Географи

Эвла лаьтташ йу Гималайн лаьмнийн кӀажахь, хӀордан сизал локхалла 2 842 метр. Координаташ .

## Хьосташ
* География Бутана — Найджел Джеймс. Библиотека имени Бодлея, 2005

## Билгалдахарш

Категори:Бумтанг дзонгхаган нах беха меттигаш
Категори:Бутанан нах беха меттигаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Небель, Мигель

**Не́бель Миге́ль** (; вина 1880 шерал хьалха, Монтевидеохь — вела терахь хууш дац) — уругвайн футболист, левзина ахтурслочун позицехь.

## Биографи
Небель Мигелан жимачу хенах кӀезиг хаа. XIX бӀешо чекхдолуш иза левзина оцу хенахь Уругвайн клубашлахь уггаре ширачех а, чӀогӀачех а клубехь «Альбионехь», иза йара уругвайн футболан лига кхоьллинчех а, декъахойх а цхьаъ. Дакъа лаьцна исторехь дуьххьарлерачу мехкан чемпионатехь. 1900 шарахь хьалхарчу чемпионатехь «Альбион» финише кхечира шолгӀачу меттигехь, Сентрал Уругвай Рейлвей Крикет Клуб (хӀинцалера «Пеньяроль») тӀаьхьа. КӀеззиг хьалха, 1899 шарахь, кхоьллира махкахь дуьххьарлера меттигера футболистийн клуб, «Насьональ». Небель Мигель хьалхаваьлла «Альбионан» масех ловзархо, кхечу клубийн ловзархой а дехьабевлира керлачу клубе. Ша Небель «Насьональ» кхоьллинарг ву ала мегар дацахь а, цунна сихха делира оцу клубехь вице-президентан дарж, иза ловзуш футболист а волуш.

Накъосташна йукъахь Небель чӀогӀа лоруш вара, цундела 1902 а, 1903 шерашкахь, Уругвайн гулйина командин матчашкахь «Мигелон» ца хуьццуш командин капитан вара. Оцу хенахь дацара гулйина командин коьрта тренеран дарж, цундела ловзурш а, тактика а билгала йоккхура командин капитано. Небель Мигель капитан хилла (цуьнца цхьаьна тренер а) Уругвайн гулйина командин цуьнан хьалхарчу официалан ловзарехь Аргентинин гулйина командин дуьхьала, иза хилира 1902 шеран 20 июлехь. Оцу хенахь матч чекхйаьлира, 8 эзар хьовсархочун хьалха, уругвайхой хӀаллакбарца чот 0:6 йолуш.

ШолгӀачу шарахь Ла-Платера командаша Аргентинин дуьхьала кхин матч левзира, иза чекхйаьлира Уругвайн гулйина командин исторехь дуьххьарлерачу толамца. Небела йуха а арайаьккхира шен гулйина команда капитан а волуш. Гулйина командин йукъахь левзина верриг 11 ловзархо вара цхьаьна командера — «Насьональ» йукъара, 1902 а, 1903 а шерашкара Уругвайн чемпионан. Уругвайхой туьйлира чот 3:2 йолуш — ши гол туьйхира Сеспедес Карлоса, ткъа толаман гол туьйхира цуьнан вашас Боливара. Шортта шераш девлча Мигель оцу матчехь левзинчарех ша висира, цуо билгала доккхура, хӀора 13 сентябрехь шен хуьлу 1903 шарахь санна хазахетар.

1908 шарахь Небель вежарех СеспедесгӀарах дийна висинчу цхьаьна вешийца, Амилькарца, гӀиртира (ловзархо а, куьйгалхо а волуш) лигехь йита лакхарчу дивизионе хьалайаьлла «Альбион», и аьтту цуьнан белира — «Альбион» йаьккхира 6-гӀа меттиг 10 командин йукъахь. Амма 1909 шеран чемпионат клубан ахча ца дисира, команда къовсаман йукъара йелира. Оцу хенахь дуьйна «Альбион» ловзу йезархойн йа ахговзанчийн лигашкахь.

## Титулаш
* Уругвайн чемпион (2): 1902, 1903

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* 
* [Статья о первой в истории победе сборной Уругвая](http://celeste-rus.ru/index.php/Аргентина_-_Уругвай_(1903)) 
* Curiosidades de Celeste 
* Профиль на soccer-db.info 

Категори:Уругвайн футболисташ
Категори:Футболех ловзаран Уругвайн гулйина командин ловзархой
Категори:ФК «Альбион» Монтевидео ловзархой
Категори:ФК «Насьональ» ловзархой
Категори:Уругвайн футболан тренераш
Категори:ФК «Альбион» Монтевидео тренераш
Категори:Футболех ловзаран Уругвайн гулйина командин тренераш
Категори:Уругвайн футболан функционераш
Тоёхаси

**Тоёхаси**  — Японин гӀала, лаьтташ йу Айти перфектурехь.

## Истори

ГӀала статус йу 1906 шеран 1 августехь дуьйна.

## Бахархой

2008 шеран 1 январехь гӀалахь 377045 бахархой бара Луьсталла 1 км² 1443 стаг.

## Географи

Майда 261.35 км².

## ДоттагӀий-гӀаланаш

## Билгалдахарш

## Хьосташ
* Япония: Справочник / Составители: В. Н. Ерёмин, К. О. Саркисов, А. И. Сенаторов; Под общ. ред. Г. Ф. Кима, К. О. Саркисова, А. И. Сенаторова. — М.: Республика, 1992. — 544 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-250-01254-X

Категори:Айти префектуран гӀаланаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Категори:Японин гӀаланаш
Йени, Рудольф

**Йе́ни Ру́дольф** (; 1901 шеран 2 март, Будапешт, Австро-Мажаройчоь — 1975 шеран май) — мажарийн футболист, тӀелатархо, тренер, 1924 шеран Олимпиадин декъахо.
Франкофони (кхоллам)

**Франкофо́ни** () — дуьненан мехкийн франкометтан цхьаьна гӀуллакхдаран дуьненайукъара кхоллам. Цхьаьнатуху дуьненан тайп-тайпана пачхьалкхийн я пачхьалкхийн дакъойн векал волу 58 декъахо, ткъа иштта 26 тергонча. Кхолламан юкъавахаран коьрта хьесап оцу я кхечу пачхьалкхан бахархошна французийн мотт хааран тӀегӀа ца лору (делахь а иза дика лору), ткъа лору Францица йолу иттаннаш шерашкахь а, бӀешерашкахь а хӀиттина оьздангаллин уьйранаш. Иштта, масала, Эрмалойчоь оцу кхолламан декъахо ю, ткъа Украина а, Балтикайист а ю Франкофонин декъахо. ХӀинцалерачу кепехь Франкофони ю 1970 шарахь дуьйна. Кхолламан девиз ю французийн сийлахь-баккхийчу наха аьлларг «Нийсалла, вовшен тӀедузар, дакъа кхачар» ().

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Официальная страница Франкофонии
* Ведомство межправительственные связей франкофонии
* Сообщество Франкофонов в Санкт-Петербурге 
* Флаги Новой Франции
* Новости Франкофонии 
* Qu’est-ce que la Francophonie? — сайт университета Улаваля (Канада) 
* Спиридонова С. «Диалог цивилизаций» — Крепнущий голос Франкофонии" 
* Déclaration de Ouagadougou (27 novembre 2004) 
* Déclaration de Beyrouth (18-20 octobre 2002) 
* Abdou Diouf «Le continent africain doit devenir une confédération» propos recueillis par Vincent Hugeux / L’Express du 16/01/2003
* Boutros Boutros-Ghali «La francophonie doit être un lien entre l’Europe et le monde arabe» propos recueillis par Pierre Ganz (RFI) et Alain Louyot / L’Express du 17/10/2002
*  Discours de M. Jacques CHIRAC Président de la République lors de la cérémonie d’ouverture du IXe sommet des chefs d’Etat et de gouvernement des pays ayant le Français en partage (Beyrouth) 
* Geopolitique de la Francophonie: Presses universitaires de France, Paris, 1997; sous la direction de Jacques Barrat
* Чернов И. В. Принятие международных политических решений в Совете Безопасности ООН (интерпретация позиции Франции по иракской проблеме) //«Россия в глобальном мире», социально-теоретический альманах № 4: СПБ, 2003

Категори:Францин истори
Категори:Канадин истори
Категори:Французийн мотт
Категори:Дуьненайукъара правительствон кхолламаш
Категори:1970 шарахь бехкина кхолламаш
Аомори (префектура)

— Японин Тохоку регионехь йолу префектура.
Административан центр - Аомори.

## Административан йекъайалар

Префектурехь ю 8 уезд, царна йукъахь ю 40 муниципалитет

## Географи

Префектура лаьтташ йу Хонсю гӀайренан тӀехь. Майда 9 606,26 км².

## Бахархой

2019 шарахь 1 475 635 бахархой бара. Луьсталла 1 км²-га  1 км²-га  154 стаг.

## Билгалдахарш

## Хьосташ
* Япония: Справочник / Составители: В. Н. Ерёмин, К. О. Саркисов, А. И. Сенаторов; Под общ. ред. Г. Ф. Кима, К. О. Саркисова, А. И. Сенаторова. — М.: Республика, 1992. — 544 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-250-01254-X

## Хьажоргаш
* Карта административного деления Японии.

*
Категори:Японин префектураш
Дус Сантус, Марку Аурелиу

**Ма́рку Ауре́лиу дус Са́нтус** (; 1974 7 октябрь, Сан-Паулу, Бразили), гӀолехь вевза **Марки́ньо** () цӀарца — бразилин футболист, мини-футболех ловзархо. Японин клубан «Нагоя Оушенс» а, мини-футболех ловзаран Бразилин гулйина командин тӀелатархо.

## Биографи
Маркиньос шен карьера йолийна бразилин клубашкахь. «Ульбрица» цхьаьна цуо баьккхина Континенташна йукъара кад, ткъа «Васко да Гамица», «Карлус-Барбозица» хилла мини-футболех ловзаран Бразилин чемпион. 2001 шарахь бразилхо дехьавелира испанин «Интер Мовистар» (тайп-тайпана шерашкахь цунах олура «Бумеранг Интервью» а, «Интервью Фадеса» а) йукъа, цуьнца тӀаьхьа пхоьазза йаьккхира испанин чемпионат, доьазза баьккхира къоман кад а, пхоьазза суперкад а, ткъа дуьненайукъарчу аренехь кхузза баьккхира Мини-футболех ловзаран УЕФА кад, доьазза Континенташна йукъара кад. 2011 шарахь Испанехь итт шо даьккхинчул тӀаьхьа бразилхо дехьаволу японин клубе «Нагоя Оушенс».

Мини-футболех ловзаран Бразилин гулйина командин йукъахь  Маркиньюх 2008 шеран дуьненан чемпион хилира. Бразилхо билгалвелира кхаа голаца, царна йукъахь йу финалехь Испанин гулйина командин дуьхьала гол, ткъа иштта оцу къовсамехь аьттонца туьйхира матчал тӀаьхьара пенальти.

## Кхиамаш
* Мини-футболех ловзаран дуьненан чемпион 2008
* Мини-футболех ловзаран УЕФА кад (3): 2003-04, 2005-06, 2008-09
* Континенташна йукъара кад баьккхинарш (5): 1999, 2005, 2006, 2007, 2008
* Мини-футболех ловзаран Бразилин чемпионат (2): 2000, 2001
* Мини-футболех ловзаран Бразилин кад 2000
* Мини-футболех ловзаран Испанин чемпионат (5): 2001-02, 2002-03, 2003-04, 2004-05, 2007-08
* Мини-футболех ловзаран Испанин кад (4): 2003-04, 2004-05, 2006-07, 2008-09
* Мини-футболех ловзаран Испанин Суперкад (5): 2002-03, 2003-04, 2005-06, 2007-08, 2008-09
* Мини-футболех ловзаран Кедаш баьхначеран кад 2008

## Хьажоргаш
* Профиль на официальном сайте «Интер Мовистара»
* Профиль на сайте федерации мини-футбола Сан-Паулу

Категори:Бразилин мини-футболех ловзархой
Категори:Футболех ловзаран кегийрхошна йукъара дуьненан чемпионаш
Категори:МФК «Каноас» ловзархой
Категори:МФК «Карлус-Барбоза» ловзархой
Категори:МФК «Васко да Гама» ловзархой
Категори:МФК «Интер Мовистар» ловзархой
Дионисио Алваро дос Сантос

**Дионисио Алваро дос Сантос** (), кхин а вевза **Дионисио дос Сантос** йа **Дионисио** цӀерашца (вина а, велла а терхьаш хууш дац) — бразилин футболист, левзина кевнахочун меттигехь.

## Биографи
Билггала хууш ду, Дионисио «Идепендьенте» а, Сан-Паулура «Ипиранга» йукъахь левзиний.

Иза кхин а хилла шеш тоьлла болчу 1919 шеран Къилба Америкин чемпионатехь Бразилин гулйина командин йукъахь. Турнирехь спортхо цхьанне а матчехь ца левзина, коьрта кевнахо хилла Маркос. Шен цхьаъ бен йоцу къоман командера матч иза левзина Уругвайн гулйина командин кевнахочун Чери Робертон сийнна Чери Робертон кедехь, иза веллера масех де хьалха, Къилба Америкин чемпионатехь. Бразилин гулйина команда арайелира Чери йукъахь левзина «Пеньяролан» футболкаш йоьхна, ткъа дуьхьала йара Аргентина — Уругвайн гулйина командин духар доьхна. Матч чекхйаьлира чот 3:3 йолуш.

Ловзархочун карьера чекхйаьлча Дионисиос, 1932 шерера 1937 шо кхаччалц, Сан-Паулун футболан федерацин рефери болх бина.

Кхин цунах хилар хууш дац.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Профиль на сайте sport.de
* Профиль на сайте worldfootball

Категори:Бразилин футболисташ
Категори:Футболех ловзаран Бразилин гулйина командин ловзархой
Категори:Футболех ловзарех Къилба америкин чемпионаш
435 шо

## Хиламаш
* Консулаш император Феодосий II (XV-зза) а, император Валентиниан III (IV-зза) а.
* Алжазаира а, Къилба Марокко а вандалаша схьаяьккхина.
* Жужани а, Тоба-Вэй а урхалчаша захало дар.
* Велла Мэн Сунь, когаметта висина Мугань.

## Белла
* Иоанн Кассиан
* Акакий Мелитинан

## Хьажа кхин а
БӀовлой

**БӀовлой**, **БӀавлой** — тукхумашна йукъа ца догӀу нохчийн тайпа. Яьхна ДНК тесташа гайтина тайпанан векалш J1 гаплотобанера хилар.

БӀовлой хьалха бехаш хилла БӀавлойн эркан гонахьа. Ахьмад Сулейманова бӀовлойша шаш тайпа лору аьлла хаам бо.

## Билгалдахарш

## Литература
* 

Категори:Нохчийн тайпанаш
Каселья, Педро

**Касе́лья Пе́дро** (; 1898 шеран 31 октябрь — 1971 шеран 18 июнь) — уругвайн футболист, кевнахо. 1924 шеран Олимпийн чемпион, резерван ловзархо. Къилба Америкин шозза чемпион.

## Биографи
Каселья Педро жима волуш левзина Монтевидеора «Бельграно» командехь, 1918 шарахь цуьнца кхаьчна Уругвайн Примере. 1921 шарахь Каселья дуьххьара кхайкхира Уругвайн гулйина команде, дебют хилира шен командин хьалхарчу матчехь Парагвайн гулйина командин дуьхьала. Фиголи Эрнестос оцу ловзаре арахийцира экспериментан хӀоттам, тӀаккха къилбаамерикин хьалхейаккхаран керлачу командо иэшийра уггаре ондачарех континентан гулйина команда, сенсацица 2:1 чот йолуш. Фиголис Бразилица ловзуш кхо ловзархо хийцира. Каселья меттана йукъавелира Белоутас Мануэль. Оцу хийцамаша гӀо дира Бразили 2:1 йолуш иэшо, амма Аргентиница ловзуш «Селесте» йуха а ийшира, чемпионат чекхйаьккхира кхоалгӀачу меттигехь йалханнах ши очко йаьккхина.

1923 шарахь Каселья къоман командин коьрта кевнахо вара. Уругвайхоша толам баьккхира массаьргара а цӀахь йолчу чемпионатехь йерриг чот 6:1 йолуш, ткъа Касельяс цхьа буьрка бен чу ца тохийтира Бразилегара (2:1).

1924 шеран Олимпийн ловзаршка Каселья вахара резерван кевнахо волуш. Кевнашкара йерриг матчаш Парижехь дӀайаьхьира Масали Андреса, цул хьалха иза Касельин дублер вара. Оцу хенахь Каселья ловзуш вара «Универсаль» клубехь, цунна йукъара дехьавелира «Белья Виста» йукъа Уругвай цӀа вирзича.

Резерван кевнахочун толаман хьал масех бутт баьлча а хӀоьттира — Касельяс йаьккхира шен шолгӀа а Къилба Америкин чемпионат, амма хӀинца оццу Монтевидеохь иза ца левзира цхьан а матчехь, Уругвайн гулйина командин резервехь лаьттира.

Йерриг Уругвайн гулйина командин йукъахь Каселья Педро левзира 7 матчехь, 9 гол чу а тохийтира.

1927 шарахь, «Рампла Хуниорс» шен исторехь дуьххьара а, тӀаьххьара а Уругвайн чемпион хуьлуш, Каселья оцу командехь вацара. Цуьнан кхин дӀа йолу биографех хӀумма а дац.

## Титулаш
* Футболех ловзаран Олимпийн чемпион: 1924
* Футболех ловзаран Къилба Америкин чемпион (2): 1923, 1924

## Литература
* 

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
* Рекордсмены сборной Уругвая по числу проведённых матчей и забитых голов

Категори:Футболан кевнахой
Категори:Уругвайн футболисташ
Категори:Футболех ловзаран Уругвайн гулйина командин ловзархой
Категори:Футболех ловзаран Олимпийн чемпионаш
Категори:Уругвайн Олимпийн чемпионаш
Категори:1924 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Категори:Футболисташ 1924 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Категори:Футболех ловзарех Къилба америкин чемпионаш
Категори:ФК «Бельграно» Монтевидео ловзархой
Категори:ФК «Белья Виста» ловзархой
Категори:ФК «Насьональ» ловзархой
Категори:ФК «Универсаль» Монтевидео ловзархой
Бори (Харагаулин муниципалитет)

**Бори** () — Гуьржийчоьнан Имеретин Харагаулин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 283 стаг (2014 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Харагаулин муниципалитетан нах беха меттигаш
Евровизион-2018

**Эшаран къовсам «Евровизион-2018»** (, , ) — дуьххьара Португалин коьрта шахьрахь Лиссабон гӀалахь чекхбаьлла 63гӀа эшаран къовсам «Евровизион». Иза Португалехь хилира Киевхь, Украинехь хиллачу хьалхарчу шеран къовсамехь Собрал Салвадоран «Amar pelos dois» эшарца баьккхина толам бахьнехь. Къовсаман хьалхара а, шолгӀа а ахфиналаш хилира 8 а, 10 а майхь, финал — 2018 шеран 12 майхь. Туьйлира Исраилан векал Барзилай Нета «Toy» эшарца.

## ДӀаяхьаран меттиг

«Евровизион-2017» эшарца «Amar pelos dois» Собрал Салвадора баьккхина толам бахьнехь, конкурс тӀеийцира толамхочун мехко — Португалис. Къовсам дӀабаьхьира «Португалин радиос а, телевизиона а» (RTP). «Евровизион» къовсаман кхочушдаран супервайзеро Санн Юн Улас толамхочун пресс-конференцехь португалин гайтархочуьнга элира кандидаташ харжаран процесс дӀахьо, хьалха ма-баххьара. 2017 шеран 15 майхь RTP тӀечӀагӀдира, къовсам дӀабахьаран меттиг хир ю Лиссабон, амма чеккхенца сацам тӀаьхьа бийр бу.

### Оьздангалла долаяккхарна бехкеяр
Толамхо Нета «Toy» йиш лекхна яьлча емалчааша бехке йира иза японин оьздангаллин элементаш долаяхарна. Бехкеллаш кхайкхийра социалан машанашкахь, цуьнан гайтам «сийсаза беш» бу аьлла кхайкхийра. Эшар локхуш цуо лелийра кимоно а, кур а, ткъа кхин а цуьнан гайтамехь лелийра Манэки-нэко.

## Хьажа кхин а
* Берийн Евровизион — 2018
* Евровизион Ази 2018
* Къона музыкантийн къовсам «Евровизион-2018»
* Тюрквизион-2018

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* 


Категори:2018 шеран май
Категори:2018 шо Португалехь
Категори:Лиссабонан оьздангалла
Категори:Лиссабонан истори
Административан-мехкан декъар

**Администрати́ван-ме́хкан де́къар (администрати́ван-ме́хкан хӀо́ттам)** — унитаран пачхьалкхан мохк дакъошка бекъар (административан-мехкан дакъош), цуьнца хӀоттайо меттигера Ӏедалан меженийн система. Йоькъу Ӏаламан, политикин, экономикин, этносан, къоман, кхин а факторшца. Административан-мехкан декъар (хӀоттам) хуьлу кхин а федеративан пачхьалкхийн субъекташкахь, хӀунда аьлча, дукха хьолехь, уьш хуьлу унитаран кхолламаш. Унитаран пачхьалкхех къаьсташ федерацийн мехкан хӀоттам федеративан хӀоттаман амалехь бу.

Федерацин субъектийн, дукхаха дерг, хуьлу унитаран административан-мехкан хӀоттам, амма хила таро ю федерацеш а (масала, РСФСР). Кхин тӀе, федерацин субъекташ йекъало дакъош, ду, дукха хьолехь, шайн меттигера урхаллин субъекташ, ткъа церан бакъонаш ларйо башхачу законашца.

Административан-мехкан дакъошна а, пачхьалкхан а йукъара кӀезиг чолхалла долу юкъаметтигийн кепаш бахьнехь, тӀаьхьарчуьн, дукха хьолахь,  таро хуьлу меттигерачу тӀегӀанехь хала боцучу сацамийн процедурашца шен административан-мехкан хӀоттам хийца. Пачхьалкхаш юхуш я кхечу пачхьалкхан йукъара мехках керла пачхьалкхаш кхуллуш, чоьхьара административан дозанаш хийца тарло пачьалкхан дозанашца (масала, ССРС), цуо кхуллу шортта пачхьалкхашна йукъара мехкаш къийсар.

## Цхьацца мехкийн административан-мехкан декъаран башхаллаш
Административан-мехкан декъар доцу пачхьалкхаш а ю. Масала, Олалла Монако, тӀаккха а административан агӀора иза декъало 3 коммунин: Ла-Кондамин, Монако, Монте-Карло.

Федералан законаша Россин Федерацин субъектийн административан-мехкан хӀоттаман гӀуллакх дӀаделла Россин Федерацин субъектийн векалийн (законашкхолларан) меженийн компетенце (1999 шеран 6 октябран № 184-ФЗ «Россин Федерацин субъектийн законашкхолларан (векалийн) меженаш яран йукъара хьесапех» цӀе йолчу Федералан законан (2009 шеран 9 февралан редакци) 5 яззаман 2 пунктан бухара «л» пункт ; 2003 шеран 10 июлан № 289-О йолу Россин Федерацин Конституцин Суьдан сацам). Цу тӀе Россин Федерацин субъектийн административан-мехкан хӀоттам билгала боккхуш лара деза 2003 шеран 6 октябран № 131-ФЗ йолу «Россин Федерацин меттигера шайн урхалла кхолларан йукъара хьесапех лаьцна» цӀе йолчу Федералан законан низам. № 131 йолу Федералан закон тӀеэцале регионийн Ӏедалийн яра шен административан-мехкан хӀоттаман система а, меттигера шен урхалла кхуллуш, дукха шуьйра бакъонаш.

## Хьажа кхин
* Мехкан хӀоттам
* Федеративан хӀоттам
* Унитаран пачхьалкх
* Меттигера шен урхалла
* Йукъараллин мехкан кхоллам
* Нах беха меттиг
* Административан дакъойн таблица мехкашкахула


Категори:Пачхьалкхан а, бакъонан а теори
Категори:Конституцин бакъо
Чартали (лам)

Чартали () - Гуьржийчоьнан Мцхета-Мтианети регионера лам, лаьтташ бу Душети а, Ахалгори а муниципалитетийн дозана тӀехь, Алеви дукъан юкъахь, Ксани эркан - Алеури цӀе йолучу аьрру гена а, Арагви цӀе йолучу гена аьтту а  хидоькъе тӀехь - Чартлистскалин лакхахьо. ХӀордан сизал локхалла 2284 м. 

## Билгалдахарш

Категори:Гуьржийчоьнан лаьмнаш
Феррейра, Жозе Марсело

**Ферейра, Жозе Марсело** (, дика вевза **Зе Мария** цӀарца; вина 1973 шарахь 25 июлехь, Оэйрасехь, Бразили) — бразилин футболист, аьтту турсло. Атлантехь хиллачу 1996 шеран Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхо Бразилин гулйина командин йукъахь. Коьрта командин йукъахь левзина 25 матчехь.

## Клубан карьера
Зе Марияс шен говзаллин карьера йолийна бразилин «Португеза Деспортос» клубехь, цунна йукъахь левзина деа шарахь, царех шиъ кхечу клубашкахь арендехь. 1996 шарахь иза кхетта «Фламенгох», цунна йукъахь левзира эха шарахь, иза ийцира «Пармас». «Пармехь» Зе Мария левзира шина шарахь, цул тӀаьхьа дехьавелира «Перудже». Керлачу клубехь гӀуллакхаш йуьхьанца дуьйна ца нисделира Зе Мариян, стартан хӀоттам йукъа ца нислуш дукха Ӏийра иза, масийттаза аренде велира бразилин клубашка, амма тӀаьххьара туьйлира аьтту агӀора дуьхьалонера къовсам, цунах хилира командин хийца йиш йоцу ловзархо. «Перуджица» цхьаьна Зе Мария левзира Интертотон Кедехь а, УЕФАн Кедехь а. 2004 шарахь «Перуджа» арайелира А серера, Зе Мариян лиира клуб хийца. 2004 шеран аьхка хенара волу турслоца барт бира миланан «Интернационалес», цигахь шина шарахь бразилхо 29 матч бен ца левзира. 2006 шарахь Зе Мария испанин «Левантех» кхийтира, царна йукъахь кхин а ловзуш вара Харт Иан, Н’Диайе Сильвен, Манчев Владимир, Робер Лоран. Амма Испанехь карьера дӀа ца йахара Зе Мариян, шо даьлча иза коммандера дӀавахара. 2008 шарахь бразилхо балха хӀотта гӀиртира ингалсан «Куинз Парк Рейнджерс» а, «Шеффилд Юнайтед» командашка. 2008 шеран январехь иза йухавирзира шен дуьххьарлерачу «Португезан» йукъа, цунна йукъахь левзира эха шарахь. Августехь Зе Марияс, массо цецвоккхуш, тӀеийцира марзахойн «Читта ди Кастелло» командо кховдийна барт, цигахь левзира кхин а цхьаьна шарахь. 2009 шарахь дӀаоьхкира шен бутсаш хьостам тӀе. Веха Италехь.

## Хьажоргаш
* 
* 
* CBF data 
* 
* 

Категори:Бразилин футболисташ
Категори:Футболех ловзаран Бразилин гулйина командин ловзархой
Категори:ФК «Португеза Деспортос» ловзархой
Категори:ФК «Сержипи» ловзархой
Категори:ФК «Понте-Прета» ловзархой
Категори:ФК «Фламенго» ловзархой
Категори:ФК «Парма» ловзархой
Категори:ФК «Перуджа» ловзархой
Категори:ФК «Интернационале» ловзархой
Категори:ФК «Леванте» ловзархой
Категори:Бразилин футболан тренераш
Категори:ФК «Катандзаро» тренераш
Категори:ФК «Чахлэул» тренераш
Категори:ФК «Гор Махиа» тренераш
Категори:ФК «Тирана» тренераш
Категори:1996 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой
Категори:Футболисташ 1996 шеран аьхкенан Олимпий ловзаршкахь
Гендаргнойн лам

**Гендаргнойн лам** — Нажи-Йуьртан кӀоштахь болу Гендаргной тайпана лам.

## Билгалдахарш

Категори: Нохчийчоь
Фогтс, Берти

**Ханс-Ху́берт Фогтс** (; 1946 шеран 30 декабрь, Бюттген, Къилбаседа Рейн-Вестфалия), гӀоле вевза **Бе́рти Фогтс** ( цӀарца) — немцойн футболист а, футболан тренер а. Левзина ФРГ гулйина командехь. Дуьненан чемпион (1974). Европин чемпион ловзархо волуш (1972) а, тренер волуш (1996) а.

## Билгалдахарш

Категори:Германин футболисташ
Категори:Германин шеран футболисташ
Категори:Цхьаьна клубан футболисташ
Категори:ФК «Боруссия» Мёнхенгладбах ловзархой
Категори:Футболех ловзаран Германин гулйина командин ловзархой
Категори:Футболех ловзаран дуьненан чемпионаш
Категори:Футболех ловзаран Европин чемпионаш
Категори:Германин футболан тренераш
Категори:Футболех ловзаран Германин гулйина командин тренераш
Категори:ФК «Байер 04» тренераш
Категори:Футболех ловзаран Нигерин гулйина командин тренераш
Категори:Футболех ловзаран Кувайтан гулйина командин тренераш
Категори:Футболех ловзаран Азербайджанан гулйина командин тренераш
Категори:Бинарш Къилбаседа Рейне-Вестфалехь
Категори: Футболех ловзаран Европин чемпионатийн тренераш-толамхой
Родригес, Сесар

**Се́сар Родри́гес А́льварес** (; 1920 шеран 6 июль Леон — 1995 шеран 1 март, Барселона) — испанин футболист а, тренер а.

Категори:ФК «Реал Сарагоса» тренераш
Категори:ФК «Барселона» тренераш
Категори:ФК «Мальорка» тренераш
Категори:ФК «Сельта» тренераш
Категори:ФК «Реал Бетис» тренераш
Категори:ФК «Эркулес» Аликанте тренераш
Категори:ФК «Сант-Андреу» тренераш
Категори:Пичичи хӀонс йаьккхинарш
Патара-Губи

**Патара-Губи** () — Гуьржийчоьнан Имеретин Хонин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 165 стаг (2014 шо).

## Билгалдахарш

Категори:Хонин муниципалитетан нах беха меттигаш