open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng

**Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng** (閩東語南片) iâ hô̤ lā̤ **Âu-guăng-piéng** (侯官片), sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì siŏh ciáh huŏng-ngiòng piéng-kṳ̆. Ciā piéng-kṳ̆ gì huŏng-ngiòng ciō-iéu diêu diŏh Mìng dṳ̆ng sĕk ék, iâ cêu sê Mìng-gĕ̤ng dṳ̆ng-hâ-iù gáu ĭk-hāi-kāu gì dê-kṳ̆: bău-guák Hók-ciŭ chê-kṳ̆, Bìng-nàng, Kŭ-chèng, Lò̤-nguòng, Lièng-gŏng, Mìng-chiăng, Mìng-âu, Diòng-lŏ̤h, Īng-tái, Hók-chiăng, Bìng-tàng. 

Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng gì dâi-biēu huŏng-ngiòng sê Hók-ciŭ-uâ. Ngièng-gák lì gōng, Hók-ciŭ-uâ nâ cī Hók-ciŭ chê-kṳ̆ sāi gì hī ciáh huŏng-ngiòng. Bók-guó, guōng-ngiê siông gì Hók-ciŭ-uâ iā â̤ dé̤ṳng cī gó̤-lòng ciáh Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng gì huŏng-ngiòng.

Nìng-dáik-uâ nguòng-lài sê sṳ̆k Báe̤k-piéng gì, gĭng-dáng ī-gĭng gāi siàng sṳ̆k Nàng-piéng lāu.
## Huŏng-ngiòng
*Hók-ciŭ-uâ
*Mìng-âu-uâ
*Mìng-chiăng-uâ
*Kŭ-chèng-uâ
*Iù-kă̤-uâ
*Dái-hùng-săng-uâ
*Īng-tái-uâ
*Diòng-lŏ̤h-uâ
*Bìng-nàng-uâ
*Lò̤-nguòng-uâ
*Lièng-gŏng-uâ
*Nìng-dáik-uâ
*Hók-chiăng-uâ
*Bìng-tàng-uâ
*Mā-cū-uâ

分類:Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Báe̤k-piéng

**Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Báe̤k-piéng** (閩東語北片), iâ hô̤ lā̤ **Hók-nìng-piéng** (福寧片), sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì siŏh ciáh huŏng-ngiòng piéng-kṳ̆. Sāi ciā piéng-kṳ̆ gì huŏng-ngiòng gì nè̤ng ciō-iéu diêu diŏh gô-dā̤ gì Hók-nìng-hū hŭ-uái, iâ cêu sê ăk gĭng-dáng Hók-gióng dĕ̤ng-báe̤k buô gì Nìng-dáik dṳ̀ kó̤ chê-kṳ̆, Kŭ-chèng gâe̤ng Bìng-nàng cĭ ngôi gì dê-huŏng, bău-guák Hók-ăng, Hà-puō, Ciá-ìng, Hók-tīng, Sêu-nìng gâe̤ng Ciŭ-nìng. Chŭi-iòng-gōng diŏh lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng Hà-puō ciáh sê Hók-nìng-hū gì hèng-céng dṳ̆ng-sĭng, dáng-sê ôi-dé ô nék-giāng piék; gău-tŭng huŏng-biêng gì Hók-ăng sê gĭng-cá̤ gâe̤ng ùng-huá gì dŭng-sĭng, īng-hiōng-lĭk có̤i duâi. Gó-chṳ̄ gĭng-dáng nè̤ng ciŏng Hók-ăng-uâ dóng Báe̤k-piéng gì dâi-biēu huŏng-ngiòng.

Báe̤k-piéng bō̤-làu iā sâ̤ gô-dā̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì ĭng, gâe̤ng Nàng-piéng gău-liù ô káung-nàng. Nìng-dáik chê-kṳ̆ tūng-ê̤ṳng gì Nìng-dáik-uâ, nguòng-lài sê sṳ̆k Báe̤k-piéng gì, gĭng-dáng ī-gĭng gāi siàng sṳ̆k Nàng-piéng lāu.
## Huŏng-ngiòng
*Hók-ăng-uâ
*Hà-puō-uâ
*Ciá-ìng-uâ
*Hók-tīng-uâ
*Sêu-nìng-uâ
*Ciŭ-nìng-uâ

分類:Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
Hà-puō-uâ

**Hà-puō-uâ** (霞浦話) sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng, sṳ̆k Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Báe̤k-piéng. Sāi ciā uâ gì nè̤ng ciō-iéu diêu diŏh Nìng-dáik-chê gì Hà-puō.

分類:Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
分類:Nìng-dáik
Hók-chiăng-uâ

**Hók-chiăng-uâ** (福清話) sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng, sṳ̆k Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng. Sāi gì nè̤ng ciō-iéu diêu diŏh Hók-ciŭ gì Hók-chiăng-chê.

Hók-chiăng-uâ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ ô bī-gáu mìng-hiēng gì chă-biék, bók-guó sāi lâng cṳ̄ng huŏng-ngiòng gì nè̤ng bī-gáu ṳ̀ng-ê hô-siŏng tiăng huôi-é.

Bìng-tàng nè̤ng gōng gì Bìng-tàng-uâ gâe̤ng Hók-chiăng-uâ chă-mâ̤-kó̤-huông. Lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng Bìng-tàng sê sṳ̆k Hók-chiăng guāng gì, gó-chṳ̄ ô gì nè̤ng ciŏng Bìng-tàng-uâ gâe̤ng Hók-chiăng-uâ hông-siŏh-dŏi cà̤ hô̤ lā̤ „Hók-chiăng-uâ“. 

分類:Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
Dòng-gêng-lĕ̤k

**Dòng-gêng-lĕ̤k** (長頸鹿) iâ hô̤ lā̤ **dò̤-báu** (駝豹) hĕ̤k-ciā **gì-lìng-lĕ̤k** (麒麟鹿), sê siŏh cṳ̄ng Hĭ-ciŭ gì dông-ŭk. Ciā dông-ŭk iâ sê gĭng-dáng sié-gái gà̤-dēng có̤i gèng gì dông-ŭk.

Mìng-dièu gì sèng-âu, Dâng Huò lŏ̤h Să̤-iòng, ciŏng Hĭ-ciŭ gì dòng-gêng-lĕ̤k dái diōng Dṳ̆ng-guók. Ciā dông-ŭk iā chiông Dṳ̆ng-guók sìng-uâ diē-sié gì gì-lìng, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „gì-lìng-lĕ̤k“.

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Duâi-sĭng-sĭng

**Duâi-sĭng-sĭng** (大猩猩) sê siŏh cṳ̄ng siăh nèng gì lìng-diōng-mŭk dông-ŭk, gâe̤ng ìng-lôi gì chĭng-nguòng-séng bī-gáu duâi.

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Băng-mā

**Băng-mā** (斑馬) sê siŏh cṳ̄ng Hĭ-ciŭ gì buô-ṳ̄-dông-ŭk.

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Dài-uăng Mìng-nàng-ngṳ̄ Lò̤-mā-cê Pĭng-ĭng Huŏng-áng

**Dài-uăng Dài-ngṳ̄ Lò̤-mā-cê Pĭng-ĭng Huŏng-áng** (臺灣台語羅馬字拼音方案), gāng-chĭng **Dài Lò̤** (臺羅) hĕ̤k-ciā **Dài-lò̤ Pĭng-ĭng** (臺羅拼音), sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) cié-dêng gì siŏh cṳ̄ng Mìng-nàng-ngṳ̄ Dài-uăng-uâ pĭng-siā ciáng-cê-huák, diŏh 2006 nièng ciáng-sék gŭng-buó. Ciā huŏng-áng sê chăng-kō̤ Băh-uâ-cê cié-dêng gì.

## Gái káng
*Băh-uâ-cê
*Mìng-nàng Pĭng-ĭng

分類:Mìng-nàng-ngṳ̄
Iā-dièng Gă-ngiêng

**Iā-dièng Gă-ngiêng** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: , 1957 n. 5 ng. 20 h. - ) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2011 nièng 9 nguŏk 2 hô̤ gáu 2012 nièng 12 nguŏk 26 hô̤ cĭ găng sê Nĭk-buōng gì siū-sióng.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Guāng Dĭk-ìng

**Găng Dĭk-ìng** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: , 1946 n. 10 ng. 10 h. - ) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2010 nièng 6 nguŏk 8 hô̤ gáu 2011 nièng 9 nguŏk 2 hô̤ cĭ găng sê Nĭk-buōng gì siū-sióng.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Giŭ-săng Iù-gī-hŭ

**Giŭ-săng Iù-gī-hŭ** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: , 1947 n. 2 ng. 11 h. - ) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2009 nièng 9 nguŏk 16 hô̤ gáu 2010 nièng 6 nguŏk 8 hô̤ cĭ găng sê Nĭk-buōng gì siū-sióng.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Mà-sĕng Tái-lòng

**Mà-sĕng Tái-lòng** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: , 1940 n. 9 ng. 20 h. - ) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2008 nièng 9 nguŏk 24 hô̤ gáu 2009 nièng 9 nguŏk 16 hô̤ cĭ găng sê Nĭk-buōng gì siū-sióng.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Hók-dièng Kŏng-hŭ

**Hók-dièng Kŏng-hŭ** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: , 1936 n. 7 ng. 16 h. - ) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2007 nièng 9 nguŏk 26 hô̤ gáu 2008 nièng 9 nguŏk 24 hô̤ cĭ găng sê Nĭk-buōng gì siū-sióng.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Norodom Sihanouk

**Norodom Sihanouk** (, ) sê siŏh ciáh Kampuchea gì céng-dê-gă. Ĭ diŏh 1993 nièng gáu 2004 nièng sê Kampuchea gì guók-uòng. Ĭ gâe̤ng Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì guăng-hiê mâ̤ ngài.

分類:Kampuchea ìng-ŭk
Ĭ-dìng Báuk-ùng

sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh céng-dê ìng-ŭk. Ĭ sê Nĭk-buōng tàu ciáh gì siū-sióng, dó̤i Nĭk-buōng chĭng-liŏh Dièu-siēng góng-hióng iā duâi, gó-chṳ̄ Hàng-guók nè̤ng dŭ céng kó̤ nô ĭ. 1909 nièng, ké̤ṳk Hàng-guók nè̤ng diŏh Muāng-chĭng gì Hăk-ī-bĭng áng-sák.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Siēu-ciòng Sùng-ék-lòng

**Siēu-ciòng Sùng-ék-lòng** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: , 1942 n. 1 ng. 8 h. - ) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2001 nièng 4 nguŏk 26 hô̤ gáu 2006 nièng 9 nguŏk 26 hô̤ cĭ găng sê Nĭk-buōng gì siū-sióng.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Thaksin Shinawatra

**Thaksin Shinawatra** (Tái-ngṳ̄: , 1949 n. 7 ng. 26 h. - ) sê Tái-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2001 nièng 2 nguŏk 9 hô̤ gáu 2006 nièng 9 nguŏk 19 hô̤ sê Tái-guók gì siū-sióng.

Ĭ gì cū-cŭng sê Dṳ̆ng-guók Káh-gă-nè̤ng, Dṳ̆ng-ùng miàng-cê hô̤ lā̤ **Kiŭ Dăk-sĭng** (丘達新).

分類:Tái-guók ìng-ŭk
Yingluck Shinawatra

**Yingluck Shinawatra** (Tái-ngṳ̄: , 1967 n. 6 ng. 21 h. - ) sê Tái-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2011 nièng 8 nguŏk 5 hô̤ gáu 2014 nièng 5 nguŏk 7 hô̤ sê Tái-guók gì siū-sióng.

Ĭ gì cū-cŭng sê Dṳ̆ng-guók Káh-gă-nè̤ng, Dṳ̆ng-ùng miàng-cê hô̤ lā̤ **Kiŭ Ĭng-lŏk** (丘英樂).

分類:Tái-guók ìng-ŭk
Siū-dŭ

**Siū-dŭ** sê cī siŏh ciáh guók-gă gì hèng-céng dṳ̆ng-sĭng, hĕ̤k-ciā gōng sê dṳ̆ng-iŏng céng-hū găk gì hī ciáh siàng-chê.

*
分類:Céng-dê
Hiēng-huák

**Hiēng-huák** (憲法) sê siŏh ciáh guók-gă hĕ̤k-ciā dê-kṳ̆ có̤i gĭ-buōng gì huák-lŭk.

分類:Huák-lŭk
Làu Cĕng-éng

**Làu Cĕng-éng** (劉增應, 1958 n. 8 ng. 24 h. - ) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ sê Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng dōng-nguòng, diŏh 2014 nièng 12 nguŏk 25 hô̤ dŏng-sōng Lièng-gŏng-gâing (Mā-cū) gì gâing-diōng.

分類:Dài-uăng ìng-ŭk
分類:Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng dōng-nguòng 
分類:Lièng-gŏng-gâing Gâing-diōng (Dṳ̆ng-huà Mìng-guók) 
分類:Sáng Làu
Dìng Siók-sĕng

**Dìng Siók-sĕng** (陳雪生, 1952 n. 1 ng. 1 h. - ) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2001 nièng 12 nguŏk 20 hô̤ gáu 2009 nièng 12 nguŏk 20 hô̤ sê Lièng-gŏng-gâing (Mā-cū) gì gâing-diōng.

分類:Dài-uăng ìng-ŭk
分類:Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng dōng-nguòng 
分類:Lièng-gŏng-gâing Gâing-diōng (Dṳ̆ng-huà Mìng-guók) 
Siok
Ò̤-mā

**Ò̤-mā** (河馬) sê siŏh cṳ̄ng iĕk-dái gì buô-ṳ̄ dông-ŭk.

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Ṳ̄-dêu

**Ṳ̄-dêu** (宇宙) sê iù kŭng-găng, sì-găng, ŭk-cék gâe̤ng nèng-liông hăk-siŏh-dŏi gáiu siàng gì tūng-ék-tā̤.

分類:Ŭk-lī
分類:Tiĕng-ùng
分類:Ṳ̄-dêu
Biék

**Biék** (鼈, 鱉) sê siŏh cṳ̄ng bà-hèng dŏng-ŭk, piăng gà̤-dēng ô ngâing gì káe̤k-káe̤k.

分類:Bà-hèng dông-ŭk
Muàng-ngṳ̀

**Muàng-ngṳ̀** (鰻魚), bô gāng-chĭng **muàng**, sê siŏh cṳ̄ng ngṳ̀.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Ngṳ̀
Cék-ngṳ̀

**Cék-ngṳ̀** (鯽魚) sê siŏh cṳ̄ng ngṳ̀. Ciŏng-muòng dò̤ lì káng gì gĭng-ngṳ̀ (金魚) gì-sĭk iâ sê cék-ngṳ̀ gì siŏh cṳ̄ng, bók-guó diŏh Hók-ciŭ-uâ diē-sié, Cék-ngṳ̀ ék-buăng nâ cī â̤ dò̤ lì siăh gì hī siŏh cṳ̄ng. 

分類:Ngṳ̀
Pèng

**Pèng** (硼) iâ hô̤ lā̤ **iù-chék** (油漆) hĕ̤k-ciā **dù-lâiu** (塗料), sê siŏh cṳ̄ng ôi-lāu bō̤-hô hĕ̤k-ciā mī-huá nó̤h diŏh hiā nó̤h biēu-méng dù gì siŏh cṳ̄ng cài-lâiu.

Diŏh Hók-ciŭ-uâ diē-sié, „pèng“ ciā sṳ̀ sê iù Ĭng-ngṳ̄ „paint“ ĭng-ĭk guó lì gì.

分類:Cài-lâiu
Kìng-giāng

**Kìng-giāng** (鉗囝) sê siŏh cṳ̄ng dò̤ lì ā nó̤h sāi gì gă-sĭ-huă.

分類:Gă-sĭ-huă
Lùng-lùng

**Lùng-lùng** (輪輪) sê siŏh cṳ̄ng ièng-ièng-sék â̤ chiŏ-chiŏ gì nó̤h. Lùng-lùng sê nè̤ng có̤i dâe̤ng-iéu gì huák-mìng cĭ ék.
## Chăng-kō̤ ùng-hióng

分類:Gă-sĭ-huă
Gié-tiàng-chiă

**Gié-tiàng-chiă** (計程車) iâ hô̤ lā̤ **chók-cŭ-chiă** (出租車), **dék-sê̤ṳ** (的士), sê siŏh cṳ̄ng áng giàng gì diô huông gâe̤ng gê̤ṳng siŭ-hié gì chiă, ék-buăng sê ké-chiă.

Hī siŏh-cṳ̄ng nâung-nâung gì, nâ ô săng-ciáh ôi-ôi gì dék-sê̤ṳ, iâ hô̤ lā̤ gă-săk-giāng (虼𧑎囝) .
## Chăng-kō̤ ùng-hióng

分類:chiă
分類:gău-tŭng gĕ̤ng-gê̤ṳ
Ĕu Hò̤

**Ĕu Hò̤** (歐豪, 1992 n. 10 ng. 13 h. - ), Bìng-tàng nè̤ng, sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh gŏ̤-chiū.

E
E
E
Chiĕng-lī-giáng

**Chiĕng-lī-giáng** (千里鏡) iâ hô̤ lā̤ **uông-uōng-giáng** (望遠鏡), sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng dò̤ lì káng huông gì nó̤h gì giáng.

分類:Ŭk-lī
Hà-mà-chāu

**Hà-mà-chāu** (蝦蟆草) iâ hô̤ lā̤ **chiă-cièng-chāu** (車前草), **chiă-cièng** (莗前) hĕ̤k-ciā **chiă-cièng-cī** (莗前子), sê siŏh cṳ̄ng chāu, â̤ dóng dṳ̆ng-iŏ̤h siăh.

分類:Sĭk-ŭk
分類:Dṳ̆ng-iŏ̤h
Sṳ̀ng-chéu (Sṳ̀ng-báh)

**Sṳ̀ng-chéu** (松樹) iâ hô̤ lā̤ **săng-chéu** (杉樹), sê siŏh cṳ̄ng chéu.

分類:Chéu
分類:Sĭk-ŭk
Dăng-hù

**Dăng-hù** (珊瑚), iâ hô̤ lā̤ **săng-hù**, sê siŏh cṳ̄ng hāi-iòng dông-ŭk.

分類:Dông-ŭk
Mì-sĕng-só

**Mì-sĕng-só** (維生素), hĕ̤k-ciā ĭng-ĭk siàng **Mì-tă-mêng** (維他命), sê siŏh lôi iū-gĭ huá-hăk-ŭk gì tūng-chĭng.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Huá-hŏk
Iù-cák-guōi

**Iù-cák-guōi** (油炸粿) iâ hô̤ lā̤ **iák-guōi**, sê siŏh cṳ̄ng siēu-siăh, ék-buăng dò̤ lì puói cā.

分類:Īng-sĭk
Cé̤ṳk

**Cé̤ṳk** (粥) sê siŏh cṳ̄ng kĕk dêu, siēu-mī hĕ̤k-ciā ngṳ̆k-mī cī siŏh lôi liòng-sĭk cṳ̄ gì nó̤h.

分類:Īng-sĭk
Uòng-dăi

**Uòng-dăi** (黃秮) iâ hô̤ lā̤ **cié** (穄), sê siŏh cṳ̄ng ék-nièng-sĕng chāu-buōng-sĭk-ŭk, guō-sĭk sê uòng-sáik gì, â̤ dé̤ṳng có̤ liòng-sĭk. Cṳ̄ sṳ̆k ī-hâiu â̤ có̤ nĭ-nĭ-sék, â̤ dé̤ṳng có̤ ciū.

分類:Īng-sĭk
分類:Sĭk-ŭk
Kēng-muōi-dăi

**Kēng-muōi-dăi** (犬尾秮) sê siŏh cṳ̄ng sĭk-ŭk. Guō-sĭk hô̤ lā̤ **siēu-mī** (小米), â̤ dóng liòng-sĭk siăh.

分類:Īng-sĭk
分類:Sĭk-ŭk
Mū-dăng

**Mēu-dăng** (牡丹), iâ hô̤ lā̤ **mū-dăng**, sê siŏh cṳ̄ng huă.

分類:Sĭk-ŭk
分類:Huă
Buò-gì

**Buò-gì** (蒲葵) sê siŏh cṳ̄ng sĭk-ŭk. Ĭ gì niŏh-niŏh â̤ có̤ buò-siéng, dāu-lĭk hĕ̤k-ciā sáu-chiū.

分類:Sĭk-ŭk
Buŏk-hāi

**Buŏk-hāi** (渤海) sê Dṳ̆ng-guók dĕ̤ng-buô gì siŏh piéng hāi, diŏh Săng-dĕ̤ng, Ò̤-báe̤k gâe̤ng Lièu-nìng cĭ găng.

分類:Hāi
Uòng-hāi

**Uòng-hāi** (黃海), Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gâe̤ng Dâi-hàng Mìng-guók gó̤ ĭ **Să̤-hāi** (西海), sê Dṳ̆ng-guók gâe̤ng Dièu-siēng cĭ găng gì siŏh ciáh hāi.

分類:Hāi
Báh-chói

**Báh-chói** (擘嘴) sê siŏh cṳ̄ng sĕng-lī huāng-éng, dông-ŭk iók gì sèng-âu â̤ báh-chói.

## Gōng-huák

Gōng cṳ̆-ngṳ̄ cêu sê **kiéng-sĭng** (欠伸).

分類:Sĕng-lī
Sáu

**Sáu** (嗽) sê siŏh cṳ̄ng hŭ-ngék-dô̤ gì dŏk-huák céng-cáung. Dông-ŭk sáu gì sèng-âu siăng-muòng sĕng guŏng lâi, hŭ-ngék-gĭ siŭ-sáuk, hié diē-sié gì ké-ák biéng gèng; dăng săng-mŭk-siŏh-sì siăng-muòng kŭi kī lì, hié diē-sié gì kŭng-ké póng chók lì. Ék-buăng sáu gì sèng-âu ô siăng-ĭng.

分類:Sĕng-lī
Hák-chê

**Hák-chê** (喝嚏, 䶎䶑 hĕ̤k-ciā 呵市) sê siŏh cṳ̄ng hŭ-ngék-dô̤ gì dŏk-huák céng-cáung. Pé siêu diŏh ché̤ṳ-gék ī-hâiu â̤ sŏng â̤ siông, ké duâi duâi ngék siŏh chói, dăng ciŏng ké iā ká̤ sók-dô téng pé gâe̤ng chói lā̤ dùng-sì bà̤ chók lì. 

分類:Sĕng-lī
Ā-dŏng

**Ā-dŏng** sê «Séng-gĭng» diē-sié gì siŏh ciáh ìng-ŭk, ĭ sê Ià-huò-huà Siông-dá̤ cháung-cáuk gì siŏh ciáh nàng-gái, iâ sê sié-gái gà̤-dēng tàu ciáh nè̤ng. Ĭ sê Hâ-uă gì dòng-buŏ.

分類:Gĭ-dók-gáu
分類:Iù-tái-gáu
分類:Ìng-ŭk
Hâ-uă

**Hâ-uă** sê «Séng-gĭng» diē-sié gì siŏh ciáh ìng-ŭk, ĭ sê Ià-huò-huà Siông-dá̤ kĕk Ā-dŏng gì lĕ̤k-dèu-gáuk có̤ cháung-cáuk gì siŏh ciáh nṳ̄-gái, iâ sê sié-gái gà̤-dēng gì tàu ciáh nṳ̄-gái. Ĭ sê Ā-dŏng gì lâu-mā.

分類:Gĭ-dók-gáu
分類:Iù-tái-gáu
分類:Ìng-ŭk
Mē̤ng-giāng

**Mē̤ng-giāng** (蠓囝), iâ hô̤ lā̤ **chăng-mē̤ng** (青蠓), sê dó̤i siŏh lôi tè̤ng-giāng gì tūng-chĭng.

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Chăng-màng-chṳ̄

**Chăng-màng-chṳ̄** (眚盲鼠, 青盲鼠), iâ hô̤ lā̤ **cièng-chṳ̄** (鼴鼠) hĕ̤k-ciā **chăng-cièng-chṳ̄** (眚錢鼠), sê lō̤-chṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng.

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Chèng-chṳ̄

**Chèng-chṳ̄** (塍鼠) iâ hô̤ lā̤ **hiè-chṳ̄**, sê siŏh cṳ̄ng lō̤-chṳ̄.

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
È̤ng-ĕ̤ng

**È̤ng-ĕ̤ng** (iâ â̤ siā „**ĕ̤ng-ĕ̤ng**“, sĭk-cié diŏh tĕ̤k „è̤ng-ngĕ̤ng“), iâ hô̤ lā̤ **ngù-gŭng** (蜈蚣), sê siŏh cṳ̄ng ciék-ciĕ dông-ŭk, ô iā sâ̤ kă, â̤ gâ nè̤ng.

## Sŭk-ngṳ̄
*Bĕk-è̤ng-ĕ̤ng-kă: é-sé̤ṳ gâe̤ng tiŭ-chiĕng siŏh iông.

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
閩語

**閩語**是對福建幾隻語言其統稱。

閩語包括下底幾種語言：

*閩東片
**侯官小片
**福寧小片
*閩南片
**泉漳小片
**潮汕小片
*莆仙片
*閩北片
*閩中片
*邵將片
*瓊文片
*雷州片

分類:語言
分類:福建
Niōng-bēng

**Niōng-bēng** (軟板) sê cī chió hĕ̤k-ciā gióng-dé̤ṳk-ŭk diêu-dīng gì biēu-méng.

分類:Gióng-dé̤ṳk-ŭk
Bóng-kăng-chió

**Bóng-kăng-chió** (糞坑厝) iâ hô̤ lā̤ **kăng-chió** (坑厝), **bóng-diè-tàu** (糞池頭), **sāi-kăng** (屎坑), **huŏi-làu** (灰樓), **ôi-sĕng-găng** (衛生間) hĕ̤k-ciā **cháik-sū** (廁所), sê siŏh ciáh ciŏng-muòng dò̤ lì lá sāi lá niêu gì dê-huŏng.

分類:Gióng-dé̤ṳk-ŭk
分類:Ôi-sĕng
Huōi-chiòng

**Huōi-chiòng** (火墻) iâ hô̤ lā̤ **huōi-chiòng-bău** (火墻包), sê siŏh cṳ̄ng Hók-ciŭ gâe̤ng Nìng-dáik dĕk-sáik gì gióng-dé̤ṳk giék-gáiu. Săng gì cêng chiông mā-ăng (馬鞍), gó-chṳ̄ bô hô̤ lā̤ **mā-ăng-chiòng**.

分類:Sĕk-ék ùng-huá
分類:Gióng-dé̤ṳk-ŭk
Iòng-iù-gàu

**Iòng-iù-gàu** (洋油猴) sê siŏh cṳ̄ng kĕk iòng-iù dēng gì dĕng.

分類:Ŭk-lī
分類:Huá-hŏk
Cê̤ṳ-lài-huōi

**Cê̤ṳ-lài-huōi** (自來火), gó-dā̤ iâ hô̤ lā̤ **iòng-huōi** (洋火), sê siŏh cṳ̄ng dò̤ lā̤ kī-huōi gì gă-sĭ. Cê̤ṳ-lài-huōi-tàu bău-hàng lṳ̆k-sŏng-gák (氯酸鉀) gâe̤ng liù-uòng (硫磺), gó-chṳ̄ găk uăh cê̤ṳ-lài-huōi gì sèng-âu, cê̤ṳ-lài-huōi-tàu puói-hăk gì-tă hàng lìng (磷) gì ŭk-cék (ék-buăng sê diŏh cê̤ṳ-lài-huōi gì ăk-ăk biĕu-méng) mò̤-chák sāng-sĕng iĕk, huōi cêu â̤ diŏh kī-lì.

分類:Ŭk-lī
分類:Huá-hŏk
Iòng-ciók

**Iòng-ciók** (洋燭) sê siŏh cṳ̄ng â̤ siēu gì dò̤ lì ciéu-mìng gì nó̤h.

分類:Ŭk-lī
分類:Huá-hŏk
Hŭng-tiŭ

**Hŭng-tiŭ** (風抽) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng dò̤ lì ké̤ṳk chiă hĕ̤k-ciā giù páh ké gì nó̤h.

分類:Ŭk-lī
Gê̤ṳ-gê̤ṳ

**Gê̤ṳ-gê̤ṳ** (具具, 據據) sê siŏh cṳ̄ng dó̤i-chiū kă ô mò̤-bâng gì nè̤ng giàng-diô gì siŏh cṳ̄ng gáung-gáung.

分類:Ŭk-lī
Duâi-tàu-giáng

**Duâi-tàu-giáng** (大頭鏡), sê siŏh cṳ̄ng â̤ niông nó̤h ché̤ṳ kī lì biéng duâi gì giáng.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:ùng-gê̤ṳ
分類:Ŭk-lī
Sáik-mō̤

**Sáik-mō̤** (虱母, gĭng-dáng tĕ̤k „sék-mō̤“) sê siŏh cṳ̄ng tè̤ng-giāng.

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Mā-kì

**Mā-kì** (螞蜞) iâ hô̤ lā̤ **mā-uòng** (螞蟥), sê siŏh cṳ̄ng buóh diŏh cūi lā̤, â̤ ngék dông-ŭk háik gì tè̤ng-giāng.

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Hiŏng-iòng-guă

**Hiŏng-iòng-guă** (香櫞瓜), iâ hô̤ lā̤ **hiŏng-iòng** (香櫞) hĕ̤k-ciā **hŭk-chiū-guă** (佛手瓜), sê siŏh cṳ̄ng sŭ-chái.

分類:Sĭk-ŭk
分類:Sŭ-chái
Cié-cáu

**Cié-cáu** (祭灶) sê Dĕ̤ng-ā gì siŏh ciáh diòng-tūng cáik-nĭk, ék-buăng diŏh nùng-lĭk gì sĕk-nê-nguŏk niék-săng gáu niék-sé cĭ găng. Muōi siŏh nièng gì nièng-dā̤, muōi siŏh chió gì cáu-gŭng cáu-mā â̤ siông-tiĕng hióng ngṳ̆k-huòng-dâi-dá̤ huói-bó̤ siŏh hâ cī siŏh chió nè̤ng cī siŏh nièng có̤ gì hō̤ dâi gâe̤ng ngài dâi, gó-chṳ̄ cáu-gŭng cáu-mā siông-tiĕng gì sèng-âu dŭ diŏh gṳ̆ng siŏh gṳ̆ng, niông ĭ dō̤ gōng nék-giāng hō̤ uâ.

Hók-ciŭ-nè̤ng cié-cáu ô „guăng săng mìng sé kuóh-dà̤ ngô“ (官三民四曲蹄五) gì gōng-huák. Cêu sê gōng, có̤-guăng-gì diŏh niék-săng gṳ̆ng, báh-sáng diŏh niék-sé gṳ̆ng, kuóh-dà̤ diŏh niék-ngô gṳ̆ng.

分類:Cáik-nĭk
分類:Dṳ̆ng-guók
Săng-sĕk-màng-buŏ

**Săng-sĕk-màng-buŏ** (三十暝晡), iâ hô̤ lā̤ **niék-gāu-màng** (廿九暝), sê cī nùng-lĭk chŭng-cáik cĭ sèng gì hī siŏh nĭk. Cī siŏh nĭk găk Dĕ̤ng-ā ùng-huá diē-sié sê siŏh nièng dâi-dŏng iā dâe̤ng-iéu gì siŏh nĭk. Áng diòng-tūng gì hŭng-sṳ̆k, siŏh chió nè̤ng diŏh áung diŏh hŭ-uái dīng sĭng-nièng chŭng-cáik lì kó̤ mâing ciáh â̤ kó̤-káung.

分類:Cáik-nĭk
分類:Dṳ̆ng-guók
Chĭng-mìng

**Chĭng-mìng** (清明) sê Dṳ̆ng-guók nùng-lĭk gì niék-sé cáik-ké cĭ-ék, diŏh chŭng-hŭng gâe̤ng gók-ṳ̄ cĭ găng. Chĭng-mìng gì sì-găng chă-bók-dŏ̤ diŏh să̤-lĭk 4 nguŏk 4 hô̤ gáu 6 hô̤ cĭ găng gì siŏh nĭk. Chĭng-mìng cī siŏh nĭk sê diòng-tūng cáik-nĭk Chĭng-mìng-cáik.

## Sṳ̆k-ngṳ̄
*Chĭng-mìng gók-ṳ̄, gàng sī lō̤-cṳ̄ (清明穀雨, 寒死老子): é-sé̤ṳ gōng diŏh cī lâng ciáh cáik-ké gì sèng-âu tiĕng-ké biéng-huá iā duâi, lâu-nè̤ng iā ṳ̀ng-ê sêu-gàng.

分類:cáik-ké
Lū-bék

**Lū-bék** (魯鴓, 魯鵯) sê siŏh cṳ̄ng cēu, iông-sék ô nék-giāng chiông ciáh-giāng, méng sê băh-gì-sáik, mò̤-mò̤ ŭ-ŭ-sék ô nék-giāng dái liŏh, sĕng-uăk diŏh chāu-cṳ̀ng diē-sié hĕ̤k-ciā cūi-gièng, iā é̤ṳ giéu, giéu gì siăng-ĭng iā hō̤ tiăng.

## Sṳ̆k-ngṳ̄
***Lū-bék săng [[ngiè]]-[[lâung]]** (魯鴓生鵝卵), hĕ̤k-ciā **Lū-bék săng [[ák]]-lâung** (魯鴓生鴨卵): bī-ê̤ṳ mò̤ kō̤-nèng gì dâi-gié.

分類:Cēu
Gāu-nguŏk-gāu

**Gāu-nguŏk-gāu** (九月九), iâ hô̤ lā̤ **Tṳ̀ng-iòng** (重陽), sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh diòng-tūng cáik-nĭk, diŏh nùng-lĭk gì 9 nguŏk 9 hô̤. Ciā cáik-nĭk diŏh hâu-sông lâu-nè̤ng, iâ hô̤ lā̤ lâu-nè̤ng-cáik (老儂節). Cī siŏh nĭk iâ â̤ dĕng-gŏ̤ (登高).

分類:Cáik-nĭk
分類:Dṳ̆ng-guók
Chék-nguŏk-buáng

**Chék-nguŏk-buáng** (七月半, muōi-cê iâ tĕ̤k-có̤ „buăng“) sê Dĕ̤ng Ā gì siŏh-ciáh diòng-tūng cáik-nĭk, diŏh nùng-lĭk gì chék-nguŏk sĕk-ngô. 

Chék-nguŏk-buáng buōng-dā̤ găk gū-cā sì-hâiu, sê kéng-cé̤ṳk hŭng-siŭ (豐收), siù-siâ (酬謝) duâi-dê gì cáik-nĭk. Âu-sāu Dô̤-gáu ciŏng cī siŏh-nĭk káng có̤ Dê-guăng (地官) siá-cô̤i (赦罪) gì nĭk-cī, hô̤ **dṳ̆ng-nguòng-cáik** (中元節). Hŭk-gáu diòng-diē ī-hâiu, bô ciŏng cī siŏh-nĭk dŏng có̤ **uò-làng-buòng-cáik** (盂蘭盆節). Dái-lièng Dĕ̤ng Ā ŭ-kĭk cŭng-gáu (巫覡宗教) gâe̤ng mìng-găng séng-ngiōng (信仰) hông siŏh-dŏi, iā sâ̤ dê-huŏng găk cī siŏh-nĭk â̤ có̤ gáuk-cṳ̄ng gáuk-sáik gì uăk-dông. 

Áng mì-séng gì gōng-huák, ngô-sī-gūi â̤ găk cī siŏh-nĭk giàng chók-lì uăk-dông, gó-chṳ̄ diŏh buó-siĕ nék-giāng nó̤h ké̤ṳk ĭ.

Hók-ciŭ-nè̤ng diŏh chék-nguŏk-buáng â̤ có̤ buáng-dâung.

分類:Cáik-nĭk
分類:Dṳ̆ng-guók
Chék-nguŏk-chék

**Chék-nguŏk-chék** (七月七), iâ hô̤ lā̤ **chék-sĭk** (七夕), **chék-nguŏk chék-sĭk**, sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh diòng-tūng cáik-nĭk, diŏh nùng-lĭk gì 7 nguŏk 7 hô̤. Gô-dā̤ cṳ̆-niòng-giāng diŏh cī siŏh nĭk diŏh hióng sìng giù lâ, niông cê-gă kă-chiū lùng-uăk nék-giāng. Bók-guó gĭng-dáng iā sâ̤ chĭng-nièng-gŏ̤ dóng ĭ sê giéng-céng ái-cìng gì cáik-nĭk.

分類:Cáik-nĭk
分類:Dṳ̆ng-guók
Lé̤ṳ

**Lé̤ṳ** (鋁, Aluminium) iâ hô̤ lā̤ **láe̤** hĕ̤k-ciā **lṳ̄**, sê siŏh cṳ̄ng gĭng-sṳ̆k. Nguòng-cṳ̄ sê̤ṳ-só sê 13, huá-hŏk hù-hô̤ sê Al.

## Chăng-kō̤

分類:Gĭng-sṳ̆k
分類:Huá-hŏk
分類:Huá-hŏk nguòng-só
Gĭng

**Uòng-gĭng** (黃金), iâ hô̤ lā̤ **gĭng** (金), sê siŏh cṳ̄ng gĭng-sṳ̆k, iâ sê siŏh cṳ̄ng huá-hŏk nguòng-só. Nguòng-cṳ̄ sê̤ṳ-só sê 79, huá-hŏk hù-hô̤ sê Au.

## Huá-hŏk séng-cék

## Éng-ê̤ṳng

## Cié-chṳ̄

## Chăng-kō̤

分類:Gĭng-sṳ̆k
分類:Huá-hŏk
分類:Huá-hŏk nguòng-só
Sék

**Sék** (錫) sê siŏh cṳ̄ng gĭng-sṳ̆k, iâ sê siŏh cṳ̄ng huá-hŏk nguòng-só. Nguòng-cṳ̄ sê̤ṳ-só sê 50, huá-hŏk hù-hô̤ sê Sn.

## Huá-hŏk séng-cék

## Éng-ê̤ṳng

## Cié-chṳ̄

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Gĭng-sṳ̆k
分類:Huá-hŏk
分類:Huá-hŏk nguòng-só
Olympic Ông-dông-huôi

**Olympic Ông-dông-huôi** sê sié-gái gà̤-dēng gì siŏh ciáh duâi-hìng gì ông-dông-huôi, ék-buăng 4 nièng kŭi siŏh huòi.

## Hiêng-dâi Olympic Ông-dông-huôi gì lôi-biék
*Hâ-gié Olympic Ông-dông-huôi
*Dĕ̤ng-gié Olympic Ông-dông-huôi
*Hâ-gié Chĭng-nièng Olympic Ông-dông-huôi
*Dĕ̤ng-gié Chĭng-nièng Olympic Ông-dông-huôi
*Dĕk-sṳ̀ Olympic Ông-dông-huôi


分類:Tā̤-ṳ̆k
Pó̤-sióng

**Pó̤-sióng** (破相) sê cī ché̤ṳ guó kó̤ sĭng-tā̤ ô mò̤-bâng gì iông-sék, hĕ̤k-ciā hŭ-uâng iông-sék gì nè̤ng.

分類:Bâng
Ngâung

**Ngâung** (歞), iâ hô̤ lā̤ **nàng-mông** (難悶), sê cī tàu-nō̤ mâ̤ hō̤ sāi gì siŏh cṳ̄ng bâng. Ô ciā bâng gì nè̤ng hô̤ lā̤ ngâung-giāng (歞囝). Diŏh Hók-ciŭ-uâ diē-sié, ngâung-giāng gâe̤ng nàng-mông dŭ sê má nè̤ng gì uâ.

分類:Bâng
Ngàng

**Ngàng** (岩, 巖 hĕ̤k-ciā 癌) sê cī sĭng-tā̤ diē-sié ĭng-ôi ngài gì sá̤-bàu īng-kī buóh chók lì gì liù-liù. Ĭng-ôi cuòi īng-kī gì bâng iâ hô̤ lā̤ ngàng.

分類:Bâng
Găng-chō̤

**Găng-chō̤** (甘草) sê siŏh cṳ̄ng chāu, â̤ dóng dṳ̆ng-iŏh.

分類:Sĭk-ŭk
分類:Dṳ̆ng-iŏh
Hù-siŭ

**Hù-siŭ** (胡鰍), iâ â̤ siā có̤ **hù-diŭ**, sê siŏh cṳ̄ng nâung-nâung-sék gì ngṳ̀.

分類:Ngṳ̀
Hàng-ū-gī

**Cambrian**, iâ hô̤ lā̤ **hàng-ū-gī**, sê siŏh ciáh dê-cék sì-gĭ, sì-găng diŏh 541 gáu 485.4 báh-uâng nièng cĭ sèng.

分類:Dê-cék
Ó̤-dò̤-gī

**Ordovician**, iâ hô̤ lā̤ **Ó̤-dò̤-gī**, sê siŏh ciáh dê-cék sì-gĭ, sì-găng diŏh 485.4 gáu 443.4 báh-uâng nièng cĭ sèng.

分類:Dê-cék
Cé-làu-gī

**Silurian**, iâ hô̤ lā̤ **cé-làu-gī**, sê siŏh ciáh dê-cék sì-gĭ, sì-găng diŏh 443.4 gáu 419.2 báh-uâng nièng cĭ sèng.

分類:Dê-cék
Nà̤-buòng-gī

**Devonian**, iâ hô̤ lā̤ **nà̤-buòng-gī**, sê siŏh ciáh dê-cék sì-gĭ, sì-găng diŏh 419.2 gáu 358.9 báh-uâng nièng cĭ sèng.

分類:Dê-cék
Siŏh-táng-gī

**Carboniferous**, iâ hô̤ lā̤ **siŏh-táng-gī**, sê siŏh ciáh dê-cék sì-gĭ, sì-găng diŏh 358.9 gáu 298.9 báh-uâng nièng cĭ sèng.

分類:Dê-cék
Nê-diĕk-gī

**Permian**, iâ hô̤ lā̤ **nê-diĕk-gī** hĕ̤k-ciā **nê-tăk-gī**, sê siŏh ciáh dê-cék sì-gĭ, sì-găng diŏh 298.9 gáu 252.17 báh-uâng nièng cĭ sèng.

分類:Dê-cék
Săng-diĕk-gī

**Triassic**, iâ hô̤ lā̤ **săng-diĕk-gī** hĕ̤k-ciā **săng-tăk-gī**, sê siŏh ciáh dê-cék sì-gĭ, sì-găng diŏh 252.17 gáu 201.3 báh-uâng nièng cĭ sèng.

分類:Dê-cék
Tṳ̆-lò̤-gī

**Jurassic**, iâ hô̤ lā̤ **tṳ̆-lò̤-gī** hĕ̤k-ciā **ciŏ-lò̤-gī**, sê siŏh ciáh dê-cék sì-gĭ, sì-găng diŏh 201.3 gáu 145 báh-uâng nièng cĭ sèng.

分類:Dê-cék
Băh-áuk-gī

**Cretaceous**, iâ hô̤ lā̤ **băh-áuk-gī**, sê siŏh ciáh dê-cék sì-gĭ, sì-găng diŏh 145 gáu 66 báh-uâng nièng cĭ sèng.

分類:Dê-cék
Ciòng-sĭng-sié

**Holocene**, iâ hô̤ lā̤ **ciòng-sĭng-sié**, sê hiêng-câi nē̤ng-gă sĕng-uăk gì dê-cék sì-gĭ, téng 11700 nièng cĭ sèng kăi-sṳ̄.

分類:Dê-cék
Nê-iōng-huá-táng

**Nê-iōng-huá-táng** sê kŭng-ké dâi-dŏng gì siŏh cṳ̄ng ké-tā̤, huá-hŏk-sék sê CO2.

分類:Huá-hŏk
Siĕu-sŏng

**Siĕu-sŏng** (硝酸) sê siŏh cṳ̄ng giòng-sŏng.

Gĕ̤ng-ngiĕk có̤ siĕu-sŏng gì huŏng-huák: 

Tàu buó: 4NH3 + 5O2 ->[{gŏ̤-ŭng}][{chŏi-huá-câ̤}] 4NO + 6H2O

Dâ̤ nê buó: 2NO + O2 -> 2NO2

Muōi-muōi buó: 3NO2 + H2O -> 2HNO3 + NO
## Gái káng
*Sièng-sŏng
*Liù-sŏng

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Huá-hŏk
Táng

**Táng** (碳, 炭) sê siŏh cṳ̄ng hĭ-gĭng-sṳ̆k  nguòng-só.  Nguòng-cṳ̄ sê̤ṳ-só sê 6, huá-hŏk hù-hô̤ sê C.

## Huá-hŏk séng-cék

## Éng-ê̤ṳng

## Cié-chṳ̄

## Chăng-kō̤

分類:Hĭ-gĭng-sṳ̆k
分類:Huá-hŏk
分類:Huá-hŏk nguòng-só
Dâng

**Dâng** (氮, 淡), iâ hô̤ lā̤ **cié-só** (窒素), sê siŏh cṳ̄ng hĭ-gĭng-sṳ̆k huá-hŏk nguòng-só.  Nguòng-cṳ̄ sê̤ṳ-só sê 7, huá-hŏk hù-hô̤ sê N.
## Huá-hŏk séng-cék

## Éng-ê̤ṳng

## Cié-chṳ̄
Diŏh gĕ̤ng-ngiĕk diē-sié cṳ̄ng huŏng-sék cié-chṳ̄ dâng-ké:

* NH_{4}Cl(s) + NaNO_{2}(s) \to N_{2}(g)+NaCl(s)  (sùng-dô gèng)

* 4N_{2}(g) + O_{2}(g) + 2Cu(s) \to 2CuO(s)+4N_{2}  (sùng-dô dă̤)

* 2 NH_{3}(g) + 3 CuO(s) \to 3 Cu(s) + 3 H_{2}O(g) + N_{2}(g)

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Huá-hŏk nguòng-só
Iōng

**Iōng** (氧, 養), iâ hô̤ lā̤ **sŏng-só** (酸素) hĕ̤k-ciā **Oxy**, sê siŏh cṳ̄ng hĭ-gĭng-sṳ̆k nguòng-só.  Nguòng-cṳ̄ sê̤ṳ-só sê 8, huá-hŏk hù-hô̤ sê O.
## Huá-hŏk séng-cék

## Éng-ê̤ṳng

## Cié-chṳ̄
Diŏh gĕ̤ng-ngiĕk diē-sié ciŏng-uâng cié-chṳ̄ iōng-ké:

:\rm 2H_2O \xrightarrow{galvanize} O_2\uparrow + 2H_2\uparrow 

Diŏh sĭk-ngiêng-sék diē-sié ciŏng-uâng cié-chṳ̄ iōng-ké:

: \rm 2KMnO_4 \xrightarrow{\Delta} K_2MnO_4 +MnO_2+ O_2\uparrow 

分類:Huá-hŏk nguòng-só
Huá-hŏk nguòng-só

**Huá-hŏk nguòng-só** (化學元素) sê cī sié-gái dâi-dŏng siŏh báh gūi cṳ̄ng gĭ-buōng gĭng-sṳ̆k gâe̤ng hĭ-gĭng-sṳ̆k gì ŭk-cék, dŭ iù siŏh cṳ̄ng nguòng-cṳ̄ cŭ-siàng, muōi siŏh ciáh nguòng-cṳ̄ dâi-dŏng ô siŏh iông só-liông gì cék-cṳ̄, mâ̤ sāi kĕk huá-hŏk huŏng-huák lì hŭng-gāi.

## Gái káng
*Nguòng-só ciŭ-gĭ-biēu

分類:Huá-hŏk
分類:Huá-hŏk nguòng-só
Hăk-gĭng

**Hăk-gĭng** (合金) sê lâng cṳ̄ng hĕ̤k-ciā lâng cṳ̄ng ī-siông gì huá-hŏk ŭk-cék hăk siàng gì ŭk-cék, diē-sié kēng-diâng diŏh ô siŏh cṳ̄ng sê gĭng-sṳ̆k ciáh â̤ dé̤ṳng sáung hăk-gĭng.

分類:Cài-lâiu
Gióng-nìng Lò̤-mā-cê

**Gióng-nìng-hū tū-kiŏng Lò̤-mā-cê** (建寧府土腔羅馬字, Mìng-báe̤k-ngṳ̄: Gṳ̿ing-nǎing-hǔ Gâ̤ Tǔ-kióng Lô̤-mǎ-cī), iâ hô̤ lā̤ **Gióng-nìng Lò̤-mā-cê**, **Gióng-ciŭ Lò̤-mā-cê** hĕ̤k-ciā **Gióng-ĕu-uâ Lò̤-mā-cê**, sê să̤-huŏng diòng-gáu-sê̤ṳ tá̤ Mìng-báe̤k-ngṳ̄ Gióng-ĕu-uâ siék-gié gì siŏh cṳ̄ng Gáu-huôi Lò̤-mā-cê.

分類:Ùng-cê
分類:Mìng-báe̤k
Alan Dawa Dolma

**Alan Dawa Dolma** (, 1987 n. 7 ng. 25 h. - ), Câung-cŭk nè̤ng, sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh nṳ̄ gŏ̤-chiū.

分類:dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Gŏ̤-chiū
Sók-dô

**Sók-dô** (速度) sê cī ô huŏng-hióng gì sók-lŭk, diŏh sāi hióng-liông lì biēu-sê.

分類:Ŭk-lī
Sók-lŭk

**Sók-lŭk** (速率) sê ŭk-lī diē-sié gì gĭ-buōng kái-niêng, biēu-sê nó̤h giàng gì ká̤ gâe̤ng mâing. Ĭ sê siŏh ciáh biĕu-liông, ô duâi nâung, mò̤ huŏng-hióng.

分類:Ŭk-lī
Guŏng-sók

**Guŏng-sók** (光速) sê guŏng diŏh cĭng-kŭng dâi-dŏng giàng gì sók-dô. Guŏng-sók kĕk „c“ lì biēu-sê. Guŏng diŏh 1 miēu dâi-dŏng chă-bók-dŏ̤ â̤ giàng 299,792,458 gŭng-chióh, sê ṳ̄-dêu diē-sié có̤i ká̤ gì sók-dô.

分類:Ŭk-lī
Hióng-liông

**Hióng-liông** (向量) diŏh só-hŏk gâe̤ng kuŏ-hŏk diē-sié cī ô huŏng-hióng gì liông.

分類:Só-hŏk
Muòng

**Muòng** (門) sê cī diŏh tŭng-dô hŭ-uái ciŏng gì siŏh cṳ̄ng â̤ kŭi, â̤ guŏng hĕ̤k-ciā â̤ chiŏ-chiŏ gì ciŏng-dé.

分類:Chió
Cĕ̤ng-sáik

**Cĕ̤ng-sáik** (棕色) iâ hô̤ lā̤ **cĕ̤ng**, sê siŏh cṳ̄ng ngàng-sáik.

分類:ngàng-sáik
Cèng-sáik

**Cèng-sáik** (橙色) sê pŏ̤-diòng găk 585 gáu 620 nà̤-mī gì ngàng-sáik.

分類:ngàng-sáik
Ngàng-sáik

**Ngàng-sáik** (顏色) sê tŭng-guó mĕ̤k-ciŭ, duâi-nō̤, gâe̤ng nè̤ng gì sĕng-uăk gĭng-ngiêng sāng-sĕng gì siŏh cṳ̄ng dó̤i guŏng gì sê-gáe̤k hâiu-guō.

分類:Ngàng-sáik
分類:Ŭk-lī
Kĭng

**Kĭng** (氫, 輕), iâ hô̤ lā̤ **cūi-só** (水素) hĕ̤k-ciā **Hidro**, sê siŏh cṳ̄ng huá-hŏk nguòng-só. Nguòng-cṳ̄ sê̤ṳ-só sê 1, huá-hŏk hù-hô̤ sê H.

## Huá-hŏk séng-cék

## Éng-ê̤ṳng

## Cié-chṳ̄
Diŏh gĕ̤ng-ngiĕk diē-sié ciŏng-uâng cié-chṳ̄ kĭng-ké:

 \rm C_{n}H_{m} + nH_{2}O \to nCO + \left(\frac{m}{2}+n\right)H_{2} 

 CO + H2O -> CO2 + H2 

Diŏh sĭk-ngiêng-sék diē-sié ciŏng-uâng cié-chṳ̄ kĭng-ké:

Zn + H2SO4 -> ZnSO4 + H2 ^

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Huá-hŏk
分類:Huá-hŏk nguòng-só
Daegu

**Daegu** (Dâi-kiŭ, ) sê Dâi-hàng Mìng-guók gì siŏh ciáh guōng-mĭk-chê.

分類:Hàng-guók
分類:Siàng-chê
Jeju Dĕk-biék Cê̤ṳ-dê-dô̤

**Jeju Dĕk-biék Cê̤ṳ-dê-dô̤** () sê Dâi-hàng Mìng-guók gì siŏh ciáh cê̤ṳ-dé-dô̤.

分類:Hàng-guók
Gangwon Dĕk-biék Cê̤ṳ-dê-dô̤

**Gangwon Dô̤** () sê Dâi-hàng Mìng-guók gì siŏh ciáh dô̤. Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók iâ ô siŏh ciáh miàng-cê siŏh-muò-siŏh-iông gì dô̤.

分類:Hàng-guók
Kangwŏn Dô̤ (Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók)

**Kangwŏn Dô̤** (Dièu-siēng-ngṳ̄: ) sê Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh dô̤. Dâi-hàng Mìng-guók iâ ô siŏh ciáh miàng-cê siŏh-muò-siŏh-iông gì dô̤.

分類:Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók
Ryanggang Dô̤

**Ryanggang Dô̤** (Dièu-siēng-ngṳ̄: ) sê Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh dô̤.

分類:Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók
Kŭmgang-săng Guăng-guŏng Dê-kṳ̆

**Kŭmgang-săng Guăng-guŏng Dê-kṳ̆** (Dièu-siēng-ngṳ̄: ) sê Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók siék gì siŏh ciáh guăng-guŏng dê-kṳ̆, diŏh Kŭmgang-săng hŭ-uái.

分類:Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók
Ciòng-ciŭ-uâ

**Ciòng-ciŭ-uâ** (泉州話, Băh-uâ-cê: Choân-chiu-oē /t͡suan²⁴⁻²² t͡siu³³ ue⁴¹/ ) sê Mìng-nàng-ngṳ̄ diŏh Ciòng-ciŭ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng.

分類:Mìng-nàng-ngṳ̄
分類:Ciòng-ciŭ
Â-muòng-uâ

**Â-muòng-uâ** (廈門話, Băh-uâ-cê: Ē-mn̂g-ōe) sê Mìng-nàng-ngṳ̄ diŏh Â-muòng gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng.

分類:Mìng-nàng-ngṳ̄
分類:Â-muòng
Hāi-nàng-ngṳ̄

**Hāi-nàng-ngṳ̄** (海南語) iâ hô̤ lā̤ **Hāi-nàng-uâ** (海南話), sê Hāi-nàng nè̤ng gì mū-ngṳ̄.

Hāi-nàng-ngṳ̄ gâe̤ng Mìng-nàng-ngṳ̄ gì guăng-hiê iā chĭng, có̤i cā hŏk-sŭk-gái ciŏng ĭ dóng có̤ Mìng-nàng-ngṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng, gĭng-dáng dóng có̤ siŏh cṳ̄ng dŭk-lĭk gì ngṳ̄-ngiòng.

分類:Ngṳ̄-ngiòng
分類:Hāi-nàng
Ciŏng-ciŭ-uâ

**Ciŏng-ciŭ-uâ** (漳州話, Băh-uâ-cê: Chiang-chiu-oā) sê Mìng-nàng-ngṳ̄ diŏh Ciŏng-ciŭ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng.

分類:Mìng-nàng-ngṳ̄
分類:Ciŏng-ciŭ
Táng-sŏng

**Táng-sŏng** sê siŏh cṳ̄ng sŏng, mò̤ ngàng-sáik. Ciā sŏng diŏh siòng-ŭng â-dā̤ iā ṳ̀ng-ngiê hŭng-gā̤ siàng nê-iōng-huá-táng gâe̤ng cūi.

分類:Huá-hŏk
Sié-cŭng Dĕk-biék Cê̤ṳ-dê-chê

**Sié-cŭng Dĕk-biék Cê̤ṳ-dê-chê** () sê Dâi-hàng Mìng-guók gì siŏh ciáh dĕk-biék cê̤ṳ-dê-chê.

分類:Hàng-guók
Dòng Iô-cŭng

**Dòng Iô-cŭng** (唐睿宗, 622 n. - 716 n.), miàng **Lī Dáng** (李旦), sê Dòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. Ĭ sê Dòng Gŏ̤-cŭng gâe̤ng Ū Cáik-tiĕng gì giāng.

分類:Dòng-dièu huòng-dá̤
Dòng Sé̤ṳk-cŭng

**Dòng Sé̤ṳk-cŭng** (唐肅宗, 711 n. - 762 n.), miàng **Lī Hĕng** (李亨), sê Dòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 756 nièng gáu 762 nièng câi-ôi.

分類:Dòng-dièu huòng-dá̤
Dòng Dâi-cŭng

**Dòng Dâi-cŭng** (唐代宗, 726 n. - 779 n.), miàng **Lī Ê̤ṳ** (李豫), sê Dòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 762 nièng gáu 779 nièng câi-ôi.

分類:Dòng-dièu huòng-dá̤
Dòng Dáik-cŭng

**Dòng Dáik-cŭng** (唐德宗, 742 n. - 805 n.), miàng **Lī Guák** (李适), sê Dòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 779 nièng gáu 805 nièng câi-ôi.

分類:Dòng-dièu huòng-dá̤
Ögedei

**Ögedei** (Mùng-gū-ngṳ̄: , 1186 n. - 1241 n.) sê Mùng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, 1229 nièng gáu 1241 nièng câi-ôi.

Kublai găk 1271 nièng gāi guók-hô̤ hô̤ lā̤ Dâi-nguòng, gióng-lĭk Nguòng-dièu. Ké̤ṳk ĭ siông miêu-hô̤ **Tái-cŭng** (太宗), ié-hô̤ **Ĭng-ùng Huòng-dá̤** (英文皇帝).

分類:Mùng-gū ìng-ŭk
分類:Mùng-gū Khan
分類:Nguòng-dièu huòng-dá̤
Güyük

**Güyük** (Mùng-gū-ngṳ̄: , 1206 n. - 1248 n.) sê Mùng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, 1246 nièng gáu 1248 nièng câi-ôi.

Kublai găk 1271 nièng gāi guók-hô̤ hô̤ lā̤ Dâi-nguòng, gióng-lĭk Nguòng-dièu. Ké̤ṳk ĭ siông miêu-hô̤ **Dêng-cŭng** (定宗), ié-hô̤ **Gāng-bìng Huòng-dá̤** (簡平皇帝).

分類:Mùng-gū ìng-ŭk
分類:Mùng-gū Khan
分類:Nguòng-dièu huòng-dá̤
Dòng Dṳ̆ng-cŭng

**Dòng Dṳ̆ng-cŭng** (唐中宗, 656 n. - 710 n.), miàng **Lī Hiēng** (李顯), sê Dòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. Ĭ sê Dòng Gŏ̤-cŭng gâe̤ng Ū Cáik-tiĕng gì giāng.

分類:Dòng-dièu huòng-dá̤
Möngke

**Möngke** (Mùng-gū-ngṳ̄: , 1209 n. - 1259 n.) sê Mùng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, 1251 nièng gáu 1259 nièng câi-ôi.

Kublai găk 1271 nièng gāi guók-hô̤ hô̤ lā̤ Dâi-nguòng, gióng-lĭk Nguòng-dièu. Ké̤ṳk ĭ siông miêu-hô̤ **Hièng-cŭng** (憲宗), ié-hô̤ **Huâng-sé̤ṳk Huòng-dá̤** (桓肅皇帝).

分類:Mùng-gū ìng-ŭk
分類:Mùng-gū Khan
分類:Nguòng-dièu huòng-dá̤
Kublai

**Kublai** (Mùng-gū-ngṳ̄: , 1215 n. - 1294 n.), iâ hô̤ lā̤ **Setsen Khan** () hĕ̤k-ciā **Nguòng Sié-cū** (元世祖), sê Mùng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, 1260 nièng gáu 1294 nièng câi-ôi.

1271 nièng gāi guók-hô̤ hô̤ lā̤ Dâi-nguòng, gióng-lĭk Nguòng-dièu, gó-chṳ̄ iâ sê Nguòng-dièu gì tàu ciáh huòng-dá̤.

分類:Mùng-gū ìng-ŭk
分類:Mùng-gū Khan
分類:Nguòng-dièu huòng-dá̤
Temür

**Temür** (Mùng-gū-ngṳ̄: , 1265 n. - 1307 n.), iâ hô̤ lā̤ **Öljeytü Khan** () hĕ̤k-ciā **Nguòng Sìng-cŭng** (元成宗), sê Mùng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1265 nièng gáu 1307 nièng câi-ôi.

分類:Mùng-gū ìng-ŭk
分類:Mùng-gū Khan
分類:Nguòng-dièu huòng-dá̤
Khayisan

**Khayisan** (Mùng-gū-ngṳ̄: , 1281 n. - 1311 n.), iâ hô̤ lā̤ **Külüg Khan** () hĕ̤k-ciā **Nguòng Ū-cŭng** (元武宗), sê Mùng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1307 nièng gáu 1311 nièng câi-ôi.

分類:Mùng-gū ìng-ŭk
分類:Mùng-gū Khan
分類:Nguòng-dièu huòng-dá̤
Ayurbarwada

**Ayurbarwada** (Mùng-gū-ngṳ̄: , 1285 n. - 1320 n.) iâ hô̤ lā̤ **Buyantu Khan** () hĕ̤k-ciā **Nguòng Ìng-cŭng** (元仁宗), sê Mùng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1311 nièng gáu 1320 nièng câi-ôi.

分類:Mùng-gū ìng-ŭk
分類:Mùng-gū Khan
分類:Nguòng-dièu huòng-dá̤
Shidibala

**Shidibala** (Mùng-gū-ngṳ̄: , 1303 n. - 1323 n.), iâ hô̤ lā̤ **Gegeen Khan** () hĕ̤k-ciā **Nguòng Ĭng-cŭng** (元英宗), sê Mùng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1303 nièng gáu 1323 nièng câi-ôi.

分類:Mùng-gū ìng-ŭk
分類:Mùng-gū Khan
分類:Nguòng-dièu huòng-dá̤
Yesün Temür

**Yesün Temür** (Mùng-gū-ngṳ̄: , 1293 n. - 1328 n.) iâ hô̤ lā̤ **Nguòng Tái-dêng-dá̤** (元泰定帝), sê Mùng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1323 nièng gáu 1328 nièng câi-ôi.

分類:Mùng-gū ìng-ŭk
分類:Mùng-gū Khan
分類:Nguòng-dièu huòng-dá̤
Toghon Temür

**Toghon Temür** (Mùng-gū-ngṳ̄: , 1320 n. - 1370 n.), iâ hô̤ lā̤ **Ukhaantu Khan** (), **Nguòng Hiê-cŭng** (元惠宗) hĕ̤k-ciā **Nguòng Sông-dá̤** (元順帝), sê Mùng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì có̤i hâiu siŏh ciáh huòng-dá̤. 1333 nièng gáu 1370 nièng câi-ôi. 1368 nièng, Mìng-dièu gì buô-dôi páh gáu Siông-dŭ (gĭng-dáng gì Báe̤k-gĭng), ĭ cāu kó̤ Mŏk-báe̤k.

分類:Mùng-gū ìng-ŭk
分類:Mùng-gū Khan
分類:Nguòng-dièu huòng-dá̤
Gióng-ùng Huòng-dá̤

**Gióng-ùng Huòng-dá̤** (建文皇帝, ), miàng **Ciŏ Ṳ̄ng-ông** (朱允炆), sê Mìng-dièu gì dâ̤ 2 ciáh huòng-dá̤, 1398 nièng gáu 1402 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Gióng-ùng, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Gióng-ùng Huòng-dá̤ (建文皇帝). Ĭ sê Ciŏ Nguòng-ciŏng gì sŏng.

1402 nièng, ĭ gì gă-gă Ciŏ Lâ̤ chuâng-ôi, páh gáu Nàng-gĭng, ĭ nè̤ng biéng mò̤-dó̤i-tō̤ kó̤.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Hùng-hĭ Huòng-dá̤

**Mìng Ìng-cŭng** (明仁宗, 1378 n. - 1425 n.), miàng **Ciŏ Gŏ̤-chié** (朱高熾), sê Mìng-dièu gì dâ̤ 4 ciáh huòng-dá̤, 1424 nièng gáu 1425 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Hùng-hĭ, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Hùng-hĭ Huòng-dá̤** (洪熙皇帝). Ĭ sê Īng-lŏk Huòng-dá̤ gì giāng.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Sŏng-dáik Huòng-dá̤

**Mìng Sŏng-cŭng** (明宣宗, 1399 n. - 1435 n.), miàng **Ciŏ Ciĕng-gĭ** (朱瞻基), sê Mìng-dièu gì dâ̤ 5 ciáh huòng-dá̤, 1425 nièng gáu 1435 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Sŏng-dáik, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Sŏng-dáik Huòng-dá̤** (宣德皇帝). Ĭ sê Hùng-hĭ Huòng-dá̤ gì giāng.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Rinchinbal

**Rinchinbal** (Mùng-gū-ngṳ̄: , 1326 n. - 1332 n.) iâ hô̤ lā̤ **Nguòng Nìng-cŭng** (元寧宗), sê Mùng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1332 nièng 10 nguŏk gáu 12 nguŏk câi-ôi.

分類:Mùng-gū ìng-ŭk
分類:Mùng-gū Khan
分類:Nguòng-dièu huòng-dá̤
Mìng Ĭng-cŭng

**Mìng Ĭng-cŭng** (明英宗, 1427 n. - 1464 n.), miàng **Ciŏ Gì-déng** (朱祁鎮), sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. Ĭ sê Sŏng-dáik Huòng-dá̤ gì giāng, 1435 nièng gáu 1449 nièng tàu huòi câi-ôi; 1449 nièng ké̤ṳk Mùng-gū bĭng niăh kó̤, gáu-muōi-lāu bóng diōng lì. 1457 nièng gáu 1464 nièng dâ̤ nê huòi có̤ huòng-dá̤.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Gīng-tái Huòng-dá̤

**Gīng-tái Huòng-dá̤** (景泰皇帝, 1428 n. - 1457 n.), miàng **Ciŏ Gì-ngṳ̆k** (朱祁鈺), sê Mìng-dièu gì huòng-dá̤, 1449 nièng gáu 1457 nièng câi-ôi. Ĭ sê Hùng-hĭ Huòng-dá̤ gì giāng, iâ sê Mìng Ĭng-cŭng gì diê.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Kuśala

**Kuśala** (Mùng-gū-ngṳ̄: , 1300 n. - 1329 n.) iâ hô̤ lā̤ **Khutughtu Khan** () hĕ̤k-ciā **Nguòng Mìng-cŭng** (元明宗), sê Mùng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1329 nièng 2 nguŏk gáu 8 nguŏk câi-ôi.

分類:Mùng-gū ìng-ŭk
分類:Mùng-gū Khan
分類:Nguòng-dièu huòng-dá̤
Sìng-huá Huòng-dá̤

**Mìng Hièng-cŭng** (明憲宗, 1447 n. - 1487 n.), miàng **Ciŏ Giéng-chĭng** (朱見深), sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1464 nièng gáu 1487 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Sìng-huá, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Sìng-huá Huòng-dá̤** (成化皇帝). Ĭ sê Mìng Ĭng-cŭng gì giāng.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Hùng-dé Huòng-dá̤

**Mìng Háu-cŭng** (明孝宗, 1470 n. - 1505 n.), miàng **Ciŏ Êu-dòng** (朱祐樘), sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1487 nièng gáu 1505 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Hùng-dé, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Hùng-dé Huòng-dá̤** (弘治皇帝). Ĭ sê Sìng-huá Huòng-dá̤ gì giāng.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Céng-dáik Huòng-dá̤

**Mìng Ū-cŭng** (明武宗, 1491 n. - 1521 n.), miàng **Ciŏ Hâiu-ciéu** (朱厚照), sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1505 nièng gáu 1521 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Céng-dáik, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Céng-dáik Huòng-dá̤** (正德皇帝). Ĭ sê Hùng-dé Huòng-dá̤ gì giāng.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Gă-cêng Huòng-dá̤

**Mìng Sié-cŭng** (明世宗, 1507 n. - 1567 n.), miàng **Ciŏ Hâiu-chŭng** (朱厚熜), sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1521 nièng gáu 1567 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Gă-cêng, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Gă-cêng Huòng-dá̤** (嘉靖皇帝).

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Lè̤ng-kéng Huòng-dá̤

**Mìng Mŭk-cŭng** (明穆宗, 1537 n. - 1572 n.), miàng **Ciŏ Câi-Hâiu** (朱載垕), sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1566 nièng gáu 1572 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Lè̤ng-kéng, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Lè̤ng-kéng Huòng-dá̤** (隆慶皇帝). Ĭ sê Gă-cêng Huòng-dá̤ gì giāng.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Uâng-lĭk Huòng-dá̤

**Mìng Sìng-cŭng** (明神宗, 1563 n. - 1620 n.), miàng **Ciŏ Ĭk-gĭng** (朱翊鈞), sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1572 nièng gáu 1620 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Uâng-lĭk, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Uâng-lĭk Huòng-dá̤** (萬曆皇帝). Ĭ sê Lè̤ng-kéng Huòng-dá̤ gì giāng.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Tái-chiŏng Huòng-dá̤

**Mìng Guŏng-cŭng** (明光宗, 1582 n. - 1620 n.), miàng **Ciŏ Siòng-lŏk** (朱常洛), sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1620 nièng 8 nguŏk gáu 9 nguŏk câi-ôi. Nièng-hô̤ Tái-chiŏng, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Tái-chiŏng Huòng-dá̤** (泰昌皇帝). Ĭ sê Uâng-lĭk Huòng-dá̤ gì giāng.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Dâing Mâiu-chék

**Dâing Mâiu-chék** (鄧茂七, ? - 1449 n.), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ **Dâing Hùng** (鄧雲), sê Mìng-dièu sèng-âu gì siŏh ciáh nùng-mìng-gŭng liāng-dô̤-ìng. Ĭ găk 1447 nièng diŏh Să-gâing cô̤-huāng, páh giâ Hók-gióng iā sâ̤ dê-huŏng. 1449 nièng, Mìng-dièu puái iā sâ̤ buô-dôi kó̤ páh ĭ, ĭ có̤i cṳ̄ng ciéng sī.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Dâing
Sóng Tái-cŭng

**Sóng Tái-cŭng** (宋太宗, 939 n. 11 ng. 20 h. - 997 n. 5 ng. 8 h.), miàng **Diêu Guŏng-ngiê** (趙光義), sê Sóng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 976 nièng gáu 997 nièng câi-ôi.

分類:Sóng-dièu huòng-dá̤
Sóng Hŭi-cŭng

**Sóng Hŭi-cŭng** (宋徽宗, 1082 n. - 1135 n.), miàng **Diêu Gék** (趙佶), sê Sóng-dièu gì dâ̤ 8 ciáh huòng-dá̤, 1100 nièng gáu 1126 nièng câi-ôi.

Ĭ siā mò̤-bék gâe̤ng uăk-uâ iā chók-miàng, bók-guó có̤ huòng-dá̤ gì nèng-lĭk mò̤-lī-kó̤. 1126 nièng, Gĭng-guók chĭng-liŏh Sóng-dièu, ĭ gâe̤ng duâi-giāng Sóng Kĭng-cŭng ké̤ṳk niăh kó̤ báe̤k-huŏng, có̤i muōi sī diŏh hŭ-uái.

分類:Sóng-dièu huòng-dá̤
Sóng Cĭng-cŭng

**Sóng Cĭng-cŭng** (宋真宗, 968 n. - 1022 n.), miàng **Diêu Hèng** (趙恒), sê Sóng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 997 nièng gáu 1022 nièng câi-ôi.

分類:Sóng-dièu huòng-dá̤
Tiĕng-kiē Huòng-dá̤

**Mìng Hĭ-cŭng** (明熹宗, 1605 n. - 1627 n.), miàng **Ciŏ Iù-hâu** (朱由校), sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1620 nièng gáu 1627 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Tiĕng-kiē, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Tiĕng-kiē Huòng-dá̤** (天啓皇帝). Ĭ sê Tái-chiŏng Huòng-dá̤ gì giāng.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Sùng-dĭng Huòng-dá̤

**Mìng Sṳ̆-cŭng** (明思宗, 1611 n. - 1644 n.), miàng **Ciŏ Iù-giēng** (朱由檢), sê Mìng-dièu gì có̤i hâiu siŏh ciáh huòng-dá̤, 1627 nièng gáu 1644 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Sùng-dĭng, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Sùng-dĭng Huòng-dá̤** (崇禎皇帝). Ĭ sê Tái-chiŏng Huòng-dá̤ gì giāng.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Sóng Sìng-cŭng

**Sóng Sìng-cŭng** (宋神宗, 1048 n. - 1085 n.), miàng **Diêu É̤ṳk** (趙頊), sê Sóng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1067 nièng gáu 1085 nièng câi-ôi. Ĭ câi-ôi gì sèng-âu, ciĕ-tì Uòng Ăng-sĭk có̤ gāi-gáik.

分類:Sóng-dièu huòng-dá̤
Sóng Ìng-cŭng

**Sóng Ìng-cŭng** (宋仁宗, 1010 n. - 1063 n.), miàng **Diêu Dĭng** (趙禎), sê Sóng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1022 nièng gáu 1063 nièng câi-ôi. 

分類:Sóng-dièu huòng-dá̤
Háng Guŏng-ū-dá̤

**Háng Guŏng-ū-dá̤** (漢光武帝, s. 5 n. - 57 n.), miàng **Làu Séu** (劉秀), sê Háng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 25 nièng gáu 57 nièng câi-ôi. Ĭ iâ sê Dĕ̤ng-háng gì gióng-lĭk-ciā.

分類:Háng-dièu huòng-dá̤
Háng Hióng-dá̤

**Háng Hióng-dá̤** (漢獻帝, 181 n. - 234 n.), miàng **Làu Hiĕk** (劉協), sê Háng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, iâ sê Dĕ̤ng-háng có̤i hâiu siŏh ciáh huòng-dá̤. 189 nièng gáu 220 nièng câi-ôi. 220 nièng, ké̤ṳk Cò̤ Pī chuâng-ôi.

分類:Háng-dièu huòng-dá̤
Háng Ùng-dá̤

**Háng Ùng-dá̤** (漢文帝, s. 203 n. - s. 157 n.), miàng **Làu Hèng** (劉恒), sê Háng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, sèng 180 nièng gáu sèng 157 nièng câi-ôi.

分類:Háng-dièu huòng-dá̤
Háng Gīng-dá̤

**Háng Gīng-dá̤** (漢景帝, s. 188 n. - s. 141 n.), miàng **Làu Kiē** (劉啓), sê Háng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, sèng 157 nièng gáu sèng 141 nièng câi-ôi.

分類:Háng-dièu huòng-dá̤
Sóng Lī-cŭng

**Sóng Lī-cŭng** (宋理宗, 1205 n. - 1264 n.), miàng **Diêu Ṳ̀ng** (趙昀), sê Sóng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1224 nièng gáu 1264 nièng câi-ôi.

分類:Sóng-dièu huòng-dá̤
Sóng Gŏ̤-cŭng

**Sóng Gŏ̤-cŭng** (宋高宗, 1107 n. - 1187 n.), miàng **Diêu Gáiu** (趙構), sê Sóng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1127 nièng gáu 1162 nièng câi-ôi. Ĭ sê Sóng Hŭi-cŭng gì giāng, iâ sê Sóng Kĭng-cŭng gì diê.

1127 nièng sêu gáu Gĭng-guók gì chĭng-liŏh, báe̤k-huŏng dŭ ké̤ṳk Gĭng-guók dók kó̤, Sóng Hŭi-cŭng, Sóng Kĭng-cŭng gâe̤ng iā sâ̤ nè̤ng ké̤ṳk Gĭng-guók niăh kó̤. Sóng Gŏ̤-cŭng cāu kó̤ Lìng-ăng (gĭng-dáng Ciék-gŏng gì Hòng-ciŭ), dĕng-gĭ có̤ huòng-dá̤. Lĭk-sṳ̄-hŏk-gă ciŏng ciā sèng gì sì-gĭ hô̤ lā̤ Báe̤k-sóng, cĭ hâiu hô̤ lā̤ Nàng-sóng.

分類:Sóng-dièu huòng-dá̤
Swadesh hŏk-sĭng-sṳ̀ liĕk-biēu

**Swadesh hŏk-sĭng-sṳ̀ liĕk-biēu** sê Mī-guók ngṳ̄-ngiòng-hŏk-gă Morris Swadesh tŭng-guó tŭng-gié ngiēng-géu chók lì gì, muōi siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng dŭ ô gì hŏk-sĭng-sṳ̀ liĕk-biēu. Ciā liĕk-biēu diē-sié dŭ-liāng ô 207 ciáh hŏng-sĭng-sṳ̀.
## Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì Swadesh Liĕk-biēu
### 1 gáu 50

### 51 gáu 100

### 101 gáu 150

### 151 gáu 207

分類:Ngṳ̄-ngiòng
斯瓦迪士核心詞列表

**斯瓦迪士核心詞列表**是美國語言學家莫里斯·斯瓦迪士通過統計研究出來其，每蜀種語言都有其核心詞列表。者列表裡勢都領有207隻核心詞。儷有會會意這207隻單詞，乍有可能共別儂做基本其溝通。
## 閩東語其斯瓦迪士列表
### 1遘50

### 51遘100

### 101遘150

### 151遘207

分類:語言
Dâing Lâ̤-gŭng

**Dâing Lâ̤-gŭng** (, 1953 n. 1 ng. 29 h. - 1995 n. 5 ng. 8 h.) sê Dài-uăng gì siŏh ciáh chók-miàng gì nṳ̄ gŏ̤-chiū.

分類:Dài-uăng ìng-ŭk
分類:Gŏ̤-chiū
分類:Sáng Dâing
Gĭng-dĭk

**Gĭng-dĭk** (驚蟄) sê Dṳ̆ng-guók nùng-lĭk gì niék-sé cáik-ké cĭ-ék, diŏh ṳ̄-cūi gâe̤ng chŭng-hŭng cĭ găng.

分類:cáik-ké
Mòng-cṳ̄ng

**Mòng-cṳ̄ng** (芒種) sê Dṳ̆ng-guók nùng-lĭk gì niék-sé cáik-ké cĭ-ék, diŏh siēu-muāng gâe̤ng hâ-cé cĭ găng.

分類:cáik-ké
Cáik-ké

**Cáik-ké** (節氣) sê Dṳ̆ng-guók gô-dā̤ cié-dêng gì siŏh cṳ̄ng buō-chṳ̆ng gì lĭk-huák, ô 24 ciáh, gó-chṳ̄ iâ hô̤ lā̤ **niék-sé cáik-ké** (廿四節氣).

分類:cáik-ké
Lĭk-huák

**Lĭk-huák** (曆法) iâ hô̤ lā̤ **lĭk** (曆), sê kĕk nièng, nguŏk, nĭk dēng dēng gì sì-găng dăng-ôi lì gié-sáung sì-găng gì siŏh cṳ̄ng huŏng-huák.

Lĭk-huák â̤ dé̤ṳng buōng iòng-lĭk, ĭng-lĭk gâe̤ng ĭng-iòng-lĭk săng cṳ̄ng. Gĭng-dáng guók-cié tŭng-ê̤ṳng gì Gregorius Lĭk-huák (iâ hô̤ lā̤ gŭng-lĭk hĕ̤k-ciā să̤-lĭk) sê siŏh cṳ̄ng iòng-lĭk; Ĭ-sṳ̆-làng-lĭk sê siŏh cṳ̄ng ĭng-lĭk; Dĕ̤ng Ā diòng-tūng gì nùng-lĭk (iâ hô̤ lā̤ gô-lĭk) sê siŏh cṳ̄ng ĭng-iòng-lĭk.

分類:Lĭk-huák
Gregorius Lĭk-huák

**Gregorius Lĭk-huák**, iâ hô̤ lā̤ **gŭng-lĭk** (公曆) hĕ̤k-ciā **să̤-lĭk** (西曆), sê É-dâi-lé nè̤ng Aloysius Lilius dó̤i Julius Lĭk-huák siŭ-gāi ī-hâiu, iù gáu-cŭng Gregorius 13-sié huák-buó gì siŏh cṳ̄ng lĭk-huák.

分類:Lĭk-huák
Nùng-lĭk

**Nùng-lĭk** (農曆) iâ hô̤ lā̤ **uòng-lĭk** (黃曆) hĕ̤k-ciā **gô-lĭk** (舊曆), sê Dĕ̤ng Ā gì siŏh cṳ̄ng diòng-tūng gì lĭk-huák, iù Dṳ̆ng-guók nè̤ng huák-mìng.

Nùng-lĭk sê siŏh cṳ̄ng ĭng-iòng-lĭk.

分類:Lĭk-huák
Nùng-lĭk
Nàng-báe̤k-dièu

**Nàng-báe̤k-dièu** (南北朝) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh sì-dâi, diŏh 420 nièng gáu 589 nièng cĭ găng. Găk ciā sì-dâi diē-sié, Dṳ̆ng-guók hŭng-liĕk siàng nàng-huŏng gâe̤ng báe̤k-huŏng lâng ciáh buô-hông, hô̤ lā̤ Nàng-dièu gâe̤ng Báe̤k-dièu, gó-chṳ̄ hăk-siŏh-dŏi hô̤ lā̤ Nàng-báe̤k-dièu. Nàng-dièu bău-guák Làu-sóng, Nàng-cà̤, Nàng-liòng gâe̤ng Nàng-dìng; Báe̤k-dièu bău-guák Báe̤k-ngôi, Să̤-ngôi, Dĕ̤ng-ngôi, Báe̤k-ciŭ gâe̤ng Báe̤k-cà̤.

589 nièng, Sùi-dièu miĕk-uòng Nàng-dìng, tūng-ék Dṳ̆ng-guók, Nàng-báe̤k-dièu sì-dâi giék-sók.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Cī-cī

**Cī-cī** (子子) sê cṳ̄ng-cī sĭk-ŭk gì puôi-ciŏ ciék-sêu cĭng-cī ī-hâiu buóh chók lì gì siŏh cṳ̄ng giék-gáiu, â̤ huák-ngà.

分類:Sĭk-ŭk
Niŏh-niŏh

**Niŏh-niŏh** (箬箬) sê gŏ̤-dēng sĭk-ŭk gì ìng-iōng ké-guăng, â̤ kĕk ĭ lì có̤ guŏng-hăk cáuk-ê̤ṳng.

分類:Sĭk-ŭk
Gṳ̆ng-gṳ̆ng

**Gṳ̆ng-gṳ̆ng** (根根) sê sĭk-ŭk buóh diŏh dê-dău â-dā̤, dò̤ lì ngék-siŭ ìng-iōng gì siŏh ciáh dâe̤ng-iéu gì ké-guăng.

分類:Sĭk-ŭk
Chāu-buōng sĭk-ŭk

**Chāu-buōng sĭk-ŭk** (草本植物), ék-buăng hô̤ lā̤ **chāu** hĕ̤k-ciā **chō̤** (草), sê siŏh lôi sĭk-ŭk gì tūng-chĭng.

分類:Sĭk-ŭk
Sĕng-lìng

**Sĕng-lìng** (森林) sê cī ô iā sâ̤ chéu cū-siàng gì siŏh ciáh dê-huŏng.

分類:Sĕng-tái
Guō-sĭk

**Guō-sĭk** (果實) sê bê-cī sĭk-ŭk huă hī siŏh buô-hông buóh siàng gì siŏh cṳ̄ng sĕng-sĭk ké-guăng. Cáik-cáik bī-gáu sâ̤ gì â̤ siăh gì guō-sĭk hô̤ lā̤ **cūi-guō**.

分類:Sĭk-ŭk
Sĭk-sĭk

**Sĭk-sĭk** (翼翼) sê cēu-giāng gâe̤ng tè̤ng-giāng dò̤ lì buŏi gì ké-guăng.

分類:Sĕng-lī
Gáuk-gáuk

**Gáuk-gáuk** (骨骨) sê cék-tùi dông-ŭk sĭng-tā̤ diē-sié gì siŏh cṳ̄ng gâing-gâing-sék gì ké-guăng, gŭng-nèng sê ông-dông, ciĕ-tì gâe̤ng bō̤-hô sĭng-tā̤.

分類:Sĕng-lī
Chiók

**Chiók** (啜) sê dông-ŭk siăh cūi hĕ̤k-ciā gì-tă ĭk-tā̤ gì dâe̤ng-cáuk.

分類:Sĕng-lī
分類:Īng-sĭk
Siăh

**Siăh**/**Siĕh** (食), iâ hô̤ lā̤ **siăh/siĕh nó̤h** (食乇), **siăh/siĕh buông** (食飯), sê dông-ŭk ciŏng ô ìng-iōng gâe̤ng nèng-liông gì nó̤h tŏng gáu bók-lō̤ diē-sié gì siŏh cṳ̄ng dâe̤ng-cáuk. Siăh sê dông-ŭk mì-tì sĭng-tā̤ nèng-liông gâe̤ng sĕng-mêng gì siŏh cṳ̄ng buōng-nèng.

分類:Sĕng-lī
Ciéng-cĕng

**Ciéng-cĕng** (戰爭) sê siŏh cṳ̄ng ī céng-dê ùi mŭk-dék gì ū-ciŏng dâu-cĕng.

分類:Gŭng-sê̤ṳ
Huò-bìng

**Huò-bìng** (和平) sê cī mò̤ ciéng-cĕng hĕ̤k-ciā gì-tă ū-ciŏng dâu-cĕng hèng-òi gì câung-tái.

分類:Siâ-huôi
Puòi-hŭ

**Puòi-hŭ** (皮膚) sê cék-tùi dông-ŭk biēu-méng gì niōng-niōng-sék gì hī siŏh cèng sĕng-lī giék-gáiu.

分類:Sĕng-lī
Kă-kók-tàu

**Kă-kók-tàu** (骹屈頭) sê lièng-giék duâi-tōi gâe̤ng siēu-tōi gì buô-ôi.

分類:Sĕng-lī
Buŏi

**Buŏi** (飛) sê cī nó̤h lé-ê̤ṳng kŭng-ké dông-lĭk-hŏk gì nguòng-lī diŏh tiĕng lā̤ ông-dông.

分類:Ŭk-lī
Chiòng

**Chiòng** kō̤-nèng cī:

#墻, ché̤ṳ Chiòng (gióng-dé̤ṳk giék-gáiu);
#蹲, ché̤ṳ Chiòng (dông-cáuk).
Chiòng (dông-cáuk)

**Chiòng** (蹲) sê siŏh cṳ̄ng nè̤ng gì dông-cáuk, kă-kók-tàu uăng gáu dák, kĕk lâng ciáh kă-tōi lì sêu gó̤-lòng ciáh nè̤ng gì dâe̤ng-liông.

分類:Sĕng-lī
Sô̤i

**Sô̤i** (坐, gĭng-dáng sĭk-cié tĕ̤k „**suâi**“) sê siŏh cṳ̄ng hiŭ-sék gì dông-cáuk, kĕk gŭ-chiŏng-pā̤ gâe̤ng kă-tōi lì sìng-sêu gó̤-lòng ciáh sĭng-tā̤ gì dâe̤ng-liông, niông sĭng-tā̤ bóng-sĕ̤ng.

分類:Sĕng-lī
Kiê

**Kiê** (徛) sê siŏh cṳ̄ng kĕk kă-tōi lì sìng-sêu gó̤-lòng ciáh sĭng-tā̤ gì dâe̤ng-cáuk.

分類:Sĕng-lī
Diêng-īng

**Diêng-īng** (電影), iâ hô̤ lā̤ **éng-uâ** (映畫), sê siŏh cṳ̄ng kĕk gă-guóng, liŏh-chiông-dái hĕ̤k-ciā sók-cê muòi-tā̤ ciŏng īng-chiông gâe̤ng siăng-ĭng hăk-siŏh-dŏi, gái gă siông âu-gĭ cié-cáuk có̤ siàng gì siŏng-ngiĕk-huá ngiê-sŭk.

Gó-dā̤ mò̤ siăng-ĭng gì diêng-īng iâ hô̤ lā̤ **[[ōng-hié]]** (影戲) hĕ̤k **[[ōng-ōng-hié]]** (影影戲).

分類:Séng-sék
分類:Ngiê-sŭk
Sêu-săng-siŏh

**Sêu-săng-siŏh** (壽山石) sê siŏh cṳ̄ng Hók-ciŭ dĕk-sāng gì siŏh, â̤ dé̤ṳng dò̤ lì có̤ diĕu-káik.

分類:Sĕk-ék ùng-huá
分類:Cài-lâiu
Chŭng-lièng

**Chŭng-lièng** (春聯) sê Dĕ̤ng Ā nè̤ng chŭng-cáik sèng-âu táik diŏh muòng-kāu gì siŏh cṳ̄ng è̤ng-sáik gì dó̤i-lièng.

分類:Dṳ̆ng-guók ùng-huá
Dáh-huói-cièng

**Dáh-huói-cièng** (硩歲錢) sê Dĕ̤ng Ā nè̤ng có̤-nièng gì sèng-âu dò̤ ké̤ṳk niê-giāng gì cièng, bău diŏh è̤ng-cāi-bău diē-sié.

分類:Dṳ̆ng-guók ùng-huá
Âu-gă̤

**Âu-gă̤** (後街) iâ hô̤ lā̤ **Nàng-âu-gă̤** (南後街), sê Săng-huŏng-chék-háe̤ng diē-sié gì siŏh dèu gă̤.

分類:Hók-ciŭ gì diô
Gāi-huóng Duâi-giò

**Gāi-huóng Duâi-giò** (解放大橋), ék-buăng hô̤ lā̤ **Ék-giò** (一橋), sê Hók-ciŭ siŏh ciáh chók-miàng gì giò. 1971 nièng, Uâng-sêu-giò (萬壽橋) gâe̤ng Gĕ̤ng-nàng-giò (江南橋) lièng siŏh-dŏ̤i hìng-siàng gĭng-dáng gì Gāi-huóng Duâi-giò.

分類:Hók-ciŭ gì giò
Kă-tōi

**Kă-tōi** (骹腿) sê dông-ŭk dò̤ lì giàng diô gì buô-ôi.

Kă-tōi â̤ dé̤ṳng buŏng lâng buô-hông: gū-chiŏng-pā̤ gáu kă-kók-tàu hī siŏh buô-hông hô̤ lā̤ tōi-tàu; kă-kók-tàu gáu kă hī siŏh buô-hông hô̤ lā̤ kă-tōi-giāng.

分類:Sĕng-lī
Kă-âu-dăng

**Kă-âu-dăng** (骹後𩨑), bô hô̤ lā̤ **âu-dăng**, sê nè̤ng sĭng-tā̤ gì siŏh ciáh buô-ôi, cêu sê kă gâe̤ng kă-tōi-giāng lièng diŏh siŏh-dŏi gì hī ciáh dê-huŏng.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Sĕng-lī
Hùng-săng-giò

**Hùng-săng-giò** (洪山橋) sê Hók-ciŭ siŏh dèu chók-miàng gì giò.

分類:Hók-ciŭ gì giò
Dìng Ùng-lṳ̀ng

**Dìng Ùng-lṳ̀ng** (陳文龍, Buò-siĕng-ngṳ̄: Díng Meóng-le̤ng, 1232 n. - 1277 n.), Hĭng-huá (gĭng-dáng Buò-dièng) nè̤ng, sê Nàng-sóng muăk-gĭ gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng.

1276 nièng, Nguòng-dièu buô-dôi páh giâ Hók-ciŭ, Sóng Duăng-cŭng cāu kó̤ Guōng-ciŭ. Dìng Ùng-lṳ̀ng ciŏng gă-sāng dŭ mâ̤ ták, diŏh Hĭng-huá-hū (gĭng-dáng Buò-dièng-chê)  hŭ-uái dái-bĭng gâe̤ng Nguòng-dièu dó̤i-káung, sék-bâi, ké̤ṳk niăh kó̤ Hòng-ciŭ. Buáng-diô-dŏng ng-siăh nó̤h cê̤ṳ-sák.

Mìng-dièu sìng-lĭk ī-hâiu, hŭng ĭ có̤ Hók-ciŭ-hū gì siàng-huòng (城隍). Gĭng-dáng Hók-ciŭ nè̤ng gó̤ ĭ „Siông-cṳ̆ gŭng“ (尚書公), Hók-ciŭ gâe̤ng Buò-dièng ô iā sâ̤ gṳ̆ng ĭ gì miêu. 

分類:Buò-dièng-nè̤ng
分類:Hĭng-huá
分類:Sáng Dìng
Hiăng-diê ciā-muói

**Hiăng-diê ciā-muói** (兄弟姐妹) sê cī ô siŏh ciáh bâ-nā̤ iōng chók lì gì nè̤ng. Diŏh dòng-buŏ-giāng diē-sié, duâi gì hô̤ lā̤ ĭ-gŏ̤ (依哥), gŏ̤ (哥) hĕ̤k-ciā hiăng (兄), sá̤ gì hô̤ lā̤ ĭ-diê (依弟) hĕ̤k-ciā diê (弟); cṳ̆-niòng-giāng diē-sié, duâi gì hô̤ lā̤ ĭ-ciā (依姐) hĕ̤k-ciā ciā (姐), sá̤ gì hô̤ lā̤ ĭ-muói (依妹) hĕ̤k-ciā muói (妹).

分類:Gă-dìng