open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆

**Báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆** (百科全書) sê gái-siêu ìng-lôi sū-iū dĭ-sék hĕ̤k-ciā siŏh lôi dê-sék gì gĕ̤ng-gê̤ṳ-cṳ̆. Ciā cṳ̆ ék-buăng áng sṳ̀-diēng gì huŏng-sék biēng-bà̤, kĕk dèu-mĕ̤k có̤ gĭ-buōng dăng-nguòng, siū-cĭk gáuk cṳ̄ng līng-ṳ̆k gì miàng-sṳ̀, sṳ̆k-ngṳ̄, dê-miàng, sê̤ṳ-giông, ìng-ŭk, cáuk-pīng dēng dēng, bók-guó ng-siū-cĭk sṳ̀-ngṳ̄, gó-chṳ̄ gâe̤ng sṳ̀-diēng mâ̤ siŏh iông. Sié-gái gà̤-dēng bī-gáu chók-miàng gì báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆ ô «Dâi Ĭng Báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆» gâe̤ng «Sŭ-lièng Báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆».

Dṳ̆ng-guók gô-dā̤ gì lôi-cṳ̆ (類書) gâe̤ng báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆ gì séng-cék ô nék-giāng chiông, gó-chṳ̄ ô gì să̤-huŏng nè̤ng iâ dŏng cuòi sê siŏh cṳ̄ng báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆. «Īng-lŏk Dâi-diēng» sê có̤i duâi gì siŏh buô lôi-cṳ̆, «Dâi Ĭng Báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆» gōng ĭ sê „sié-gái lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng có̤i duâi gì báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆“. Bók-guó, gĭng-dáng gì Wikipedia dèu-mĕ̤k só-liông ī-gĭng chiĕu guó «Īng-lŏk Dâi-diēng» lāu.

分類:Gĕ̤ng-gê̤ṳ-cṳ̆
分類:Gáu-ṳ̆k
Dài-uăng-sēng (Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók)

**Dṳ̆ng-huà Ìng-nìng Gê̤ṳng-huò-guók gì Dài-uăng-sēng**, Dṳ̆ng-huà Ìng-nìng Gê̤ṳng-huò-guók sê gŏng-gé̤ṳ «Dṳ̆ng-huà Ìng-nìng Gê̤ṳng-huò-guók Hièng-huák» gì giĕ-dêng, găk Dài-uăng gâe̤ng Pàng-hù sié gì siŏh ciáh sēng. Sĭk-cié ciā sēng sê hṳ̆-siék gì, Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók táu-dā̤ dŭ mò̤ tūng-cié guó Dài-uăng. Ciā „sēng“ gâe̤ng Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì Dài-uăng-sēng huōng-ùi chă-bók-dŏ̤.

1945 nièng, Dṳ̆ng-huà Mìng-guók guók-mìng céng-hū téng Nĭk-buōng hŭ-uái dáik gáu Dài-uăng. Dâ̤ 2 nièng, Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k huák-sĕng nô̤i-céng, guók-mìng céng-hū găk 1949 nièng cāu kó̤ Dài-uăng. Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng găk Dâi-lṳ̆k gióng-lĭk Dṳ̆ng-huà Ìng-nìng Gê̤ṳng-huò-guók, buóh siōng puái buô-dôi kó̤ „gāi-huóng“ Dài-uăng, mò̤ sìng-gŭng.

Găk gĭng-dáng gì Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k, ô-guăng Dài-uăng gì dâi-gié dŭ sê sṳ̆k Guók-ô-iêng Dài-uăng Sê̤ṳ-ô Bâing-gŭng-sék guāng gì. Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng tié-lāu hióng ĭ gì báh-sáng sŏng-diòng Dài-uăng sê Dṳ̆ng-guók liāng-tū, iā sâ̤ Dâi-lṳ̆k nè̤ng iâ sê ciŏng-uâng giéng-gáe̤k gì, sĭk-cié gĭng-dáng Dài-uăng ô mâ̤ ciēu nè̤ng dó̤i Dâi-lṳ̆k mâ̤ nêng-dùng.
## Gái Káng
*Dài-uăng ông-dà̤
*Dṳ̆ng-guók Tūng-ék
*Ék-guók lâng-cié
*Ék-guók lâng-hū
*Ék-guók lâng-kṳ̆
*Siŏh ciáh Dṳ̆ng-guók
*Lâng ciáh Dṳ̆ng-guók
*Siŏh biĕng siŏh guók
*Dài-uăng dê-ôi muôi-diâng-lâung
*Dài-uăng dŭk-lĭk ông-dông

分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók
分類:Dài-uăng
分類:Céng-dê
Dài-uăng-sēng

**Dài-uăng-sēng** sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì siŏh ciáh sēng, tūng-dê Dài-uăng-dō̤ siŏh buô-hông chê gâe̤ng gâing, gó ô Pàng-hù hô-gê̤ṳng. 

1887 nièng, Muāng-chĭng céng-hū ciáng-sék găk Dài-uăng sié siŏh ciáh sēng, hī sèng-âu cĭ sèng Dài-uăng sê sṳ̆k Hók-gióng-sēng guāng gì. Gáu-muōi-lāu Dài-uăng ké̤ṳk Muāng-chĭng gák ké̤ṳk Nĭk-buōng. 1945 nièng, Nĭk-buōng găk Dâ̤ ché̤ṳ sié-gái dâi-ciéng dâi-dŏng suŏ gò̤ dàu-hòng, Dài-uăng ké̤ṳk gák ké̤ṳk Dṳ̆ng-huà Mìng-guók. 1956 nièng, Dài-uăng-sēng céng-hū iù Dài-báe̤k buăng gáu Nàng-dàu-gâing gì Nàng-dàu-chê.

Hī sèng-âu Dài-uăng-sēng mò̤ dĭk-hăk-chê, gó̤-lòng dō̤ dŭ sê sṳ̆k sēng céng-hū guāng gì. 1979 nièng, Gŏ̤-hṳ̀ng téng sēng diē-sié buŏng chók lì có̤ dĭk-hăk-chê. 1998 nièng, Dài-uăng-sēng céng-hū ciáng-sék hṳ̆-huá, iù hèng-céng-iêng puái chók gì nè̤ng cŭ siàng gĭ-guăng.

2010 nièng 12 nguŏk 25 hô̤, Dài-báe̤k, Dài-dṳ̆ng, Dài-nàng ciáng-sék téng sēng diē-sié dŭk-lĭk chók lì, biéng siàng gĭng-dáng ciŏng-uâng iông-sék.

## Hèng-céng kṳ̆-mĭk
Gĭng-dáng gì Dài-uăng-sēng sēng céng-hū găk Nàng-dàu-gâing. Sēng â-dā̤ ô 3 ciáh chê gâe̤ng 12 ciáh gâing:

*Ngì-làng-gâing (宜蘭縣)
*Sĭng-dé̤ṳk-gâing (新竹縣)
*Mièu-lĭk-gâing (苗栗縣)
*Ciŏng-huá-gâing (彰化縣)
*Nàng-dàu-gâing (南投縣)
*Hùng-lìng-gâing (雲林縣)
*Gă-ngiê-gâing (嘉義縣)
*Bìng-dĕ̤ng-gâing (屏東縣)
*Dài-dĕ̤ng-gâing (臺東縣)
*Huă-lièng-gâing (花蓮縣)
*Pàng-hù-gâing (澎湖縣)
*Giĕ-lè̤ng-chê (基隆市)
*Sĭng-dé̤ṳk-chê (新竹市)
*Gă-ngiê-chê (嘉義市)

分類:Dṳ̆ng-huà Mìng-guók
分類:Dài-uăng
Hók-gióng-sēng (Dṳ̆ng-huà Mìng-guók)

**Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Hók-gióng-sēng** tūng-dê Gĭng-muòng, Mā-cū gâe̤ng Ŭ-kiŭ, siū-hū găk Gĭng-muòng.

1946 nièng, Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k huák-sĕng nô̤i-céng, Dṳ̆ng-huà Mìng-guók guók-mìng céng-hū găk 1949 nièng cāu kó̤ Dài-uăng. 1949 nièng 8 nguŏk 17 hô̤, Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng â-dā̤ gì Dṳ̆ng-guók Ìng-mìng Gāi-huóng-gŭng páh diē Hók-ciŭ, Dṳ̆ng-huà Mìng-guók ciŏng ĭ gì sēng céng-hū buăng gáu Gĭng-muòng kó̤.

Dṳ̆ng-huà Mìng-guók găk Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k nâ diông Gĭng-muòng, Mā-cū gâe̤ng Ŭ-kiŭ. Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng găk Dâi-lṳ̆k gióng-lĭk Dṳ̆ng-huà Ìng-nìng Gê̤ṳng-huò-guók, buóh siōng puái buô-dôi kó̤ „gāi-huóng“ Dài-uăng, tié-lāu páh Gĭng-muòng, dŭ mò̤ sìng-gŭng, cêu biéng gĭng-dáng ciŏng-uâng gì iông-sék lāu.

Buăng gáu Gĭng-muòng gì Hók-gióng-sēng sĭk-cié ī-gĭng hṳ̆-ngék-huá, mò̤ Dài-uăng-sēng céng-hū hī māng uòng-cīng, lièng sēng gék gì ĭ-iêng dŭ mò̤; sēng-diōng iâ sê iù guók-mìng céng-hū dĭk-cék puái guó, táu-dā̤ mò̤ gĭng-guó sŏng-gṳ̄. 1956 nièng, Hók-gióng-sēng téng Gĭng-muòng buăng gáu Dài-báe̤k bâing-gŭng. 1996 nièng buăng diōng Gĭng-muòng. 1998 nièng, Hók-gióng-sēng céng-hū ciáng-sék hṳ̆-huá.

## Hèng-céng kṳ̆-mĭk
Gĭng-dáng gì Dài-uăng-sēng â-dā̤ ô 2 ciáh gâing, gó ô siŏh ciáh hiŏng sê iù Gĭng-muòng dâi-guāng gì:

分類:Dṳ̆ng-huà Mìng-guók
分類:Hók-gióng
Sĭng-báe̤k

**Sĭng-báe̤k-chê** (新北市) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì siŏh ciáh dĭk-hăk chê, ciā chê gì ìng-kēu găk gó̤-lòng ciáh Dài-uăng siàng-chê diē-sié có̤i sâ̤.

Sĭng-báe̤k-chê có̤i cā sê Dài-uăng-sēng â-dā̤ gì Dài-báe̤k-gâing(臺北縣). 2010 nièng 12 nguŏk 25 hô̤, ciáng-sék sĭng-gék biéng siàng dĭk-hăk chê, miàng-cê iâ gāi siàng Sĭng-báe̤k-chê.

## Lĭk-sṳ̄
## Hèng-céng Dăng-ôi
Sĭng-báe̤k-chê dŭ-liāng ô 29 ciáh kṳ̆:

Kă̤-nàng (溪南)
*Bēng-giò-kṳ̆ (板橋區)
*Chéu-lìng-kṳ̆ (樹林區)
*Dṳ̆ng-huò-kṳ̆ (中和區)
*Ĕng-gŏ̤-kṳ̆ (鶯歌區)
*Īng-huò-kṳ̆ (永和區)
*Săng-hiĕk-kṳ̆ (三峽區)
*Tū-siàng-kṳ̆ (土城區)

Kă̤-báe̤k (溪北)
*Lìng-kēu-kṳ̆ (林口區)
*Lù-ciŭ-kṳ̆ (蘆洲區)
*Ngô-gū-kṳ̆ (五股區)
*Săng-tṳ̀ng-kṳ̆ (三重區)
*Sĭng-cŏng-kṳ̆ (新莊區)
*Tái-săng-kṳ̆ (泰山區)

Dâng-cūi (淡水)
*Báik-lī-kṳ̆ (八里區)
*Dâng-cūi-kṳ̆ (淡水區)
*Săng-ciĕ-kṳ̆ (三芝區)
*Siŏh-muòng-kṳ̆ (石門區)

Báe̤k-hāi-ngiâng (北海岸)
*Bìng-kă̤-kṳ̆ (平溪區)
*Gĭng-săng-kṳ̆ (金山區)
*Góng-lièu-kṳ̆ (貢寮區)
*Sĕ̤ng-kă̤-kṳ̆ (雙溪區)
*Sĭk-cī-kṳ̆ (汐止區)
*Sôi-huŏng-kṳ̆ (瑞芳區)
*Uâng-lī-kṳ̆ (萬里區)

Ùng-săng (文山)
*Bìng-lìng-kṳ̆ (坪林區)
*Chĭng-kăng-kṳ̆ (深坑區)
*Sĭng-dáing-kṳ̆ (新店區)
*Siŏh-déng-kṳ̆ (石碇區)
*Ŭ-lài-kṳ̆ (烏來區)

## Dê-lī gâe̤ng Ké-hâiu
## Gĭng-cá̤
## Ùng-huá Ngṳ̄-ngiòng
### Ngiê-sŭk
### Lṳ̄-iù
### Gáu-ṳ̆k

分類:Dài-uăng siàng-chê‎
Diòng-lŏ̤h

**Diòng-lŏ̤h** (長樂) sê Hók-ciŭ â-dā̤ gì siŏh ciáh kṳ̆, iâ sê Mìng-dṳ̆ng sĕk-ék cĭ ék.

分類:Hók-ciŭ
分類:Sĕk-ék
Lièng-gŏng

**Lièng-gŏng** (連江), hĕ̤k-ciā **Lèng-gŏng**, sê Hók-ciŭ â-dā̤ gì siŏh ciáh gâing, iâ sê Mìng-dṳ̆ng sĕk-ék cĭ ék.

分類:Hók-ciŭ
分類:Sĕk-ék
Hùng

**Hùng** (雲) sê hèng-sĭng biēu-méng dâi-ké-cèng dâi-dŏng â̤ káng-giéng diŏh gì ĭk-dék hĕ̤k-ciā bĭng-cĭng gì cĭk-hăk-tā̤, ciō-iéu sìng-hông sê cūi hĕ̤k-ciā gì-tă huá-hŏk ŭk-cék.

分類:Ké-chiông
Ṳ̄

**Dâung ṳ̄** (逿雨) sê siŏh cṳ̄ng cê̤ṳ-iòng gì gáung-cūi hiêng-chiông. Dâi-ké-cèng dâi-dŏng gì cūi-cĭng-ké ngĭk siàng nâung nâung gì cūi-ciō, iā sâ̤ gì cūi-ciō hăk siŏh dŏi biéng siàng hùng. Hùng diē-sié gì cūi-ciō muōng biéng muōng sâ̤, muōng biéng muōng dâe̤ng, có̤i cṳ̄ng câi mâ̤ kó̤ dâung giâ lì, cuòi cêu sê dâung ṳ̄ gì nguòng-lī.

Ṳ̄ ô duâi-nâung gì hŭng-biék, iù nâung gáu duâi sê ṳ̄-mŭng, ṳ̄-giāng, dṳ̆ng-ṳ̄, duâi-ṳ̄.

分類:Ké-chiông
Suók

**Dâung-suók** (逿雪) sê siŏh cṳ̄ng cê̤ṳ-iòng hiêng-chiông.

Dâung suók gì nguòng-lī gâe̤ng dâung ṳ̄ chă-bók-dŏ̤, iâ sê hùng diē-sié gì cūi-ciō guó dâe̤ng dâung giâ lì. Bók-guó, tiĕng chéng gì sèng-âu cūi-ciō â̤ ngĭk siàng bĭng-cĭng mâ̤ ṳ̀ng-huá, dĭk-ciék dâung gáu diê-dău, cuòi cêu sê dâung suók.

分類:Ké-chiông
Hāi-lâung

**Hāi-lâung**(海亂) sê siŏh cṳ̄ng hāi gà̤-dēng pó̤-huâi-lĭk iā giòng gì lâung(浪), ék-buăng sê iù hāi â-dā̤ dê-cīng īng-kī gì. Hāi-lâung nâ sê īng-hiōng gáu hāi-gièng, ô kō̤-nèng biéng siàng iā kō̤-pá gì tiĕng-căi. 

Páh-ngṳ̀-gì chók-hāi cĭ sèng ék-buăng diŏh siăh ák-lâung(鴨卵). Găk Hók-ciŭ-uâ diē-sié, „ák lâung“ ô „ciŏng hāi-lâung ák giâ“(將海亂壓下) gì é-sé̤ṳ. Cuòi có̤i cā sê kuóh-dà̤ gì hŭng-sŭk.

分類:Tiĕng-căi
Săng

**Săng** () sê cī gâe̤ng bàng-dê bău-ùi, bī biĕng-dău ô ciók-dó̤i gèng-dô gì dê-huŏng.

分類:Săng
分類:Dê-lī
Cūi-căi

**Có̤-cūi-căi**(做水災) iâ hô̤ lā̤ **có̤-cūi-dâung**(做水蕩), **huák-kă̤-cūi**(發溪水) hĕ̤k-ciā **hùng-căi**(洪災), sê cī ò̤, hù hĕ̤k-ciā hāi chiĕu-guó ciáng-siòng cūi-ôi, ciŏng gièng-gièng mĭh dâi gì tiĕng-căi.

分類:Tiĕng-căi
Hù

**Hù** (湖) hĕ̤k-ciā hô̤ lā̤ **ù**, sê lṳ̆k-dê dâi-dŏng siŏng-dó̤i cêng-cī, ô nék-giāng miêng-cék gì cūi-káuk, mò̤ gâe̤ng hāi hĕ̤k-ciā dâi-iòng lièng siŏh dŏi.

分類:Dê-lī
Dō̤

**Dō̤**(島) sê cī sé-méng dŭ gâe̤ng cūi (ò̤, hù, hāi hĕ̤k-ciā dâi-iòng) bău-ùi diŏh diē-sié gì nâung gì lṳ̆k-dê. Sié-gái gà̤-dēng có̤i duâi gì dō̤ sê Gáik-lìng-làng-dō̤, nâ sê gái duâi cêu diŏh hô̤ dâi-lṳ̆k.

## Gái káng
*Dâi-lṳ̆k
*Buáng-dō̤
*Gùng-dō̤

分類:Dê-lī
Buáng-dō̤

**Buáng-dō̤**(半島) sê cī 3 méng ké̤ṳk cūi bău-ùi gì lṳ̆k-dê.

## Gái káng
*Dâi-lṳ̆k
*Dō̤
*Gùng-dō̤

分類:Dê-lī
Gùng-dō̤

**Gùng-dō̤**(群島) iâ hô̤ lā̤ **liĕk-dō̤**(列島), sê iù siŏh dŏi dō̤ cŭ siàng gì dê-hìng.

分類:Dê-lī
Lṳ̆k-dê

**Lṳ̆k-dê**(陸地) sê cī dê-giù biēu-méng muôi ké̤ṳk cūi mĭh gì buô-hông. Dê-giù biēu-méng 29% gì miêng-cék sê lṳ̆-dê.

分類:Dê-lī
Ciá-tàu

**Ciá** (漈), iâ hô̤ lō̤ **ciá-tàu** (漈頭) hĕ̤k-chiā **bŭk-buó** (瀑布), sê ò̤ hĕ̤k-ciā kă̤ gĭng-guó ò̤-sùng duâng-méng gì sèng-âu dĭk-dĭk-sék téng gà̤-dēng dâung giâ lì gì cūi-làu. Mìng-dĕ̤ng dê-kṳ̆ ô cêng sâ̤ sāi **ciá** có̤ miàng-cê gì dê-miàng, chiông Īng-tái gì Băh-ciá-gău (百漈沟), Bìng-nàng gì Ciá-tàu-chŏng (漈頭村), Ciŭ-nìng gì Gāu-lṳ̀ng-ciá (九龍漈) gâe̤ng Gèng-ciá-tàu (高漈頭), dēng-dēng.

分類:Dê-lī
Huōi-căi

**Huōi-căi** (㷄災) iâ hô̤ lā̤ **sék-huōi** (失㷄) hĕ̤k-ciā **huōi-siĕu-chió** (㷄燒厝), sê cī huōi găk mò̤-bâing-huák kóng-cié gì cìng-huóng â-dā̤ tié-lāu kuóng-duâi, ciŏng nó̤h siĕu dâi, bêng-chiă niông cài-sāng có̤ sōng-sék hĕ̤k-ciā nè̤ng có̤ sêu-siŏng gì siŏh cṳ̄ng căi. 

分類:Tiĕng-căi
Dê-cīng

**Dê-cīng** (地震) iâ hô̤ lā̤ **dê-ngù diōng-giĕng** (地牛轉肩), sê cī dê-káe̤k iā ká̤ bóng chók nèng-liông sāng-sĕng gì cīng-dông. Găk lṳ̆k-dê gà̤-dēng, dê-cīng kō̤-nèng â̤ niông huōi-săng báuk-huák; găk hāi hĕ̤k-ciā dâi-iòng â-dā̤, â̤ huák-sĕng hāi-lâung.

分類:Tiĕng-căi
Lièng-gŏng-gâing (Dṳ̆ng-huà Mìng-guók)

**Lièng-gŏng-gâing** (連江縣) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók diŏh Mā-cū sié gì siŏh ciáh gâing. Ciā gâing sê sṳ̆k Hók-gióng-sēng gì.

## Hèng-céng kṳ̆-mĭk
Găk Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì hèng-céng dăng-ôi tā̤-hiê diē-sié, Mā-cṳ̄ dê-kṳ̆ ciáng-sék mìng-chĭng (名稱) sê Lièng-gŏng-gâing (連江縣), â-dā̤ guāng-hăk 4 bĭk hiŏng:
* **Nàng-găng-hiŏng** (南竿鄉), cêu sê Nàng-găng-dō̤ (南竿島), gó-dā̤ iâ giéu lō̤ Nàng-găng-dòng (南竿塘) hĕ̤k Mā-cū-dō̤ (馬祖島), sê Mā-cū dê-kṳ̆ dék duâi gì dō̤.
* **Báe̤k-găng-hiŏng** (北竿鄉), găk Mā-cū liĕk-dō̤ dṳ̆ng-báe̤k-buô.
* **Gṳ̄-guŏng-hiŏng** (莒光鄉), bău-guák Dĕ̤ng-gṳ̄ (東莒) gâe̤ng Să̤-gṳ̄ (西莒). Cī 2 bĭk dō̤-sê̤ṳ buōng-miàng Dĕ̤ng-kēng (東犬) gâe̤ng Să̤-kēng (西犬), biáng lā̤ miàng Băh-kēng-dō̤ (白犬島). „Băh-kēng“ gāi miàng có̤ „Gṳ̄-guŏng“, sê ôi lāu gé-niêng Ciōng Gái-sĭk sū huák-dông gì „Ù uông câi Gṳ̄“ (毋忘在莒) ông-dông.
* **Dĕ̤ng-īng-hiŏng** (東引鄉, hĕ̤k 東湧鄉), iù Dĕ̤ng-īng gâe̤ng Să̤-īng 2 bĭk dō̤ cū-siàng. Ī-sèng sṳ̆k Lò̤-nguòng-gâing (羅源縣) guāng-hăk, ké̤ṳk Dṳ̆ng-huà Mìng-guók siŭ có̤ Lièng-gŏng gì dê-buàng. Dĕ̤ng-īng-hiŏng găk Mā-cū dê-kṳ̆ có̤i dĕ̤ng-báe̤k-buô, iâ sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók liāng-tū dék báe̤k gì sū-câi.

## Cé̤ṳ-gāi




分類:Dṳ̆ng-huà Mìng-guók
分類:Hók-gióng
分類:Sĕk-ék
Gáu-huôi Lò̤-mā-cê

**Gáu-huôi Lò̤-mā-cê** (教會羅馬字) sê cī 19 sié-gī dṳ̆ng-gĭ gáu 20 sié-gī chĕ̤ gì sèng-âu să̤-huŏng gĭ-dók-gáu diòng-gáu-sê̤ṳ tá̤ gáuk cṳ̄ng Háng-ngṳ̄-cŭk ngṳ̄-ngiòng huák-mìng gì gáuk cṳ̄ng Lò̤-mā-cê. Dṳ̀ kŭi Mìng-nàng-ngṳ̄ gì Băh-uâ-cê ī-ngôi, cī siŏh lôi Lò̤-mā-cê ék-buăng nâ găk gáu-huôi diē-sié sāi, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „Gáu-huôi Lò̤-mā-cê“.

Hī sèng-âu nàng-huŏng gáuk-dê gì nè̤ng ék-buăng nâ báik cê-gă gì „huŏng-ngiòng“, mâ̤ hiēu guăng-uâ (Háng-ngṳ̄), iâ káng mâ̤ huôi-é Háng-cê. gó-chṳ̄ diòng-gáu-sê̤ṳ cêu huák-mìng gáuk cṳ̄ng „Gáu-huôi Lò̤-mā-cê“ lì diòng-gáu. Ciā Lò̤-mā-cê huák-mìng ī-hâiu, sáng Gĭ-dók-gáu gì nè̤ng muōng biéng muōng sâ̤, cuòi dŭ sê ĭ gì gŭng-lò̤. Gĭng-dáng gì Ngṳ̄-ngiòng-hŏk hŏk-ciā iā ṳ̀ng-ê téng Gáu-huôi Lò̤-mā-cê diē-sié liēu-gāi hī sì-hâiu gì tĕ̤k-ĭng, ngiēng-géu chók ngṳ̄-ngiòng găk ciā 100 nièng dâi-dŏng gì biéng-huá, cuòi bī gô-dā̤ sāi gì Háng-cê ĭng-ông-cṳ̆ â̤ gāng-dăng iā sâ̤.

Dṳ̆ng-huà Mìng-guók siông-dài ī-hâiu, giòng-páuk Dṳ̆ng-guók nè̤ng nâ dé̤ṳng sāi Háng-cê, gêng-cī gáuk dê sāi ciā „Gáu-huôi Lò̤-mā-cê“ lì siā cê. Â̤ báik „Gáu-huôi Lò̤-mā-cê“ gì nè̤ng cêu muōng biéng muōng ciēu lāu. Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók sìng-lĭk ī-hâiu, bô có̤ „tŭi-guōng Pū-tŭng-uâ“ gì ông-dông, páh-ák gáuk cṳ̄ng „Háng-ngṳ̄ huŏng-ngiòng“, iā sâ̤ nàng-huŏng nè̤ng gâe̤ng „Lâng-gā-siăng“ siŏh iông mâ̤ báik gōng cê-gă gì mū-ngṳ̄, cêu ng-sāi gōng â̤ siā Lò̤-mā-cê lāu. Iā sâ̤ nè̤ng găk céng-hū īng-hiōng cĭ giâ giéng-gáe̤k ciā Gáu-huôi Lò̤-mā-cê sê „să̤-huŏng dá̤-guók-ciō-ngiê chĭng-liŏk gì sāng-ŭk“, dĕk-lìng-é ng-kó̤ ŏ̤k ĭ. Chiông gĭng-dáng Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Hók-ciŭ-uâ gì Bàng-uâ-cê, iā sâ̤ Hók-ciŭ nè̤ng lièng tiăng dŭ mò̤ tiăng guó.  Gáu-huôi Lò̤-mā-cê diē-sié bō̤-hô có̤i hō̤ gì Mìng-nàng-ngṳ̄ Băh-uâ-cê, chŭi-iòng-gōng guók-ngôi iā sâ̤ nè̤ng gó găk lā̤ sāi, găk Dṳ̆ng-guók gì Mìng-nàng iā sâ̤ nè̤ng iâ sê mâ̤ hiēu ô ciā nó̤h. 

分類:Ùng-cê
教會羅馬字

**教會羅馬字**是指的19世紀中期遘20世紀初其辰候西方基督教傳教士替漢語族語言發明其各種羅馬字。除開閩南語其白話字以外，茲蜀類羅馬字一般儷敆教會裡勢使，故此號𡅏「教會羅馬字」。

許辰候南方各地其儂一般儷仈自家其「方言」，𣍐曉官話（漢語），也看𣍐會意漢字。故此傳教士就發明各種「教會羅馬字」來傳教。者羅馬字發明以後，信基督教其儂罔變罔価，嚽都是伊其功勞。今旦其語言學學者野容易趁教會羅馬字裡勢瞭解許時候其讀音，研究出語言敆者100年臺中其變化，嚽比舊底使其漢字音韻書會簡單野価。

中華民國上臺以後，強迫中國儂儷中使漢字，禁止各地使「教會羅馬字」來寫字。中華人民共和國成立以後，復做「推廣普通話」其運動，拍壓各種「漢語方言」，野価南方儂共「兩個聲」蜀樣𣍐仈講自家其母語，就伓使講會寫羅馬字了。野価儂敆政府影響之下見覺者教會羅馬字是「西方帝國主義侵略其產物」，特零意伓去學伊。像今旦閩東語福州話其平話字，野価福州儂連聽都無聽過。教會羅馬字裡勢保護最好其閩南語白話字，雖然講國外野価儂固敆𡅏使，敆中國其閩南野価儂也是𣍐曉有者乇。

分類:文字
Huŏng-ngiòng

**Huŏng-ngiòng** (方言) sê siŏh ciáh ngṳ̄-ngiòng-hŏk diē-sié gì sŭk-ngṳ̄. Huŏng-ngiòng sê gâe̤ng ngṳ̄-ngiòng siŏng-dó̤i gì gái-niêng. Lâng cṳ̄ng tiăng kī lì mâ̤ siŏh iông gì uâ cĭ găng, nâ sê găk mò̤ ŏ̤k guó dó̤i-huŏng uâ gì cìng-huóng â-dā̤ hó-siŏng tiăng â̤ huôi-é, cuòi cêu hô̤ lā̤ huŏng-ngiòng; nâ sê tiăng mâ̤ huôi-é, cêu hô̤ lā̤ ngṳ̄-ngiòng.

Găk hiêng-dâi siâ-huôi dâi-dŏng, gó ô céng-hū ĭng-ôi gáuk cṳ̄ng nguòng-ĭng, dĕk-lìng-é ciŏng gūi cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng hô̤ lā̤ huŏng-ngiòng gì cìng-huóng. Cuòi găk ngṳ̄-ngiòng-hŏk diē-sié hô̤ lā̤ „céng-dê huŏng-ngiòng“. Chiông Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók ciŏng Pū-tŭng-uâ diâng có̤ Háng-ngṳ̄-cŭk diē-sié mì-ék ciáng-giĕ gì biĕu-cūng ngṳ̄-ngiòng, ciŏng gì-tă gì Háng-ngṳ̄-cŭk ngṳ̄-ngiòng dŭ ké̤ṳk hô̤ lā̤ „Háng-ngṳ̄ huŏng-ngiòng“, cêu sê sṳ̆k cuòi dêng-ngiê.

## Gái Káng
*Tŭi-guōng Pū-tŭng-uâ

分類:Ngṳ̄-ngiòng
方言

**方言**是蜀隻語言學裡勢其術語。方言是共語言相對其概念。兩種聽起來𣍐蜀樣其話之間，儷是敆無學過其情況下底互相聽會會意，嚽就是號𡅏方言；儷是聽𣍐會意，就號𡅏語言。

敆現代社會臺中，固有政府因為各種原因，特零意將幾種語言號𡅏方言其情況。嚽敆語言學裡勢號𡅏「政治方言」。像中華人民共和國將普通話定做漢語族裡勢唯一正規其標準語言，將其他其漢語族語言都乞號𡅏「漢語方言」，就是屬嚽定義。

## 再看
*推廣普通話

分類:語言
Nguŏk-giù

**Nguŏk-giù** (月球), iâ hô̤ lā̤ **nguŏk** (月; hù-hô̤: ), sê dê-giù mì-ék siŏh ciáh tiĕng-iòng gì ôi-sĭng, iâ sê Tái-iòng-hiê diē-sié dâ̤ 5 duâi gì ôi-sĭng. Nguŏk-giù iâ sê mì-ék siŏh ciáh ô ìng-lôi dĕng-lṳ̆k guó gì dê-nguôi sĭng-giù.

Nguŏk-giù găk gô-dā̤ Dṳ̆ng-guók iâ hô̤ lā̤ **tái-ĭng** (太陰). Dṳ̆ng-guók ùng-huá diē-sié ô iā sâ̤ gâe̤ng nguŏk ô găng-guó gì diòng-tūng, cáik-nĭk gâe̤ng ùng-hŏk cáuk-pīng. Găk Hók-ciŭ mìng-ièu diē-sié, Nguŏk-giù hô̤ lā̤ **nguŏk-ciā** (月姐), **nguŏk-nā̤** (月奶).

分類:Nguŏk-giù
分類:ôi-sĭng
Lièng-hăk-guók

**Lièng-hăk-guók** (聯合國) sê siŏh ciáh iù iā sâ̤ ciō-guòng guók-gă cŭ siàng gì guók-cié cŭ-cék, ciā cŭ-cék mŭk-dék sê ché̤ṳk-céng gáuk ciáh guók-gă găk guók-cié-huăk, guók-cié ăng-ciòng, gĭng-cá̤ huák-diēng, siâ-huôi céng-buô, ìng-guòng, gŭng-mìng cê̤ṳ-iù, céng-dê cê̤ṳ-iù, mìng-ciō gâe̤ng sĭk-hiêng sié-gái huò-bìng.

分類:Céng-dê
分類:Sié-gái
Mìng-ciō

**Mìng-ciō** (民主), iâ hô̤ có̤ **dáik-muò-káik-lăk-să̤** (德謨克拉西), sê siŏh ciáh céng-dê diē-sié gì gái-niêng, dâi-biēu ciō-guòng găk báh-sáng chiū lā̤, hĕ̤k-ciā gōng cêu sê ìng-mìng cê-gă có̤ ciō.

Gâe̤ng mìng-ciō siŏng-dó̤i gì gái-niêng sê dŭk-cài.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Céng-dê
分類:Diék-hŏk
Dŭk-cài

**Dŭk-cài**(獨裁) iâ hô̤ lā̤ **ciŏng-cié**(專制) hĕ̤k-ciā **ciŏng-céng**(專政), sê siŏh ciáh céng-dê diē-sié gì gái-niêng, sê cī céng-hū ô iā duâi gì guòng-lĭk, â̤ chiĕu guó huák-lŭk gâe̤ng diòng-tūng dô̤-dáik gì cié-iók, sāi gáuk-ìng gì é-cê lì tūng-dê guók-gă. Gâe̤ng cuòi siŏng-dó̤i gì gái-niêng sê mìng-ciō.

分類:Céng-dê
分類:Diék-hŏk
Dô̤-dáik

**Dô̤-dáik** (道德) sê hèng-liòng nè̤ng gì hèng-ùi sê ng-sê ciáng-káuk gì guăng-niêng biĕu-cūng. Dô̤-dáik ék-buăng sê gĭng-guó iā sâ̤ nièng iók-dêng chók lì gì, dáng-sê gâe̤ng huák-lŭk mâ̤ siŏh iông gì sê, dô̤-dáik mò̤ giòng-cié-lĭk.

分類:Ùng-huá
Ìng-guòng

**Ìng-guòng**(人權) sê cī gáuk-ìng hĕ̤k-ciā gùng-tā̤ sê ìng-lôi, gó-chṳ̄ tiĕng-sĕng cêu diŏh ô gì gáuk cṳ̄ng guòng-lé.

分類:Ìng-guòng
推廣普通話

**推廣普通話**是中華人民共和國着中國大陸使各種手段推廣普通話其事計。中國其憲法將普通話定做是最主要其官方語言，其他其各種漢語族語言，雖然講乞國際懸頂大部分學者共語言學機構認定是共普通話𣍐蜀樣其語言，中國固是當茲幾種語言是「漢語方言」。

現在中國各地其廣播共電視臺敆大部分時間着挈普通話來講。全國儷廣東有使「方言」其特權，嚽固是因為着向間壁其香港做政治宣傳其原因。電視劇、電影也是𣍐肯使「漢語方言」來講話，儷無審查𣍐通過。敆野価學校裡勢，先生𣍐肯學生講半句其「方言」，儷無會乞拿𡅏大批評。

中國做嚽「推廣普通話」其目的是讓各地其儂都會會意對方講什乇。不過者運動做幾十年，將南方野価儂做𣍐仈講自家其「方言」了，另外蜀方面，着逼其地方推廣做野呆，固有差不多蜀半以上連聽都聽𣍐來。總款以後，政府推廣力度罔變罔大，南方野価城市其儂都盡去反對推廣普通話。

經過國務院批准，每蜀年9月份其第3隻禮拜是「全國推廣普通話宣傳周」。政府野會出式，復評出全國推廣普通話先進城市，復讓全國儂齊來提出宣傳口號，講其好其有獎品掏。像街中野稠看見其就有「講普通話，寫規範字」，「講普通話，做文明儂」（普通話：讲普通话，做文明人），幼稚園共小學野稠看見其是「講普通話趁伲囝拿起」（普通話：讲普通话从娃娃抓起），「伓講方言，伓講罵儂話，做蜀隻合格其小市民」（普通話：不讲方言，不讲脏话，做个合格小公民）其中，有儂見覺者「講普通話，做文明儂」有罵講「方言」其儂「𣍐文明」或者「野蠻」其意思。政府固將講普通話強制共什乇「愛國主義」掛鉤，也讓講「方言」其野価儂𣍐爽快。

敆聯合國其《公民權利共政治權利國際公約》裡勢規定，「少數儂也有使自家語言其權利。」不過，遘今旦中國固未批准者公約。

## 參考資料

分類:語言
分類:人權
分類:中華人民共和國
Tŭi-guōng Puō-tŭng-uâ

**Tŭi-guōng Puō-tŭng-uâ** (推廣普通話) sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók diŏh Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k sāi gáuk cṳ̄ng chiū-dâung tŭi-guōng Puō-tŭng-uâ (普通話) gì dâi-gié. Dṳ̆ng-guók gì hiēng-huák ciŏng Puō-tŭng-uâ diâng có̤ sê có̤i ciō-iéu gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng, gì-tă gì gáuk cṳ̄ng Háng-ngṳ̄-cŭk (漢語族) ngṳ̄-ngiòng, chŭi-iòng-gōng ké̤ṳk guók-cié gà̤-dēng duâi buô-hông hŏk-ciā gâe̤ng ngṳ̄-ngiòng-hŏk gĭ-gáiu nêng-dêng sê gâe̤ng Puō-tŭng-uâ mâ̤ siŏh iông gì ngṳ̄-ngiòng, Dṳ̆ng-guók gó sê dáung cī gūi cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng sê „Háng-ngṳ̄ huŏng-ngiòng“ (漢語方言).

Hiêng-câi Dṳ̆ng-guók gáuk dê gì guōng-bó̤ gâe̤ng diêng-sê-dài găk duâi buô-hông sì-găng diŏh kĕk Puō-tŭng-uâ lì gōng. Ciòng guók nâ Guōng-dĕ̤ng ô sāi „huŏng-ngiòng“ gì dĕk-guòng, cuòi gó sê ĭng-ôi diŏh hióng găng-biáh gì Hiŏng-gē̤ng có̤ céng-dê sŏng-diòng gì nguòng-ĭng.  Diêng-sê-kiŏk, diêng-īng iâ sê mâ̤ kīng sāi „Háng-ngṳ̄ huŏng-ngiòng“ lì gōng-uâ, nâ mò̤ sīng-chă mâ̤ tŭng-guó. Găk iā sâ̤ hŏk-hâiu diē-sié, sĭng-săng mâ̤ kīng hŏk-sĕng gōng buáng guó gì „huŏng-ngiòng“, nâ mò̤ â̤ ké̤ṳk niăh lā̤ duâi piĕ-bàng.

Dṳ̆ng-guók có̤ cuòi „Tŭi-guōng Puō-tŭng-uâ“ gì mŭk-dék sê niông gáuk dê gì nè̤ng dŭ â̤ huòi-é dó̤i-huŏng gōng sié-nó̤h. Bók-guó ciā ông-dông có̤ gūi sĕk nièng, ciŏng nàng-huŏng iā sâ̤ nè̤ng có̤ mâ̤ báik gōng cê-gă gì „huŏng-ngiòng“ lāu, lêng-ngôi siŏh huŏng-miêng, diŏh bék gì dê-huŏng tŭi-guōng gó có̤ iā ngiák, gó ô chă-bók-dŏ̤ siŏh-buáng ī-siông lièng tiăng dŭ tiăng mâ̤ lì.  Ciŏng-uâng ī-hâiu, céng-hū tŭi-guōng lĭk-dô muōng gă muōng duâi, nàng-huŏng iā sâ̤ siàng-chê gì nè̤ng dŭ cêng kó̤ huāng-dó̤i tŭi-guōng Puō-tŭng-uâ. 

Gĭng-guó guók-ô-iêng (國務院) gì piĕ-cūng, muōi siŏh nièng 9 nguŏk hông gì dâ̤ 3 ciáh lā̤-bái sê „ciòng-guók tŭi-guōng Puō-tŭng-uâ sŏng-diòng-ciŭ“ (全國推廣普通話宣傳週). Céng-hū iā â̤ chók-sék, bô bàng ciòng-guók tŭi-guōng Puō-tŭng-uâ siĕng-céng siàng-chê,  bô niông ciòng-guók nè̤ng cà̤ lì tì-chók sŏng-diòng kēu-hô̤, gōng gì hô̤ gì ô ciōng-pīng dò̤. Chiông gă̤-dŏng iā sèu káng-giéng gì cêu ô „gōng Puō-tŭng-uâ, siā giĕ-huóng-cê“, „gōng Puō-tŭng-uâ, có̤ ùng-mìng-nè̤ng“ (Háng-ngṳ̄: 讲普通话，做文明人); éu-dê-huòng gâe̤ng siēu-hŏk iā sèu káng-giéng gì sê „gōng Puō-tŭng-uâ téng niè-giāng niăh kī“ (Háng-ngṳ̄: 讲普通话从娃娃抓起), „ng-gōng huŏng-ngiòng, ng-gōng má-nè̤ng-uâ, có̤ siŏh ciáh hăk-găk gì siēu chê-mìng“(Háng-ngṳ̄: 不讲方言，不讲脏话，做个合格小公民). Gì-dṳ̆ng, ô nè̤ng giéng-gáe̤k ciā „gōng Puō-tŭng-uâ, có̤ ùng-mìng-nè̤ng“ ô má gōng „huŏng-ngiòng“ gì nè̤ng „mâ̤ ùng-mìng“ hĕ̤k-ciā „iā-màng“ gì é-sé̤ṳ. Céng-hū gó ciŏng gōng Puō-tŭng-uâ giòng-cié gâe̤ng sié-nó̤h „ái-guók-ciō-ngiê“ guá-gău (愛國主義教育), iâ niông gōng „huŏng-ngiòng“ gì iā sâ̤ nè̤ng mâ̤ siōng-kuái. 

Găk lièng-hăk-guók gì «Gŭng-mìng guòng-lĭk gâe̤ng céng-dê guòng-lĭk guók-cié gŭng-iók» (公民權利共政治權利國際公約) diē-sié giĕ-dêng, „siēu só nè̤ng iâ ô sāi cê-gă ngṳ̄-ngiòng gì guòng-lĭk“ (少數儂也有使自家語言其權利). Bók-guó, gáu gĭng-dáng Dṳ̆ng-guók gó muôi piĕ-cūng ciā gŭng-iók.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Ngṳ̄-ngiòng
分類:Ìng-guòng
分類:Gáu-ṳ̆k
分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók
Guòng-lé

**Guòng-lé** (權利) sê siŏh ciáh huák-lŭk diē-sié gì gái-niêng, sê téng Ĭng-ngṳ̄ „right“ ciā sṳ̀ huăng-ĭk guó lì gì. Có̤i cā sê cī ìng-guòng, gáu-muōi-lāu iâ ièng-sĕng gáu gáuk cṳ̄ng sĕng-ŭk gì guòng-lé hŭ-uái.

Găk Dṳ̆ng-guók, guòng-lé ék-buăng sê cī „guòng-lĭk gâe̤ng lé-iáh“, bók-guó gâe̤ng Ĭng-ngṳ̄ „right“ ciā sṳ̀ buōng-dā̤ gì é-sé̤ṳ mâ̤ siŏh iông.

## Gái Káng
*Guòng-lĭk
*Ngiê-ô

分類:Guòng-lé
分類:Huák-lŭk
分類:Céng-dê
Guòng-lĭk

**Guòng-lĭk** (權力) sê siŏh cṳ̄ng siâ-huôi hiêng-chiông, iâ sê céng-dê-hŏk, guók-cié guăng-hiê gâe̤ng guók-cié céng-dê-hŏk diē-sié ngiēng-géu gì hŏk-sĭng gái-niêng. Diŏh céng-dê-hŏk, guók-cié guăng-hiê diē-sié, dó̤i guòng-lĭk dêng-ngiê ék-buăng ô sé cṳ̄ng:

#Gáuk-ìng hĕ̤k-ciā guók-gă buóh dĭk gì mŭk-biĕu.
#Īng-hiōng-lĭk gì dô-liòng chiĕ-dô, cêu sê cṳ̆-nguòng gì dŏ̤ gâe̤ng ciēu.
#Céng-dê dáu-cĕng gì giék-guō.
#Tūng-dê gâe̤ng gâe̤ng ké̤ṳk nè̤ng tūng-dê gì guăng-hiê gì biēu-dăk.

分類:Huák-lŭk
分類:Céng-dê
1

**1** (siŏh, ) sê 0 gâe̤ng 2 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só, iâ sê có̤i nâung gì ciáng-dăng-só.

分類:Só-cê
2

**2** (lâng, ) sê 1 gâe̤ng 3 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só, iâ sê có̤i nâung gì ciáng-sĕ̤ng-só.

分類:Só-cê
0

**0** (lìng, kuàng) sê -1 gâe̤ng 1 cĭ găng gì cīng-só, dâi-biēu hŭ-nó̤h dŭ mò̤.

分類:Só-cê
Gă-huák

**Gă-huák**(加法) sê siŏh cṳ̄ng gĭ-buōng gì sáung-sŭk ông-sáung, ciŏng lâng ciáh hĕ̤k-ciā lâng ciáh ī-siông gì só-cê hăk siàng siŏh ciáh só cêu sê gă-huák. Gă-huák gì hù-hô̤ sê „+“, giék-guō hô̤ lā̤ „huò“.

分類:Só-hŏk
Gēng-huák

**Gēng-huák**(減法) sê gă-huák gì nĭk-ông-sáung, téng nguòng-lài gì siŏh cū diē-sié dò̤ kó̤ siŏh buô-hông, sáung diông giâ lì gì buô-hông.  Gēng-huák gì hù-hô̤ sê „-“, giék-guō hô̤ lā̤ „chă“.

分類:Só-hŏk
Sìng-huák

**Sìng-huák**(乘法) sê gă-huák gì lièng-sṳ̆k ông-sáung. Siŏh ciáh só-cê lièng-sṳ̆k gă gūi huòi cê-gă cêu hô̤ lā̤ sìng-huák. Sìng-huák gì hù-hô̤ sê „×“, giék-guō hô̤ lā̤ „cék.“

:\underbrace{a+a+a+ \cdots +a}_{n} = a \times n

分類:Só-hŏk
Dṳ̀-huák

**Dṳ̀-huák**(除法) sê sìng-huák gì nĭk-ông-sáung, iâ â̤ dé̤ṳng káng có̤ dṳ̀ng-hók gì gēng-huák. Dṳ̀-huák gì hù-hô̤ sê „÷“, giék-guō hô̤ lā̤ „siŏng“.

分類:Só-hŏk
Sáung-buàng

**Sáung-buàng**(算盤) sê gô-dā̤ Dĕ̤ng Ā có̤ sáung-só sāi gì gă-sĭ-huă.

分類:Só-hŏk
分類:Gă-sĭ-huă
Chái-guă

**Chái-guă** (菜瓜), iâ hô̤ lā̤ **uòng-guă** (黃瓜), **uŏk** (⿱艹越), sê siŏh cṳ̄ng guă.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Sĭk-ŭk
分類:Chái
Uòng-pŭng

**Uòng-pŭng** (黃蜂), sê siŏh lôi pŭng, â̤ gâ nè̤ng, gâ lā̤ kō̤-nèng â̤ sī.
## Chăng-kō̤ ùng-hióng

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Uòng-lièng

**Uòng-lièng** (黃連) sê siŏh cṳ̄ng chō̤-buōng sĭk-ŭk, â̤ siăh, iā dĕu. Ĭ iâ sê siŏh cṳ̄ng dṳ̆ng-iŏh.

## Sṳ̆k-ngṳ̄
***Uòng-lièng-chéu muōi dàng [[Bì-bà (ngŏk-ké)|bì-bà]]** (黃連𣗬尾彈琵琶): bī-ê̤ṳ hiōng-sêu siŏng-sĭng gì dâi-gié.
***Uòng-lièng kū [[lāng]]** (黃連苦漤): spittle as bitter as the herb of uòng-lièng.

分類:Sĭk-ŭk
分類:Dṳ̆ng-iŏh
Nê-hù

**Nê-hù**(二胡) sê siŏh cṳ̄ng Dĕ̤ng Ā diòng-tūng gì guāng-hièng ngŏk-ké.

分類:Ngŏk-ké
Dé̤ṳk

**Dé̤ṳk** (竹) sê siŏh lôi sĭk-ŭk. Dé̤ṳk cá téng diê-dău buóh có̤ lì gì buô-hông hô̤ lā̤ dé̤ṳk-sūng (竹筍), iâ hô̤ lā̤ sūng, â̤ siăh.

*
Dĭ-dă

**Dĭ-dă** (知咑 hĕ̤k-ciā 啲噠) sê siŏh cṳ̄ng guāng-hièng ngŏk-ké. Nè̤ng táung-kuàng ī-hâiu sáe̤ng-cáung gì sèng-âu iā sèu bóng dĭ-dă.

分類:Ngŏk-ké
Dô̤-gáu

**Dô̤-gáu** (道教) sê diŏh Dṳ̆ng-guók buōng-tū huák-nguòng gì siŏh ciáh cŭng-gáu, sê téng Chŭng-chiŭ Ciéng-guók sì-gĭ gì Dô̤-gă (道家) huák-diēng lì gì. Dô̤-gáu sê dŏ̤-sìng-gáu, chók-gă-ìng nàng gì hô̤ lā̤ dô̤-sê̤ṳ (道士), nṳ̄ gì hô̤ lā̤ dô̤-gū (道姑). Dô̤-gáu dŭi-giù gì sê dòng-sĭng-bók-lō̤(長生不老), dáik-dô̤-sìng-siĕng (得道成仙) gâe̤ng cá̤-sié-géu-nè̤ng (濟世救人).

Dô̤-gáu gâe̤ng ṳ̀-gáu, hŭk-gáu sê gô-dā̤ Dṳ̆ng-guók gì săng duâi ciō-iéu gì sṳ̆-siōng dā̤-hiê. Dô̤-gáu gì sṳ̆-siōng dó̤i Háng-cê Ùng-huá-kuŏng gì gì-tă guók-gă iâ ô īng-hiōng.

分類:Dô̤-gáu
Ṳ̀-gă

**Ṳ̀-gă** (儒家), iâ hô̤ lā̤ **ṳ̀-gă sṳ̆-siōng** (儒家思想) hĕ̤k-ciā **ṳ̀-gáu** (儒教), sê iù Dṳ̆ng-guók huák-nguòng gì siŏh cṳ̄ng sṳ̆-siōng tā̤-hiê. Ṳ̀-gă có̤i cā sê Chŭng-chiŭ sì-gĭ Lū-guók nè̤ng Kūng-cṳ̄ tì-chók lì gì, ciō-iéu sṳ̆-siōng sê ìng (仁), ngiê (義), lā̤ (禮), dé (智), séng (信).

Ṳ̀-gă diŏh Să̤-háng gì Háng Ū-dá̤ chiū lā̤ ké̤ṳk diâng có̤ ciáng-tūng gì sṳ̆-siōng, ī-hâiu gáuk ciáh dièu-dâi dŭ giék-sṳ̆k Să̤-háng gì céng-cháik. Hī sèng-âu gì tĕ̤k-cṳ̆-nè̤ng diŏh bái Kūng-̆cṳ̄, diŏh tĕ̤k Kūng-cṳ̄ cŏng-sùng gì Sé-cṳ̆ Ngū-gĭng (四書五經). Ṳ̀-gă sṳ̆-siōng iâ diòng gáu Hàng-guók, Nĭk-buōng, Liù-giù gâe̤ng Uŏk-nàng, biéng siàng hī sèng-âu Dĕ̤ng Ā Háng-cê Ùng-huá-kuŏng gê̤ṳng-dùng gì sṳ̆-siōng.

Ṳ̀-gă sṳ̆-siōng ô nék-giāng dái cŭng-gáu gì séng-cék, bók-guó ṳ̀-gă sê ng-sê siŏh ciáh cŭng-gáu gĭng-dáng hŏk-ciā gì káng-huák dŭ mâ̤ siŏh iông. Gĭng-dáng Nĭk-buōng, Hàng-guók gâe̤ng Uŏk-nàng ô iā sâ̤ hŏk-ciā tì-chók ĭ sê cŭng-gáu, bók-guó găk Dṳ̆ng-guók, duâi buô-hông nè̤ng giéng-gáe̤k ĭ nâ sê siŏh ciáh sṳ̆-siōng, ng-sê cŭng-gáu. 20 sié-gī chĕ̤ gì sèng-âu, iā sâ̤ Dṳ̆ng-guók hŏk-ciā giéng-gáe̤k cuòi sê lŏ̤h-hâiu gì cŭng-gáu, miĕk-chĭng ĭ „Kūng-gáu“ (孔教). Ùng-huá Dâi-gáik-mêng gì sèng-âu, Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng dó̤i ṳ̀-gă sṳ̆-siōng gâe̤ng Kūng-cṳ̄ gì káng-huák cêng kó̤ ngài, miĕk-chĭng Kūng-cṳ̆ hô̤ lā̤ Kūng-lō̤-nê (孔老二). Bók-guó găk gĭng-dáng gì Dṳ̆ng-guók kăi-sṳ̄ huāng-sṳ̆, bô giéng-gáe̤k ṳ̀-gă sṳ̆-siōng diē-sié iâ ô iā sâ̤ hō̤ nó̤h lāu.

分類:Diék-hŏk
分類:Cŭng-gáu
Ciŏ Hĭ

**Ciŏ Hĭ** hĕ̤k-chiā **Cuŏ Hĭ** (朱熹, 1130 n. - 1200 n.), Nàng-sóng Gŏng-nèng dĕ̤ng-lô Hŭi-ciŭ Ù-nguòng (gĭng-dáng gì Gŏng-să̤ Ù-nguòng) nè̤ng, Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng chók-miàng gì ṳ̀-gă sṳ̆-siōng-gă, ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Ciŏ-cṳ̄** (朱子). Tiàng Ciŏ Lī-hŏk cêu sê ĭ gâe̤ng Tiàng Hô̤, Tiàng Ì tì-chók lì gì.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Diék-hŏk-gă
分類:Sáng Ciŏ
Gáung-kìng

**Gáung-kìng** (鋼琴) sê să̤-huŏng gì siŏh cṳ̄ng gióng-buàng ngŏk-ké.

分類:Ngŏk-ké
Gáung-bék

**Gáung-bék**(鋼筆) sê siŏh cṳ̄ng cūi-bék. Ciā bék tŭng-guó mò̤-sá̤-guāng cáuk-ê̤ṳng ciŏng mĕ̤k-cūi ngék gáu bék diē-sié; siā cê gì sèng-âu, tŭng-guó dâe̤ng-lĭk cáung-ê̤ṳng chók cūi.

分類:Ùng-gê̤ṳ
Iòng-bék

**Iòng-bék**(鉛筆) sê siŏh cṳ̄ng bék, ngiê-dāu sê kĕk chà có̤ gì, diē-sié gì sĭng-sĭng sê siŏh-mĕ̤k. Kĕk iòng-bék iā ṳ̀ng-ê sāi iòng-bék-chó̤ chó̤ dâi.

Gĭng-dáng nè̤ng ciŏng ciā bék hô̤ lā̤ „iòng-bék“, bók-guó ciā bék diē-sié táu-dā̤ dŭ mò̤ iòng. Ciā bék diŏh ùng-ngiê bô-sĭng sì-gĭ ké̤ṳk nè̤ng huák-mìng gì sèng-âu, nè̤ng dŭ gó-nâ-háng siŏh-mĕ̤k sê siŏh cṳ̄ng iòng, gó-chṳ̄ ciŏng ĭ hô̤ lā̤ „iòng-bék“.

分類:Ùng-gê̤ṳ
Iòng-bék-cháe̤

**Iòng-bék-cháe̤**(鉛筆𢯽) iâ hô̤ lā̤ **bék-cháe̤**(筆𢯽), sê dò̤ lā̤ chék iòng-bék siā gì cê gì siŏh cṳ̄ng ùng-gê̤ṳ.

分類:Ùng-gê̤ṳ
Cāi

**Cāi** (紙) sê ciŏng sĭk-ŭk gì chiĕng-mì gĭng-guó bà̤ cūi có̤ dă ī-hâiu, găk lièng-muò (簾模) gà̤-dēng gău-cék (交織) siàng gì bŏk-bŏk-sék gì sāng-pīng. Mièng, mà, mī dēng dēng nó̤h â̤ sāi dò̤ lì có̤ cāi gì nguòng-lâiu.

Cāi â̤ dé̤ṳng dò̤ lì siā cê, uâ uâ, éng-sáuk, iâ â̤ sāi dò̤ lì bău-cŏng, ôi-sĕng dēng dēng gì-tă ê̤ṳng-dù. Cāi buōng páh-éng-cāi, hô-siā-cāi, ôi-sĕng-cāi, cāi-puŏi dēng dēng. Sié-gái gà̤-dēng có̤ cā huák-mìng cāi gì sê Gū Ăi-gĭk nè̤ng, bók-guó cék-liông mò̤ gáu hō̤. Gáu-muōi-lāu Dṳ̆ng-guók nè̤ng có̤ chók gó hō̤ gì cāi, iù sĭ-diù-cĭ-lô diòng gáu să̤-huŏng guók-gă.

分類:Cāi
煙囝

**煙囝**也號𡅏**紙煙**，是蜀種煙草製品。煙囝挈做焦其煙草削成絲絲，捲着紙裡勢。食煙其辰候，蜀頭挈火𡅏焯囇，另外蜀頭凸嘴裡勢去吸。

煙囝裡勢有尼古丁，恰稠食煙對儂身體𣍐好。

分類:醫學
Hŏng-giāng

**Hŏng-giāng** (煙囝) iâ hô̤ lā̤ **cāi-hŏng** (紙煙), sê siŏh cṳ̄ng hŏng-chō̤ cié-pīng. Hŏng-giāng kĕk có̤ dă gì hŏng-chō̤ siók siàng sĭ-sĭ, guóng diŏh cāi diē-sié. Siăh hŏng gì sèng-âu, siŏh tàu kĕk huōi lā̤ dò̤ dók lâ, lêng-ngôi siŏh tàu tū chói diē-sié kó̤ ngék.

Hŏng-giāng diē-sié ô nà̤-gū-dĭng, kák sèu siăh hŏng dó̤i nè̤ng sĭng-dā̤ mâ̤ hō̤.

分類:Ĭ-hŏk
Mò̤-bék

**Mò̤-bék**(毛筆) sê Dĕ̤ng Ā diòng-tūng gì siŏh cṳ̄ng bék, iù Dṳ̆ng-guók nè̤ng huák-mìng. Mò̤-bék sèng-dāu sê mò̤-mò̤, kĕk ciā mò̤-mò̤ óng mĕ̤k-cūi lì siā cê.

Gô-dā̤ nè̤ng ciŏng bék (mò̤-bék), mĕ̤k (mĕ̤k-cūi), cāi gâe̤ng ngiéng sé cṳ̄ng nó̤h cà̤ hô̤ lā̤ „ùng-bùng sé-bō̤“(文房四寶).

分類:Ùng-gê̤ṳ
Hŏng

**Hŏng**(煙 hĕ̤k-ciā 熏) kō̤-nèng sê:
#**[[Hŏng-giāng]]**(煙囝), gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ diē-sié gì „hŏng“ ék-buăng cī cuòi.
#**Dâi-hŏng**(大煙), cêu sê Ă-piéng.
Park Chung-hee

**Park Chung-hee** (, ) sê Dâi-hàng Mìng-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă, gŭng-guăng gâe̤ng dŭk-cài-ciā. Ĭ iù 1961 nièng céng-biéng siông-dài. câi-êng gì sèng-âu Hàng-guók gĭng-cá̤ có̤ iā huák-dăk. 1979 nièng ké̤ṳk nè̤ng áng-sák.

Park Geun-hye sê ĭ gì cṳ̆-niòng-giāng.

分類:Dâi-hàng Mìng-guók ìng-ŭk
分類:Céng-dê-gă
分類:Hàng-guók Céng-dê-gă
Park Geun-hye

**Park Geun-hye** (, ) sê Dâi-hàng Mìng-guók dâ̤ 18 êng cūng-tūng, iâ sê Hàng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng tàu ciáh nṳ̄ cūng-tūng. 2013 nièng 2 nguŏk 25 hô̤ siông-dài. Ĭ sê sèng cūng-tūng Park Chung-hee gì cṳ̆-niòng-giāng.

分類:Dâi-hàng Mìng-guók ìng-ŭk
分類:Céng-dê-gă
Lī Sìng-uāng

**Lī Sìng-uāng**(李承晚, Hàng-guók-ngṳ̄: 이승만, 1875 n. 3 ng. 26 h. - 1965 n. 7 ng. 19 h.) sê siŏh ciáh Hàng-guók dŭk-lĭk ông-dông gì ìng-ŭk. Dâi-hàng Mìng-guók sìng-lĭk ī-hâiu, 1948 nièng 7 nguŏk 20 hô̤, dŏng-sōng tàu êng cūng-tūng. 1960 nièng lŏk-dài, cāu kó̤ Mī-guók gì Hawaii.

分類:Dâi-hàng Mìng-guók ìng-ŭk
分類:Céng-dê-gă
分類:Hàng-guók Céng-dê-gă
Gŏ̤-là̤

**Gŏ̤-là̤**(高麗, Dièu-siēng-ngṳ̄: 고려) sê Dièu-siēng buáng-dō̤ lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu.

分類:Dièu-siēng lĭk-sṳ̄
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Tūng-ék Sĭng-lò̤

**Tūng-ék Sĭng-lò̤** (統一新羅) sê Sĭng-lò̤ găk 668 nièng miĕk Gŏ̤-guó-là̤ ī-hâiu gì siŏh ciáh sì-gĭ.

分類:Dièu-siēng lĭk-sṳ̄
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Lī-dièu

**Lī-dièu**(李朝, Uŏk-nàng-ngṳ̄: Nhà Lý) sê Uŏk-nàng lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu. Ciā uòng-dièu sê iù Lī Gŭng-ūng găk 1009 nièng gióng-lĭk gì, 1225 nièng, ké̤ṳk Dìng Gēng gì Dìng-dièu chṳ̄-dâi.

分類:Uŏk-nàng lĭk-sṳ̄
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Săng-guók (Dièu-siēng)

**Săng-guók** (三國, Dièu-siēng-ngṳ̄: 삼국) sê Dièu-siēng lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh sì-dâi. Găk ciā sì-dâi diē-sié, Dièu-siēng buŏng Gŏ̤-guó-là̤, Báik-cá̤, Sĭng-lò̤ săng ciáh guók-gă, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ săng-guók sì-dâi.

660 nièng Sĭng-lò̤ miĕk Báik-cá̤; 668 nièng, bô miĕk Gŏ̤-guó-là̤, sìng-lĭk Tūng-ék Sĭng-lò̤. Ô gì Gŏ̤-guó-là̤ nè̤ng cāu kó̤ Muāng-ciŭ, gâe̤ng hŭ-uái gì nè̤ng cà̤ gióng-lĭk Buŏk-hāi-guók. Hiā sì-dâi hô̤ lā̤ Nàng-báe̤k-guók.

## Gái Káng
*Hâiu-săng-guók

分類:Dièu-siēng lĭk-sṳ̄
Buŏk-hāi-guók

**Buŏk-hāi-guók** (渤海國, Dièu-siēng-ngṳ̄: 발해) iâ hô̤ lā̤ **Cīng-guók** (震國, 진국), sê Dièu-siēng gâe̤ng Muāng-ciŭ lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh guók-gă. Gŏ̤-guó-là̤ ké̤ṳk Sĭng-lò̤ miĕk-uòng ī-hâiu, ô siŏh buô-hông gì Gŏ̤-guó-là̤ nè̤ng cāu kó̤ Muāng-ciŭ, gâe̤ng hŭ-uái gì nè̤ng cà̤ gióng-lĭk Buŏk-hāi-guók. Buŏk-hāi nàng biĕng sê Tūng-ék Sĭng-lò̤, ciā sì-dâi ké̤ṳk Hàng-guók hŏk-ciā hô̤ Nàng-báe̤k-guók.

Buŏk-hāi găk 926 nièng ké̤ṳk Kié-dăng miĕk dâi.

分類:Dièu-siēng lĭk-sṳ̄
分類:Muāng-ciŭ
Ŭng-dìng

**Ŭng-dìng** (塕塵) sê kŭng-ké dâi-dŏng gì siŏh cṳ̄ng gó-tái hièng-pù-ŭk, â̤ gĭng-guó hŭng chuŏi siŏh-chék-ché̤ṳ kó̤.

## Gái káng
*Ô-mài

分類:Sĕng-tái
分類:Ôi-sĕng
Dièu-siēng uòng-dièu

**Dièu-siēng uòng-dièu**(朝鮮王朝, Dièu-siēng-ngṳ̄: 조선 왕조), ciáng-sék guók-hô̤ hô̤ lā̤ **Dièu-siēng-guók**(朝鮮國, 조선국), sê Dièu-siēng buáng-dō̤ lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu.

分類:Dièu-siēng lĭk-sṳ̄
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Dĭng-hiŏng-kó̤

**Dĭng-hiŏng-kó̤** (丁香魺) sê siŏh lôi nâung-nâung gì ngṳ̀.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

*
Ngṳ̀

**Ngṳ̀** (魚) sê siŏh lôi sāi ngṳ̀-chĭ (săi, 鰓) hŭ-ngék, ô muōi-muōi, mò̤ chiēng-cāi gâe̤ng kă-cāi gì cék-tùi dông-ŭk. Sié-gái gà̤-dēng ô iā sâ̤ cṳ̄ng gì ngṳ̀.

分類:Cék-tùi dông-ŭk
分類:Ngṳ̀
Gĭng-sĭng

**Gĭng-sĭng**(金星, hù-hô̤: ) sê tái-iòng-hiê gì dâ̤ 2 lăk giàng-sĭng.

Găk gô-dā̤ Dṳ̆ng-guók, gĭng-sĭng iâ hô̤ lā̤ **tái-băh-sĭng**(太白星) hĕ̤k-ciā **guŏng-mìng-sĭng**(光明星).

分類:Gĭng-sĭng
Huăng-cièng-giāng

**Huăng-cièng-giāng**(番錢囝) iâ hô̤ lā̤ **ngâing-bê**(硬幣), sê cī kĕk ngâing gì nó̤h (ék-buăng sê gĭng-sṳ̆k) có̤ gì cièng.

## Gái Káng
*Cièng
*Cāi-piéu

分類:Gĭng-cá̤
Cièng

**Cièng** (錢) iâ hô̤ lā̤ **huó-bê** (貨幣), sê găk siŏh ciáh dĕk-biék gì guók-gă hĕ̤k-ciā gĭng-cá̤-tā̤ diē-sié â̤ dé̤ṳng có̤ ŭk-cṳ̆ hĕ̤k-ciā dēng-gá gău-uâng gì siŏh cṳ̄ng dĕk-sṳ̀ siŏng-pīng.

分類:Cièng
分類:Tŭng-huó
Diêng

**Diêng** (電) sê iè-dông hĕ̤k-ciā mò̤ dêng-dâe̤ng gì diêng-hò̤ sāng-sĕng gì siŏh cṳ̄ng ŭk-lī hiêng-chiông. Páh lài-gŭng cêu sê cê̤ṳ-iòng-gái diē-sié gì siŏh cṳ̄ng diêng.

Gĭng-dáng gì ìng-lôi ī-gĭng â̤ cê-gă huák-diêng lāu. Diêng sê ìng-lôi có̤i dâe̤ng-iéu gì huák-mìng cĭ ék.

## Gái káng
*Cṳ̀-diòng
*Gău-liù-diêng
*Dĭk-liù-diêng
*Diêng-ké

分類:Ŭk-lī
Siù-cūi

**Siù-cūi** (泅水) sê siŏh cṳ̄ng găk cūi diē-sié gì tā̤-ṳ̆k ông-dông.

分類:Tā̤-ṳ̆k
Cūi-sĭng

**Cūi-sĭng**(水星, hù-hô̤: ) sê tái-iòng-hiê liê tái-iòng có̤i gê̤ṳng gì siŏh lăk giàng-sĭng.

Găk gô-dā̤ Dṳ̆ng-guók, cūi-sĭng hô̤ lā̤ **sìng-sĭng**(辰星).

分類:Cūi-sĭng
Huōi-sĭng

**Huōi-sĭng**(火星, hù-hô̤: ) sê tái-iòng-hiê gì dâ̤ 4 lăk giàng-sĭng.

分類:Huōi-sĭng
Cāi-piéu

**Cāi-piéu**(紙票) iâ hô̤ lā̤ **cièng-piéu**(錢票), **piéu**(票) hĕ̤k-ciā **cāi-bê**(紙幣), sê siŏh cṳ̄ng céng-hū kĕk cāi éng gì cièng. 

## Gái Káng
*Cièng
*Huăng-cièng-giāng

分類:Gĭng-cá̤
Tiĕng-uòng-sĭng

**Tiĕng-uòng-sĭng**(天王星, hù-hô̤: ) sê tái-iòng-hiê gì dâ̤ 7 lăk giàng-sĭng.

分類:Tiĕng-uòng-sĭng
Pak Pong-ju

**Pak Pong-ju**(, ) sê Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă.

分類:Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók ìng-ŭk
分類:Céng-dê-gă
Mìng-uòng-sĭng

**Mìng-uòng-sĭng**(冥王星; hù-hô̤:  gâe̤ng ) sê tái-iòng-hiê gì siŏh ciáh ā̤-giàng-sĭng.

Mìng-uòng-sĭng có̤i cā ké̤ṳk nè̤ng dŏng tái-iòng-hié gì dâ̤ 9 lăk giàng-sĭng. 2006 nièng 8 nguŏk 24 hô̤ téng giàng-sĭng diē-sié dṳ̀ lâi.

分類:Tiĕng-ùng
Sì-găng

**Sì-găng** (時間) sê siŏh cṳ̄ng dò̤ lì hèng-liòng dâi-gié huák-sĕng sèng gâe̤ng âu gì chióh-dô.

分類:Ŭk-lī
分類:Sì-găng
Â-muòng Dâi-hŏk

**Â-muòng Dâi-hŏk** sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh dâi-hŏk, găk Hók-gióng Â-muòng gì Sṳ̆-mìng-kṳ̆.

分類:Dṳ̆ng-guók gáu-ṳ̆k
分類:Hók-gióng
Hók-ciŭ Dâi-hŏk

**Hók-ciŭ Dâi-hŏk** sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh dâi-hŏk, găk Hók-gióng gì siū-hū Hók-ciŭ. Ô 4 ciáh hâiu-kṳ̆: Ì-săng hâiu-kṳ̆ (iâ hô̤ lā̤ lō̤ hâiu-kṳ̆), Gì-săng hâiu-kṳ̆ (iâ hô̤ lā̤ sĭng hâiu-kṳ̆), Dè̤ng-buàng hâiu-kṳ̆ gâe̤ng Mā-muōi hâiu-kṳ̆.

分類:Dṳ̆ng-guók gáu-ṳ̆k
分類:Hók-ciŭ
Tiĕng-cĭng Dâi-hŏk

**Tiĕng-cĭng Dâi-hŏk** sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh dâi-hŏk, găk Tiĕng-cĭng gì Nàng-kăi-kṳ̆. Ciā dâi-hŏk găk 1895 nièng sìng-lĭk, có̤i cā miàng-cê hô̤ lā̤ **Báe̤k-iòng Dâi-hŏk**. 1951 nièng, gāi miàng Tiĕng-cĭng Dâi-hŏk.

分類:Dṳ̆ng-guók gáu-ṳ̆k
Nàng-gĭng Dâi-hŏk

**Nàng-gĭng Dâi-hŏk** sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh dâi-hŏk, găk Gŏng-sŭ gì Nàng-gĭng.

Nàng-gĭng Dâi-hŏk gô-dā̤ hô̤ lā̤ **Guók-lĭk Dṳ̆ng-iŏng Dâi-hŏk**. Gáu-muōi-lāu ĭng-ôi Dâ̤ 2 ché̤ṳ Guók Gê̤ṳng Nô̤i-céng, hŏk-hâiu téng Nàng-gĭng buăng kó̤ Dài-uăng. Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng siông-dài ī-hâiu, diŏh hiā dâi-hŏk nguòng-lài gì hâiu-cī gióng-lĭk gĭng-dáng gì Nàng-gĭng Dâi-hŏk.

分類:Dṳ̆ng-guók gáu-ṳ̆k
Chĭng-huà Dâi-hŏk

**Chĭng-huà Dâi-hŏk** sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh dâi-hŏk, găk Báe̤k-gĭng gì Hāi-diêng-kṳ̆. 

Ciā dâi-hŏk găk 1911 nièng sìng-lĭk, sê Muāng-chĭng céng-hū kĕk Mī-guók tó̤i diōng lì gì buòi-kuāng kī gì hŏk-hâiu. Dâ̤ 2 ché̤ṳ Guók Gê̤ṳng Nô̤i-céng gì sèng-âu, iā sâ̤ gáu-sêu gṳ̆ng guók-mìng céng-hū cāu kó̤ Dài-uăng, gáu-muōi-lāu găk Dài-uăng iâ bô siŏh ciáh Guók-lĭk Chĭng-huà Dâi-hŏk. Gó-chṳ̄ gĭng-dáng sié-gái gà̤-dēng ô lâng ciáh Chĭng-huà Dâi.

分類:Dṳ̆ng-guók gáu-ṳ̆k
Guók-lĭk Dṳ̆ng-iŏng Dâi-hŏk

**Guók-lĭk Dṳ̆ng-iŏng Dâi-hŏk** sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gì siŏh ciáh dâi-hŏk. Nguòng-lài găk Dṳ̆ng-guók Nàng-gĭng, gáu-muōi-lāu ĭng-ôi Dâ̤ 2 ché̤ṳ Guók Gê̤ṳng Nô̤i-céng, téng Nàng-gĭng buăng kó̤ Dài-uăng.

分類:Dài-uăng gáu-ṳ̆k
Guók-lĭk Gău-tŭng Dâi-hŏk

**Guók-lĭk Gău-tŭng Dâi-hŏk** sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gì siŏh ciáh dâi-hŏk, găk Dài-uăng gì Sĭng-dé̤ṳk.

分類:Dài-uăng gáu-ṳ̆k
Guók-lĭk Chĭng-huà Dâi-hŏk

**Guók-lĭk Chĭng-huà Dâi-hŏk** sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gì siŏh ciáh guók-lĭk dâi-hŏk. Ciā dâi-hŏk có̤i cā sê Dṳ̆ng-guók Báe̤k-gĭng gì Chĭng-huà Dâi-hŏk. 1956 nièng buăng gáu Dài-uăng gì Sĭng-dé̤ṳk-chê.

分類:Dài-uăng gáu-ṳ̆k
Dâi-hŏk

**Dâi-hŏk** (大學) sê cī gṳ̆ng-éng gáu-hŏk gâe̤ng ngièng-géu dèu-giông, bô gă lā̤ ô guòng-lĭk huák ké̤ṳk nè̤ng hŏk-ôi gì gŏ̤-dēng gáu-ṳ̆k gĭ-gáiu. 

分類:Gáu-ṳ̆k
Hŏk-ôi

**Hŏk-ôi** (學位) sê gáu-ṳ̆k gĭ-gáiu gŏng-gé̤ṳ hŏk-sĕng gì ciŏng-ngiĕk dĭ-sék ké̤ṳk ĭ gì chĭng-hô̤.

Gô-dā̤ Dṳ̆ng-guók áng kuŏ-gṳ̄ cié-dô, ciŏng hŏk-ôi buŏng hô-sĕng, góng-sĕng, gṳ̄-ìng, céng-sê̤ṳ 4 cṳ̄ng. Gĭng-dáng Dṳ̆ng-guók ŏ̤k să̤-huŏng guók-gă, ciŏng hŏk-ôi buŏng hŏk-sê̤ṳ (dâi-hŏk-sĕng), sĭk-sê̤ṳ (ngiēng-géu-sĕng) gâe̤ng báuk-sê̤ṳ 3 cṳ̄ng.

分類:Gáu-ṳ̆k
Éu-dê-huòng

**Éu-dê-huòng** (幼稚園) iâ hô̤ lā̤ **táuk-ī-sū** (托兒所), sê ciŏng-muòng gáu-ṳ̆k 2 huói gáu 6 huói cĭ găng niè-giāng gì siŏh cṳ̄ng gáu-ṳ̆k gĭ-gáiu.

分類:Gáu-ṳ̆k
Siēu-hŏk

**Siēu-hŏk**(小學) sê hiêng-dâi siâ-huôi dâi-dŏng siŏh ciáh nè̤ng có̤i cā ciék-sêu ciáng-giĕ gáu-ṳ̆k gì dê-huŏng. Ék-buăng siēu-hŏk gì 6 gáu 12 huói gì niè-giāng kó̤ siēu-hŏk kó̤-că̤, găk hŭ-uái tĕ̤k 5 gáu 6 nièng. Siēu-hŏk tĕ̤k uòng gái tĕ̤k ék-buăng sê kó̤ tĕ̤k dṳ̆ng-hŏk.

分類:Gáu-ṳ̆k
Dù-cṳ̆-guāng

**Dù-cṳ̆-guāng** (圖書館) sê ciŏng-muòng siŭ-cĭk dù-cṳ̆ gâe̤ng nguòng-sṳ̄ cṳ̆-lâiu gì dê-huŏng, iù céng-hū, tuàng-tā̤ cŭ-cék hĕ̤k-ciā gáuk-ìng kăi-siék.

Diòng-tūng é-ngiê siông dù-cṳ̆-guăng ciŏng-muòng siŭ-cĭk cṳ̆, dê-dù dēng dēng  gáuk cṳ̄ng chók-bēng-ŭk, bók-guó gĭng-dáng gì dù-cṳ̆-guāng ng-cié siŭ-cĭk cṳ̆, gó siŭ-cĭk sióng-piéng gì gă-piéng, cṳ̀-dái, CD, LP, liŏh-chiông-dái gâe̤ng DVD.

分類:Gáu-ṳ̆k
分類:Séng-sék
Gáu-kuŏ-cṳ̆

**Gáu-kuŏ-cṳ̆**(教科書) sê guăng-huŏng giĕ-dêng gì, ciŏng-muòng dò̤ ké̤ṳk hŏk-hâiu gá cṳ̆, tĕ̤k cṳ̆ sāi gì cṳ̆.

分類:Gáu-ṳ̆k
Cṳ̆

**Cṳ̆** (書) sê cī dái ùng-cê gâe̤ng dù-piéng gì siŏh cṳ̄ng cāi gì cĭk-hăk.

分類:Gáu-ṳ̆k
分類:Séng-sék
Bó̤-cāi

**Bó̤-cāi** (報紙) iâ hô̤ lā̤ **sĭng-ùng-cāi** (新聞紙), sê siŏh cṳ̄ng kĕk gá-cék bī-gáu dă̤ gì cāi éng gì siŏh cṳ̄ng chók-bēng-ŭk, ék-buăng sê dò̤ lā̤ niông nè̤ng â̤ hiēu có̤i gê̤ṳng gì sĭng-ùng sāi.

分類:Muòi-tā̤
分類:Chók-bēng-ŭk
分類:Séng-sék
Giáng

**Giáng** (鏡) sê siŏh cṳ̄ng biēu-méng guŏng-guŏng-sék, ô huāng-siâ guŏng-siáng nèng-lĭk gì nó̤h. Giáng â̤ dé̤ṳng buŏng bàng-miêng-giáng, táu-giáng dēng dēng.

分類:Ŭk-lī
Iù-diĕng-báu

**Iù-diĕng-báu** (油甜苞), iâ ô nè̤ng siā có̤ **iù-tiĕng-páu** (油天砲), sê siŏh cṳ̄ng ék-nièng-sĕng chō̤-buōng sĭk-ŭk, iâ sê sié-gái gà̤-dēng sāng-liông có̤i gèng gì liòng-sĭk. 

Iâ gó̤ **ìng-ĕ̤ng-bău** (仁蚣苞). Sêu pū-tŭng-uâ īng-hiōng hiêng-câi iâ ô nè̤ng gáe̤ ĭ **ngṳ̆k-mī** (玉米).

分類:Sĭk-ŭk
分類:Liòng-sĭk
Ngṳ̀ng-hòng

**Ngṳ̀ng-hòng** (銀行) sê kĕk còng-kuāng, dái-kuāng, huôi-kuāng gâe̤ng cṳ̆-sé̤ṳk có̤ ngiĕk-ô, sìng-dăng séng-ê̤ṳng dṳ̆ng-gái gì gĭng-ṳ̀ng gĭ-gáiu.

分類:Gĭng-cá̤
Hŏk-hâu

**Hŏk-hâu** (學校), bók hô̤ lā̤ **hŏk-dòng**, sê ô ék-dêng tiàng-sê̤ṳ, ô ék-dêng diòng-sū gâe̤ng sì-găng lì ciŏng-muòng gá nè̤ng dĭ-sék gì dê-huŏng. Hŏk-hâu â̤ dé̤ṳng buŏng sé cṳ̄ng: éu-dê-huòng, siēu-hŏk, dṳ̆ng-hŏk, dâi-hŏk.

分類:Gáu-ṳ̆k
Huă-chái

**Huă-chái** (花菜) iâ hô̤ lā̤ **iòng-gái-làng** (洋芥藍), sê siŏh cṳ̄ng chái.

分類:Sĭk-ŭk
分類:Chái
Puòi-à̤

**Puòi-à̤**(皮鞋) sê siŏh cṳ̄ng kĕk dông-ŭk gì puòi hĕ̤k-ciā ìng-cô̤-gáik có̤ gì à̤.

分類:Ĭ-siòng
分類:À̤
Mìng-báe̤k-ngṳ̄

**Mìng-báe̤k-ngṳ̄** (閩北語, Mâing-bă̤-ngṳ̌), sê duâi-buô-hông Nàng-bìng nè̤ng gì mū-ngṳ̄, găk Mìng-báe̤k duâi buô-hông dê-kṳ̆ dŭ sê gōng ciā uâ gì. Gĭng-dáng sié-gái gà̤-dēng gōng Mìng-báe̤k-ngṳ̄ gì dŭ-liāng ô 1 chiĕng uâng.
## Huŏng-ngiòng
Mìng-báe̤k-ngṳ̄ ô 2 ciáh huŏng-ngiòng piéng-kṳ̆: 

*Mìng-báe̤k-ngṳ̄ Dĕ̤ng-piéng: dâi-biēu huŏng-ngiòng sê Gióng-ĕu-uâ.
*Mìng-báe̤k-ngṳ̄ Să̤-piéng: dâi-biēu huŏng-ngiòng sê Gióng-iòng-uâ.

分類:Mìng-báe̤k-ngṳ̄
Gū-săng

**Gū-săng** (鼓山) sê Hók-ciŭ có̤i chók-miàng gì siŏh cô̤ săng, găk Hók-ciŭ chê-kṳ̆ dĕ̤ng biĕng gău-ngôi 8 gŭng-lī hŭ-uái, sṳ̆k Céng-ăng-kṳ̆ Gū-săng-déng guāng.

Gū-săng báe̤k-méng sê Gū-liāng, nàng-hióng sê Mìng-gĕ̤ng, dĕ̤ng-méng sê Dâi-mò̤-kă̤, să̤-hióng sê Hók-ciŭ Bàng-nguòng. Gó̤-lòng ciáh săng nàng-báe̤k-hióng dòng 6 gŭng-lī, dĕ̤ng-să̤-hióng kuăng 4 gŭng-lī. Bìng-gĭng ô 700 gáu 800 mī hī māng gèng, có̤i gèng gì dê-huŏng sê Dâi-dīng-hŭng, hāi-băk 919.1 mī.

Gū-săng huông-huông-sék káng iā chiông siŏh ciáh iā duâi gì gū, bô găk lā̤ dâung ṳ̄ páh hŭng gì sèng-âu ô iā chiông gū gì siăng-ĭng téng săng-dâe̤ng diē-sié diòng chók lì, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ Gū-săng.

Gū-săng sê Hók-ciŭ có̤i dâe̤ng-iéu gì gīng-diēng cĭ ék, săng gà̤-dēng ô É̤ṳng-ciòng-sê, Hák-ciū-ngàng, Sĕ-báik-gīng, Guăng-ĭng-gó̤h dēng dēng gīng-diēng. Siông săng gì gū-dô biĕng-dău gó ô Chái Hiŏng, Ciŏ Hĭ dēng dēng iā sâ̤ chók-miàng gì ìng-ŭk siā gì cê.

分類:Hók-ciŭ gì săng
Gì-săng

**Gì-săng**(旗山) sê Hók-ciŭ Mìng-âu gì siŏh cô̤ săng, ôi-dé găk Mìng-âu gì Siông-gă̤, Nàng-ṳ̄ lâng ciáh déng, Mìng-gĕ̤ng nàng ò̤-gièng. Ciō-hŭng hāi-băk 775 mī, nàng-báe̤k-hióng dòng 16.4 gŭng-lī, dĕ̤ng-să̤-hióng kuāng 5.4 gŭng-lī. Ĭ gì iông-sék iā chiông siŏh méng gì, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ Gì-săng.

Gĭng-dáng Gì-săng ī-gĭng ké̤ṳk céng-hū kăi-huák siàng Gì-săng Guók-gă Sĕng-lìng Gŭng-huòng.

分類:Hók-ciŭ gì săng
Ŭ-săng

**Ŭ-săng** (烏山), iâ hô̤ lā̤ **Ŭ-siŏh-săng** (烏石山) hĕ̤k-ciā **Dô̤-săng** (道山), sê Hók-ciŭ gì siŏh cô̤ săng, iâ sê Săng-săng dài-dŏng gì siŏh ciáh. Ŭ-săng ô 84 mī hī māng gèng, găk Săng-săng diē-sié sê có̤i gèng gì.

Ŭ-săng gīng mâ̤ ngài, Dòng-dièu hī sèng-âu kăi-sṳ̄ cêu ô iā sâ̤ mìng-nè̤ng giàng cŭ-uái lì káh-dièu, Ŭ-săng gà̤-dēng ô iā sâ̤ gô-dā̤ mìng-nè̤ng káik gì cê, bău-guák Lī Iòng-bĭng (李陽冰), Lī Gŏng (李綱), Ciŏ Hĭ (朱熹), Tiàng Sṳ̆-mâing (程師孟) dēng dēng nè̤ng. Ŭ-ták gâe̤ng Dô̤-săng-dìng (道山亭) sê Ŭ-săng chók-miàng gì gīng-diēng.

Gĭng-dáng gì Hók-ciŭ-chê céng-hū găk Ŭ-săng-kă.

分類:Hók-ciŭ gì săng
Lò̤-sĭng-ták

**Lò̤-sĭng-ták**(羅星塔) sê Hók-ciŭ Mā-muōi gì siŏh ciáh ták, găk Mìng-gĕ̤ng báe̤k-gièng gì Lò̤-sĭng-săng gà̤-dēng.

Lò̤-sĭng-ták có̤i cā sê Sóng-dièu gì sèng-âu kī gì, dŏng-sì Lò̤-sĭng-săng gó sê sióh ciáh gĕ̤ng-sĭng-dō̤, ng-sê chiông gĭng-dáng ciŏng-uâng gâe̤ng báe̤k-gièng lièng siŏh dŏi. Mìng-dièu gì sèng-âu táh kó̤, dṳ̀ng-sĭng kī hō̤. Gĭng-dáng nē̤ng-gă káng-giéng gì sê Mìng-dièu gì ták. Muāng-chĭng Guŏng-sê̤ṳ 10 nièng (1884 nièng), Dṳ̆ng Huák Ciéng-cĕng báuk-huák, Muāng-chĭng cūi-gŭng gâe̤ng Huák-guók buô-dôi găk cŭ-uái hô-gê̤ṳng dó̤i páh, ciā ták ké̤ṳk páu-dâng páh ngài kó̤. 1964 nièng dṳ̀ng-sĭng siŭ hō̤.

分類:Hók-ciŭ
分類:Ták
Băh-ták

**Băh-ták** (白塔), ciáng-sék miàng-cê hô̤ lā̤ **Bó̤-ŏng-dêng-guŏng-dŏ̤-bō̤-ták** (報恩定光多寶塔), sê Hók-ciŭ Ṳ̀-săng gà̤-dēng gì siŏh ciáh ták, găk gô-dā̤ Hók-ciŭ Nàng-muòng Uâng-huói-sê (萬歲寺) gì piăng-hâiu.

Băh-ták sê Dòng-dièu gì sèng-âu Uòng Sīng-dĭ kī gì. Tiĕng-êu nguòng nièng (904 nièng), Uòng Sīng-dĭ kī ciā ták lì chiĕu-dô cê-gă gì bâ-nā̤. Ták gì ngiê-dău ciòng-buô dù băh băh sék, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „Băh-ták“. Có̤ dê-gĭ gì sèng-âu, găk tù lā̤ huák-hiêng siŏh lăk mìng-ciŏ, gó̤-chṳ̄ ciā ták hô̤ lā̤ „Bó̤-ŏng-dêng-guŏng-dŏ̤-bō̤-ták“. Dâ̤ 2 nièng, Uòng Sīng-dĭ găk ták biĕng-dău bô kī siŏh ciáh sê, miàng ĭ „Băh-ták-sê“.

Có̤i cā ciā ták diē-sié sê kĕk ciŏng-tàu kī gì, ngiê-dău sê chà, ô 240 chióh (chă-bók-dŏ̤ 80 mī) hī māng gèng. Mìng-dièu Gă-cêng 13 nièng (1534 nièng), ták ké̤ṳk lài-gŭng páh sék-huōi siĕu ngài kó̤. Gă-cêng 27 nièng (1548 nièng) dṳ̀ng-sĭng gái kī, ciòng-buô gāi siàng ciŏng-tàu-mō̤. 

1962 nièng, Băh-ták ké̤ṳk céng-hū diâng có̤ „Hók-ciŭ-chê Ùng-ŭk Bō̤-hô Dăng-ôi“. 1991 nièng bô biéng siàng „Sēng-gék Ùng-ŭk Bō̤-hô Dăng-ôi“.

分類:Hók-ciŭ
分類:Hŭk-gáu
分類:Ták
Iù-uōng-ĭk

**Iù-uōng-ĭk** (柔遠驛), iâ hô̤ lā̤ **Liù-giù-guāng** (琉球館), sê Hók-ciŭ Dài-gĕ̤ng gì siŏh cô̤ lṳ̄-guāng iông-sék gì gióng-dé̤ṳk.

Liù-giù-guāng sê Mìng-dièu Sìng-huá 8 nièng (1472 nièng) kī gì, ciŏng-muòng dò̤ lì diêu Liù-giù nè̤ng. Hī sèng-âu, Liù-giù-guók gì nè̤ng nâ sê buóh siōng gáu Dṳ̆ng-guók lì, nâ dé̤ṳng diŏh Hók-ciŭ siông-áng. Gó-chṳ̄ Mìng-dièu diŏh Dài-gĕ̤ng ciŏng-muòng kī siŏh ciáh Liù-giù-guāng ké̤ṳk ĭ-gáuk-nè̤ng diêu. Liù-giù gâe̤ng Hók-ciŭ ô iā dĕk-sṳ̀ gì lĭk-sṳ̄ guăng-hiê, Liù-giù-guāng găk cī diē-sié gì dê-ôi iâ sê iā dâe̤ng-iéu.

Liù-giù-guāng găk Muāng-chĭng gì Săng-huăng cĭ lâung dâi-dŏng ké̤ṳk có̤ sáng-dāu, gáu-muōi-lāu Muāng-chĭng céng-hū chók-cièng siŭ hō̤. 1875 nièng, Nĭk-buōng giòng-páuk Liù-giù gâe̤ng Dṳ̆ng-guók duâng-ciŏk ngôi-gău guăng-hiê, huāng-dó̤i Nĭk-buōng tūng-dê gì Liù-giù nè̤ng cāu lì Hók-ciŭ, diêu diŏh cŭ-uái, iéu-giù Muāng-chĭng céng-hū hióng Nĭk-buōng káung-ngiê. 1879 nièng Nĭk-buōng miĕk Liù-giù ī-hâiu, gó ô iā sâ̤ lì Hók-ciŭ gì Liù-giù nè̤ng diêu diŏh cī diē-sié. Gáu 1937 nièng Káung-nĭk Ciéng-cĕng báuk-huák ī-hâiu, diē-sié gì Liù-giù nè̤ng gĭ-buōng dŭ diōng chió lāu.

Gāi-gáik Kăi-huóng ī-hâiu, ĭng-ôi Hók-ciŭ chê-kṳ̆ gì kuóng-diēng, céng-hū duâi có̤ tiéh-chiĕng, Liù-giù-guāng iâ ké̤ṳk tiáh bàng-báik, ĭ gì miêng-cék nâ diông nguòng-lài gì 1/10 dŭ mò̤ gáu. 1992 nièng, céng-hū puái nè̤ng siŭ-hók ciā guāng, gāi miàng hô̤ lā̤ „Hók-ciŭ dó̤i-ngôi iū-hō̤ guăng-hiê-sṳ̄ báuk-ŭk-guāng“, ciŏng Hók-ciŭ gâe̤ng Liù-giù ô găng-guó gì nó̤h dò̤ ĕng cŭ-uái diēng-lāng. 1996 nièng, ké̤ṳk Hók-gióng-sēng céng-hū diâng có̤ „Sēng-gék ùng-ŭk bō̤-hô dăng-ôi“.

分類:Hók-ciŭ
分類:Liù-giù
Să̤-sièng-sê

**Să̤-sièng-sê** (西禪寺) sê Hók-ciŭ gì siŏh ciáh sièng-sê, găk Gū-làu-kṳ̆ Ì-săng gà̤-dēng, biĕng-dău sê Hók-ciŭ Dâi-hŏk Ì-săng hâu-kṳ̆.

Să̤-sièng-sê sê găk Dòng-dièu gì Hièng-tŭng 8 nièng (867 nièng) kī gì, có̤i cā hô̤ lā̤ Chĭng-sièng-sê (清禪寺), gáu-muōi-lāu gāi-miàng Ièng-sêu-sê (延壽寺), Dòng-kéng-sê (長慶寺), có̤i cṳ̄ng hô̤ lā̤ gĭng-dáng gì Să̤-sièng-sê.

分類:Hók-ciŭ
分類:Hŭk-sê
Gĭng-săng-sê

**Gĭng-săng-sê**(金山寺) sê Hók-ciŭ Chŏng-săng-kṳ̆ Gĭng-săng-déng Hùng-dòng gì siŏh ciáh sièng-sê, kī diŏh Ŭ-lṳ̀ng-gĕ̤ng dâi-dŏng gì siŏh ciáh nâung nâung sék dō̤ gà̤-dēng.

分類:Hók-ciŭ
分類:Hŭk-sê
Kăi-nguòng-sê

**Kăi-nguòng-sê** (開元寺) sê Hók-ciŭ gì siŏh ciáh sièng-sê, găk Gū-làu-kṳ̆. Ĭ iâ sê gĭng-dáng Hók-ciŭ có̤i gū-lō̤ gì siŏh ciáh miêu, lĭk-sṳ̄ ô 1500 nièng hī māng dòng.

分類:Hók-ciŭ
分類:Hŭk-sê
É̤ṳng-ciòng-sê

**É̤ṳng-ciòng-sê** (湧泉寺) sê Hók-ciŭ gì siŏh ciáh sièng-sê, găk Gū-săng gà̤-dēng. Iâ ô bêk-miàng **Gū-săng-sê**.

Ṳ̄ng-ciòng-sê sê Dòng-dièu Gióng-dṳ̆ng 4 nièng (783 nièng) kī gì. Ngū-dâi Hâiu-liòng Kăi-bìng 2 nièng (908 nièng) gāi miàng hô̤ lā̤ Guók-sṳ̆-guāng. Gièng-huá 5 nièng (915 nièng), bô gāi miàng Gū-săng Băh-hŭng É̤ṳng-ciòng Sièng-iêng. Mìng-dièu Īng-lŏh 5 nièng (1407 nièng) gāi miàng Ṳ̄ng-ciòng-sê.

E
E
Hòng-ciŭ

**Hòng-ciŭ** (杭州) sê Ciék-gŏng-sēng gì siū-hū.


Hangzhou-Lingyin-Tempel-54-Teich-Pavillon-2012-gje.jpg
Hangzhou-Lingyin-Tempel-06-Gottheit-2012-gje.jpg
Hangzhou-Teeplantage-02-Straeucher-2012-gje.jpg
Hangzhou-Westsee-32-Strassenkehrer-2012-gje.jpg
Hangzhou-Westsee-14-Boote-2012-gje.jpg
Hangzhou-Westsee-48-Lotus-2012-gje.jpg


分類:Ciék-gŏng
分類:Siàng-chê
Guōng-ciŭ

**Guōng-ciŭ** (廣州) sê Guōng-dĕ̤ng-sēng gì siū-hū.

分類:Guōng-dĕ̤ng
分類:Siàng-chê
Hăk-ī-bĭng

**Hăk-ī-bĭng** sê Háik-lṳ̀ng-gĕ̤ng-sēng gì siū-hū.

分類:Háik-lṳ̀ng-gĕ̤ng
分類:Siàng-chê
Lă-sák

**Lă-sák** (拉薩, ) sê Să̤-câung Cê̤ṳ-dê-kṳ̆ gì siū-hū.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Să̤-câung
分類:Siàng-chê
Ürümqi

**Ürümqi** (, ) sê Sĭng-giŏng Uyghur Cê̤ṳ-dê-kṳ̆ gì siū-hū.

分類:Sĭng-giŏng
分類:Siàng-chê
Hohhot

**Hohhot** (Mùng-gū-ngṳ̄:  / , ) sê Nô̤i Mùng-gū Cê̤ṳ-dê-kṳ̆ gì siū-hū.

分類:Nô̤i Mùng-gū
分類:Siàng-chê
Nàng-nìng

**Nàng-nìng** (南寧, Cáung-ngṳ̄: Nanzningz) sê Guōng-să̤ Cáung-cŭk Cê̤ṳ-dê-kṳ̆ gì siū-hū.

分類:Guōng-să̤
分類:Siàng-chê
Ngṳ̀ng-chiŏng

**Ngṳ̀ng-chiŏng** (銀川) sê Nìng-hâ Huòi-cŭk Cê̤ṳ-dê-kṳ̆ gì siū-hū.

分類:Nìng-hâ
分類:Siàng-chê
Sīng-iòng

**Sīng-iòng** (瀋陽) sê Lièu-nìng-sēng gì siū-hū.

Sīng-iòng sê dṳ̆ng-iéu gì gĕ̤ng-ngiĕp siàng-chê. Sīng-iòng Gŭ-gŭng sê cŭ siàng gì chiĕ-miàng gū-cék cĭ ék.

分類:Lièu-nìng
分類:Siàng-chê
Sìng-dŭ

**Sìng-dŭ** (成都) sê Sé̤ṳ-chiŏng-sēng gì siū-hū.


Chengdu-20-Zweiraeder-2012-gje.jpg
Chengdu-38-Restaurant-2012-gje.jpg
Chengdu-Essbares-08-2012-gje.jpg
Chengdu-Pandareservat-14-2012-gje.jpg
Chengdu-Pandareservat-28-Babystation-2012-gje.jpg


分類:Sé̤ṳ-chiŏng
分類:Siàng-chê
Să̤-ăng

**Să̤-ăng** (西安) sê Siēng-să̤-sēng gì siū-hū.


Xian-Terrakotta-Armee-02-2012-gje.jpg
Xian-Stadtmauer-40-2012-gje.jpg
Xian-Stadtmauer-04-2012-gje.jpg
Xian-Stadtmauer-72-2012-gje.jpg
Xian-Wildganspagode-08-2012-gje.jpg
Xian-Wildganspagode-23-2012-gje.jpg
Xian-Wildganspagode-Moenche-06-2012-gje.jpg
Xian-Grosse Moschee-04-2012-gje.jpg
Xian-Markt-34-2012-gje.jpg


分類:Siēng-să̤
分類:Siàng-chê
Dâi-lièng

**Dâi-lièng** (大連) sê Lièu-nìng-sēng gì siŏh ciáh dâe̤ng-iéu gì siàng-chê.

分類:Lièu-nìng
分類:Siàng-chê
Dièu-ciŭ

**Dièu-ciŭ** (潮州) sê Guōng-dĕ̤ng gì siŏh ciáh siàng-chê, găk Mìng-nàng gì găng-biáh. Dièu-ciŭ nè̤ng gì mū-ngṳ̄ sê Dièu-ciŭ-uâ.

分類:Guōng-dĕ̤ng
分類:Siàng-chê
Săng-ā

**Săng-ā** (三亞) sê Hāi-nàng gì siŏh ciáh siàng-chê. Hŭ-uái hŭng-gīng mò̤ ngài, gó-chṳ̄ iā sâ̤ nè̤ng giàng kó̤ hŭ-uái lṳ̄-iù.

分類:Hāi-nàng
分類:Siàng-chê
Lŏk-iòng

**Lŏk-iòng** (洛陽) sê Ò̤-nàng gì siŏh ciáh siàng-chê, iâ sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng iā sâ̤ dièu-dâi gì siū-dŭ. Hŭ-uái ô iā sâ̤ gū-cék.

分類:Ò̤-nàng
分類:Siàng-chê