open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dŭng-huòng

**Dŭng-huòng** (敦煌) sê Găng-sé̤ṳk gì siŏh ciáh gâing-gék-chê, sê sṳ̆k Ciū-ciòng-chê guāng gì. 

Dŭng-huòng cŭ-uái huák-hiêng guó Mŏ̤h-gŏ̤-káuk, diē-sié ô iā sâ̤ gì biáh-uâ gâe̤ng Hŭk-gĭng.

分類:Găng-sé̤ṳk
分類:Siàng-chê
Dê-dù

**Dê-dù** (地圖) sê cī áng ék-dêng gì só-hŏk huŏng-huák, ciŏng dê-giù hĕ̤k-ciā gì-tă sĭng-giù gì cê̤ṳ-iòng hiêng-chiông gâe̤ng siâ-huôi hiêng-chiông tŭng-guó gái-guák gâe̤ng hù-hô̤ sáuk-siēu uâ gáu bàng-miêng gà̤-dēng gì dù-hìng.

分類:Dê-lī
分類:Tiĕng-ùng
Diâng-sĭng

**Diâng-sĭng** (定星), cṳ̆-ngṳ̄ bô hô̤ lā̤ **hèng-sĭng** (恆星), sê duâi cék-liông, â̤ cê-gă huák-guŏng gì dēng-liê-cṳ̄-tā̤ sĭng-giù.

Tiĕng-ò̤ diē-sié chă-bók-dŏ̤ ô 1,000 gáu 4,000 é ciáh hèng-sĭng, tái-iòng nâ sê gì-dṳ̆ng iā nâung iā bàng-siòng gì siŏh lăk.

Tái-iòng-hiê dâi-dŏng nâ ô siŏh ciáh hèng-sĭng, cuòi cêu sê tái-iòng.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Tiĕng-ùng
分類:Diâng-sĭng
Kăi-hŭng

**Kăi-hŭng** (開封) sê Ò̤-nàng gì siŏh ciáh siàng-chê. Ĭ iâ sê Báe̤k-sáe̤ng sèng-âu gì siū-dŭ.

分類:Ò̤-nàng
分類:Siàng-chê
Ciū-ciòng

**Ciū-ciòng** (酒泉) sê Găng-sé̤ṳk gì siŏh ciáh chê. Dṳ̆ng-guók gì „Ciū-ciòng ôi-sĭng huák-siâ dṳ̆ng-sĭng“ cêu sê găk cŭ-uái.

分類:Găng-sé̤ṳk
分類:Siàng-chê
Giàng-sĭng

**Giàng-sĭng** (行星), cṳ̆-ngṳ̄ bô hô̤ lā̤ **hèng-sĭng** (行星), sê cī cê-gă mâ̤ huák-guŏng, kuàng diâng-sĭng giàng gì siŏh lôi sĭng-giù.

Tái-iòng-hiê dâi-dŏng ô 8 ciáh giàng-sĭng, nē̤ng-gă diêu gì dê-giù cêu sê gì-dṳ̆ng siŏh lăk.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Tiĕng-ùng
Ôi-sĭng

**Ôi-sĭng** (衛星) sê cī kuàng giàng-sĭng có̤ ciŭ-gĭ-séng ông-dông gì siŏh cṳ̄ng tiĕng-tā̤. Dê-giù gì ôi-sĭng nâ ô siŏh ciáh, hô̤ lā̤ nguŏk-giù.

Ìng-lôi có̤ gì kuàng giàng-sĭng gì hòng-tiĕng-ké hô̤ lā̤ ìng-cô̤-ôi-sĭng, ô gì sèng-âu iâ hô̤ lā̤ ôi-sĭng.

分類:Tiĕng-ùng
Chēng-chiū-sĭng

**Chēng-chiū-sĭng** (筅帚星) iâ hô̤ lā̤ **sáu-chiū-sĭng** (掃帚星) hĕ̤k-ciā **uói-sĭng** (彗星), sê cī siŏh lôi sìng-hông sê bĭng gâe̤ng siŏh gì tái-iòng-hiê siēu tiĕng-tā̤. Ĭ hióng tái-iòng gì huŏng-hióng ông-dông gì sèng-âu â̤ bóng chók cūi-cĭng-ké, káng guó kó̤ iā chiông chēng-chiū, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „chēng-chiū-sĭng“.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Tiĕng-ùng
Nĭk

**Nĭk** (日) hĕ̤k-ciā hô̤ lā̤ **gĕ̤ng** (工),  sê siŏh ciáh sì-găng dăng-ôi, chă-bók-dŏ̤ siŏng-dŏng dê-giù ièng dê-ché̤ṳk cê-gă chiŏ-chiŏ siŏh kuàng gì siŏh ciáh ciŭ-gĭ.

Gâe̤ng Háng-ngṳ̄ mâ̤ siŏh iông, Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì sì-găng dŭ sê gōng „gūi nguŏk gūi hô̤“ (幾月幾號), ng-gōng „gūi nguŏk gūi nĭk“.

分類:Sì-găng
Gié-lìng

**Gié-lìng** (桂林) sê Guōng-să̤ gì siŏh ciáh siàng-chê, găk Liè-gĕ̤ng gì ò̤-gièng. 

Gié-lìng gì hŭng-gīng mâ̤ ngài, găk sié-gái dâi-dŏng iā chók-miàng. Gó-chṳ̄ iā sâ̤ nè̤ng é̤ṳ kó̤ hŭ-uái lṳ̄-iù.


Guilin-02-Pagode-Berge-2012-gje.jpg
Guilin-22-Bruecke-Berg-2012-gje.jpg
Guilin-40-Fischer am Li-2012-gje.jpg
Guilin at night-08-Drei Jungs-2012-gje.jpg
Guilin at night-26-Tor bei Jia Jias Lokal-unbekannter Chinese-2012-gje.jpg
Guilin-34-Malstube-2012-gje.jpg
Guilin-66-Tankstelle-Obststand-2012-gje.jpg
Guilin-Reis-08-2012-gje.jpg


分類:Guōng-să̤
分類:Siàng-chê
Nguŏh

**Nguŏh** (玉) sê cī siŏh lôi ngàng-sáik sê sēng-liŏh-sáik buáng-táu-mìng gì bō̤-siŏh. Găk Dĕ̤ng Ā ùng-mìng diē-sié, nguŏh ô iā dâe̤ng-iéu gì é-ngiê, ô gì sèng-âu hō̤ gì nguŏh bī uòng-gĭng gó gói.

分類:Dê-cék
Bō̤-siŏh

**Bō̤-siŏh** (寶石) sê cī siŏh lôi â̤ sāi gák kŭi lì pău-guŏng gì siŏh, ék-buăng bī-gáu ngâing, iông-sék iā bī-gáu cóng.

Bō̤-siŏh ô è̤ng-bō̤-siŏh, làng-bō̤-siŏh, liŏh-bō̤-siŏh, cōng, nguŏh dēng dēng.

分類:Dê-cék
Cōng

**Cōng** (鑽) iâ hô̤ lā̤ **cōng-siŏh** (鑽石), huá-hŏk gâe̤ng gĕ̤ng-ngiĕk gì ciáng-sék miàng-cê sê **gĭng-gŏng-siŏh** (金剛石), sê siŏh cṳ̄ng iù táng nguòng-só cŭ-siàng gì mò̤ ngàng-sáik gì gĭng-tā̤, iâ sê bō̤-siŏh gì siŏh cṳ̄ng.

Cōng iâ sê sié-gái dâi-dŏng có̤i ngâing gì nó̤h cĭ ék, bô găk lā̤ dô̤-iĕk-séng bī-gáu hō̤, găk kuŏ-hŏk ngiēng-géu gâe̤ng gĕ̤ng-ngiĕk sĕng-sāng diē-sié huák-hŭi iā duâi gì cáuk-ê̤ṳng. Ĭ iâ sê siŏh cṳ̄ng iā gói-dâe̤ng gì bō̤-siŏh, â̤ dé̤ṳng dò̤ lā̤ âng chiū-cī gà̤-dēng.

分類:Dê-cék
Chiông

**Chiông** (象) sê siŏh cṳ̄ng buô-ṳ̄ dông-ŭk, iâ sê gĭng-dáng sié-gái lṳ̆k-dê gà̤-dēng có̤i duâi gì buô-ṳ̄ dông-ŭk.

分類:buô-ṳ̄ dông-ŭk
Nguŏk

**Nguŏk** (月) sê siŏh ciáh sì-găng dăng-ôi, chă-bók-dŏ̤ siŏng-dŏng nguŏk-giù ièng dê-giù chiŏ-chiŏ siŏh kuàng gì siŏh ciáh ciŭ-gĭ.

分類:Sì-găng
Chṳ̄

**Chṳ̄** (鼠) iâ hô̤ lā̤ **lō̤-chṳ̄** (老鼠), sê siŏh cṳ̄ng buô-ṳ̄ dông-ŭk.

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Iòng

**Iòng** kō̤-nèng cī:
#**羊**, chăng-kō̤ Iòng (dông-ŭk)
#**鉛**, chăng-kō̤ Iòng (gĭng-sṳ̆k)
#**洋**, chăng-kō̤ Dâi-iòng
#**熔**, chăng-kō̤ Iòng (ŭk-lī hiêng-chiông)
Lâu-hū

**Lâu-hū** (老虎) iâ hô̤ lā̤ **hū** (虎), sê siŏh cṳ̄ng mà-kuŏ gì buô-ṳ̄ dông-ŭk, iâ sê gĭng-dáng mà-kuŏ dông-ŭk dâi-dŏng tā̤-hìng có̤i duâi gì siŏh cṳ̄ng.

Hū iâ sê sĕk-nê săng-ngáu (十二生肖) cĭ ék, dó̤i-éng gì dê-ciĕ (地支) sê ìng (寅), sèng-dāu sê ngù, â-dāu sê tó.

## Sṳ̆k-ngṳ̄
***Lâu-hū guá só-ciŏ** (老虎掛素珠): bī-ê̤ṳ gā cṳ̀-pĭ.

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Tó

**Tó** (兔) sê siŏh cṳ̄ng buô-ṳ̄ dông-ŭk.

Tó iâ sê sĕk-nê săng-ngáu(十二生肖) cĭ ék, dó̤i-éng gì dê-ciĕ(地支) sê māu(卯), sèng-dāu sê hū, â-dāu sê lṳ̀ng. Bók-guó, Uŏk-nàng mò̤ tó ciā dông-ŭk, gó-chṳ̄ Uŏk-nàng nè̤ng ciŏng tó uâng siàng mà có̤ săng-ngáu.

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Lṳ̀ng

**Lṳ̀ng** (龍) sê Dṳ̆ng-guók ùng-huá diē-sié hṳ̆-gáiu gì siŏh cṳ̄ng dông-ŭk. Găk Dṳ̆ng-guók sìng-uâ diē-sié, lṳ̀ng iā buōng-sê̤ṳ, â̤ siông-tiĕng dâung-ṳ̄, â̤ gáu ò̤, hù gâe̤ng hāi diē-sié hĭng-hŭng-có̤-lâung. Lṳ̀ng iâ sê Dṳ̆ng-guók gâe̤ng Uŏk-nàng mìng-cŭk gì chiông-cĭng.

Lṳ̀ng gì dê-ôi găk Háng-cê Ùng-huá-kuŏng diē-sié iā dâe̤ng-iéu, sê hŭng-huòng, gì-lìng, ŭ-gŭi cà̤ hô̤ lā̤ „sé-sôi-séu“ (四瑞獸). Lṳ̀ng iâ sê sĕk-nê săng-ngáu (十二生肖) cĭ ék, dó̤i-éng gì dê-ciĕ (地支) sê sìng (辰), sèng-dāu sê tó, â-dāu sê siè. Găk gô-dā̤, nâ ô huòng-dá̤, guók-uòng hĕ̤k-ciā chĭng-uòng gì nó̤h gà̤-dēng â̤ dé̤ṳng ô lṳ̀ng, huòng-dá̤ sāi gì nó̤h lṳ̀ng ô 5 ciáh kă, chĭng-uòng ô 4 ciáh. Diê-siŏh-ciáh báh-sáng ô gāng sùi-biêng sāi lṳ̀ng gì uâ, huòi cêu kō̤-nèng ké̤ṳk nè̤ng dóng buóh siōng cô̤-huāng, â̤ dé̤ṳng niăh kī lì tài-tàu.

分類:Ùng-huá
Ŭ-gŭi

**Ŭ-gŭi** (烏龜) sê siŏh cṳ̄ng bà-hèng dŏng-ŭk, piăng gà̤-dēng ô ngâing gì káe̤k-káe̤k.

Ŭ-gŭi miâng iā dòng, ô gì gŭi siŏh tàu â̤ uăk gūi báh huói.

Găk mā-cū, ŭ-gŭi bô hô̤ lā̤ **kṳ̀ng-giāng** (芹囝). Mā-cū Báe̤k-găng-dō̤ (北竿島) cêu ô siŏh ciáh chŏng miàng-cê hô̤ lā̤ „kṳ̀ng-biék“ (芹壁), hó-gê̤ṳng hāi lā̤ ô siŏh ciáh „Gŭi-dō̤“ (龜島).
## Chăng-kō̤ ùng-hióng

分類:Bà-hèng dông-ŭk‎
Hiŏng-gŭ

**Hiŏng-gŭ** (香菰, 香菇) sê siŏh cṳ̄ng â̤ siăh gì cĭng-kṳ̄ng.

分類:Cĭng-kṳ̄ng
分類:Īng-sĭk
Gĭng-sṳ̆k

**Gĭng-sṳ̆k** (金屬) sê siŏh cṳ̄ng ô guŏng-dĕk (dó̤i â̤ káng-giéng gì guŏng â̤ huāng-siâ), ô ièng-diēng-séng, ṳ̀ng-ê dô̤-diêng, diòng-iĕk gì séng-cék gì nó̤h.

分類:Ŭk-lī
Só-lâiu

**Só-lâiu** (塑料) sê siŏh cṳ̄ng gŏ̤-hŭng-cṳ̄ hăk siàng gì chéu-ciĕ cié-pīng.

分類:Huá-hŏk
海亂

**海亂**是蜀種海懸頂破壞力野強其浪，一般是由海下底地震引起其。海亂僅是影響遘海墘，有可能變成野可怕其天災。

拍魚其出海之前一般着食鴨卵。敆福州話裡勢，“鴨卵（亂）”有“將海亂壓下”其意思。嚽最早是曲蹄其風俗。

分類:天災
地震

**地震**，也號𡅏**地牛轉肩**，是指地殼野快放出能量產生其震動。敆陸地懸頂，地震可能會讓火山爆發；敆海或者大洋下底，會發生海亂。

分類:天災
水災

**做水災**，也號𡅏**做水蕩**，**發溪水**或者**洪災**，是指河、湖或者海超過正常水位，將墘墘汆唻其天災。

分類:天災
㷄災

**㷄災**也號𡅏**失㷄**或者**㷄燒厝**，是指㷄敆無辦法控制其情況下底剃了擴大，將乇燒唻，並且讓財產做損失或者儂做受傷其蜀種災。

分類:天災
Tè̤ng-chō̤

**Tè̤ng-chō̤** (蟲草) sê siŏh cṳ̄ng cĭng-kṳ̄ng, iâ sê siŏh cṳ̄ng iā gói gì dṳ̆ng-iŏh.

Tè̤ng-chō̤ sĕng gāng-ngiēng tè̤ng, gáu tè̤ng-giāng sī ī-hâiu téng ĭ chói diē-sié buóh chók lì gì, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „tè̤ng-chō̤“. 

分類:Cĭng-kṳ̄ng
分類:Dṳ̆ng-iŏh
Tù

**Tù** (土, 涂) sê cī dê-giù lṳ̆k-dê biēu-méng gì siŏh cṳ̄ng dó̤i sĕng-ŭk uăk-dông ô īng-hiōng gì ŭk-cék-cèng.

分類:Sĕng-tái
Iĕng-huă

**Iĕng-huă** (烟花), iâ hô̤ lā̤ **iĕng-huō** (烟火) hĕ̤k-ciā **huă** (花), sê cī găk gŭng-sê̤ṳ hĕ̤k-ciā cáik-nĭk, biēu-iēng gì sèng-âu bóng gì nó̤h, ĭ gì nguòng-lī gâe̤ng páu-diông chă-bók-dŏ̤, dŭ sê kĕk huōi-iŏh có̤ gì.

Bóng huă ô nék-giāng ngùi-hiēng, bô gă lā̤ bī-gáu chāu, gó-chṳ̄ Dṳ̆ng-guók céng-hū mâ̤ kīng bóng huă iā sâ̤ nièng. Bók-guó ciŏng-uâng có̤ lâ chŭng-cáik dŭ mò̤ mê kó̤. 2007 nièng, iĕng-huă gâe̤ng páu-tiông diŏh Hók-ciŭ ciáng-sék gā̤-géng, dăng chŭng-cáik â̤ sāi bóng huă bóng páu-diông lāu.

分類:Ùng-huá
分類:Cá-iŏh
Páu-diông

**Páu-diông** (炮仗) sê Dĕ̤ng Ā nè̤ng găk cáik-nĭk sèng-âu iā sèu sāi gáu gì siŏh cṳ̄ng nó̤h. Ciŏng huōi-iŏh bău diŏh dé̤ṳk-dè̤ng hĕ̤k-ciā cāi-dè̤ng diē-sié, sāi huōi cióh dô̤-huōi-siáng ciŏng ĭ siĕu kī lì. Ciā nó̤h siĕu gì sèng-âu â̤ báuk-cá, báuk-cá gì sèng-âu siăng-ĭng iā duâi, cáik-nĭk gì sèng-âu bóng cuòi iā nâu-iĕk. 

Bóng páu-diông gâe̤ng bóng huă siŏh iông ô nék-giāng ngùi-hiēng, bô gă lā̤ bī-gáu chāu, gó-chṳ̄ Dṳ̆ng-guók céng-hū mâ̤ kīng bóng páu-diông iā sâ̤ nièng. Bók-guó ciŏng-uâng có̤ lâ chŭng-cáik dŭ mò̤ mê kó̤. 2007 nièng, iĕng-huă gâe̤ng páu-tiông diŏh Hók-ciŭ ciáng-sék gā̤-géng, dăng chŭng-cáik â̤ sāi bóng huă bóng páu-diông lāu.

分類:Ùng-huá
分類:Cá-iŏh
炮仗

**炮仗**是東亞儂敆節日辰候野稠使遘其蜀種乇。將火藥包着竹筒或者紙筒裡勢，使火借導火線將伊燒起來。者乇燒其辰候會爆炸，爆炸其辰候聲音野大，節日其辰候放嚽野鬧熱。

放炮仗共放花蜀樣有仂囝危險，復加𡅏比較吵，故此中國政府𣍐肯放炮仗野価年。不過總款做囇春節都無味去。2007年，烟花共炮仗着福州正式解禁，仱春節會使放炮仗了。

## 相關條目
* 烟花

分類:文化
分類:炸藥
烟花

**烟花**也號𡅏**烟火**或者**花**，是指敆軍事或者節日、表演其辰候放其乇，伊其原理共炮仗差不多，都是挈火藥做其。

放花有仂囝危險，復加𡅏比較吵，故此中國政府𣍐肯放炮仗野価年。不過總款做囇春節都無味去。2007年，烟花共炮仗着福州正式解禁，仱春節會使放炮仗了。

## 相關條目
* 炮仗

分類:文化
分類:炸藥
Lò̤-buàng

**Lò̤-buàng** (羅盤) iâ hô̤ lā̤ **lò̤-gĭng** (羅經) hĕ̤k-ciā **cī-nàng-cĕng** (指南針), sê siŏh cṳ̄ng â̤ cī chók huŏng-hióng gì gă-sĭ-huă, găk lṳ̄-iù gì sèng-âu cáuk-ê̤ṳng iā duâi.

Lò̤-buàng iâ sê Dṳ̆ng-guók gô-dā̤ „Sé duâi huák-mìng“ cĭ ék.

分類:Ŭk-lī
Gŭng-sê̤ṳ

**Gŭng-sê̤ṳ** (軍事) sê cī gâe̤ng siŏh ciáh guók-gă, céng-guòng gì guók-huòng ū-ciŏng lĭk-liông ô găng-guó gì hŏk-ông gâe̤ng dâi-gié.

分類:Gŭng-sê̤ṳ
Ū-ké

**Ū-ké** (武器) sê siŏh lôi â̤ dé̤ṳng dò̤ lì gŭng-gék gì gă-sĭ-huă, iâ â̤ dé̤ṳng dò̤ lì ŭi-hiĕk hĕ̤k-ciā huòng-ngṳ̄.

分類:Ū-ké
Chāu-māng

**Chāu-māng** (草蜢) sê siŏh lôi tè̤ng-giāng, chói duâi, â-hài huák-dăk, ciō-iéu siăh sĭk-ŭk gì niŏh-niŏh, iā sèu găk chèng hĕ̤k-ciā chāu-cṳ̀ng diē-sié chók-hiêng. 

Ô siŏh lôi gùng-gṳ̆ gì chāu-māng ciŏng-muòng siăh dêu gì, hī siŏh lôi chāu-māng hô̤ lā̤ huòng-tè̤ng (蝗蟲), iâ hô̤ lā̤ âng-huòng (旱蝗). Huòng-tè̤ng sê ciō-iéu gì hâi-tè̤ng cĭ ék, ék-buăng có̤-âng gì sèng-âu â̤ ô iā sâ̤ huòng-tè̤ng chók-hiêng, cuòi hô̤ lā̤ huòng-căi (蝗災). Có̤-chèng-gì dŭ iā giăng huòng-căi.

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Tè̤ng-ngiê

**Tè̤ng** (蟲), **tè̤ng-giāng** (蟲囝), **tè̤ng-ngiê** (蟲蟻), sêu pū-tŭng-uâ īng-hiōng iâ hô̤ lā̤  hĕ̤k-ciā **kŏng-tṳ̀ng** (蜫蟲, 昆蟲), sê siŏh lôi ciék-ciĕ dông-ŭk gì tūng-chĭng.

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Ĕng-gŏ̤

**Ĕng-gŏ̤** (鸚哥) iâ hô̤ lā̤ **ĕng-ū** (鸚鵡), sê siŏh lôi cēu.

Ĕng-gŏ̤ gâe̤ng huá-huá siŏh iông, gĭng-guó hóng-liêng, â̤ ŏ̤k nè̤ng gōng-uâ.

分類:Cēu
Huò-siông

**Huò-siông** (和尚, iâ â̤ tĕ̤k „**hù-siông**“) sê cī Hŭk-gáu diē-sié nàng gì chók-gă-nè̤ng.

分類:Hŭk-gáu
Tāng-káik

**Tāng-káik** (坦克) iâ hô̤ lā̤ **ciéng-chiă** (戰車), sê hiêng-dâi diŏh lṳ̆k-dê gà̤-dēng ciéng-cĕng gì ū-ké.

分類:Gŭng-sê̤ṳ
分類:Ū-ké
Lòng-gĭ-ché̤ṳng

**Lòng-gĭ-ché̤ṳng** (狼基銃 hĕ̤k-ciā 狼機銃), iâ hô̤ lā̤ **gĭ-guăng-chiŏng** (機關槍), sê siŏh cṳ̄ng chiŏng.

## Sṳ̆k-ngṳ̄
*Lòng-gĭ-ché̤ṳng páh cià-ciáh (狼機銃拍隻隻): bī-ê̤ṳ duâi-cài-siēu-ê̤ṳng.

分類:Ū-ké
分類:Gŭng-sê̤ṳ
Huá-huá

**Huá-huá** (化化) sê siŏh cṳ̄ng cēu-giāng, siŏh sĭng ŭ-tók-tók, iông-sék ô nék-giāng chiông lō̤-uă.

Huá-huá gâe̤ng ĕng-gŏ̤ siŏh iông, gĭng-guó hóng-liêng, â̤ ŏ̤k nè̤ng gōng-uâ.

分類:Cēu
Ŏ̤-mì-tò̤-hŭk

**Ŏ̤-mì-tò̤-hŭk** (阿彌陀佛, Huáng-ngṳ̄: अमिताभ) sê Hŭk-gáu diē-sié gì siŏh cŏng hŭk. Diŏh Dâi-sìng Hŭk-gáu diē-sié, Ŏ̤-mì-tò̤-hŭk sê să̤-huŏng gĭk-lŏh sié-gái gì tă-huŏng-hŭk (他方佛).

Ŏ̤-mì-tò̤-hŭk sê gĭng-dáng Háng-diòng Hŭk-gáu diē-sié ciō-iéu gì sáng-iōng cĭ ék. Sáng Hŭk-gáu gì nè̤ng có̤i é̤ṳ nâing „Nàng-mò̤-ŏ̤-mì-tò̤-hŭk“ (南無阿彌陀佛) cī siŏh guó. Ŏ̤-mì-tò̤-hŭk diŏh Câung-diòng Hŭk-gáu diē-sié gì dê-ôi iâ sê dĕk-biék dâe̤ng-iéu. Băng-sièng Lā-mà cêu sê ĭ gì huá-sĭng.

分類:Hŭk-gáu
分類:Hŭk
Băh-guōi

**Băh-guōi** (白粿) sê Hók-gióng gì siŏh cṳ̄ng siēu-siăh, găk Hók-ciŭ, Nìng-dáik gâe̤ng Buò-dièng dŭ ô. Cŭ-uái gì nè̤ng có̤ nièng có̤ cáik dŭ â̤ siăh băh-guōi, iâ sê sáe̤ng ké̤ṳk bèng-iū hĕ̤k-ciā chĭng-chék.

Băh-guōi sê kĕk găng-mī có̤ gì. Sĕng kĕk cūi ciŏng găng-mī céng lâ, gái dò̤ ĕng chuŏi-sòng diē-sié chŭi sṳ̆k. Chŭi sṳ̆k ī-hâiu, ĕng kô diē-sié cṳ̆ng lâ, cṳ̆ng gì sèng-âu gă nék-giāng huă-sĕng-iù diē kó̤. Dăng ciŏng ĭ téng hī diē-sié bĕk chók lì, kĕk chiū chŏ̤ siàng dòng-dòng-sék.

Băh-guōi â̤ dé̤ṳng chā lā̤ siăh, iâ â̤ dé̤ṳng cṳ̄ lā̤ siăh. Chā băh-guōi ék-buăng diŏh kĕk tòng.

Ô gì ngôi-dê nè̤ng â̤ ciŏng băh-guōi gâe̤ng nièng-gŏ̤ hông siŏh dŏi kó̤. Gì-sĭk băh-guōi gâe̤ng nièng-gŏ̤ mâ̤ siŏh iông, Hók-ciŭ nè̤ng gó̤ nièng-gŏ̤ hô̤ lā̤ diĕng-guōi.

分類:Īng-sĭk
分類:Sĕk-ék ùng-huá
Káh-dièu

**Káh-dièu** (客佻) sê cī ìng-lôi cê̤ṳ-nguông gâe̤ng ciō-dông có̤ gì siŏh cṳ̄ng ī iù-hié ùi mŭk-dék gì dâi-gié.

分類:Siâ-huôi
分類:Iù-hié
Káh-dièu-bŏng

**Káh-dièu-bŏng** (客佻幫) iâ hô̤ lā̤ **bèng-iū** (朋友), sê cī mò̤ chĭng-chék guăng-hiê, dáng-sê guăng-hiê mâ̤ ngài gì nè̤ng; hĕ̤k-ciā gōng, sê iā sèu káh-dièu diŏh siŏh dŏi gì nè̤ng.

分類:Siâ-huôi
Káh-dièu-nó̤h

**Káh-dièu-nó̤h** (客佻乇) iâ hô̤ lā̤ **uàng-gê̤ṳ** (玩具), sê cī ciŏng-muòng dò̤ ké̤ṳk nè̤ng káh-dièu sāi gì siŏh lôi nó̤h.

分類:Iù-hié
Cièng-cāi

**Cièng-cāi** (錢紙) iâ hô̤ lā̤ **cāi-cièng** (紙錢), sê siŏh cṳ̄ng kĕk cāi có̤ gì nó̤h. Áng mì-séng gì gōng-huák, cièng-cāi sê siĕu ké̤ṳk sī-nè̤ng sāi gì cièng.

Bàng-siòng có̤i sèu káng-giéng gì cièng-cāi, sê ciŏng cāi gà̤-dēng dù siông gĭng-bŏh hĕ̤k-ciā ngṳ̀ng-bŏh có̤ gì, huòi ké̤ṳk Hók-ciŭ nè̤ng hô̤ lā̤ „nguòng-bō̤“ (元寶). Iâ ô gì nè̤ng â̤ ciŏng ciā „nguòng-bō̤“ siék siàng gô-dā̤ gĭng-nguòng-bō̤ gì hìng-câung, huòi iâ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „nguòng-bō̤-diâng“ (元寶錠). Gô ô siŏh cṳ̄ng cièng-cāi sê chĭng-mìng dáh-cāi sèng-âu ciŏng-muòng dò̤ lì dáh muó gà̤-dēng gì.

Nguòng-bō̤ siĕu diông giâ lì gì ŭ-ŭ-sék nó̤h hô̤ lā̤ „nguòng-bō̤-hŭ“ (元寶灰).

## Gái Káng
*Cāi-ĭ

分類:Hŭng-sṳ̆k
化化

**化化**是蜀種鳥囝，蜀身烏黜黜，樣式有仂囝像老鴰。

化化共鸚哥蜀樣，經過訓練，會學儂講話。

分類:鳥
Nà̤-gŭ

**Nà̤-gŭ** (尼姑, 妮姑) sê cī Hŭk-gáu diē-sié nṳ̄ gì chók-gă-nè̤ng.

分類:Hŭk-gáu
Nguòng-bō̤

**Nguòng-bō̤** (元寶) kō̤-nèng sê cī:

#Siŏh cṳ̄ng cièng-cāi, chăng-kō̤ Cièng-cāi.
#Gô-dā̤ gì siŏh cṳ̄ng cièng, chăng-kō̤ Nguòng-bō̤ (cièng).
Huă

**Huă** (花) sê kŭi-huă sĭk-ŭk gì huàng-sĭk ké-guăng. Huă gì hṳ̀ng-lūi diē-sié ô huă-hūng, huă-hūng iù mĭk-pŭng hĕ̤k-ciā hù-diĕk dái gáu gì-tă huă gì cṳ̀-lūi gà̤-dēng, cêu â̤ sìng-gŭng huàng-sĭk.

分類:Sĭk-ŭk
Tiĕng-ò̤

**Tiĕng-ò̤** (天河), iâ hô̤ lō̤ **Ngṳ̀ng-háng** (銀漢) hĕ̤k **Ngṳ̀ng-ò̤** (銀河), hŏk-miàng giéu lō̤ **Ngṳ̀ng-ò̤-hiê** (銀河系), sê nē̤ng-gă tái-iòng-hiê găk gì siŏh ciáh sĭng-hiê. Tiĕng-ò̤ diē-sié chă-bók-dŏ̤ ô 1,000 é gáu 4,000 é lăk hèng-sĭng, gūi chiĕng ciáh sĭng-tuàng gâe̤ng sĭng-hùng cŭ-siàng gì hiê-tūng, gó ô iā sâ̤ cṳ̄ng sĭng-cié ké-tā̤ gâe̤ng sĭng-cié ŭ-dìng.

Tiĕng-ò̤ dĭk-géng ô 100,000 guŏng-nièng hī māng dòng, dṳ̆ng-sĭng ô 12,000 guŏng-nièng hī māng gâiu, â̤ káng-giéng gì nó̤h gì cék-liông sê tái-iòng gì 1400 é buôi.

Tiĕng-ò̤ â̤ cê̤ṳ-diōng, ĭ gì dṳ̆ng-sĭng hô̤ lā̤ ngṳ̀ng-sĭng.

Tiĕng-ò̤ téng dê-giù lā̤ káng guó kó̤ iā chiông siŏh dèu ngṳ̀ng-sáik gì ò̤, gó-chṳ̄ Dṳ̆ng-guók duâi-buô-hông dê-kṳ̆ ciŏng ĭ hô̤ lā̤ „Ngṳ̀ng-ò̤“. 

分類:Tiĕng-ùng
Ngù-nèng

**Ngù-nèng** (牛) sê nèng-ngù gì nèng, iâ sê gĭng-dáng ìng-lôi ciō-iéu sĭk-pīng cĭ ék.

分類:Īng-sĭk
Sṳ̀-diēng

**Sṳ̀-diēng** (辭典, 詞典) iâ hô̤ lā̤ **cê-diēng** (字典), sê ciŏng-muòng dò̤ lì gái-siêu sṳ̀-ngṳ̄ (書語) gì tĕ̤k-ĭng, é-sé̤ṳ, liê-guó, sāi-huák dēng dēng gì gĕ̤ng-gê̤ṳ-cṳ̆.

分類:Gĕ̤ng-gê̤ṳ-cṳ̆
分類:Gáu-ṳ̆k
Huăng-giāng

**Huăng-giāng** (番囝) sê Hók-ciŭ-nè̤ng dó̤i ngôi-guók-nè̤ng gì chĭng-hŭ. Ék-buăng nâ ciŏng săng gì mâ̤ chiông Ā-ciŭ-nè̤ng (ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng hĕ̤k-ciā băh-cṳ̄ng-nè̤ng) gì ngôi-guók-nè̤ng hô̤ lā̤ „huăng-giāng“.

Bô hô̤ lā̤ **ngôi-guók-giāng**. **Ngiê-dāu-nè̤ng** ciā sṳ̀ iâ â̤ dò̤ lì gōng ngôi-guók gì nè̤ng.

Găk Hók-ciŭ-uâ diē-sié ô iā sâ̤ miàng-cê dái „huăng-giāng“ hĕ̤k-ciā „huăng“ gì nó̤h, chiông huăng-giāng-sṳ̀, huăng-sṳ̀, huăng-siông, huăng-kê, huăng-siŏh-liù, huăng-ciĕu, huăng-cièng-giāng dēng dēng. Ciŏng-uâng gì nó̤h găk gô-dā̤ dŭ mò̤, dŭ sê téng să̤-huŏng guók-gă diòng diē lì gì. 

分類:Ìng-lôi
分類:Siâ-huôi
番囝

**番囝**是福州儂對外國儂其稱呼。一般僅將生其𣍐像亞洲儂（烏種儂或者白種儂）其外國儂號𡅏「番囝」。

復號𡅏**外國囝**。**外斗儂**者詞也會掏來講外國其儂。

敆福州話裡勢有野価名字帶「番囝」或者「番」其乇，像番囝薯、番薯、番檨、番柿、番石榴、番椒、番錢囝等等。總款其乇敆舊底都無，都是趁西方國家傳入來其。

分類:人類分類:社會
Kō̤-cṳ̆

**Kō̤-cṳ̆** (考書) sê siŏh cṳ̄ng kĕk hŭng-só lì kō̤-chă hŏk-sĕng diŏh siŏh ciáh līng-ṳ̆k diē-sié gì dĭ-sék gì huŏng-huák.

分類:Kō̤-cṳ̆
分類:Gáu-ṳ̆k
烏種儂

**烏種儂**，也號𡅏**黑人**，是人類其三種人種之一，一般住着熱帶地區。

烏種儂最早住着非洲，夫塊比較落後。遘尾了歐洲儂開始殖民非洲，將野価烏種儂賣遘美洲做黑奴。許辰候白種儂看𣍐起烏種儂，將烏種儂號𡅏「negro」，福州儂也將烏種儂蔑稱號𡅏「烏黜鬼」。

最早烏種儂敆美國地位野低，遘20世紀50年代，律師馬丁·路德·金恩發動烏種儂民權運動，烏種儂其地位乍共白種儂平等。

烏種儂其平均身體素質是世界懸頂所有人種裡勢最好其，故此野価出名其體育運動員是烏種儂。美國前總統貝拉克·歐巴馬也是烏種儂。

分類:人類
Sá̤-kṳ̄ng

**Sá̤-kṳ̄ng** (細菌) sê sĕng-ŭk diē-sié só-liông có̤i sâ̤ gì siŏh cṳ̄ng, gĭng-dáng sié-gái gà̤-dēng sá̤-kṳ̄ng gì cūng-liông chă-bók-dŏ̤ ô 5×1030 ciáh. Ĭ iā nâung, nâ sāi mĕ̤k-ciŭ mò̤-niĕ-ài káng diŏh, diŏh sāi hiēng-mì-giáng lì ché̤ṳ.

分類:Sĕng-ŭk
Ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng

**Ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng** (烏種儂), iâ hô̤ lā̤ **háik-ìng** (黑人), sê ìng-lôi gì 3 cṳ̄ng ìng-cṳ̄ng cĭ ék, ék-buăng dêu diŏh iĕk-dái dê-kṳ̆.

Ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng có̤i cā dêu diŏh Hĭ-ciŭ, hŭ-uái bī-gáu lŏk-hâiu. Gáu-muōi-lāu Ĕu-ciŭ-nè̤ng kăi-sṳ̄ sĭk-mìng Hĭ-ciŭ, ciŏng iā sâ̤ ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng mâ̤ gáu Mī-ciŭ có̤ háik-nù. Hī sèng-âu Băh-cṳ̄ng-nè̤ng káng-mâ̤-kī ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng, ciŏng ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng hô̤ lā̤ „negro“, Hók-ciŭ-nè̤ng iâ ciŏng ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng miĕk-chĭng hô̤ lā̤ „ŭ-tók-gūi“ (烏黜鬼).

Có̤i cā ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng găk Mī-guók dê-ôi iā dă̤, gáu 20 sié-gī 50 nièng-dâi, lŭk-sṳ̆ Martin Luther King huák-dông ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng mìng-guòng ông-dông, ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng gì dê-ôi ciáh gâe̤ng băh-cṳ̄ng-nè̤ng bìng-dēng.

Ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng gì bìng-gĭng sĭng-tā̤ só-cék sê sié-gái gà̤-dēng siū-iū ìng-cṳ̄ng diē-sié có̤i hō̤ gì, gó-chṳ̄ iā sâ̤ chók-miàng gì tā̤-ṳ̆k ông-dông-uòng sê ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng. Mī-guók sèng cūng-tūng Barack Obama iâ sê siŏh ciáh ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng.
Băh-cṳ̄ng-nè̤ng

**Băh-cṳ̄ng-nè̤ng** (白種儂), iâ hô̤ lā̤ **băh-ìng** (白人), sê cī puòi-hŭ ngàng-sáik bī-gáu băh gì ìng-cṳ̄ng. Ék-buăng lì gōng sê cī Caucasian ìng-cṳ̄ng, chă-bók-dŏ̤ siŏng-dŏng Ĕu-ciŭ-nè̤ng; bók-guó ô gì sèng-âu iâ â̤ dé̤ṳng cī puòi-hŭ ngàng-sáik bī-gáu chiēng gì ìng-cṳ̄ng.

分類:Ìng-lôi
Thomas Edison

**Thomas Alva Edison** () sê Mī-guók chók-miàng gì huák-mìng-gă gâe̤ng siŏng-nè̤ng, ĭ huák-mìng guó gūi chiĕng cṳ̄ng gì nó̤h, gì-dṳ̆ng bău-guák diêng-guŏng.

分類:Mī-guók ìng-ŭk
Marco Polo

**Marco Polo** () sê siŏh ciáh É-dâi-lé gì siŏng-nè̤ng gâe̤ng lṳ̄-hèng-gă. Ĭ sê Ŭi-nà̤-sṳ̆ nè̤ng. Chă-bók-dŏ̤ găk Dṳ̆ng-guók Nguòng-dièu gì sèng-âu gṳ̆ng ĭ gă-gă lì Dṳ̆ng-guók có̤-sĕng-é, diōng kó̤ ī-hâiu găk găng-lò̤ diē-sié siā uòng chók-miàng gì «Marco Polo Iù-gé». Cuòi sê Ĕu-ciŭ có̤i chók-miàng gì gái-siêu dĕ̤ng-huŏng guók-gă gì cṳ̆, dó̤i ī-hâiu īng-hiōng iā duâi.

分類:É-dâi-lé ìng-ŭk
Galileo Galilei

**Galileo Galilei** (1564 n. 2 ng. 15 h. - 1642 n. 1 ng. 8 h.) sê siŏh ciáh É-dâi-lé gì ŭk-lī-hŏk-gă, só-hŏk-gă, tiĕng-ùng-hŏk-gă gâe̤ng diék-hŏk-gă.

分類:É-dâi-lé ìng-ŭk
分類:ŭk-lī-hŏk-gă
分類:só-hŏk-gă
分類:tiĕng-ùng-hŏk-gă
分類:diék-hŏk-gă
Christopher Columbus

**Christopher Columbus** (1450 n. 10 ng. 31 h. - 1506 n. 5 ng. 20 h.) É-dâi-lé Genova nè̤ng, sê Ĕu-ciŭ lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng có̤i chók-miàng gì siŏh ciáh hòng-hāi-gă gâe̤ng sĭk-mìng-ciā. Ĭ sê tàu ciáh gáu Mī-ciŭ gì Ĕu-ciŭ nè̤ng, dó̤i-chiū Să̤-băng-ngà ciéng-liāng Mī-ciŭ. Bók-guó ĭ táu-dā̤ dŭ mâ̤ báik cê-gă huák-hiêng gì sê siŏh ciáh sĭng-dâi-lṳ̆k, gó-nâ-háng gáu gì sê Éng-dô.

分類:É-dâi-lé ìng-ŭk
分類:Să̤-băng-ngà ìng-ŭk
Napoléon Bonaparte

**Napoléon Bonaparte** (1769 n. 8 ng. 15 h. - 1821 n. 5 ng. 5 h.) iâ hô̤ lā̤ **Nā-pó̤-lùng 1 sié**, sê Huák-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng siŏh ciáh huòng-dá̤. 1804 nièng gáu 1814 nièng câi-ôi.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Huák-guók ìng-ŭk
Adolf Hitler

**Adolf Hitler** () sê siŏh ciáh Ó̤-dê-lé nè̤ng, iâ sê Dáik-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng iā chók-miàng gì céng-dê ìng-ŭk. Ĭ sê Nazi dōng gì liāng-dô̤-ìng, iù 1934 nièng gáu 1945 nièng sê Nazi Dáik-guók gì có̤i gŏ̤ nguòng-siū. Ĭ găk 1939 nièng huák-dông Dâ̤ 2 ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng, gáu-muōi-lāu páh suŏ, diŏh Báik-lìng cê̤ṳ-sák.

分類:Dáik-guók ìng-ŭk
Bêng-dŭk

**Bâng-dŭk** (病毒) sê siŏh cṳ̄ng mò̤ sá̤-bău hìng-tái gì sĕng-mêng-tā̤. Ĭ iù siŏh ciáh hŏk-sŏng hŭng-cṳ̄ (DNA hĕ̤k-ciā RNA) gâe̤ng lāung-băh-cék cŭ siàng.


分類:Sĕng-ŭk
Câung-cŭk

**Câung-cŭk** (藏族, ) sê Câung-kṳ̆ (bău-guók gĭng-dáng gì Să̤-câung) gì siŏh ciáh mìng-cŭk, iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék.

Câung-cŭk gōng Câung-ngṳ̄.

分類:Dṳ̆ng-guók mìng-cŭk
Benito Mussolini

**Benito Mussolini** (1883 n. 7 ng. 29 h. - 1945 n. 4 ng. 28 h.) sê siŏh ciáh É-dâi-lé lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng iā chók-miàng gì céng-dê ìng-ŭk. Ĭ sê Fasci dōng gì liāng-dô̤-ìng, iù 1922 nièng gáu 1943 nièng sê É-dâi-lé Uòng-guók gì siū-sióng. É-dâi-lé găk Dâ̤ 2 ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng dâi-dŏng páh suŏ ī-hâiu lŏk-dài, gáu-muōi-lāu ké̤ṳk sáng Gê̤ṳng-sāng-ciō-ngiê gì nè̤ng niăh kī lì tài sī.

分類:É-dâi-lé ìng-ŭk
Lev Trotsky

**Lev Trotsky** (Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄: Лев Давидович Троцкий, 1879 n. 11 ng. 7 h. - 1940 n. 8 ng. 21 h.) sê siŏh ciáh Sŭ-lièng céng-dê-gă, Sŭ-lièng Gê̤ṳng-sāng-dōng gì ciō-iéu liāng-dô̤-ìng cĭ ék, iâ sê Sĕk-nguŏk Gáik-mêng gì sèng-âu iā dâe̤ng-iéu gì siŏh ciáh ìng-ŭk. Ĭ sê Sŭ-lièng È̤ng-gŭng gì cŭ-gióng nè̤ng. Ĭ huāng-dó̤i Liĕk-nìng gì iā sâ̤ guăng-diēng, Liĕk-nìng sī lō̤ ī-hâiu, ké̤ṳk Josef Stalin kăi-dṳ̀ chók dōng, cāu kó̤ guók-ngôi. 1940 nièng, ké̤ṳk Stalin puái dĕk-gĕ̤ng áng-sák.

分類:Céng-dê-gă
分類:Ngò̤-lò̤-sṳ̆ ìng-ŭk
Siâ-huôi-ciō-ngiê

**Siâ-huôi-ciō-ngiê** (社會主義) sê siŏh cṳ̄ng céng-dê lī-lâung gâe̤ng céng-dê ông-dông. Ĭ ciō-diŏng gĕ̤ng-ìng găi-gék mò̤ guăng nàng-nṳ̄ dŭ ĭng-găi kĕk mìng-ciō gì huŏng-sék cĭk-tā̤ guăng-lī siŏh ciáh siâ-huôi.

Siê-huôi-ciō-ngiê â̤ dé̤ṳng buŏng kuŏ-hŏk siâ-huôi-ciō-ngiê, guók-gă siâ-huôi-ciō-ngiê, mìng-ciō siâ-huôi-ciō-ngiê, Dṳ̆ng-guók dĕk-sáik siâ-huôi-ciō-ngiê dēng dēng.

## Gái Káng
*Gê̤ṳng-sāng-ciō-ngiê
*Cṳ̆-buōng-ciō-ngiê

分類:Céng-dê
Gê̤ṳng-sāng-ciō-ngiê

**Gê̤ṳng-sāng-ciō-ngiê** (共產主義) sê siŏh cṳ̄ng céng-dê sṳ̆-siōng, ĭ ciō-diŏng siĕu-miĕk gó̤-ìng cài-sāng, gióng-lĭk siŏh ciáh mò̤ găi-ngék, mò̤ guók-gă, mò céng-hū gì cĭk-tā̤-cié siâ-huôi.

## Gái Káng
*Siâ-huôi-ciō-ngiê
*Huāng-gê̤ṳng-ciō-ngiê
*Gê̤ṳng-sāng-dōng
*Cṳ̆-buōng-ciō-ngiê

分類:Céng-dê
Cṳ̆-buōng-ciō-ngiê

**Cṳ̆-buōng-ciō-ngiê** (資本主義) sê siŏh tó̤ gĭng-cá̤ lī-lâung gâe̤ng céng-dê lī-lâung, sê sêu cê̤ṳ-iù-ciō-ngiê īng-hiōng sāng-sĕng gì.

Ĭ gì dĕk-sáik sê gáuk-ìng ô cê-gă gì cài-sāng, muōi siŏh ciáh nè̤ng gì dàu-cṳ̆ uăk-dông â̤ sāi iù gáuk-ìng sṳ̆-siōng lì có̤, ng-sê iù guók-gă kóng-cié. Găk gĭng-cá̤ huŏng-miêng, có̤ chê-diòng gĭng-cá̤, ciók gó nè̤ng gâe̤ng lò̤-dông, kĕk sĕng-sāng cài-lâiu lì cháung-cô̤ gá-dĭk.

## Gái Káng
*Siâ-huôi-ciō-ngiê
*Gê̤ṳng-sāng-ciō-ngiê

分類:Céng-dê
分類:Gĭng-cá̤
Chiĕu-chê

**Chiĕu-chê** (超市) sê **chiĕu-gék [[chê-diòng]]** (超級市場) gì gāng-chĭng, sê siŏh cṳ̄ng duâi hìng gì lìng-sêu-dáing, ék-buăng sê lièng-sō-dáing.

分類:Gĭng-cá̤
Piĕ

**Piĕ** (批) iâ hô̤ lā̤ **iù-giông** (郵件), sê siŏh cṳ̄ng ciŏng buóh siōng gōng gì uâ siā diŏh cāi gà̤-dēng gié ké̤ṳk nè̤ng káng gì huŏng-sék.

## Gái Káng
*Iù-piéu
*Diêng-piĕ

分類:Séng-sék
Gū-piéu

**Gū-piéu** (股票) sê siŏh cṳ̄ng céng-guóng, sê gū-hông gŭng-sĭ buóh siōng cháu cièng huák ké̤ṳk dàu-cṳ̆-ciā gì siŏh cṳ̄ng dâi-biēu gŭng-sĭ buô-hông cṳ̆-gĭng sū-iū-guòng gì bìng-céng. Mā̤ gáu gū-piéu gì nè̤ng cêu sê gŭng-sĭ gì gŭng-dŭng, áng chiū lā̤ gū-piéu só-liông gì dŏ̤ gâe̤ng ciēu ô guòng-lĭk buŏng-è̤ng, bók-guó nâ sê gŭng-sĭ siăh-buōng gì uâ, gū-dŭng iâ â̤ sêu gáu sŭng-sék.

分類:Gĭng-cá̤
股票

**股票**是蜀種證券，是股份公司卜想湊錢發乞投資者其蜀種代表公司部分資金所有權其憑證。買遘股票其儂就是公司其股東，按手𡅏股票數量其多共少有權力分紅，不過僅是公司食本其話，股東也會受遘損失。

分類:經濟
紙票

**紙票**也號𡅏**錢票**、**票**或者**紙幣**，是蜀種政府挈紙印其錢。

## 再看
*錢
*番錢囝

分類:經濟
錢紙

**錢紙**也號𡅏**紙錢**，是蜀種挈紙做其乇。按迷信其講法，錢紙是燒乞死儂使其錢。

平常最稠看見其錢紙，是將紙懸頂塗上金箔或者銀箔做其，噲乞福州儂號𡅏“元寶”。也有其儂會將者“元寶”折成舊底金元寶其形狀，噲也乞儂號𡅏“元寶錠”。固有蜀種錢紙是清明硩紙辰候專門掏來硩墓懸頂其。

元寶燒剩下來其烏烏式乇號𡅏“元寶灰”。

## 再看
*紙衣

分類:風俗
Chê-diòng (siŏng-ngiĕk)

**Chê-diòng** (市場) sê ìng-lôi găk gó-diâng diòng-sū gâe̤ng gó-diâng sì-găng có̤ sĕng-é gì diòng-sū.

分類:Gĭng-cá̤
硩紙

**硩紙**，也號𡅏**掃墓**，是東亞儂其蜀種風俗。着固定其時間去親戚其墓夫塊拜蜀拜供蜀供。福州儂一般着清明其辰候做者事，着將錢紙硩墓懸頂來供，故此號𡅏「硩紙」。

分類:風俗
番錢囝

**番錢囝**也號𡅏**硬幣**，是指挈硬其乇（一般是金屬）做其錢。

## 再看
*錢
*紙票

分類:經濟
Mùng-gū-ngṳ̄

**Mùng-gū-ngṳ̄** sê Mùng-gū-cŭk gì mū-ngṳ̄. Sié-gái gà̤-dēng gōng ciā uâ gì dŭ-liāng ô 570 uâng.

分類:Ngṳ̄-ngiòng
Mùng-gū-cŭk

**Mùng-gū-cŭk** sê Dṳ̆ng-guók Nô̤i Mùng-gū gâe̤ng Mùng-gū-guók gì siŏh ciáh mìng-cŭk, iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék.

Mùng-gū-cŭk gōng Mùng-gū-ngṳ̄.

分類:Mìng-cŭk
分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Mùng-gū
Siă-cŭk

**Siă-cŭk**(畲族) sê Hók-gióng có̤i nguòng-sṳ̄ gì mìng-cŭk, iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék.

Siă-cŭk gōng Siă-ngṳ̄, bók-guó gĭng-dáng duâi buô-hông nè̤ng dŭ mâ̤ báik gōng lāu.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Dṳ̆ng-guók mìng-cŭk
Lī Siòng-sêu

**Lī Siòng-sêu** (李常受, 1905 n. 9 ng. 3 h. - 1997 n. 6 ng. 9 h.) sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh gĭ-dók-gáu diòng-gáu-sê̤ṳ.

## Gái Káng
*Ngà̤ Táuk-sĭng

分類:dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Gĭ-dók-gáu
分類:Sáng Lī
Diòng-gáu-sê̤ṳ

**Diòng-gáu-sê̤ṳ** (傳教士) sê cī giĕng-dêng gì sáng cê-gă gì cŭng-gáu, mâ̤ giăng huông, bié gáu gì-tă dê-huŏng hióng bék-nè̤ng sŏng-diòng cŭng-gáu gì nè̤ng.

Găk Háng-ngṳ̄ diē-sié, Diòng-gáu-sê̤ṳ ék-buăng sê cī Gĭ-dók-gáu gì Diòng-gáu-sê̤ṳ. Gì-sĭk Hŭk-gáu gâe̤ng Ĭ-sṳ̆-làng-gáu iâ ô Diòng-gáu-sê̤ṳ.

分類:Cŭng-gáu
分類:Cék-ngiĕk
Cṳ̀-ciŏng

**Cṳ̀-ciŏng** (瓷磚) sê siŏh cṳ̄ng gióng-dé̤ṳk cài-lâiu.

分類:Gióng-dé̤ṳk cài-lâiu
Huòi-cŭk

**Huòi-cŭk** sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh mìng-cŭk, iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék.

Huòi-cŭk sê Nguòng-dièu sèng-âu Háng-huá gì Ā-lá-báik-nè̤ng.

分類:Dṳ̆ng-guók mìng-cŭk
Huák-lùng-gŭng

**Huák-lùng-gŭng** (法輪功), iâ hô̤ lā̤ **huák-lùng dâi-huák** (法輪大法), sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh cŭng-gáu séng-cék gì cŭ-cék. 1992 nièng 5 nguŏk, iù Lī Hùng-cé găk Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì Gék-lìng cháung-lĭk. Huák-lùng-gŭng găk 1999 nièng ké̤ṳk Dṳ̆ng-guók céng-hū diâng có̤ siŏh ciáh sià-gáu cŭ-cék, sáng ĭ gì nè̤ng ng-sê ké̤ṳk niăh kī lì, cêu sê cāu guók-ngôi kó̤.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Ìng-guòng
分類:Cŭng-gáu
Bók-séu-gáung

**Bók-séu-gáung** (不鏽鋼) sê siŏh cṳ̄ng tiék gì hăk-gĭng. Ĭ gì iông-sék chiông gáung, dáng-sê mâ̤ chiông gáung hŭ-uâng ṳ̀ng-ê săng-cĭng, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „bók-séu-gáung“.

分類:Ŭk-lī
Ì-cô̤-hūng

**Ì-cô̤-hūng** (胰皂粉) siŏh cṳ̄ng sā̤ ĭ-siòng gì sèng-âu sāi gì hūng-hūng, â̤ niông nó̤h sā̤ kī lì gó táh-gáik.

分類:Huá-hŏk
Cáung-cŭk

**Cáung-cŭk** (壯族, Cáung-ngṳ̄: Bouxcuengh) sê Dṳ̆ng-guók Guōng-să̤ gì siŏh ciáh mìng-cŭk, iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék.

Cáung-cŭk gōng Cáung-ngṳ̄.

分類:Dṳ̆ng-guók mìng-cŭk
Muāng-cŭk

**Muāng-cŭk** (滿族) iâ hô̤ lā̤ **Muāng-ciŭ-cŭk** (滿洲族, Muāng-ngṳ̄: , manju), sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh mìng-cŭk, iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék.

Muāng-cŭk nè̤ng có̤i cā diêu diŏh Muāng-ciŭ (bău-guák gĭng-dáng gì Dṳ̆ng-guók Dĕ̤ng-báe̤k gâe̤ng Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì Uōng-dĕ̤ng), 1644 nièng diē guăng gióng-lĭk Muāng-chĭng. Ī-hâiu Muāng-cŭk nè̤ng buŏng gáu ciòng-guók gáuk dê kó̤ diêu. 

Muāng-cŭk nè̤ng gì mū-ngṳ̄ sê Muāng-ngṳ̄, bók-guó gĭng-dáng duâi buô-hông Muāng-cŭk nè̤ng dŭ mâ̤ báik gōng lāu.

分類:Dṳ̆ng-guók mìng-cŭk
Muāng-ciŭ

**Muāng-ciŭ** (滿洲, Muāng-ngṳ̄: ) sê siŏh ciáh dê-lī gái-niêng, sê cī gĭng-dáng Dṳ̆ng-guók Dĕ̤ng-báe̤k (bău-guák Lièu-nìng, Gék-lìng gâe̤ng Háik-lṳ̀ng-gĕ̤ng 3 sēng), Nô̤i Mùng-gū dĕ̤ng-báe̤k gì „Dĕ̤ng-sé-mèng“ (Chiáh-hŭng-chê, Tŭng-lièu-chê, Hulunbuir-chê, Hinggan-mèng) gâe̤ng Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì Uōng-dĕ̤ng. Ék-buăng ciŏng Dṳ̆ng-guók Dĕ̤ng-báe̤k gì buô-hông hô̤ lā̤ „Nô̤i Muāng-ciŭ“ (內滿洲), Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì buô-hông hô̤ lā̤ „Ngôi Muāng-ciŭ“ (外滿洲).

Muāng-ciŭ sê Muāng-cŭk gì huák-nguòng-dê, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ ciā miàng-cê. Gáu-muōi-lāu Dâ̤ 2 ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng ī-hâiu, Dṳ̆ng-guók nè̤ng biê-miēng tì-gáu Muāng-ciŭ-guók, dĕk-lìng-é ng-hô̤ ciā miàng, bók-guó gĭng-dáng sié-gái iā sâ̤ guók-gă gì nè̤ng gó hô̤ hŭ́-uái hô̤ lā̤ „Muāng-ciŭ“.

分類:Dê-lī
分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Ngò̤-lò̤-sṳ̆
Băh-cŭk

**Băh-cŭk** (白族, Băh-ngṳ̄: Baipho) sê Hùng-nàng gì siŏh ciáh mìng-cŭk, iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék.

Băh-cŭk gōng Băh-ngṳ̄.

分類:Dṳ̆ng-guók mìng-cŭk
Mièu-cŭk

**Mièu-cŭk** (苗族) sê Dĕ̤ng-nàng Ā gì siŏh ciáh mìng-cŭk, iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék. Mièu-cŭk nè̤ng cê̤ṳ-chĭng Hmong-cŭk, guó-cié siông ék-buăng dŭ ciŏng ciā mìng-cŭk hô̤ có̤ Hmong-cŭk, Mièu-cŭk nâ sê dó̤i sĕng-uăk diŏh Dṳ̆ng-guók hī siŏh buô-hông gì chĭng-hŭ.

Mièu-cŭk gōng Mièu-ngṳ̄.

分類:Dṳ̆ng-guók mìng-cŭk
Ì-ngṳ̄

**Ì-ngṳ̄** (彝語, ꆈꌠ꒿) sê Ì-cŭk nè̤ng gōng gì ngṳ̄-ngiòng. Gĭng-dáng sié-gái gà̤-dēng gōng Ì-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 800 uâng.

分類:Ngṳ̄-ngiòng
Dâi-iòng-ciŭ

**Dâi-iòng-ciŭ** (大洋洲) sê sié-gái gà̤-dēng gì siŏh ciáh ciŭ.

## Guók-gă
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  -- Niū-să̤-làng gì lièng-hiê-băng
*  -- Niū-să̤-làng gì lièng-hiê-băng
* 
## Dê-kṳ̆
* sṳ̆k Ó̤-ciŭ:
** Ashmore gâe̤ng Cartier Gùng-dō̤
** Dăng-hù-hāi Gùng-dō̤
** Kangaroo Dō̤
** Lord Howe Dō̤ 
** Macquarie Gùng-dō̤ 
** 
* sṳ̆k Mī-guók:
** 
** Baker Dō̤
** 
** Howland Dō̤ 
** Jarvis Dō̤ 
** Johnston Kuàng-ciĕu 
** Kingman Ciĕu 
** Midway Kuàng-ciĕu 
**  
** Wake Dō̤
* sṳ̆k Niū-să̤-làng:
** Auckland Gùng-dō̤ 
** Bounty Gùng-dō̤ 
**  
** Campbell Gùng-dō̤ 
** 
*Huák-guók sĭk-mìng-dê:
** 
**  
** 
*Ĭng-guók sĭk-mìng-dê:
** 

分類:Sié-gái
*
Nàng-gĭk-ciŭ

**Nàng-gĭk-ciŭ** (南極洲) sê sié-gái gà̤-dēng gì siŏh ciáh ciŭ. Hŭ-uái iâ sê gĭng-dáng sié-gái gà̤-dēng mì-ék siŏh ciáh mò̤ nè̤ng diâng-gṳ̆ gì ciŭ.

Nàng-gĭk-ciŭ iā céng, siŏh nièng gáu muōi dŭ sê dâung siók.


File: 061212-nordkapp.jpg
File:GletscherMM.jpg
File:Fryxellsee Opt.jpg
File:Mount Erebus Aerial 2.jpg
File:Aurore australe - Aurora australis.jpg


分類:Sié-gái
分類:Nàng-gĭk-ciŭ
Éng-dô-iòng

**Éng-dô-iòng** (印度洋) sê sié-gái gà̤-dēng gì siŏh ciáh dâi-iòng. Ĭ să̤-biĕng sê Hĭ-ciŭ, báe̤k-biĕng sê Ā-ciŭ, dĕ̤ng-biĕng sê Dâi-iòng-ciŭ, nàng-biĕng sê Nàng-bĭng-iòng.

分類:Sié-gái
分類:Hāi
Dâi-să̤-iòng

**Dâi-să̤-iòng** (大西洋) sê sié-gái gà̤-dēng gì siŏh ciáh dâi-iòng. Ĭ să̤-biĕng sê Mī-ciŭ, dĕ̤ng-biĕng sê Ĕu-ciŭ gâe̤ng Hĭ-ciŭ, nàng-biĕng sê Nàng-bĭng-iòng.

Dâi-să̤-iòng gó â̤ dé̤ṳng buŏng Báe̤k Dâi-să̤-iòng gâe̤ng Nàng Dâi-să̤-iòng 2 ciáh dâi-iòng.

分類:Sié-gái
分類:Hāi
Báe̤k-bĭng-iòng

**Báe̤k-bĭng-iòng** (北冰洋), iâ hô̤ lā̤ **Báe̤k-gĭk-hāi** (北極海), sê Báe̤k-gĭk hô-gê̤ṳng gì siŏh ciáh dâi-iòng.

分類:Sié-gái
分類:Hāi
Gĭng-cŭk

**Gĭng-cŭk** (京族, ) iâ hô̤ lā̤ **Uŏk-cŭk** (越族, Uŏk-nàng-ngṳ̄: người Việt), sê Dĕ̤ng-nàng Ā gì siŏh ciáh mìng-cŭk, iâ sê Uŏk-nàng gì ciō-tā̤ mìng-cŭk. Ciā mìng-cŭk iâ ké̤ṳk Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng sê  „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék.

Gĭng-cŭk nè̤ng gōng Uŏk-nàng-ngṳ̄.

分類:Uŏk-nàng
分類:Mìng-cŭk
分類:Dṳ̆ng-guók mìng-cŭk
Mī-ciŭ

**Mī-ciŭ** (美洲), ciòng-miàng **Ā-mī-lé-gă** (亞美利加), sê sié-gái gà̤-dēng gì siŏh ciáh dâi-lṳ̆k. Mī-ciŭ â̤ dé̤ṳng buŏng Báe̤k Mī-ciŭ gâe̤ng Nàng Mī-ciŭ 2 ciáh ciŭ.

## Chăng-kō̤

分類:Mī-ciŭ
Nàng-bĭng-iòng

**Nàng-bĭng-iòng** (南冰洋) iâ hô̤ lā̤ **Nàng-dâi-iòng** (南大洋) hĕ̤k-ciā **Nàng-gĭk-hāi** (南極海), sê Nàng-gĭk-ciŭ hô-gê̤ṳng siŏh kuàng gì dâi-iòng. Gĭng-dáng guók-cié gà̤-dēng tūng-ék gì gōng-huák sê Nàng-ūi 60 dô ī nàng gì hāi cêu sê Nàng-bĭng-iòng.

Có̤i cā kuŏ-hŏk-gă ciŏng Nàng-bĭng-iòng gŭi gáu Dâi-să̤-iòng, Éng-dô-iòng gâe̤ng Tái-bìng-iòng diē-sié kó̤, gáu-muōi-lāu huák-hiêng hŭ-uái gì iòng-liù gâe̤ng gì-tă dê-huŏng uòng-ciòng mâ̤ siŏh iông. 2000 nièng, guók-cié cūi-ùng dê-lī cŭ-cék bô ciŏng Nàng-gĭk-ciŭ hô-gê̤ṳng gì gèng-cūi-kṳ̆ téng gūi dâi-iòng diē-sié buŏng chók lì, biéng siàng dâ̤ 5 ciáh dâi-iòng, hô̤ lā̤ „Nàng-bĭng-iòng“. Bók-guó, Dṳ̆ng-guók mâ̤ sìng-nêng Nàng-bĭng-iòng ciā gōng-huák.

分類:Sié-gái
分類:Hāi
Sĕng-mêng

**Sĕng-mêng** (生命) iâ hô̤ lā̤ **uăk-miâng** (活命), sê cī siŏh lôi ô ūng-dêng gì ŭk-cék gâe̤ng nèng-liông dâi-siâ hiêng-chiông, â̤ huòi-éng ché̤ṳ-gék, ô bâing-huák cê-gă hô-cié cê-gă (huàng-sĭk) gì buáng kŭi-huóng ŭk-cék hiê-tūng.

分類:Sĕng-ŭk
Sī

**Sī** (死) sê gâe̤ng uăk siŏng-dó̤i gì sĕng-mêng hiêng-chiông, sê cī mì-tì sĕng-ŭk-tā̤ uăk gì sū-iū sĕng-ŭk-hŏk gŭng-nèng ciòng-buô īng-giū dìng-cī.

Găk iā sâ̤ gì ùng-huá diē-sié, nè̤ng dŭ mâ̤ é̤ṳ tì gáu ciā sṳ̀. Chiông Hók-ciŭ-uâ diē-sié, ciŏng sī dĕk-lìng-é kĕk siŏng-huāng é-séu gì sṳ̀ „sĕng“ (生) lì tá̤. Gó ô, „táung-kuàng“ (褪環) ciā sṳ̀ iâ ô sī gì é-séu, ciā sṳ̀ ô nék-giāng dái ché̤ṳ-kă̤ nè̤ng gì séng-cék.

分類:Sĕng-lī
Huăng-hī

**Huăng-hī** (歡喜) sê siŏh cṳ̄ng cìng-gāng, biēu-hiêng nè̤ng sĭng-lī câung-tái hō̤. Huăng-hī gì nguòng-ĭng kō̤-nèng sê giông-kŏng, ăng-ciòng, ái-cìng dēng dēng. Huăng-hī ék-buăng kĕk chiéu lì biēu-hiêng chók lì.

分類:Cìng-gāng
Bù-sák

**Bù-sák** (菩薩, Huáng-ngṳ̄: बोधिसत्त्व) sê Hŭk-gáu diē-sié siŭ-hèng gŏ̤, buóh siōng siŭ-hèng siàng hŭk gì siŭ-hèng-ciā. 

Găk Hók-ciŭ-uâ diē-sié, mìng-găng séng-ngiōng gé̤ṳng gì sìng iâ â̤ hô̤ lā̤ Bù-sák, gó-chṳ̄ ngiàng-sìng iâ ké̤ṳk Hók-ciŭ-nè̤ng hô̤ lā̤ "ngiàng Bù-sák".

分類:Hŭk-gáu
分類:Bù-sák
Hŭk

**Hŭk** (佛, Huáng-ngṳ̄: बुद्ध) sê cī Hŭk-gáu diē-sié hók-dáik gâe̤ng dé-hiê siŭ-hèng uòng-muāng-ciā.

分類:Hŭk-gáu
分類:Hŭk
Dēng-cṳ̆ng

**Dēng-cṳ̆ng** (點鐘) iâ hô̤ lā̤ **siēu-sì** (小時), sê siŏh ciáh sì-găng dăng-ôi. Siŏh nĭk ô 24 dēng-cṳ̆ng.

Gô-dā̤ Dĕ̤ng Ā ciŏng siŏh nĭk buŏng 12 ciáh sì-sìng, siŏh ciáh sì-sìng siŏng-dŏng gĭng-dáng gì 2 ciáh dēng-cṳ̆ng.

分類:Sì-găng
Hŭng-cṳ̆ng

**Hŭng-cṳ̆ng** (分鐘) sê siŏh ciáh sì-găng dăng-ôi. Siŏh dēng-cṳ̆ng â̤ dé̤ṳng buŏng 60 hŭng-cṳ̆ng.

分類:Sì-găng
Gô-dā̤

**Gô-dā̤** (舊底) sê siŏh ciáh tiŭ-chiông gì sì-găng gái-niêng, gâe̤ng hiêng-câi siŏng-huāng, dâi-biēu ī-gĭng huák-sĕng guó gì ìng-ŭk gâe̤ng dâi-gié.

## Gái Káng
*Siŏh-màng

分類:Sì-găng
Dāng

**Dāng** (仱) bô hô̤ lā̤ **hiêng-câi** (現在), **gĭng-dáng-nĭk** (今旦日), sê siŏh ciáh tiŭ-chiông gì sì-găng gái-niêng, găk gô-dā̤ gâe̤ng ciŏng-lài cĭ găng.

Diŏh Hók-ciŭ-uâ diē-sié, dāng iâ â̤ hô̤ lā̤ „hiêng-káik-sì“ (現刻時), ô gì sèng-âu gâe̤ng „gĭng-dáng“ (今旦) gì é-sé̤ṳ siŏh iông.

## Chăng-kō̤

分類:Sì-găng
Ciŏng-lài

**Ciŏng-lài** (將來) sê siŏh ciáh tiŭ-chiông gì sì-găng gái-niêng, sê cī gó muôi huák-sĕng guó gì ìng-ŭk hĕ̤k-ciā dâi-gié.

Hók-ciŭ-uâ diē-sié iā ciēu sāi ciā sṳ̀, ék-buăng sāi „**[[mìng-dáng]]**“ (明旦) hĕ̤k-ciā „**â-nĭk**“ (下日).

分類:Sì-găng
Màng-buŏ

**Màng-buŏ** (暝晡) sê cī siŏh nĭk dâi-dŏng nĭk-tàu lŏk-săng gì hī siŏh dâung sì-găng.

Màng-buŏ siăh gì hī siŏh dáung buông hô̤ lā̤ siăh-màng (食暝), màng-buŏ kó̤-káung hô̤ lā̤ káung-màng (睏暝) hĕ̤k-ciā hiók-màng (歇睏).

分類:Sì-găng
Cā-tàu

**Cā-tàu** (早頭, Hók-ciŭ chê-kṳ̆ gâe̤ng Mìng-âu nè̤ng tĕ̤k „**cāi-tàu**“) sê cī siŏh nĭk dâi-dŏng nĭk-tàu ciáh chók-hiêng gì hī siŏh dáung sì-găng hô-gê̤ṳng, ék-buăng cī 10 dēng-cṳ̆ng cĭ sèng.

Cā-tàu siăh buông hô̤ lā̤ siăh-cā (食早).

分類:Sì-găng
Puái-dáu

**Puái-dáu** (破晝) iâ hô̤ lā̤ **ciáng-ngū** (正午), **dŏng-ngū** (當午), **dṳ̆ng-ngū** (中午), sê cī siŏh nĭk dâi-dŏng 12 dēng hī siŏh dēng-cṳ̆ng.

Dṳ̆ng-ngū siăh gì hī siŏh dáung buông hô̤ lā̤ siăh-dáu (食晝), dṳ̆ng-ngū kó̤-káung hô̤ lā̤ káung-dáu (睏晝) hĕ̤k-ciā hiók-dáu (歇晝).

分類:Sì-găng
Â-dáu

**Â-dáu** (下晝) sê siŏh nĭk dâi-dŏng puái-dáu ī hâiu, màng-buŏ ī sèng gì sì-găng.

分類:Sì-găng
Siŏh-màng

**Siŏh-màng** (昨暝 hĕ̤k-ciā 一暝) iâ hô̤ lā̤ **siŏh-nĭk** (昨日 hĕ̤k-ciā 一日), sê cī gĭng-dáng cĭ sèng gì hī siŏh nĭk. Siŏh-màng gì màng-buŏ hô̤ lā̤ „siŏh-màng-buŏ“ (昨暝晡).

分類:Sì-găng
Gĭng-dáng

**Gĭng-dáng** (今旦) sê hiêng-câi gì cī siŏh nĭk; iâ cêu sê gōng, sê siŏh-màng gì â siŏh nĭk, mìng-dáng gì sèng siŏh nĭk.

分類:Sì-găng
Lèng-huă

**Lèng-huă** (蓮花) iâ hô̤ lā̤ **hò̤-huă** (荷花), sê siŏh cṳ̄ng dŏ̤-nièng-sĕng chō̤-buōng sĭk-ŭk.

分類:Sĭk-ŭk
Muòi-huă

**Muòi-huă** (梅花) sê siŏh cṳ̄ng huă. 
## Ùng-huá
Muòi-huă iâ sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì guók-huă.
## Chăng-kō̤ Cṳ̆-lâiu

分類:Sĭk-ŭk
分類:Huă
Iòng-muòi

**Iòng-muòi** (楊梅), bô hô̤ lā̤ **chŏ̤-è̤ng** (搓紅), sê siŏh cṳ̄ng cūi-guō.

Lò̤-nguòng gó̤ **chié-éng** (-任, /ts‘ie²¹  ing²¹²/).
## Siăh
### Có̤ ciū
*Ciō dèu-mŭk: *'Iòng-muòi-ciū**'

Tàu-sèng, diŏh cūng-bê sĭng-chiĕng gì iòng-muòi, băh-ciū, bĭng-dòng. Sèng ciŏng iòng-muòi gì gēng gâe̤ng niŏh dṳ̀ lâi. Gēng, niŏh ké̤ṳk ciū páu, ciū kāu-gāng â̤ biéng. Cĭ-hâiu iòng-muòi dò̤ kó̤ chṳ̆ng cūi, gé̤ṳk ĭ chṳ̆ng ták kó̤. Dék hō̤ gái sāi dâng-sièng-cūi páu nék òng, lò̤ chók-lì dĕk lâ, puŏh ták. Gái ciŏng iòng-muòi bóng diē bŏ̤-là̤ guáng-guáng diē-sié, sák nék-giāng bĭng-dòng, gă diē băh-ciū, mĭk-hŭng, bóng ĭng-liòng gì sū-câi bō̤-còng cêu â̤-sāi lāu.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Cūi-guō
Iĕk-tiĕng

**Iĕk-tiĕng** (熱天) iâ hô̤ lā̤ **hâ-tiĕng** (夏天), sê siŏh nièng dâi-dŏng gì dâ̤ 2 gié. 

分類:Sì-găng
Chéng-tiĕng

**Chéng-tiĕng** (凊天) iâ hô̤ lā̤ **dĕ̤ng-tiĕng** (冬天), sê siŏh nièng dâi-dŏng gì dâ̤ 4 gié. 

## Ké-hâiu
Gáu chéng-tiĕng, Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng â̤ bô chéng bô ngĭk.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Sì-găng
Gū-chiŏng-kĕ̤ng

**Gū-chiŏng-kĕ̤ng** iâ hô̤ lā̤ **gŏng-muòng**, sê gū-chiŏng ciáng-dâi-dŏng ô siŏh ciáh kĕ̤ng-kĕ̤ng, dò̤ lā̤ lá sāi sāi.

分類:Sĕng-lī
Să-mŏk

**Să-mŏk** (沙漠) sê lṳ̆k-dê gà̤-dēng gì siŏh cṳ̄ng dê-hìng, siŏh-chék-ché̤ṳ dŭ sê săi, cūi iā ciēu.

分類:Dê-cék
Să̤-ngiù

**Să̤-ngiù** (犀牛) sê siŏh cṳ̄ng dông-ŭk.

## Sṳ̆k-ngṳ̄
*Să̤-ngiù uông nguŏk, kĕ̤ng hié bì-huă. (犀牛望月, 空廢脾花)

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Sá̤-bàu

**Sá̤-bàu** (細胞) sê sĕng-ŭk-tā̤ gì giék-gáiu gâe̤ng gŭng-nèng gì gĭ-buōng dăng-ôi. Dṳ̀ kŭi bâng-dŭk ī-ngôi, sū-iū sĕng-ŭk dŭ sê iù sá̤-bàu cŭ siàng gì, ô gì sê siŏh ciáh sá̤-bàu, ô gì sê iā sâ̤ sá̤-bàu. Nè̤ng gì sĭng-tā̤ gà̤-dēng dŭ-liāng ô gūi sĕk uâng-é ciáh sá̤-bàu.

Sá̤-bàu ék-buăng iā nâung, diŏh kĕk hiēng-mì-giáng lì dàng ciáh â̤ ché̤ṳ diŏh. Bók-guó ô gì sĕng-ŭk gì sá̤-bàu iā duâi lăk, chiông hiŏng-gŭ ciŏng-uâng, dĭk-ciék kĕk mĕ̤k-ciŭ cêu â̤ káng-giéng.

分類:Sĕng-lī
Gūi

**Gūi** (鬼) sê mì-séng gōng-huák diē-sié nè̤ng sī lō̤ ī-hâiu gì lìng-hùng. 

Diŏh Hók-ciŭ-uâ diē-sié, gūi iâ hô̤ lā̤ „lă-că-nó̤h“ (拉渣乇).

分類:Cŭng-gáu
Lă-că-nó̤h

**Lă-că-nó̤h** kō̤-nèng cī:

#Lă-că gì nó̤h.
#Nṳ̄-gái nguŏk-gĭng làu chók lì gì háik.
#Gūi.
Sāng

**Sāng** (傘) sê siŏh cṳ̄ng dò̤ lì ciă ṳ̄ ciă siók gì nó̤h. Gó ô siŏh cṳ̄ng sāng sê ciŏng-muòng dò̤ lì ciă nĭk-tàu gì, hô̤ lā̤ tái-iòng-sāng.

Sāng ô cāi có̤ gì, iâ cêu cāi-sāng. Iâ ô buó có̤ gì, hô̤ lā̤ iòng-sāng (洋傘).

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

## Gái káng
*Ṳ̄-ĭ

分類:Sĕng-uăk ê̤ṳng-pīng
Máe̤ng

**Máe̤ng** (夢, iâ â̤ tĕ̤k „**móng**“) sê nè̤ng diŏh kó̤-káung gì sèng-âu siōng-chiông chók lì gì dù-chiông, siăng-ĭng, sṳ̆-kō̤ hĕ̤k-ciā gāng-gáuk.

分類:Sĕng-lī
Hŭ-ngék

**Hŭ-ngék** (呼吸) sê sĕng-ŭk gì siŏh cṳ̄ng sĕng-lī dâi-siâ hiêng-chiông. Nè̤ng gâe̤ng buô-ṳ̄ dông-ŭk sê kĕk hié lì hŭ-ngék gì.

分類:Sĕng-lī
Dŏ̤

**Dŏ̤** (刀) sê kāng nó̤h gì gă-sĭ-huă hĕ̤k-ciā kāng nè̤ng gì ū-ké.

分類:Gă-sĭ-huă
分類:Ū-ké
Chiēng-gák

**Chiēng-gák** (掌甲, iâ ô nè̤ng tĕ̤k ciēng-gák) sê nè̤ng chiēng-cāi sèng-dāu gì gáe̤k-cék-cèng. Buóh kă-cāi sèng-dāu gì gák hô̤ lā̤ „kă-gák“ (骹甲).

分類:Sĕng-lī
Tá̤

**Tá̤** (屜) sê gă-sĭ diē-sié dò̤ lì ĕng nó̤h gì siŏh cṳ̄ng kŭng-găng.

分類:Gă-sĭ
Nùng-mìng-gĕ̤ng

**Nùng-mìng-gĕ̤ng** (農民工), iâ hô̤ lā̤ **mìng-gĕ̤ng** (民工), sê cī téng nùng-chŏng giàng gáu siàng-chê diē-sié có̤ gĕ̤ng gì nè̤ng.

Ĭng-ôi Hók-ciŭ gì mâ̤ ciēu gì nùng-mìng-gĕ̤ng sê téng Sé̤ṳ-chiŏng lì gì, gó-chṳ̄ iā sâ̤ Hók-ciŭ nè̤ng ciŏng nùng-mìng-gĕ̤ng dŭ hô̤ lā̤ **Sé̤ṳ-chiŏng-giāng** (四川囝). Bók-guó ciā sṳ̀ ô nék-giāng mâ̤ hō̤ tiăng.

分類:Cék-ngiĕk
Diêng-dĕng

**Diêng-dĕng** (電燈) iâ hô̤ lā̤ **diêng-guŏng** (電光), sê cī kĕk tŭng-diêng lì huák-guŏng gì ciéu-mìng siék-bê.

分類:Diêng-ké
Guŏng

**Guŏng** (光) sê siŏh cṳ̄ng nè̤ng kĕk mĕ̤k-ciŭ â̤ káng-giéng gì diêng-cṳ̀-pŏ̤.

分類:Ŭk-lī
Sĕ̤ng-săng-giāng

**Sĕ̤ng-săng-giāng** (雙生囝) iâ hô̤ lā̤ **sĕ̤ng-bàu-tăi** (雙胞胎), sê cī tăi-sĕng dông-ŭk siŏh tăi cà̤ iōng giâ lì gì lâng ciáh niè-giāng.

分類:Sĕng-lī
Gŭng-ô-uòng

**Gŭng-ô-uòng** (公務員) sê cī găk céng-hū gĭ-gáiu gĕ̤ng-cáuk gì nè̤ng.

分類:Cék-ngiĕk
Kṳ̄ng-lṳ̀ng

**Kṳ̄ng-lṳ̀ng** (恐龍) sê siŏh cṳ̄ng ī-gĭng miĕk-ciók gì cék-tùi dông-ŭk.

分類:Cék-tùi dông-ŭk
Huá-siŏh

**Huá-siŏh** (化石, iâ â̤ tĕ̤k „**huá-sĭk**“), sê cī làu diŏh siŏh-tàu diē-sié gì gū-sĕng-ŭk sĭ-tā̤, ék-buăng sê gū-sĕng-ŭk gì gáuk-gáuk gâe̤ng buói-káe̤k.

分類:Dê-cék
分類:Sĕng-ŭk
分類:Kō̤-gū
Nùng-mìng

**Nùng-mìng** (農民) iâ hô̤ lā̤ **nùng-mìng-gŏ̤** (農民哥) hĕ̤k-ciā **có̤-chèng-gì** (做塍其), sê cī kĕk nùng-ngiĕk (bău-guák có̤-chèng, bóng-mŭk dēng dēng) lì mì-tì sĕng-uăk gì nè̤ng.

分類:Cék-ngiĕk
Kié-dâ̤

**Kié-dâ̤** (契弟) hĕ̤k-ciā **kié-gŏ̤** (契哥) sê cī nàng gì dùng-séng-liông. Găk Hók-ciŭ-uâ diē-sié, kié-dâ̤ iâ sê siŏh cṳ̄ng iā ng-hō̤ tiăng gì má nè̤ng uâ. „Iā kié-dâ̤“ ô „iā ngiák“, „có̤-kiĕng“ cī siŏh lôi gì é-sé̤ṳ.

Kié-dâ̤ ciā sṳ̀ gì Háng-cê sê „契弟“, diŏh Muāng-chĭng sèng-âu «È̤ng-làu-máe̤ng» diē-sié gì dâ̤ 9 huòi ô chók-hiêng ciā sṳ̀. „契弟“ cī 2 cê gó ô „nêng gì ĭ-diê“ gì é-sé̤ṳ, bók-guó diŏh tĕ̤k „kié-diê“, mâ̤ sāi tĕ̤k „kié-dâ̤“. Bàng-siòng sāi gì sèng-âu ng-tĕ̤ng sāi dâng, nâ mò̤ nè̤ng găng-huō â̤ cĕ̤ng.

分類:Sṳ̆k-ngṳ̄
分類:Siâ-huôi
契弟

**契弟**（Kié-dâ̤）或者**契哥**是指男其同性戀。敆福州話裡勢，契弟者詞也是蜀種野伓好聽其罵儂話。“野契弟”有“野ngiák”、“做愆”茲蜀類其意思。

Kié-dâ̤者詞其漢字“契弟”，着滿清辰候《紅樓夢》裡勢其第9回有出現者詞。“契弟”茲兩字固有“認其依弟”其意思，不過着讀“kié-diê”，𣍐使讀“Kié-dâ̤”。平常使其辰候伓通使綻，儷無儂肝火會棕。

分類:俗語
分類:社會
Lō̤-cṳ̄

**Lō̤-cṳ̄** (老子) sê Dṳ̆ng-guók Chŭng-chiŭ Sì-dâi gì siŏh ciáh sṳ̆-siōng-gă. Gáu-muōi-lāu ké̤ṳk Dô̤-gáu cŭng chĭng hô̤ lā̤ **Dô̤-dáik Tiĕng-cŭng** (道德天尊).

分類:Diék-hŏk
分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
Sŏng-cṳ̄

**Sŏng-cṳ̄** (孫子), sáng **Sŏng** (孫), miàng **Ū** (武), sê Dṳ̆ng-guók Chŭng-chiŭ Sì-dâi gì siŏh ciáh gŭng-sê̤ṳ sṳ̆-siōng-gă. Ĭ sê hī sèng-âu bĭng-gă gì dâi-biēu ìng-ŭk, ĭ siā gì cṳ̆ «Sŏng-cṳ̄ bĭng-huák» iā chók-miàng.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Sŏng
Hàng Hĭ

**Hàng Hĭ** (韓非, ? - s. 233 n.), iâ hô̤ lā̤ **Hàng-hĭ-cṳ̄** (韓非子), sê Dṳ̆ng-guók Ciéng-guók Sì-dâi gì siŏh ciáh sṳ̆-siōng-gă, iâ sê Huák-gă sṳ̆-siōng có̤i dâe̤ng-iéu gì ìng-ŭk cĭ ék.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
Cŏng-cṳ̄

**Cŏng-cṳ̄** (莊子), sáng **Cŏng** (莊), miàng **Ciŭ** (周), sê Dṳ̆ng-guók Chŭng-chiŭ Sì-dâi gì siŏh ciáh sṳ̆-siōng-gă. Ĭ iâ sê Dô̤-gă sṳ̆-siōng gì dâi-biēu ìng-ŭk.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
Gô-gĭng-săng

**Gô-gĭng-săng** (舊金山, ) sê siŏh ciáh Mī-guók gì siàng-chê.

分類:Mī-guók
分類:Siàng-chê
Să̤-iù-gé

«**Să̤-iù-gé**» (西遊記) sê Dṳ̆ng-guók gū-diēng gì siŏh buô sìng-guái siēu-siók, chă-bók-dŏ̤ găk Mìng-dièu gì sèng-âu chók-hiêng. ciā cṳ̆ gì nô̤i-ṳ̀ng gōng gì sê Dòng-cĕng gâe̤ng ĭ gì 3 ciáh dù-dâ̤ Sŏng Nguô-kŭng (Mī-gàu-uòng), Dṳ̆ Báik-gái (Dṳ̆ Nguô-nèng), Să Nguô-cêng (Să-cĕng) kó̤ Să̤-tiĕng (Éng-dô) chṳ̄-gĭng gì gó-sê̤ṳ. 

Dòng-cĕng chṳ̄-gĭng gì gó-sê̤ṳ sê iù Dòng-dièu sèng-âu gì Hièng-câung hù-siông kó̤ Éng-dô chṳ̄-gĭng gì lĭk-sṳ̄ gāi-siā siàng gì. Ciā cṳ̆ dâi-dŏng ô iā sâ̤ gó-sê̤ṳ găk Dṳ̆ng-guók iā chók-miàng, gì-dṳ̆ng ô nē̤ng-gă iā sṳ̆k-sék gì „Duâi nâu tiĕng-gṳ̆ng“, „săng páh Băh-gáuk-cĭng“ gâe̤ng „Huōi-iêng-săng“.

«Să̤-iù-gé» gâe̤ng «Săng-guók Iēng-ngiê», «È̤ng-làu-máe̤ng», «Cūi-hū» cà̤ hô̤ lā̤ “sé-dâi mìng-cé̤ṳk”.

分類:Ùng-hŏk
Săng-guók Iēng-ngiê

«**Săng-guók Iēng-ngiê**» (三國演義), ciòng-miàng hô̤ lā̤ «**Săng-guók-cé Tŭng-sṳ̆k Iēng-ngiê**» (三國志通俗演義), sê Dṳ̆ng-guók gū-diēng gì siŏh buô siēu-siók, chă-bók-dŏ̤ sê găk Nguòng-dièu muăk-gĭ gáu Mìng-dièu chĕ̤-gĭ gì sèng-âu chók-hiêng gì. Ciā cṳ̆ mò̤ siā cáuk-ciā, gó-chṳ̄ mâ̤ hiēu dó̤-dā̤ sê diê-nè̤ng siā gì, bók-guó gĭng-dáng duâi-buô-hông gì hŏk-ciā giéng-gáe̤k ciā nè̤ng sê Lò̤ Guáng-dṳ̆ng.

«Săng-guók Iēng-ngiê» gōng gì sê Dĕ̤ng-háng muăk-gĭ, Săng-guók gáu Să̤-céng tŭng-ék Dṳ̆ng-guók cĭ găng siŏh báh nièng gì lĭk-sṳ̄ dâi-gié, áng lĭk-sṳ̄ gó-sê̤ṳ gāi-siā, cṳ̆ diē-sié gì dâe̤ng-iéu ìng-ŭk găk «Săng-guók-cé» diē-sié dŭ â̤ chă diŏh miàng-cê. «Săng-guók Iēng-ngiê» gâe̤ng «Să̤-iù-gé», «È̤ng-làu-máe̤ng», «Cūi-hū» cà̤ hô̤ lā̤ „Sé-dâi mìng-cé̤ṳk“.

分類:Ùng-hŏk
Cūi-hū

«**Cūi-hū**» (水滸), bô hô̤ «**Cūi-hū diông**» (水滸傳), sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh buô gū-diēng siēu-siók, chă-bók-dŏ̤ sê găk Mìng-dièu chĕ̤-gĭ chók-hiêng gì. Mò̤ siā cáuk-ciā, gó-chṳ̄ mâ̤ báik siā cṳ̆ gì dó̤-dā̤ sê diê-nè̤ng.

Ciā cṳ̆ gōng gì sê Báe̤k-sóng muăk-gĭ Dièu Gái, Sóng Gŏng dēng dēng 100 gūi ciáh nè̤ng ké̤ṳk nè̤ng páuk-hâi, cāu gáu Liòng-săng cê̤ṳ-ngiê, huák-diēng iā giòng-duâi, có̤i-cṳ̆ng hióng huòng-dá̤ dàu-hòng, dó̤i-chiū huòng-dá̤ páh gáuk-dó̤i nùng-mìng-gŭng gì gó-sê̤ṳ. Găk lĭk-sṳ̄ diē-sié cĭng gì ô Sáe̤ng Gŏng ciā nè̤ng, bók-guó «Cūi-hū» diē-sié gì gô-sê̤ṳ sê biĕng gì, găk lĭk-sṳ̄ siông ùng-ciòng mò̤ ciā dâi.

«Cūi-hū» gâe̤ng «Să̤-iù-gé», «È̤ng-làu-máe̤ng», «Săng-guók Iēng-ngiê» cà̤ hô̤ lā̤ „Sé-dâi mìng-cé̤ṳk“.

分類:Ùng-hŏk
Lū Séng

**Lū Séng** (魯迅, ), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ **Ciŭ Sê̤ṳ-ìng** (周樹人), Ciék-gŏng Siêu-hĭng nè̤ng, sê Dṳ̆ng-guók siŏh ciáh chók-miàng gì cáuk-gă. Ĭ siā guó iā sâ̤ ùng-ciŏng, dó̤i Ngū-sé̤ṳ Ông-dông īng-hiōng iā duâi.

分類:Cáuk-gă
分類:Dṳ̆ng-huà Mìng-guók ìng-ŭk (1912 nièng–1949 nièng)
Hù Sék

**Hù Sék** (胡適, 1891 n. 12 ng. 17 h. - 1962 n. 2 ng. 24 h.), cê **Sék-cĭ** (適之), Ăng-hŭi Cék-kă̤ nè̤ng, sê Dṳ̆ng-guók siŏh ciáh chók-miàng gì cáuk-gă gâe̤ng hŏk-ciā. Ĭ iâ sê Ngū-sé̤ṳ Ông-dông gâe̤ng Sĭng-ùng-huá Ông-dông sèng-âu chók-miàng gì ìng-ŭk cĭ ék.

分類:Cáuk-gă
分類:Dṳ̆ng-huà Mìng-guók ìng-ŭk (1912 nièng–1949 nièng)
分類:Dài-uăng ìng-ŭk
分類:Sáng Hù
Lìng Gáuk-mìng

**Lìng Gáuk-mìng** (林覺民, ), Hók-ciŭ nè̤ng. Ĭ găk 1911 nièng chăng-gă Guōng-ciŭ Ùng-huă-gŏng Kī-ngiê, ké̤ṳk Muāng-chĭng céng-hū tài sī. Sĭng-hái Gáik-mêng ī-hâiu, ké̤ṳk Dṳ̆ng-huà Mìng-guók céng-hū hô̤ lā̤ liĕk-sê̤ṳ. Ĭ gì chió diêu diŏh Săng-huŏng-chék-háe̤ng gì Iòng-giò-háe̤ng gâe̤ng Nàng-âu-gă̤ gì diô kāu.

分類:dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng‎
分類:Sáng Lìng
Sīng Bō̤-dĭng

**Sīng Bō̤-dĭng** (沈葆楨, ), Hók-gióng Âu-guăng nè̤ng (gĭng-dáng sṳ̆k Hók-ciŭ), sê Dṳ̆ng-guók Muāng-chĭng sèng-âu Iòng-ô Ông-dông gì dâe̤ng-iéu ìng-ŭk. Ĭ sê Lìng Cáik-sṳ̀ gì niè-sái.

分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
分類:Sáng Sīng
Dìng Bō̤-tĭng

**Dìng Bō̤-tĭng** (陳寶琛, ), Hók-gióng Mìng-gâing Lò̤-ciŭ nè̤ng (gĭng-dáng sṳ̆k Hók-ciŭ Chŏng-săng), sê Dṳ̆ng-guók Muāng-chĭng sèng-âu gì siŏh ciáh céng-dê-gă, iâ sê Dṳ̆ng-guók có̤i hâiu siŏh ciáh huòng-dá̤ Puō-ngì gì sĭng-săng. 

分類:Céng-dê-gă
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
Ī-sáik-liĕk

**Ī-sáik-liĕk** (以色列) sê Dṳ̆ng-dĕ̤ng gì siŏh ciáh guók-gă, ciō-iéu mìng-cŭk sê Iù-tái-nè̤ng.

分類:Ā-ciŭ guók-gă
Yasser Arafat

**Yasser Arafat** (Ā-lá-báik-ngṳ̄: , 1929 n. 8 ng. 4 h. - 2004 n. 11 ng. 11 h.) sê Palestine Gāi-huóng Cŭ-cék gì ciō-sĭk.

分類:Palestine ìng-ŭk
Saudi Ā-lá-báik

**Saudi Ā-lá-báik** () sê siŏh ciáh Dṳ̆ng-dĕ̤ng guók-gă, diŏh Ā-lá-báik Buáng-dō̤ gà̤-dēng.

分類:Ā-ciŭ guók-gă
Huáng-ngṳ̄

**Huáng-ngṳ̄** (梵語) sê Gū Éng-dô gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. Éng-dô-gáu gâe̤ng Hŭk-gáu gì iā sâ̤ gĭng-diēng dŭ sê kĕk Huáng-ngṳ̄ siā gì. Gĭng-dáng ī-gĭng mò̤ nè̤ng kĕk ĭ có̤ cê-gă gì mū-ngṳ̄ lāu, bók-guó sié-gái gà̤-dēng gó ô chă-bók-dŏ̤ 1 uâng ciáh nè̤ng gōng ciā uâ gōng mâ̤ ngài.

分類:Ngṳ̄-ngiòng
Pŏ̤-sṳ̆-ngṳ̄

**Pŏ̤-sṳ̆-ngṳ̄** (波斯語) sê Ĭ-lāng gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng.

分類:Ngṳ̄-ngiòng
Kampuchea

**Kampuchea** () sê Dĕ̤ng-nàng Ā gì siŏh ciáh guók-gă. Iâ hô̤ lā̤ **Khmer** ().

分類:Ā-ciŭ guók-gă
Lài-giù

**Lài-giù** (箂球) sê siŏh cṳ̄ng tā̤-ṳ̆k ông-dông gì sêng-âu sāi gì giù.

Iâ hô̤ lā̤ **làng-giù** (籃球).
分類:Tā̤-ṳ̆k
Làu Bê

**Làu Bê**(劉備, 161 n. - 223 n. 6 ng. 10 h.), cê **Hièng-dáik** (玄德), sê Săng-guók Sì-dâi Sṳ̆k-háng gì kăi-guók huòng-dá̤, 221 nièng gáu 223 nièng câi-ôi.

分類:Sṳ̆k-háng huòng-dá̤
分類:Sáng Làu
Cò̤ Chó̤

**Cò̤ Chó̤** (曹操, 155 n. 7 ng. 18 h. - 220 n. 3 ng. 15 h.) sê Dĕ̤ng-háng muăk-gĭ gì siŏh ciáh sìng-sióng. Săng-guók Sì-dâi Cò̤-ngôi gì kăi-guók huòng-dá̤ Cò̤ Pī sê ĭ gì giāng.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Cò̤
Sŏng Guòng

**Sŏng Guòng** (孫權, 182 n. 7 ng. 5 h. - 252 n. 5 ng. 21 h.) sê Săng-guók Sì-dâi Sŏng-ngù gì kăi-guók huòng-dá̤, 222 nièng gáu 252 nièng câi-ôi.

分類:Sŏng-ngù huòng-dá̤
Guăng Ṳ̄

**Guăng Ṳ̄** (關羽, ? - 220 n.), cê **Hùng-dòng** (雲長), sê Săng-guók Sì-dâi Sṳ̆k-háng gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Guăng
Hâung Ṳ̄

**Hâung Ṳ̄** (項羽, s 232 n. - s. 202 n.) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh chók-miàng gì ìng-ŭk, hô̤ lā̤ **Să̤-chū Bá-uòng** (西楚霸王).

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
Làu Băng

**Làu Băng** (劉邦, s 256 n. - s 195 n.), iâ hô̤ lā̤ **Háng Gŏ̤-cū** (漢高祖), sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng Háng-dièu gì kăi-guók huòng-dá̤, sèng 202 nièng gáu sèng 195 nièng câi-ôi.

分類:Háng-dièu huòng-dá̤
Ù-cṳ̆

**Cĕu Ù-cṳ̆** (騶無諸, ? - s 192 n.) sê Mìng-uŏk-guók gì dâ̤ 7 sié guók-uòng, iâ sê Uŏk-uòng Gău-ciēng gì hâiu-dâi.

Sèng 220 nièng, Cìng Sṳ̄-huòng miĕk Mìng-uŏk, ciŏng ĭ hié có̤ gŭng-diōng. Gáu-muōi-lāu dó̤i-chiū miĕk Cìng-dièu. Hâung Ṳ̄ mò̤ hŭng ĭ có̤ guók-uòng, Ù-cṳ̆ cêu dó̤i-chiū Làu Băng páh Hâung Ṳ̄, hŭng Mìng-uŏk guók-uòng. Ĭ ciŏng Mìng-uŏk gì siū-dŭ téng Ū-ì-săng gì săng-kă buăng gáu gĭng-dáng gì Hók-ciŭ lì.

分類:Hók-gióng-nè̤ng
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
Ṳ̀-siêng

**Cĕu Ṳ̀-siêng** (騶餘善, ? - s 110 n.) sê Mìng-uŏk-guók gì dâ̤ 9 ciáh guók-uòng, iâ sê có̤i-hâiu siŏh ciáh guók-uòng. Sèng 135 nièng gáu sèng 110 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Mìng-uŏk guók-uòng Tīng gì diê, sèng 135 nièng tài sī Tīng chuâng-ôi. Sèng 110 nièng, huăng-dó̤i Háng-dièu, cê̤ṳ-chĭng Dĕ̤ng-uŏk Ū-dá̤ (東越武帝). Háng Ū-dá̤ puái buô-dôi páh Mìng-uŏk, ĭ ké̤ṳk buô-hâ tài sī, Mìng-uŏk-guók miĕk-uòng. 

分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
Háng Ū-dá̤

**Háng Ū-dá̤** (漢武帝, s 157 n. 7 ng. 14 h. - s. 87 n. 3 ng. 29 h.), miàng **Làu Tiék** (劉徹), sê Háng-dièu gì dâ̤ 7 ciáh huòng-dá̤. Sèng 157 nièng gáu sèng 87 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Háng Gīng-dá̤ gì giāng.

分類:Háng-dièu huòng-dá̤
Sṳ̆-mā Chiĕng

**Sṳ̆-mā Chiĕng** (司馬遷, ? - s 86 n.) sê Dṳ̆ng-guók Háng-dièu sèng-âu gì siŏh ciáh lĭk-sṳ̄-hŏk-gă. Ĭ iâ sê «Sṳ̄-gé» gì cáuk-ciā.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Sṳ̆-mā