open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
做半段

**做半段**（Có̤ buáng-dâung）是福州着七月半辰候其蜀種風俗。

做半段是由舊底其郊社發展來其，做其時間差不多都敆每蜀年其七月半以後。茲辰候做塍其儂比較閑，農村大部分都會慶祝蜀下，拜蜀拜土地公共祖宗。敆福州話裡勢，“buáng dâung”（半丈）也有“蜀丈其蜀半”其意思；復加𡅏半丈是五尺（ngô chióh），共“有啜”（ô chiók）其讀音嘢像，故此也有“有酒食”其意思。福州各地做半段其時間都𣍐蜀樣，譬如講鼓嶺是着七月初七，倉山區其義序着八月初四，城門着八月初八，淮安是着九月十五。

每蜀厝敆做半段之前都會請儂客來，村共村之間也會互相請去食酒。按一般其程序，早頭先供，下晝排酒請客，放炮仗，燒錢紙、紙衣。一般來講做半段都嘢鬧熱，有其辰候固會請儂來唱閩劇、講評話、或者表演伬唱。
## 俗語
*海賊做半段：比喻假慈悲。

分類:十邑文化
Sĕk-huăng

**Sĕk-huăng** (十番) iâ hô̤ lā̤ **sĕk-huăng-chiĕ** (十番伬), sê Sĕk-ék gì siŏh cṳ̄ng dĕk-sáik gì ĭng-ngŏk.

分類:Sĕk-ék ùng-huá
分類:Ĭng-ngŏk
Nazi Dáik-guók

**Nazi Dáik-guók** () sê Dáik-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh guók-gă. Ĭ gì ciáng-sék guók-hô̤ hô̤ lā̤ **Dâ̤ 3 Dá̤-guók** (Drittes Reich), gáu-muōi-lāu găk 1943 nièng gāi siàng **Dâi-Dáik-é-cié Dá̤-guók** (Großdeutsches Reich). Chŭi-iòng-gōng miàng-cê hô̤ dá̤-guók, sĭk-cié mò̤ huòng-dá̤, nâ siék nguòng-siū (có̤i-cā hô̤ lā̤ cūng-tūng) gì cék-ôi.

Ciā guók-gă sáng guók-gă-siâ-huôi-ciō-ngiê, gĭng-dáng ék-buăng ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Nazi ciō-ngiê, gó-chṳ̄ ciā guók-gă iâ hô̤ lā̤ Nazi Dáik-guók.

1933 nièng, Nazi dōng gì Adolf Hitler siông-dài có̤ cūng-lī, Nazi Dáik-guók gióng-lĭk. Dâ̤ 2 nièng cūng-tūng Paul von Hindenburg sĕng gò̤, Hitler có̤ nguòng-siū giĕng dá̤-guók cūng-lī.

Hitler tūng-dê gì sèng-âu, Dáik-guók diŏh gĭng-cá̤, gŭng-sê̤ṳ dēng dēng gáuk huŏng-miêng dŭ huák-diēng cêng-gò̤ ká̤, báh-sáng dŭ iâ huăng-ngìng ĭ. Bók-guó găk ĭ chiū dā̤ Dáik-guók céng-hū páuk-hâi Iù-tái-nè̤ng, bô gă lā̤ mò̤ sĭng-ùng cê̤ṳ-iù, mâ̤ ūng-hṳ̄ng nè̤ng sáng gê̤ṳng-sāng-ciō-ngiê dēng dēng sṳ̆-siōng, ô gì nè̤ng dó̤i ĭ bók-muāng.

Dáik-guók diŏh 1939 nièng chĭng-liŏk Pŏ̤-làng, huák-dông Dâ̤ 2 ché̤ṳ Sié-gái-dâi-ciéng. 1940 nièng, bô gâe̤ng É-dâi-lé, Nĭk-buōng găk Báik-lìng chiĕng-dêng dùng-mèng dèu-iók, gáu-muōi cī 3 guók hô̤ lā̤ „Ché̤ṳk-sĭng-guók“. Nazi Dáik-guók có̤i cā gâe̤ng Sŭ-lièng guăng-hiê mâ̤ ngài, Sŭ-lièng gó dó̤̤i-chiū Dáik-guók kó̤ chĭng-liŏk Pŏ̤-làng; gáu-muōi-lāu 2 ciáh guók-gă có̤-mâ̤-huò, Dáik-guók diŏh 1941 nièng kó̤ páh Sŭ-lièng, ĭng-ôi tiĕng guó chéng, ké̤ṳk Sŭ-lièng páh suŏ gò̤. 

1945 nièng, Ĭng-guók, Mī-guók gâe̤ng Sŭ-lièng gì liāng-dô̤-ìng găk Yalta kŭi-huôi, cà̤ páh Dáik-guók; 4 nguŏk 30 hô̤, Dáik-guók siū-dŭ Báik-lìng ké̤ṳk páh giâ, Hittler cê̤ṳ-sák. 5 nguŏk 8 hô̤, Dáik-guók dàu-hòng, Nazi Dáik-guók miĕk-uòng.

分類:Dáik-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Mìng-uŏk

**Mìng-uŏk** (閩越) sê gô-dā̤ diŏh Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng gì siŏh ciáh guók-gă, liāng-tū chă-bók-dŏ̤ găk gĭng-dáng gì Hók-gióng-sēng. Ĭ iâ sê Hók-gióng lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì tàu ciáh guók-gă.

## Kái-huóng
Mìng-uŏk gì ciō-tā̤ mìng-cŭ sê Mìng-uŏk-cŭk, sê Uŏk-guók guók-uòng Gĕu-ciēng gì hâiu-dâi. Uŏk-guók diŏh sèng 334 nièng ké̤ṳk Chū-guók miĕk lâi, Uŏk-cŭk gì nè̤ng ô gó găk Ciék-gŏng, ô gì cāu kó̤ Hók-gióng. Ciā cāu lì Hók-gióng gì nè̤ng gióng-lĭk Mìng-uŏk-guók. Mìng-uŏk gì siū-dŭ có̤i cā găk Ū-ì-săng gì săng-kă, gāu-muōi-lāu buăng gáu Dĕ̤ng-iā kó̤, ciā Dĕ̤ng-iā cêu sê diŏh gĭng-dáng Hók-ciŭ Bìng-săng gì săng-kă.

Cìng Sṳ̄-huòng miĕk lĕ̤k-guók, bô kó̤ páh nàng-biĕng gì Uŏk-cŭk guók-gă, diŏh Hók-gióng siék siŏh ciáh Mìng-dṳ̆ng-gông (閩中郡), niông Mìng-uŏk guók-uòng có̤ gông-siū. Cìng-dièu miĕk-uòng ī-hâiu, Mìng-uŏk guók-uòng Ù-cṳ̆ (無諸) dó̤i-chiū Làu Băng páh Hâung Ṳ̄. Sèng 202 nièng, Làu Băng gióng-lĭk Háng-dièu, hŭng Ù-cṳ̆ có̤ Mìng-uŏk-uòng.

Hī sèng-âu gì Mìng-uŏk sê Háng-dièu nàng-huŏng có̤i giòng-duâi gì guók-gă. Ĭ báe̤k páh Ĕu-uŏk-guók (甌越國), să̤ páh Nàng-uŏk-guók (南越國). Biĕng-dău guók-gă dŭ iā giăng ĭ, dó̤i-chiū Háng-dièu kó̤ chĭng-liŏk Mìng-uŏk. Ṳ̀-siêng tài-sī guók-uòng Īng chuàng-ôi, hióng Háng-dièu dàu-hòng. Háng-dièu cêu hŭng Ṳ̀-siêng có̤ Mìng-uŏk-uòng. Sèng 110 nièng, Ṳ̀-siêng huāng-dó̤i Háng-dièu, có̤i-cṳ̄ng guók-gă ké̤ṳk Háng-dièu miĕk lâi. 

Háng Ū-dá̤ â̤ giăng Mìng-uŏk-nè̤ng bô cô̤-huāng, ciŏng ĭ-gáuk-nè̤ng buăng kó̤ Gĕ̤ng-Huài (江淮) kó̤ dêu. Ô gì Mìng-uŏk-nè̤ng cāu hāi diē-sié, cī siŏh dêng gì hâiu-dâi cêu sê kuóh-dà̤. 

## Liù-hèng ùng-huá
«Niū-iók Sì-bó̤» ô kăng-dĕng guó lŏk-kuāng siā lā̤ „Mìng-uŏk-nè̤ng“ gì guōng-gó̤. 2014 nièng 7 nguŏk 23 hô̤, «Niū-iók Sì-bó̤» dĕng lāu sāi Guăng-uâ Báik-uâ-ùng, Ĭng-ùng, Nĭk-ùng, Dáik-ùng siā gì «Gó̤ Sié-gái Cṳ̆», lŏk-kuāng siā lā̤ „có̤i-hâiu siŏh-ciáh Mìng-uŏk-nè̤ng“, gōng buóh hióng hāi-iòng gì liŏk-dŏk-ciā (掠奪者) sŏng-ciéng (宣戰).

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Lĭk-sṳ̄
分類:Hók-gióng
Bŏ̤-bŏ̤-guōi

**Bŏ̤-bŏ̤-guōi** (菠菠粿) sê Hók-ciŭ dĕk-sáik gì siŏh cṳ̄ng siēu-siăh, kék sŭk-mī lì có̤. Chĭng-mìng-cáik gì sèng-âu sāi cuòi lì gé̤ng cū-cŭng, gó-chṳ̄ iâ hô̤ lā̤ **chĭng-mìng-guōi** (清明粿).

分類:Sĕk-ék ùng-huá
分類:Īng-sĭk
Nṳ̆k-ṳ̀ng

**Nṳ̆k-ṳ̀ng** (肉絨) sê siŏh cṳ̄ng siēu-siăh, kĕk ngù, dṳ̆ gì sēng-nṳ̆k hĕ̤k-ciā ṳ̀, giĕ gì nṳ̆k muài siàng măk măk, bô sŭ bô chuói. Ciā siēu-siăh diŏh Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng, Dài-uăng, Nĭk-buōng gâe̤ng Dĕ̤ng-nàng-ā guók-gă dŭ ô. Nṳ̆k-ṳ̀ng iā sék-hăk ké̤ṳk cá chók-sié mâ̤ siăh nṳ̆k niè-giāng siăh, dò̤ kău cé̤ṳk diē-sié siăh. 

Hók-ciŭ gì nṳ̆k-ṳ̀ng iâ sê siŏh cṳ̄ng ô dĕk-sáik gì siēu-siăh, sê kĕk ngù hĕ̤k-ciā dṳ̆ gì nṳ̆k có̤ gì. Có̤ nṳ̆k-ṳ̀ng gì dáing dâi-dŏng, „Lĭk-nĭk-ô“(立日有) có̤i chók-miàng. Nĭk-buōng gì nṳ̆k-ṳ̀ng sê kĕk ṳ̀ có̤ gì. Miēng-diêng nè̤ng kĕk hà có̤. Uŏk-nàng gì nṳ̆k-ṳ̀ng iâ ô sê kĕk hà-mà có̤ gì, hŭ-uái gì nè̤ng giéng-gáe̤k siăh hà-mà nṳ̆k dó̤i ìng-iōng-bók-liòng gì niè-giāng ô-nó̤h-hō̤.

分類:Sĕk-ék ùng-huá
分類:Īng-sĭk
肉絨

**肉絨**是蜀種小食，獲牛、豬其㾪肉或者魚、雞其肉磨成末末，復穌復脆。這小食着中國南方、臺灣、日本共東南亞國家都有。肉絨嘢適合乞乍出世𣍐食肉其伲囝食，掏摳粥裡勢食。

福州其肉絨也是蜀種有特色其小食，是獲牛或者豬其肉做其。做肉絨其店臺中，「立日有」最出名。日本其肉絨是獲魚做其。緬甸儂獲蝦做。越南其肉絨也有是獲蝦蟆做其，夫塊其儂見覺食蝦蟆肉對營養不良其伲囝有乇好。

分類:十邑文化
分類:飲食
菠菠粿

**菠菠粿**是福州特色其蜀種小食，獲秫米來做。清明節其辰候使嚽來供祖宗，故此也號𡅏**清明粿**。

分類:十邑文化
分類:飲食
Chiông-gì

**Chiông-gì** (象棋) sê Dṳ̆ng-guók diòng-tūng gì siŏh cūng gì lôi iù-hié, ô gì sèng-âu buóh siŏng gâe̤ng guók-cié chiông-gì kṳ̆-bié kŭi lì, dĕk-lìng-é gó̤ ĭ **Dṳ̆ng-guók chiông-gì** (中國象棋). Dṳ̆ng-guók, Uŏk-nàng, Liù-giù káh-dièu ciā gì gì nè̤ng bī-gáu sâ̤.

Chiông-gì iù lâng ciáh nè̤ng giàng, siŏh ciáh nè̤ng niĕng è̤ng gì cī, siŏh ciáh nè̤ng niĕng ŭ gì. Ék-buăng lì gōng, niĕng è̤ng gì diŏh sèng giàng. Muōi siŏh huŏng dŭ ô 1 lăk cióng, 2 lăk sê̤ṳ, 2 lăk dièng, 2 tàu mā, 2 lăk gṳ̆, 2 lăk páu gâe̤ng 5 lăk cók. Páh cióng hô̤ lā̤ ciŏng-gŭng (將軍), nâ sê ciŏng-gŭng ī-hâiu mò̤-dó̤i-cāu cêu hô̤ lā̤ sák-gì (殺棋) hĕ̤k-ciā uòng-gì (完棋), ké̤ṳk nè̤ng sák-gì gì hī siŏh huŏng cêu suŏ lāu. Nâ sê hŭ-nè̤ng dŭ mò̤ bâing-huák ciŏng dó̤i-huŏng gì cióng tài lâi, cêu hô̤ lā̤ huò-gì (和棋).

Gì-buàng dâi-dŏng ô siŏh hòng kĕ̤ng gì dê-huŏng, gà̤-dēng siā Háng-cê „河界“(ò̤-gái) lâng cê, ciā dê-huŏng ék-buăng ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ ò̤ (河). Muōi siŏh huŏng có̤i-hâiu siŏh hòng dŭ ô siŏh ciáh gâe̤ng Háng-cê „米“ (mī) cê iā chiông gì dê-huŏng, cuòi hô̤ lā̤ gṳ̆ng (宮). Dièng mâ̤ sāi guó ò̤; cók-giāng guó ò̤ ī-hâiu â̤ sāi hòng giàng; chióng gâe̤ng sê̤ṳ mâ̤ sāi chók-gṳ̆ng.

## Chiông-gì-cī gâe̤ng giàng-huák

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gì-lôi
象棋

**象棋**是中國傳統其蜀種棋類遊戲，有其辰候卜想共國際象棋區別開來，特零意告伊**中國象棋**。中國、越南、琉球客佻這棋其儂比較価。

象棋由兩隻儂行，蜀隻儂拈紅其子，蜀隻儂拈烏其。一般來講，拈紅其着先行。每蜀方都有1粒將、2粒士、2粒田、2頭馬、2粒車、2粒炮、5粒卒。拍將號𡅏將軍，僅是將軍以後無塊走就號𡅏殺棋或者完棋，乞儂殺棋其許蜀方就輸了。僅是夫儂都無辦法將對方其將刣囇，就號𡅏和棋。

棋盤臺中有蜀橫空其地方，懸頂寫“河界”兩字，這地方一般乞儂號𡅏河。每蜀方最後蜀橫都有蜀隻共漢字“米”字嘢像其地方，嚽號𡅏宮。田𣍐使過河；卒囝過河以後會使橫行；將共士𣍐使出宮。

## 象棋子共行法

分類:中國
分類:文化
Chiĕk

**Chiĕk** (蠞, hŏk-miàng: Brachyura) sê siŏh cṳ̄ng ciék-ciĕ dông-ŭk, ô lâng ciáh duâi-mō̤-kă. Ék-buăng lì gōng, diŏh gèng-cūi diē-sié cá hô̤ lā̤ chiĕk, diŏh ò̤ ciŏng-uâng dáng-cūi diē-sié gì diŏh hô̤ **bòng-hâ̤** (gĭng-dáng tĕ̤k „màng-hâ“).

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
國際象棋

**國際象棋**也號𡅏**西洋棋**，是蜀種棋類遊戲，着今旦國際懸頂客佻其儂嘢価。

國際象棋由兩隻儂行，蜀隻儂拈白其子，蜀隻儂拈烏其，其中拈白其着先行。每蜀方其棋臺中都有1粒國王、1粒王后、2粒象（也號𡅏教士）、2頭馬（也號𡅏騎士）、2粒車（也號𡅏城堡）共8粒兵。去拍國王號𡅏將軍，僅是國王乞儂將軍以後無塊走就號𡅏殺棋，乞儂殺棋其許蜀方就輸了。僅是夫儂都無辦法將對方其國王刣囇，就號𡅏和棋。

國際象棋其棋盤是蜀組8*8其方格，每蜀隻格格都塗上烏或者白其顏色，共間壁其格格區別開來。

## 歷史

國際象棋其祖宗是印度其恰圖蘭卡。恰圖蘭卡也是蜀種棋類遊戲，共今旦國際象棋其棋盤共棋子都盡去像。

恰圖蘭卡差不多着薩珊帝國國王霍斯勞一世在位其辰候傳遘波斯。這國王對文學共哲學感興趣，由印度夫塊掏嘢価其書遘波斯。印度儂也將恰圖蘭卡帶遘這國王夫塊，伊見覺嘢有味，將這其改造成沙特蘭茲掏來客佻。這沙特蘭茲傳遘蒙古、阿拉伯、衣索比亞、西班牙、德國等等國家，發展出蒙古象棋、本營象棋、衣索比亞象棋、西班牙大象棋、信使象棋各種象棋，最終發展成今旦其國際象棋。

象棋遊戲傳遘歐洲差不多是中世紀其事計。許辰候這遊戲着歐洲國家僅乞貴族客佻其，茲蜀陣儂專門掏嚽來訓練戰爭其策略，故此乞儂號𡅏“國王其客佻乇”。遘19世紀其辰候，乍開始有百姓客佻這遊戲。

恰圖蘭卡向南傳遘斯里蘭卡、緬甸、泰國、柬埔寨、馬來西亞等等東南亞國家，發展出泰盧固象棋、緬甸象棋、泰國象棋、高棉象棋各種變體；另外蜀支，向東傳遘中國，乞中國儂改造成中國象棋，復乞朝鮮、日本儂改造成自家國家其朝鮮將棋共日本將棋。故此講恰圖蘭卡是所有象棋茲蜀類遊戲其祖宗，儂家着世界懸頂隨便兩隻象棋遊戲臺中都會發現共同點。

有其信伊斯蘭教其儂見覺客佻國際象棋是“褻瀆神明”其。根據《穆斯林聖訓實錄》（*Sahih Muslim*）裡勢其講法，先知穆罕默德有講過蜀句話：“客佻象棋其儂，共將手凸裡豬肉、豬血裡勢無什乇區別。”敆穆斯林其觀念裡勢，豬“蜀身都拉渣死”。茲本《穆斯林聖訓實錄》其地位着伊斯蘭教裡勢嘢懸，故此影響力眞大。不過，今旦客佻國際象棋其阿拉伯儂嘢価。

1981年，信伊斯蘭教其伊朗政府禁止儂客佻這棋；遘1988年其辰候乍由魯霍拉·何梅尼解除這禁令，但是𣍐允許儂獲嚽來賭錢。

像塔利班、伊拉克共沙姆伊斯蘭國（ISIL/ISIS）、蓋達組織（基地組織）總款保守其伊斯蘭教組織，都是𣍐允許儂客佻這棋其。

## 國際象棋其棋子共行法

## 特殊行法
國際象棋裡勢有三種特殊行法：“兵其升變”、“食過路兵”共“王車易位”。

### 兵其升變
兵囝行遘對方其最底許蜀橫以後，着變成王后、車、象或者馬臺中其蜀種；不過𣍐使變成國王，也𣍐使伓變。嚽就是“兵其升變”。故此雖然講蜀隻兵囝無什乇乇使，但是行遘最對面去其話，威脅就嘢大了。

### 食過路兵
對方其兵囝趁伊初始其地方向前斗行兩步其辰候（就是講嚽是這兵行其頭步其意思），僅是講行遘其地方邊兜有汝其兵囝，汝會使直接將這兵掏囇，再將汝自己其許隻兵囝廮着這兵其骿後（由汝茲蜀邊覷）。嚽就是“食過路兵”。

### 王車易位
敆國際象棋裡勢，僅是國王未乞儂將軍過，國王共車都未定動過，復加𡅏兩頭臺中無其他其子子其話，國王會使向車許蜀邊移兩遘三格，再將車廮着國王其另外蜀邊。嚽號𡅏“王車易位”，也號𡅏“國王入堡”。國王共遠其車易位其辰候移三格，總款其易位號𡅏“長易位”；共近其車易位是移兩格，總款其易位號𡅏“短易位”。不過，𣍐使敆對方將軍其辰候易位。

## 記譜法
國際象棋有幾種記譜法，不過現在最稠使其是“代數記譜法”。一般都寫兩直，白其行法寫左邊，烏其行法寫右邊。這代數記譜法其符號生總款：

***-**：代表行。譬如講“馬 g1-f3”，意思是馬由g1行遘f3.前斗着寫行其是什乇棋，但是行兵也會使伓寫。
***x**：代表食子。譬如講“象 b5xc6”，意思是敆b5其象食囇敆c6其子。共行法蜀樣，着寫什乇棋去食，伓寫就是代表兵囝去食。
***O-O**：嚽代表蜀步短易位。
***O-O-O**：嚽代表蜀步長易位。
***e.p.**：寫着蜀步其骿後，代表茲蜀步是“食過路兵”。其中“e.p.”是法語“en passant”其縮寫，是“食過路兵”其意思。
***+**：代表將軍。寫着蜀步其骿後，像“馬 g1-f3 +”總款。
***++**：寫着蜀步其骿後，代表雙將軍，有兩隻子齊將軍。
***#**：寫着蜀步其骿後，代表殺棋，將軍以後對方其國王無塊走。
***1/2-1/2**：代表和棋。
***1-0**：代表白其贏。
***0-1**：代表烏其贏。

有其辰候書裡勢也會着蜀步骿後加入幾種符號來評價茲步行其蔣其：

***!**：行其無呆。
***!!**：行其嘢好。
***?**：行其𣍐好。
***??**：行其嘢差。
***!?**：總款行𣍐仈會蔣其。
***∽**：隨便行其蜀步。

下底是使代數記譜法記其蜀局棋：

分類:文化
Bóng-dó̤

**Bóng-dó̤** (糞倒, ) iâ siā có̤ **bóng-só̤** (糞掃), sê cī nè̤ng ng-dĭk gì nó̤h.

Diŏh nè̤ng bī-gáu sâ̤ gì duâi siàng-chê diē-sié, duâi bô-hông sê dò̤ cĭk-dṳ̆ng bóng-dó̤-diàng hŭ-uái, dāng gái dò̤ muài lâi, hĕ̤k-ciā sāi huōi siĕu lâi. Bók-guó ciŏng-uâng gì có̤-huák dŭ â̤ ŭ-niēng kuàng-gīng.

Hiêng-câi iā sâ̤ guók-gă găk lā̤ ngiēng-géu bóng-dó̤ gì huòi-siū lé-ê̤ṳng, ciŏng bóng-dó̤ buŏng â̤ sāi huòi-siū gâe̤ng mâ̤ sāi huòi-siū lâng cṳ̄ng. Iā sâ̤ gŭng-gê̤ṳng diòng-hăk gì bóng-dó̤-tĕ̤ng iâ sê buŏng â̤ sāi huòi-siū gâe̤ng mâ̤ sāi huòi-siū lâng cṳ̄ng. Diŏh ciŏng ché̤ṳ-lī mâ̤ sāi huòi-siū gì bóng-dó̤, gó sê gĭng-dáng kuŏ-hŏk-gă iā tàu-tiáng gì siŏh giông dâi-gié.

分類:Sĕng-tái
分類:Siâ-huôi
糞掃

**糞掃**（），也寫作**糞倒**，是指儂伓挃其乇。

着儂比較価其大城市裡勢，大部分是掏集中糞掃埕夫塊，仱再掏埋囇，或者使火燒囇。不過總款其做法會污染環境。

現在嘢価國家敆𡅏研究糞掃其回收利用，將糞掃分會使回收共𣍐使回收兩種。嘢価公共場合其糞掃桶也是分會使回收共𣍐使回收兩種。着蔣處理𣍐使回收其糞掃，固是今旦科學家嘢頭疼其蜀件事計。

分類:生態
分類:社會
Ké̤ṳk-siăh

**Ké̤ṳk-siăh**(乞食, sĭk-cié tĕ̤k ké̤ṳk-siĕh), sê cī găk gă̤-dŏng hióng nè̤ng tō̤ buông tō̤ cièng gì nè̤ng. Cī siŏh dêng nè̤ng ô gì sĭng-tā̤ hĕ̤k-ciā sĭng-lī ô mò̤-bâng, gó-chṳ̄ tō̤ mâ̤ diŏh gĕ̤ng-cáuk; gó ô gì sê mâ̤ siōng kó̤ gĕ̤ng-cáuk , dĕk-lìng-é găk gă̤-dŏng có̤ ké̤ṳk-siăh.

分類:Siâ-huôi
分類:Cék-ngiĕk
乞食

**乞食**是指敆街中向儂討飯討錢其儂。茲蜀陣儂有其身體或者心理有毛病，故此討𣍐着工作；固有其是𣍐想去工作，特零意敆街中做乞食。

分類:社會
Nĭk-guŏng-dĕng

**Nĭk-guŏng-dĕng** (日光燈), bô hô̤ **diêng-gòng** (電槓), sê diêng-dĕng gì siŏh cṳ̄ng, ciā guŏng gì diêng-guŏng â̤ bī bàng-siòng gì diêng-dĕng guŏng nék-giāng.

分類:Diêng-ké
Mā-lái-iè

**Mā-lái-iè**(馬蟧䗁, 馬獅爺 hĕ̤k-ciā 馬師爺, hŏk-miàng: *Heteropoda venatoria*) iâ â̤ siā có̤ **mā-dái-iè**, sê siŏh cṳ̄ng duâi gì tĭ-tṳ̆, kă iā dòng, mâ̤ giék măng. Ciā tĭ-tṳ̆ â̤ niăh gă-săk gâe̤ng bù-sìng cī siŏh lôi gì tè̤ng.

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Ók-dāu

**Ók-dāu** (熨斗) sê siŏh cṳ̄ng sāi diêng gă-iĕk ī-hâiu, ciŏng ĭ-siòng hĕ̤k-ciā buó ók bàng gì diêng-ké.

o
Diêng-sê

**Diêng-sê**(電視) sê siŏh cṳ̄ng séng-sék muòi-gái, â̤ sāi guŏng-bó̤ dùng-sì ô siăng-ĭng gâe̤ng dù-áng. Ô gì sèng-âu diêng-sê sê cī diêng-sê-gĭ, iâ ô gì sèng-âu sê cī diêng-sê bìng-dô̤.

分類:séng-sék
分類:diêng-ké
Diêng-uâ

**Diêng-uâ** (電話) iâ hô̤ có̤ **dáik-lŭk-hŭng** (德律風), sê siŏh cṳ̄ng â̤ sāi ciŏng siăng-ĭng diòng gáu iā huông dê-huŏng gì séng-sék cŏng-dê. Diêng-uâ sê Alexander Graham Bell huák-mìng gì.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:séng-sék
分類:diêng-ké
Diêng-tù

**Diêng-tù** (電土, 電涂) sê siŏh cṳ̄ng â̤ ciŏng huá-hŏk-nèng diōng siàng diêng-nèng gì cŏng-dê. Diêng-tù găk Hók-ciŭ-uâ diē-sié ék-buăng cī mâ̤ sāi chṳ̆ng diêng gì hī cṳ̄ng. Bī-gáu duâi, â̤ sāi cṳ̄ng diêng gì diêng-tù ék-buăng hô̤ lā̤ diêng-bìng (電瓶). 

分類:Ŭk-lī
Kŭng-dièu

**Kŭng-dièu** (空調) iâ hô̤ lā̤ **kŭng-ké dièu-ciék** (空氣調節), sê siŏh cṳ̄ng â̤ dièu-ciék ŭng-dô, sék-dô gâe̤ng kŭng-ké táh-gáik-dô gì diêng-ké.

分類:Diêng-ké
Diêng-nō̤

**Diêng-nō̤** (電腦) iâ hô̤ lā̤ **gié-sáung-gĭ** (計算機), sê hiêng-dâi gì siŏh cṳ̄ng iā gŏ̤-ngék gì diêng-ké, có̤i cā sê dò̤ lā̤ dŏng gé-sáung-ké sāi gì, gáu-muōi-lāu hiêng-câi huák-diēng iā ká̤, â̤ dé̤ṳng có̤ iā sâ̤ dâi-gié.

分類:Séng-sék
分類:Diêng-ké
Siŭ-ĭng-gĭ

**Siŭ-ĭng-gĭ**(收音機) sê siŏh cṳ̄ng siēu-hìng gì ù-siáng-diêng giék-siŭ-gĭ, ciō-iéu dò̤ lā̤ tiăng ù-siáng-diêng diêng-dài gì guōng-bó̤.

分類:Séng-sék
分類:Diêng-ké
Bĭng-siŏng

**Bĭng-siŏng** (冰箱) sê siŏh cṳ̄ng diêng-ké, dò̤ lā̤ lēng-còng hĕ̤k-ciā lēng-dáe̤ng nó̤h sāi.

分類:diêng-ké
Chiū-biēu

**Chiū-biēu** (手錶) sê siŏh cṳ̄ng dái diŏh chiū gà̤-dēng dò̤ lā̤ káng sì-găng gì gĭ-ké. Ô gì sê sāi diêng-tù gì, ô gì ng-sê.

分類:Ŭk-lī
Sā̤-ĭ-gĭ

**Sā̤-ĭ-gĭ** (洗衣機) sê siŏh cṳ̄ng cê̤ṳ-dông sā̤ ĭ-siòng gì diêng-ké.

分類:Diêng-ké
Ì-cô̤

**Ì-cô̤** (胰皂) sê siŏh dó̤i sā̤ chiū hĕ̤k-ciā ĭ-siòng gì sèng-âu sāi gì nó̤h, â̤ niông nó̤h sā̤ kī lì gó táh-gáik.

分類:Huá-hŏk
Chiū-gĭ

**Chiū-gĭ** (手機) iâ hô̤ lā̤ „**iè-dông diêng-uâ**“ (移動電話) hĕ̤k-ciā „**hèng-dông diêng-uâ**“ (行動電話), sê siŏh cṳ̄ng mò̤ siáng gì diêng-uâ. Nâ sê ô séng-hô̤, giàng gáu siŏh-chék-ché̤ṳ dŭ â̤ sāi páh gì.

分類:séng-sék
分類:diêng-ké
Kiák-sióng-gĭ

**Kiák-sióng-gĭ** (䀹相機) sê ciŏng-muòng dò̤ lā̤ kiák-sióng gì gĭ-ké.

分類:Ŭk-lī
分類:Diêng-ké
Liŏh-chiông-gĭ

**Liŏh-chiông-gĭ**(錄像機) sê ciŏng-muòng dò̤ lā̤ liŏh-chiông gì gĭ-ké.

分類:Ŭk-lī
分類:Diêng-ké
Hŭng-siéng

**Hŭng-siéng**(風扇) sê siŏh cṳ̄ng siéng, ciŏng hiĕk-hiĕk có̤ siàng siŏh kuàng, dêng-dâe̤ng lā̤ ô hŭng, â̤ liòng.

Gô-dā̤ gì hŭng-siéng sê sāi buó có̤ gì, guá diŏh chió gì liòng gà̤-dēng, diŏh sāi nè̤ng cá â̤ dêng-dâe̤ng gì. Gĭng-dáng dŭ sê kék só-lâiu hĕ̤k-ciā gĭng-sṳ̆k có̤ gì, sāi diêng lì chiŏ-chiŏ, hô̤ lā̤ „diêng-hŭng-siéng“(電風扇). Ciā diêng-hŭng-siéng ng-sê chiông gô-dā̤ gì hŭng-siéng hŭ-uâng dŭ sê guá gà̤-dēng gì, ĭ ô buŏng guá gì gâe̤ng kiê gì lâng cṳ̄ng, hô̤ lā̤ diéu-siéng gâe̤ng kiê-siéng. 

分類:Diêng-ké
Tàu-huók

**Tàu-huók** (頭髮) sê nè̤ng tàu-dīng-dŏng buóh gì siŏh cṳ̄ng mò̤ mò̤. Mâ̤ buóh tàu-huók hô̤ lā̤ lák-tàu, sê siŏh cṳ̄ng bâng.

Dṳ̆ng-guók nè̤ng gì tàu-huók ék-buăng sê ŭ-gì-sáik.

分類:tàu
Bók-sài

**Bók-sài** (腹臍) sê bók-lō̤ dâi-dŏng gì siŏh ciáh ták-ták giâ gì dê-huŏng.

分類:Sĕng-lī
Chiū-ìng

**Chiū-ìng** (手淫) sê siŏh cṳ̄ng cê-gă káh-diù cê-gă sĕng-sĭk-ké gì có̤-huák.

Găk gô-dā̤ Dṳ̆ng-guók ṳ̀-gă ùng-huá gâe̤ng să̤-huŏng gì gĭ-dók-gáu‎ ùng-huá diē-sié dŭ giéng-gáe̤k chiū-ìng sê mâ̤ hō̤ gì, bók-guó hiêng-câi ô gì ĭ-sĕng tì-chók siŏng-huāng gì guăng-diēng.

分類:Sĕng-lī
Séng-gău

**Séng-gău** (性交), sê dông-ŭk cĭ găng dò̤ sĕng-sĭk-ké lì gău-puói gì có̤-huák. Nè̤ng gì séng-gău iâ hô̤ lā̤ **có̤-ái** (做愛), gōng tū-uâ ciáng hô̤ lā̤ **sá** (𠚺). Séng-gău ô ê-séng (nàng-gái gâe̤ng nṳ̄-gái) cĭ găng có̤ gì, iâ ô dùng-séng cĭ găng có̤ gì.

Nàng-gái ciŏng ĭng-gĕng chák gáu nṳ̄-gái gì ĭng-dô̤ diē-sié séng-gău gì sèng-âu, cĭng-ĭk nâ sê téng ĭng-dô̤ làu diē cī-gṳ̆ng, cĭng-ĭk dâi-dŏng gì cĭng-cṳ̄ ô kō̤-nèng gâe̤ng nṳ̄-gái gì luāng-cṳ̄ hăk siŏh dŏi biéng siàng sêu-cĭng-luāng, ciŏng-uâng nṳ̄-gái cêu â̤ huái-êng săng-giāng. 

Cê-gă káh-dièu cê-gă gì sĕng-sĭk-ké hô̤ lā̤ chiū-ìng, ô gì sèng-âu iâ â̤ dé̤ṳng sáung séng-gău gì siŏh cṳ̄ng.

## Gōng-huák

Diŏh Hók-ciŭ-uâ diē-sié, ô gì sèng-âu â̤ sāi „sá bék-nè̤ng nòng-nā̤“ gì uâ lì má nè̤ng. Pī-ṳ̀ gōng „Sá nṳ̄ nā̤“, „Sá ĭ nòng-nā̤“ cī siŏh lôi gì uâ, má kī lì dŭ iā n̂g-hō̤ tiăng.

分類:Sĕng-lī
Dàu

**Dàu** sê dū-cièng sèng-âu sāi gì siŏh cṳ̄ng céng-huŏng-tā̤ gì nó̤h. 

分類:Iù-hié
Páh-piĕ

**Páuk-káik** sê siŏh cṳ̄ng bà̤ lôi iù-hié. Páh páuk-káik iâ hô̤ lā̤ **páh-piĕ** (拍批). Páuk-káik ô iā sâ̤ cṳ̄ng, ék-buăng sê cī giò-bà̤.

## Gái Ché̤ṳ
*Sṳ̆-lêng (司令)

## Chăng-kō̤

分類:Iù-hié
Chiū-cī

**Chiū-cī** (手指) sê kĕk gĭng-sṳ̆k hĕ̤k-ciā cōng có̤ gì siŏh cṳ̄ng nâung gì kuàng-kuàng, dái chiēng-cāi gà̤-dēng.

Gĭng-dáng siâ-huôi gì nè̤ng giéng-gáe̤k chiū-cī sê ái-cìng gì chiông-cĭng. Ék-buăng lì gōng, dái ùng-mìng-cāi dâi-biēu ī-gĭng giék-huŏng, dái dâi-dŏng-cāi dâi-biēu găk lā̤ dàng-liông-ái, dái muōi-cāi dâi-biēu mâ̤ siŏng dàng-liông-ái.

Diŏh Gū Lò̤-mā gì sèng-âu, chiū-cī táu-dā̤ mò̤ sié-nó̤h ái-cìng gì é-sé̤ṳ; găk hī sèng-âu, nâ ô ô guòng-lĭk gì nè̤ng cá â̤ dé̤ṳng dái ciā nó̤h.

Č
Chiēng-cāi

**Chiēng-cāi** (掌指, iâ ô nè̤ng tĕ̤k ciēng-cāi), iâ̤ hô̤ lā̤ **chiū-cāi** (手指), **chiū-chiēng-cāi** hĕ̤k-ciā **chiū-ciōng-cāi** (手掌指), sê chiū có̤i sèng-dāu gì buô-ôi. Nè̤ng gì chiēng-cāi ô ngô ciáh: duâi-cāi, giĕ-gáe̤k-cāi, dâi-dŏng-cāi, ù-mìng-cāi gâe̤ng muōi-chiēng-cāi.

分類:Sĕng-lī
Gùng

**Gùng**(裙) sê siŏh cṳ̄ng ké̤ṳk nṳ̄-gái sê̤ṳng gì ĭ-siòng, sê̤ṳng iĕu gì â-dā̤.

分類:Ĭ-siòng
Tiăng-dŏng

**Tiăng** (廳) iâ hô̤ lā̤ **tiăng-dŏng** (廳中), sê chió bùng-găng gì siŏh cṳ̄ng, ciŏng-muòng dò̤ lā̤ ciék-dâi nè̤ng-káh sāi.

分類:Chió
Tié-tàu-să-hô

**Tié-tàu-să-hô** (剃頭師傅, sĭk-cié tĕ̤k **tié-tàu-să-hâiu**) sê ciŏng-muòng ké̤ṳk nè̤ng tié-tàu gì siŏh cṳ̄ng cék-ngiĕk.

分類:cék-ngiĕk
Kāng-muòng-giāng

**Chŏng** (窗 hĕ̤k-ciā 窓), sê chió chiòng-biáh gà̤-dēng gì siŏh cṳ̄ng dò̤ lā̤ tŭng hŭng táu ké hĕ̤k-ciā niông bùng-găng biéng guŏng gì dâe̤ng dâe̤ng. Ék-buăng lì gōng nè̤ng â̤ găk chŏng hŭ-uái kī siŏh ciáh gâe̤ng muòng siŏh iông gì nó̤h, cuòi cêu sê **kāng-muòng** (檻門, 㦿門), iâ hô̤ lā̤ **kāng-muòng-giāng** (檻門囝), **kāng-muòng-chŏng** (檻門窗), **kāng-muòng-kô** (檻門臼).
## Chăng-kō̤ ùng-hióng

分類:Chió
Chió

**Chió** (厝, sĭk-cié tĕ̤k-ĭng „*Chuó*“) sê siŏh cṳ̄ng kī lā̤ dò̤ ké̤ṳk nè̤ng dêu gì nó̤h.

分類:Chió
Chŏng

**Chŏng** kō̤-nèng sê:
#村, chiāng chăng-kō̤ Chŏng (hèng-céng kṳ̆-uă)
#村, chiāng chăng-kō̤ nùng-chŏng.
#窗, chiāng chăng-kō̤ Kāng-muòng-giāng
Chói-chiŭ

**Chói-chiŭ** (喙鬚) sê nè̤ng gì chói biĕng-dău gì mò̤ mò̤. Ék-buăng lì gōng nâ ô nàng-gái cá â̤ buóh, nṳ̄-gái mâ̤ buóh. Chói-chiŭ sê ĭng-ôi hṳ̀ng-séng gék-só găk lā̤ huák-hŭi cáuk-ê̤ṳng gì, gó-chṳ̄ huâng-guăng iâ mâ̤ huóh.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:tàu
Gīng-chák

**Gīng-chák** (警察, sĭk-cié gōng có̤ **géng-chák**), sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng mì-hô̤ huák-lŭk gâe̤ng dê-ăng gì cék-ngiĕk.

分類:Cék-ngiĕk
Cáu-sèng

**Cáu-sèng**(灶前) sê chió bùng-găng gì siŏh cṳ̄ng, ciŏng-muòng dò̤ lā̤ cṳ̄ buông có̤ chái sāi.

分類:Chió
Diò-să-hô

**Diò-să-hô** (廚師傅, sĭk-cié tĕ̤k **duò-să-hâiu**) sê ciŏng-muòng diŏh siēu-siăh-dáing, buông-dáing hĕ̤k-ciā ciū-dáing diē-sié ké̤ṳk nè̤ng có̤ buông có̤ chái gì siŏh cṳ̄ng cék-ngiĕk.

分類:cék-ngiĕk
Tău-dò̤-nó̤h

**Tău-dò̤-nó̤h**(偷掏乇) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng bék-nè̤ng gì nó̤h găk bék-nè̤ng mò̤ cé̤ṳ-é gì sèng-âu dò̤ kó̤. Găk gĭng-dáng gì sū-iū guók-gă, cuòi dŭ sê ùi-huāng huák-lŭk gì.

Kó̤ tău-dò̤-nó̤h gì nè̤ng hô̤ lā̤ chĕk(賊).

分類:huâng-cô̤i
Giòng-găng

**Giòng-găng** (強姦) sê cī giòng-páuk bék-nè̤ng gâe̤ng cê-gă séng-gău. Cuòi găk gĭng-dáng gì sū-iū guók-gă dŭ sê ùi-huāng huák-lŭk gì.

Chŭi-iòng-gōng duâi-buô-hông giòng-găng gì áng-giông sê nàng-gái kó̤ giòng-găng nṳ̄-gái gì, sĭk-cié sū-iū giòng-páuk bék-nè̤ng gâe̤ng cê-gă séng-gău gì, bók-guāng séng-biék, dŭ sê sáung giòng-găng gì.

分類:Huâng-cô̤i
Tài-nè̤ng

**Tài-nè̤ng** (刣儂) sê cī ciŏng bék-nè̤ng tài-sī. Cuòi găk sū-iū guók-gă dŭ sê iā dâe̤ng gì siŏh ciáh cô̤i. Bók-guó ô gì sèng-âu mâ̤ ké̤ṳk nè̤ng dŏng huâng-cô̤i, pī-ṳ̀ găk ciéng-cĕng gì sèng-âu tài-sī dó̤i-huŏng gì nè̤ng, hĕ̤k-ciā diŏh guók-gă huák-lŭk ūng-hṳ̄ gì cìng-huóng cĭ â tài-sī sṳ̄-hìng gì huâng-nè̤ng.

Tài-sī cêng-gò̤ sâ̤ gì nè̤ng hô̤ lā̤ dù-sák. Tài-sī cê-gă hô̤ lā̤ cê̤ṳ-sák.

分類:Huâng-cô̤i
Sìng-gĭng-bâng

**Sìng-gĭng-bâng**(神經病) sê siŏh cṳ̄ng cĭng-sìng mâ̤ ciáng-siòng gì bâng.

分類:Bâng
Ĭ-sĕng

**Ĭ-sĕng** (醫生) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng ké̤ṳk nè̤ng káng-bâng gì cék-ngiĕk.

分類:Ĭ-hŏk
分類:Cék-ngiĕk
Nè̤ng

**Nè̤ng** (儂), ciáng-sék miàng-cê hô̤ lā̤ **ìng-lôi** (人類), sê siŏh cṳ̄ng gŏ̤-gék gì lìng-dòng-mŭk buô-ṳ̄ dông-ŭk, ô sṳ̆-siōng, â̤ hŏk-sĭk, â̤ cháung-cô̤ huák-mìng. Gĭng-dáng sié-gái gà̤-dēng gì nè̤ng chă-bók-dŏ̤ ô 70 é.

Nè̤ng nâ sê áng séng-biék lì buŏng, â̤ dé̤ṳng buŏng nàng-gái gâe̤ng nṳ̄-gái lâng cṳ̄ng; nâ sê áng ìng-cṳ̄ng lì buŏng, â̤ dé̤ṳng buŏng băh cṳ̄ng nè̤ng, ŭ cṳ̄ng nè̤ng gâe̤ng uòng cṳ̄ng nè̤ng; nâ sê áng nièng-lìng lì buŏng, â̤ dé̤ṳng buŏng niè-giāng, chĭng-nièng nè̤ng, dṳ̆ng-nièng nè̤ng gâe̤ng lō̤-nièng nè̤ng.
 

分類:buô-ṳ̄ dông-ŭk
分類:ìng-lôi
Nàng-gái

**Nàng-gái** (男界) sê cī hṳ̀ng-séng gì ìng-lôi.

Dùng-nièng hĕ̤k chĭng-siéu-nièng nièng-lìng găi-dâung gì nàng-gái, hô̤ dòng-buŏ-giāng. Dòng-buŏ-giāng buók gáu ék-dêng nièng-lìng, cêu hô̤ nàng-gái, hĕ̤k-chiă **dòng-buŏ-nè̤ng**.
分類:ìng-lôi
Nṳ̄-gái

**Nṳ̄-gái** (女界) sê cī chĭ-séng gì ìng-lôi.

Dùng-nièng hĕ̤k chĭng-siéu-nièng nièng-lìng găi-dâung gì nṳ̄-gái, hô̤ cṳ̆-niòng-giāng. Cṳ̆-niòng-giāng buók gáu ék-dêng nièng-lìng, ék-buăng sê săng-giāng-hâiu, cêu gó̤ ĭ nṳ̄-gái. Nièng-lìng gái duâi nék-giāng  â̤ gó̤ **cṳ̆-niòng-nè̤ng**.

分類:Ìng-lôi
Bók-lō̤

**Bók-lō̤** (腹老) sê sū-iū dông-ŭk dŭ ô gì siŏh ciáh buô-ôi.

Buô-ṳ̄ dông-ŭk gì bók-lō̤ găk hṳ̆ng-buô â-dā̤, kă gà̤-dēng gì siŏh ciáh buô-ôi. Nè̤ng gì bók-lō̤ dâi-dŏng táh-táh giâ gì kĕ̤ng-kĕ̤ng hô̤ lā̤ bók-sài.

分類:Sĕng-lī
Ngāi

**Ngāi** (牙齒), iâ hô̤ lā̤ **kī** (齒) hĕ̤k-chiā **chói-kī** (喙齒/嘴齒), ĭ-hŏk mìng-chĭng hô̤ lā̤ **ngà-chī** (牙齒), siŏh chói diē-sié dò̤ lā̤ gâ nó̤h gì ké-guăng. 

Ŋ
Chói-siĕk

**Chói-siĕk** (嘴舌) sê chói diē-sié buóh gì iā duâi gì siŏh déng nṳ̆k, dò̤ lā̤ kṳ̆-biék siăh gì nó̤h dâi-dŏng gì ê. Chói-siĕk iâ sê nè̤ng gōng-uâ gì siŏh ciáh iā dâe̤ng-iéu gì ké-guăng.

分類:tàu
Tái-gáng

**Huâng-guăng** (宦官) iâ hô̤ lā̤ **Tái-gáng** (太監), sê gô-dā̤ siŏh cṳ̄ng cṳ̀-cṳ̀-giāng ké̤ṳk nè̤ng gák lâi, diŏh huòng-gṳ̆ng diē-sié dó̤i-chiū huòng-dá̤ có̤ gă-ô-sê̤ṳ gì nàng-gái.

Có̤i cā Tái-gáng ng-sê cī huâng-guăng, sê siŏh ciáh guăng gì miàng-cê, gáu-muōi-lāu ciā guăng ciòng-buô iù huâng-guăng lì có̤, găk báh-sáng dâi-dŏng cêu biéng siàng huâng-guăng gì dùng-é-sṳ̀ lāu.

分類:Lĭk-sṳ̄
Niê-giāng

**Niê-giāng** (伲囝), iâ hô̤ lā̤ **niê-giāng-gŏ̤** (伲囝哥), **niê-giāng-gŏ̤-giāng**, sê cī gó muōi gáu chĭng-chŭng-gĭ gì nè̤ng.

Nàng gì niê-giāng hô̤ lā̤ dòng-buŏ-giāng, nṳ̄ gì hô̤ lā̤ cṳ̆-niòng-giāng.

分類:Ìng-lôi
Kă-cāi

**Kă-cāi** (骹趾) sê nè̤ng kă có̤i muōi-muōi gì buô-ôi. Gâe̤ng chiēng-cāi siŏh iông, ciáng-siòng gì nè̤ng kă-cāi iâ ô ngô ciáh. Kă-cāi diŏh nè̤ng giàng-diô gì sèng-âu cáuk-ê̤ṳng siŏng-dŏng dâe̤ng-iéu.

分類:Sĕng-lī
Giĕng-tàu

**Giĕng-tàu** (肩頭) sê dông-ŭk chiū gâe̤ng sĭng-tā̤ gì-tă buô-ôi lièng diŏh siŏh dŏi gì buô-ôi.

分類:Sĕng-lī
Méng

**Méng** (面) sê nè̤ng gì tàu ciáng-méng sū-iū buô-ôi hăk kī lì gì chĭng-hŭ. Ngiăh, mì-mò̤, mĕ̤k-ciŭ, pé, ngê, chói, â-hài gáuk cṳ̄ng buô-ôi dŭ â̤ dé̤ṳng sáung méng gì siŏh buô̂-hông. Nè̤ng gì méng â̤ hiêng chók iā sâ̤ gì biēu-cìng, iâ â̤ tiăng, â̤ ché̤ṳ, â̤ bê, â̤ siăh chók nó̤h gì ê ciŏng-gì.

分類:tàu
Ùi-gì

**Ùi-gì**(圍棋) sê siŏh cṳ̄ng gì-lôi iù-hié, iù Dṳ̆ng-guók nè̤ng huák-mìng.

分類:Gì-lôi
Ă-piéng

**Ă-piéng** (阿片, 鴉片) sê siŏh cṳ̄ng cĭng-sìng iŏh, sê kék ĕng-sé̤ṳk có̤ gì. Găk ĭ-hŏk diē-sié, ă-piéng sê siŏh cṳ̄ng niông nè̤ng déng-cêng gì iŏk, bók-guó sāi kăh sâ̤, kăh sèu sāi dŭ â̤ siông īng. Gó-chṳ̄ diŏh gĭng-dáng sié-gái gà̤-dēng mâ̤ ūng-hṳ̄ nè̤ng cê-gă kó̤ mā̤, nâ mò̤ â̤ ké̤ṳk dŏng dŭk-pīng mò̤-siū, niĕng cuòi gì nè̤ng iâ ô kō̤-nèng ké̤ṳk niăh lā̤ puáng-hìng.

Gô-dā̤ ă-piéng ké̤ṳk Hók-ciŭ nè̤ng hô̤ lā̤ „hŏng“ (熏 hĕ̤k-ciā 煙), ciŏng-muòng ké̤ṳk nè̤ng siăh ă-piéng gì guāng hô̤ lā̤ „hŏng-guāng“ (熏館 hĕ̤k-ciā 煙館). Bók-guó gĭng-dáng gì „hŏng“ ék-buăng sê cī „hŏng-giāng“ (煙囝) cī siŏh lôi nó̤h, gâe̤ng gô-dā̤ gì é-sé̤ṳ uòng-ciòng mâ̤ siŏh iông. 

Cĭng sèu siăh ă-piéng gì nè̤ng sĕ̤ṳ lā̤ gâe̤ng gūi siŏh iông, gó-chṳ̄ ciŏng-uâng gì nè̤ng ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „ă-piéng-gūi“(阿片鬼).

## Gái káng
*Ă-piéng Ciéng-cĕng
*Dâ̤ 2 ché̤ṳ Ă-piéng Ciéng-cĕng

分類:Ĭ-hŏk
分類:Iŏh
分類:Dŭk-pīng
Cáe̤ng

**Cáe̤ng** (粽) sê Dĕ̤ng Ā gì siŏh cṳ̄ng siēu-siăh, kék sŭk-mī, gă siông è̤ng-dâu, uòng-dâu, liŏh-dâu, huă-sĕng dēng dēng cī siŏh lôi siăh gì nó̤h, gái ciŏng té̤ṳk gì niŏh-niŏh sāi sók buŏh ngiê-dāu.

Ngô-nguŏk-cáik diŏh siăh cuòi.

分類:Īng-sĭk
Bĭng-dê̤ṳ

**Bĭng-dê̤ṳ** (冰箸) sê siŏh cṳ̄ng iĕk-tiĕng siăh gì iā bĭng gì nó̤h, kék tòng, dièu-lâiu, sáik-só gă gáu cūi, guō-cáik hĕ̤k-ciā ngṳ̀-nèng diē-sié, gái ĕng bĭng-siŏng dâi-dŏng có̤ siàng gâe̤ng bĭng siŏh iông.

分類:Īng-sĭk
Chái-tàu-guōi

**Chái-tàu-guōi** (菜頭粿) sê dò̤ chái-tàu-sĭ gâe̤ng mī-ciŏng kék siŏh dŏi cĭng chók lì gì siŏh cṳ̄ng gŏ̤, ê ô nék-giāng gèng.

分類:Īng-sĭk
Mì-mò̤

**Mì-mò̤** (眉毛) sê nè̤ng mĕ̤k-ciŭ gà̤-lēng buóh gì mò̤-mò̤. Gâe̤ng mĕ̤k-tiák siŏh iông, ciā mò̤-mò̤ iâ sê dò̤ lā̤ bō̤-hô mĕ̤k-ciŭ sāi gì.

分類:tàu
Sé-sáik-bà̤

**Sé-sáik-bà̤** (四色牌) sê siŏh cṳ̄ng bà̤-lôi iù-hié. Ciā iù-hié găk Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng gâe̤ng Dĕ̤ng-nàng Ā guók-gă iā sâ̤ nè̤ng káh-dièu.

分類:Iù-hié
Dâu-hô

**Dâu-hô** (豆腐) iâ â̤ siā có̤ **dâu-ô** (sĭk-cié diŏh tĕ̤k „**dâ-âiu**“), sê siŏh cṳ̄ng kék uòng-dâu có̤ gì niōng-niōng-sék gì siēu-siăh, â̤ dé̤ṳng puói buông.

分類:Īng-sĭk
Hô-dê̤ṳ

**Dâu-hô-dê̤ṳ** (豆腐箸), iâ â̤ siā có̤ **dâu-ô-dê̤ṳ** (sĭk-cié diŏh tĕ̤k **dâu-âiu-dê̤ṳ**), ék-buăng ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **hô-dê̤ṳ** (腐箸), sê siŏh cṳ̄ng guóng lā̤ có̤ dòng-dòng-sék gì dâu-guăng puòi.

分類:Īng-sĭk
Hà

**Hà** (蝦) sê siŏh cṳ̄ng ciék-ciĕ dông-ŭk. Hà-iù cêu sê kék hà có̤ gì.

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Liù-giāng

**Liù-giāng** (蟟囝, 䖻囝, hŏk-miàng: *Corbiculidae*) sê siŏh cṳ̄ng cūi-săng niōng-tā̤ dông-ŭk. 

Găk Hók-ciŭ iā̤ iū-sì ké̤ṳk nè̤ng siā có̤ „蜆仔“, „蜆子“, ì tĕ̤k có̤ Liù-giāng. 

## Chăng-kō̤ ùng-hióng

分類:niōng-tā̤ dông-ŭk
Diê

**Diê** kō̤-nèng sê:
#弟, chiāng chăng-kō̤ Diê (chĭng-chék)
#蠣, chiāng chăng-kō̤ Diê (dông-ŭk)
Diê (dông-ŭk)

**Diê** (𧋘; hông-tŭk: 蠣) sê siŏh cṳ̄ng niōng-tā̤ dông-ŭk. 

Diê lièng lā̤ káe̤k-káe̤k (殼殼), cêu hô̤ lā̤ **diê-buò** (𧋘蒲).

分類:niōng-tā̤ dông-ŭk
Uòng-lì

**Uòng-lì**   (王梨, 黃梨, 黃柰 hĕ̤k-ciā 黃蘿), gĭng-dáng dŭ tĕ̤k **uòng-lài**, sê siŏh cṳ̄ng cūi-guō.

分類:Cūi-guō
Lā̤-bái-nĭk

**Lā̤-bái-nĭk** (禮拜日) iâ hô̤ lā̤ **lā̤-bái** (禮拜), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī bái-lĕ̤k gâe̤ng bái-ék dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk, sáng gĭ-dók-gáu gì nè̤ng iâ gó ĭ **ciō-nĭk** (主日).

Lā̤-bái gô-dā̤ hô̤ lā̤ **nĭk-iêu-nĭk** (日曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Séng gĭ-dók-gáu gì nè̤ng diŏh găk cī nĭk kó̤ gáu-dòng có̤ lā̤-bái.

分類:Sì-găng
Gê-nṳ̄

**Gê-nṳ̄**(妓女) iâ hô̤ lā̤ **mâ̤-chiéu-gì**(賣笑其), sê ciŏng-muòng gâe̤ng nè̤ng séng-gău gì siŏh cṳ̄ng nṳ̄-gái gì cék-ngiĕk.

分類:Cék-ngiĕk
Lā̤-bái

**Lā̤-bái** kō̤-nèng sê:
# Có̤-lā̤-bái;
# Lā̤-bái (sì-găng dăng-ôi), iâ hô̤ lā̤ sĭng-gĭ;
# '''Lā̤-bái-nĭk.
Lā̤-bái-ék

**Lā̤-bái-ék** (禮拜一) iâ hô̤ lā̤ **bái-ék** (拜一), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī lā̤-bái gâe̤ng bái-nê dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk.

Bái-ék gô-dā̤ hô̤ lā̤ **nguŏk-iêu-nĭk** (月曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Găk gĭ-dók-gáu gì ùng-huá diē-sié, siông-dá̤ diŏh bái-ék cháung-cáuk chók cāi-tàu gâe̤ng màng-buŏ. «Séng-gĭng» „Cháung-sié-gé“ gì tàu siŏh ciŏng sê ciŏng-uâng gōng gì:

*<small style="color:#0000ff;">3</small>Siông-dá̤ gōng: "Diŏh ô guŏng." Cêu ô guŏng. <small style="color:#0000ff;">4</small>Siông-dá̤ káng ciā guŏng sê hō̤. Siōng-dá̤ hŭng-biék guŏng gâe̤ng áng. <small style="color:#0000ff;">5</small>Ciā guŏng Siông-dá̤ giéu lō̤ Nĭk-dŏng, áng giéu lō̤ Màng-buŏ. Ô màng-buŏ, ô nĭk-dŏng, cuòi sê siŏh nĭk.*

分類:Sì-găng
Lā̤-bái-nê

**Lā̤-bái-nê**(禮拜二) iâ hô̤ lā̤ **bái-nê**(拜二), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī bái-ék gâe̤ng bái-săng dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk.

Bái-nê gô-dā̤ hô̤ lā̤ **huōi-iêu-nĭk**(火曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Găk gĭ-dók-gáu gì ùng-huá diē-sié, siông-dá̤ diŏh bái-nê cháung-cáuk chók kŭng-ké (tiĕng) gâe̤ng cūi. «Séng-gĭng» „Cháung-sié-gé“ gì tàu siŏh ciŏng sê ciŏng-uâng gōng gì:

*<small style="color:#0000ff;">6</small>Siông-dá̤ gōng: "Cūi dṳ̆ng diŏh ô kĕ̤ng-ké, â̤ buŏng kŭi siông â gì cūi." <small style="color:#0000ff;">7</small>Siông-dá̤ cô̤ ciā kĕ̤ng-ké, lièng hŭng-biék siông â gì cūi. Cêu ô ciŏng-uâng. <small style="color:#0000ff;">8</small>Ciā kĕ̤ng-ké Siông-dá̤ giéu lō̤ Tiĕng. Ô màng-buŏ, ô nĭk-dŏng, cuòi sê dâ̤ nê nĭk.*

分類:Sì-găng
Lā̤-bái-săng

**Lā̤-bái-săng** (禮拜三) iâ hô̤ lā̤ **bái-săng** (拜三), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī bái-nê gâe̤ng bái-sé dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk.

Bái-săng gô-dā̤ hô̤ lā̤ **cūi-iêu-nĭk** (水曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Găk gĭ-dók-gáu gì ùng-huá diē-sié, siông-dá̤ diŏh bái-săng ciŏng cūi cê̤ṳ diŏh siŏh dŏi, buŏng chók lṳ̆k-dê gâe̤ng hāi-iòng; bô cháung-cáuk chók gáuk cṳ̄ng sĭk-ŭk. «Séng-gĭng» „Cháung-sié-gé“ gì tàu siŏh ciŏng sê ciŏng-uâng gōng gì:

*<small style="color:#0000ff;">9</small>Siông-dá̤ gōng: "Tiĕng â gì cūi diŏh cê̤ṳ siŏh ôi-ché̤ṳ, ciā dă tù iâ diŏh hiêng chók." Cêu ô ciŏng-uâng. <small style="color:#0000ff;">10</small>Ciā dă tù Siông-dá̤ giéu lō̤ Dê, cê̤ṳ siŏh-dŏi gì cūi giéu lō̤ Hāi. Siông-dá̤ káng ciŏng-uâng sê hō̤.<small style="color:#0000ff;">11</small>Siông-dá̤ gōng: "Dê diŏh săng chāu, lièng giék cī gì chái, gâe̤ng giék guōi-cī gì chéu, guōi-cī diē-sié ô hŏk, dŭ bìng ĭ cṳ̄ng-lôi lŏ̤h dê siông." Cêu ô ciŏng-uâng.<small style="color:#0000ff;">12</small>Dê cêu săng chāu gâe̤ng â̤ giék cī gì chái, lièng giék guōi-cī gì chéu, guōi-cī diē-sié ô hŏk, dŭ bìng ĭ cṳ̄ng-lôi. Siông-dá̤ káng ciŏng-uâng sê hō̤.<small style="color:#0000ff;">13</small>Ô màng-buŏ, ô nĭk-dŏng, cuòi sê dâ̤ săng nĭk.*

分類:Sì-găng
Lā̤-bái-sé

**Lā̤-bái-sé** (禮拜四) iâ hô̤ lā̤ **bái-sé** (拜四), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī bái-săng gâe̤ng bái-ngô dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk.

Bái-sé gô-dā̤ hô̤ lā̤ **mŭk-iêu-nĭk** (木曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Găk gĭ-dók-gáu gì ùng-huá diē-sié, siông-dá̤ diŏh bái-sé cháung-cáuk chók nĭk-tàu, nguŏk gâe̤ng tiĕng gà̤-lēng gì gáuk cṳ̄ng sĭng-sĭng. «Séng-gĭng» „Cháung-sié-gé“ gì tàu siŏh ciŏng sê ciŏng-uâng gōng gì:

*<small style="color:#0000ff;">14</small>Siông-dá̤ gōng: "Tiĕng siông diŏh ô săng guŏng hiêng chók, hŭng-biék nĭk-dŏng màng-buŏ, diâng sé̤ṳ sì, gé nièng nĭk. <small style="color:#0000ff;">15</small>Ciă guŏng diŏh tiĕng-dīng â̤ ciéu lŏ̤h dê lā̤." Cêu ô ciŏng-uâng.<small style="color:#0000ff;">16</small>Siông-dá̤ cô̤ lâng ciáh duâi guŏng: duâi gì guāng nĭk-dŏng, sá̤ gì guāng màng-buŏ; iâ cô̤ hṳ̄ sâ̤ gì sĭng.<small style="color:#0000ff;">17</small>Siông-dá̤ bà̤-buó ciă guŏng diŏh tiĕng siông, ciéu lŏ̤h dê lā̤.<small style="color:#0000ff;">18</small>Â̤ guāng-lī nĭk màng, hŭng-biék guŏng áng. Siông-dá̤ káng ciŏng-uâng sê hō̤.<small style="color:#0000ff;">19</small>Ô màng-buŏ, ô nĭk-dŏng, cuòi sê dâ̤ sé nĭk.*

分類:Sì-găng
Lā̤-bái-ngô

**Lā̤-bái-ngô** (禮拜五) iâ hô̤ lā̤ **bái-ngô** (拜五), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī bái-sé gâe̤ng bái-lĕ̤k dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk.

Bái-sé gô-dā̤ hô̤ lā̤ **gĭng-iêu-nĭk** (金曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Găk gĭ-dók-gáu gì ùng-huá diē-sié, siông-dá̤ diŏh bái-ngô cháung-cáuk chók gáuk cṳ̄ng dông-ŭk. «Séng-gĭng» „Cháung-sié-gé“ gì tàu siŏh ciŏng sê ciŏng-uâng gōng gì:

*<small style="color:#0000ff;">20</small>Siông-dá̤ gōng: "Cūi diŏh săng cêng sâ̤ ô uăk-miâng â̤ dêng-dâe̤ng gì nó̤h, iâ diŏh ô cēu buŏi lŏ̤h tiĕng dŏng kĕ̤ng-ké lā̤."<small style="color:#0000ff;">21</small>Siông-dá̤ cêu cháung-cô̤ duâi ngṳ̀, lièng cūi diē sū săng gáuk cṳ̄ng â̤ dêng-dâe̤ng uăk gì nó̤h, dŭ bìng ĭ cṳ̄ng-lôi, gâe̤ng gáuk cṳ̄ng buŏi cēu iâ bìng ĭ cṳ̄ng-lôi. Siông-dá̤ káng ciŏng-uâng sê hō̤.<small style="color:#0000ff;">22</small>Siông-dá̤ cé̤ṳk-hók ĭ, gōng: "Diŏh sĕng-ṳ̆k cêng sâ̤, chṳ̆ng-muāng lŏ̤h gáuk hāi hṳ̄ diē, cēu iâ diŏh sĕng-ṳ̆k cêng sâ̤ lŏ̤h dê lā̤."<small style="color:#0000ff;">23</small>Ô màng-buŏ, ô nĭk-dŏng, cuòi sê dâ̤ ngô nĭk.*

Ià-sŭ diŏh cī nĭk sêu nâng, gó-chṳ̄ sáng gĭ-dók-gáu gì nè̤ng giéng-gáe̤k bái-ngô mâ̤ hō̤. Sáng Ĭ-sṳ̆-làng-gáu gì diŏh găk cī nĭk có̤ lā̤-bái.

分類:Sì-găng
Lā̤-bái-lĕ̤k

**Lā̤-bái-lĕ̤k** (禮拜六) iâ hô̤ lā̤ **bái-lĕ̤k** (拜六), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī bái-ngô gâe̤ng lā̤-bái dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk.

Bái-sé gô-dā̤ hô̤ lā̤ **tù-iêu-nĭk** (土曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Găk gĭ-dók-gáu gì ùng-huá diē-sié, siông-dá̤ diŏh bái-lĕ̤k áng cê-gă gì hìng-chiông cháung-cáuk chók nè̤ng.

分類:Sì-găng
性交

**性交**是動物之間掏生殖器來交配其做法。儂其性交也號𡅏**做愛**，講土話正號𡅏**𠚺**。性交有異性（男界共女界）之間做其，也有同性之間做其。

男界將陰莖插遘女界其陰道裡勢性交其前後，精液㑚是趁陰道流裡子宮，精液臺中其精子有可能共女界其卵子合蜀堆變成受精卵，這樣款女界就會懷孕生囝。

自家客佻自家其生殖器號𡅏手淫，有其前後也會中算性交其蜀種。

## 講法

儂其性交，也號𡅏「圓房」（ièng-bùng）、「行房」（giàng-bùng）。

着福州話裡勢，有其前後會使「𠚺別儂娘奶」其話來罵儂。譬如講「𠚺汝奶」、「𠚺伊娘奶」這蜀類其話，罵起來都野伓好聽。

分類:生理
Wikimedia

**Wikimedia** iâ hô̤ lā̤ **Wiki Muòi-tā̤ Gĭ-gĭng-huôi** (維基媒體基金會), sê ciŏng-muòng hó-cáik Wikipedia, Wiktionary, Wikiquote, Wikibooks, Wikisource, Wikispecies, Wikinews gâe̤ng Wikimedia Commons gáuk cṳ̄ng hâung-mŭk gì hĭ-ìng-lé cū-cék, găk Mī-guók gì Florida cé̤ṳ-cháh. 2003 nièng 6 nguŏk 20 hô̤, Bomis gŭng-sĭng gì CEO Jimmy Wales ciáng-sék sŏng-buó sìng-lĭk ciā Wikimedia.

„Wikimedia“ dâi-dŏng gì „Wiki“ é́-sé̤ṳ sê „wikiwiki“, diŏh Hawaii-ngṳ̄ diē-sié sê „ká̤ nék-giāng“ gì é-sé̤ṳ; „Media“ diŏh Ĭng-ngṳ̄ dâi-dŏng sê „muòi-tā̤“ gì é-sé̤ṳ. Ciā miàng-cê có̤i cā sê Sheldon Rampton găk Wiki-EN-l iù-giông liĕk-biēu dâi-dŏng tì-chók gì, Daniel Mayer có̤i sĕng dái gáu wikimedia.org ciā ṳ̆k-miàng.

## Ngiê-dāu Lièng-giék
* 

W
Wikidata

**Wikidata** sê siŏh bĭh â̤ sāi hiĕk-dù̀ng piĕng-cék gì dĭ-sék só-gé̤ṳ-kó. Cī bĭh hâung-mŭk gâe̤ng Wikimedia Commons gì nguòng-lī chă-bók-dŏ̤, ciŏng gì-tă Wiki gĕ̤ng-tiàng, gâe̤ng gáuk cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng Wikipedia dâi-dŏng gì séng-sék kuŏng-kuŏng liĕk-biēu gâe̤ng ngṳ̄-ngiòng lièng-giék ĕng diŏh siŏh ciáh só-gé̤ṳ-kó diē-sié.

Ciā gĕ̤ng-tiàng găk 2012 nièng 10 nguŏk 30 hô̤ gì sèng-âu kăi-sṳ̄ sāi, biĕu-cé cêu sê kék Morse diêng-mā siā gì „Wiki“ ciā sṳ̀.

## Buôi-gīng
Cī ciáh gĕ̤ng-tiàng có̤i cā sê Dáik-guók gì Wikimedia tì-chók gì, mŭk-dék sê hióng Wikipedia gì dèu-mĕ̤k tì-gông â̤ dièu-ê̤ṳng gì chók-sĕng nĭk-gĭ hĕ̤k-ciā gì-tă gĭng-guó ngiêng-céng gì só-gé̤ṳ.

Paul Allen ìng-gĕ̤ng dê-nèng ngièng-géu-sū, Gordon gâe̤ng Betty Moore gĭ-gĭng-huôi gâe̤ng Google gŭng-sĭ góng-hióng 130 uâng Ĕu-nguòng lì dó̤i-chiū ĭ.

## Gái-niêng
Wikidata gì kăi-huák gĕ̤ng-cáuk ciō-iéu buŏng 3 bĭh găi-dâung:

#Cĭk-dṳ̆ng tṳ̆-còng ngṳ̄-ngiòng lièng-giék.
#Hióng sū-iū ngṳ̄-ngiòng gì Wikipedia dâi-dŏng gì séng-sék tì-gông só-gé̤ṳ
#Lé-ê̤ṳng Wikidata dâi-dŏng gì só-gé̤ṳ cháung-gióng, sáuk-sĭng dèu-mĕ̤k.

## Ngiê-dāu Lièng-giék
* 

D
Uòng-dô̤ Sĕk-nê Sĭng-cô̤

**Uòng-dô̤ Sĕk-nê Sĭng-cô̤** sê uòng-dô̤ gà̤-dēng gì sĕk-nê ciáh sĭng-cô̤. Ciā sĕk-nê ciáh sĭng-cô̤ sê Iòng-gĕ̤ng-cô̤, Gĭng-ngù-cô̤, Sĕ̤ng-sĕng-cô̤, Chiĕk-giāng-cô̤, Săi-giāng-cô̤, Ék-nṳ̄-cô̤, Tiĕng-bìng-cô̤, Giék-giāng-cô̤, Siâ-chiū-cô̤, Săng-iòng-cô̤, Cūi-bìng-cô̤ gâe̤ng Sĕ̤ng-ngṳ̀-cô̤.

Diŏh gô-dā̤ gì sèng-âu, să̤-huŏng nè̤ng ciŏng sĕk-nê sĭng-cô̤ dò̤ lì sáung-miâng. Bók-guó gĭng-dáng ciā sĕk-nê sĭng-cô̤ gì ôi-dê gâe̤ng gô-dā̤ ĭ gì dê-huŏng uòng-ciòng mâ̤ siŏh iông lāu. Gĭng-dáng nè̤ng ciŏng ĭ gô-dā̤ găk gì dê-huŏng hô̤ lā̤ gṳ̆ng, dò̤ lì sáung-miâng sāi.

## Gái káng
*Niék-báik sĭng-séu
*Niék-sé cáik-ké

分類:Tiĕng-ùng
分類:Hŭng-sṳ̆k‎
Uô-guōi

**Uô-guōi** (芋粿) sê Hók-gióng gâe̤ng Dài-uăng gì siŏh cṳ̄ng siēu-siăh, iâ sê Hók-ciŭ diòng-tūng gì siŏh cṳ̄ng dĕk-sáik siēu-siăh. Ĭ sê kék sŭk-mī gâe̤ng uô có̤ gì, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „uô-guōi“. 

Uô-guōi gì có̤-huák săng ciŏng-uâng: ciŏng sŭk-mī ĕng cūi diē-sié céng, gái  muài siàng ciŏng; dāng gái gâe̤ng chiák guó gì uô, huă-sĕng, muài, sièng kĕk siŏh dŏi, ĕng chuŏi-sòng diē-sié chŭi sṳ̆k; có̤i muōi siók nâung-nâung déng, gĕ̤h diāng diē-sié kó̤ pù.

Cá chók lì gì uô-guōi, puòi sê gĭng-uòng gì sáik, ngiê-dāu sŭ, diē-sié bô niōng bô iú, ê mò̤ ngài. Hók-ciŭ nè̤ng cĭng sèu ciŏng uô-guōi gâe̤ng diāng-biĕng-gù, nṳ̆k-cé̤ṳk, ák-gĕng-cé̤ṳk hĕ̤k-ciā dâu-ciŏng cī siŏh lôi cà̤ siăh.

分類:Īng-sĭk
分類:Sĕk-ék ùng-huá
Diāng

**Diāng** (鼎 hĕ̤k 鐤) sê siŏh cṳ̄ng dò̤ lā̤ có̤ siăh gì nó̤h, â̤ dé̤ṳng cṳ̄, chā, ciĕng gâe̤ng pù.

分類:Īng-sĭk
Mì-pŏ̤-lù

**Mì-pŏ̤-lù** (微波爐) sê siŏh cṳ̄ng kék mì-pŏ̤ lì gă-iĕk siăh gì nó̤h gì diêng-ké.

分類:Diêng-ké
分類:Īng-sĭk
Cṳ̆-dó̤h

**Cṳ̆-dó̤h**(書桌) sê siŏh cṳ̄ng ké̤ṳk nè̤ng káng cṳ̆ siā cê gì dó̤h.

分類:Gă-sĭ
Mìng-chòng

**Mìng-chòng**(眠床) sê siŏh cṳ̄ng gă-sĭ, nè̤ng kó̤-káung sèng-âu dó̤ ĭ gà̤-dēng.

分類:Gă-sĭ
Káung-mìng

**Káung-mìng** (睏眠) iâ hô̤ lā̤ **kó̤-káung** (去睏), sê buô-ṳ̄ dông-ŭk, cēu-giāng, ngṳ̀ dēng dēng iā sâ̤ dông-ŭk dŭ ô gì siŏh cṳ̄ng cê̤ṳ-iòng gì hiŭ-sék câung-tái. Gâe̤ng hìng gó̤ mâ̤ siŏh iông, káung-mìng ṳ̀ng-ê ké̤ṳk nè̤ng chāu chĭng-chāng. Ô gì sèng-âu nè̤ng kó̤-káung gó â̤ có̤-máe̤ng.

Nè̤ng gì siŏh-sié dâi-dŏng ô 1/3 gì sì-găng găk lā̤ káung, gó-chṳ̄ káung gì cék-liông sê hō̤ sê ngài dó̤i nè̤ng īng-hiōng iā duâi.

Nè̤ng găk dṳ̆ng-ū kó̤-káung hô̤ lā̤ káung-dáu (睏晝) hĕ̤k-ciā hiók-dáu (歇晝), găk màng-buŏ kó̤-káung hô̤ lā̤ káung-màng (睏暝) hĕ̤k-ciā hiók-màng (歇暝). Nâ sê chĭng-chāng ī-hâiu gó ng-bà̤ kī lì cêu hô̤ lā̤ lâi-puŏ (賴鋪).

分類:Sĕng-lī
Dáh-cāi

**Dáh-cāi** (硩紙), iâ hô̤ lā̤ **só̤ muó** (掃墓), sê Dĕ̤ng Ā nè̤ng gì siŏh cṳ̄ng hŭng-sṳ̆k. Diŏh gó-diâng gì sì-găng kó̤ chĭng-chék gì muó hŭ-uái bái siŏh bái gé̤ng siŏh gé̤ng. Hók-ciŭ nè̤ng ék-buăng diŏh chĭng-mìng gì sèng-âu có̤ ciā dâi, diŏh ciŏng cièng-cāi dáh muó gà̤-dēng lì gé̤ng, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „dáh-cāi“.

分類:Hŭng-sṳ̆k
Cāi-puŏi

**Cāi-puŏi**(紙坯) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng dò̤ lā̤ có̤ bău-ciŏng gì cāi.

分類:Cāi
Tài-tàu

**Tài-tàu** (刣頭) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng nè̤ng gì tàu kāng lâi gì sṳ̄-hìng.

分類:Huák-lŭk
Gì-chái

**Gì-chái**(葵菜, hŏk-miàng: *Amaranthus tricolor*) sê siŏh cṳ̄ng chái, niŏh-niŏh gâe̤ng hióng-nĭk-gì gì niŏh-niŏh iā chiông, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ gì-chái.

Ciā chái gì sáng sê chĭng-liòng gì.

分類:Chái
分類:Sĭk-ŭk
Gái-chái

**Gái-chái**(芥菜, hŏk-miàng:*Brassica juncea*) sê siŏh cṳ̄ng siŏh-nièng-sĕng chō̤-buōng sĭk-ŭk, iâ sê siŏh cṳ̄ng chái.

分類:Chái
分類:Sĭk-ŭk
Duâi-tàu-chái

**Duâi-tàu-chái**(大頭菜) sê siŏh cṳ̄ng sĕ̤ng-cī-niŏh sĭk-ŭk. Ciā sĭk-ŭk gì gṳ̆ng-gṳ̆ng gâe̤ng chái-tàu siŏh iông duâi, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ duâi-tàu-chái. Duâi-tàu-chái gì gṳ̆ng-gṳ̆ng kék sièng dò̤ céng uòng ī-hâiu â̤ dé̤ṳng puói buông, iâ â̤ dé̤ṳng gă nṳ̆k diē-sié có̤ dièu-lâiu.

分類:Sĭk-ŭk
分類:Chái
Gái-làng-chái

**Gái-làng-chái**(芥藍菜, hŏk-miàng: *Brassica oleracea*) sê siŏh cṳ̄ng nê-nièng-sĕng chō̤-buōng sĭk-ŭk, iâ sê siŏh cṳ̄ng chái.

分類:Chái
分類:Sĭk-ŭk
Mà-hù

**Chĭng-dìng** (蜻蜓) iâ hô̤ lā̤ **mà-hù** (螞蝴), sê siŏh cṳ̄ng tè̤ng, â̤ niăh hŭng-muòng, bù-sìng gâe̤ng hù-diĕk.

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Mĭk-pŭng

**Mĭk-pŭng** (蜜蜂) sê pŭng gì siŏh cṳ̄ng, â̤ có̤ pŭng-mĭk.

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Pŭk-pŭk-chiă

**Pŭk-pŭk-chiă** (卟卟車), bô hô̤ lā̤ **mò̤-táuk-chiă** (摩托車), sê siŏh cṳ̄ng sāi mò̤-táuk huák-dông lì bié gì chiă.

## Chăng-kō̤

分類:chiă
分類:gău-tŭng gĕ̤ng-gê̤ṳ
Gī-hò̤-chiă

**Gī-hò̤-chiă** (幾何車) iâ hô̤ lā̤ **ièng-giĕ**, sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng dò̤ lì uăh ièng gì ùng-gê̤ṳ.

分類:só-hŏk
分類:ùng-gê̤ṳ
Só-hŏk

**Só-hŏk**(數學) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng ngiēng-géu sók-liông, giék-gáu, biéng-huá, kŭng-găng gì kuŏ-hŏk. Só-hŏk â̤ dé̤ṳng gái buŏng dâi-só gâe̤ng gī-hò̤ lâng cṳ̄ng hŏk-kuŏ.

分類:Só-hŏk
Siâ-huôi

**Siâ-huôi** (社會) sê siŏh ciáh cê-gă huàng-iēng gì siŏh dêng nè̤ng hĕ̤k-ciā dông-ŭk, dêu gó-diâng gì dê-huŏng, ô cê-gă gì ùng-huá.

分類:Siâ-huôi
Ùng-huá

**Ùng-huá** (文化) sê cī sĕng-ŭk diŏh cê-gă huák-diēng gì sèng-âu mâing-mâing cék-lùi gâe̤ng cê-gă sĕng-uăk ô găng-guó gì dĭ-sék gâe̤ng gĭng-ngiêng, sê cê-gă nêng-sék cê-gă gì tā̤-hiêng.

分類:Ùng-huá
Kuŏ-hŏk

**Kuŏ-hŏk** (科學) sê ngièng-géu cê̤ṳ-iòng, siâ-huôi dēng dēng gáuk cṳ̄ng sāi lò̤-cék tŭi-lī gì hŏk-kuŏ gì tūng-chĭng.

分類:Kuŏ-hŏk
Sié-gái

**Sié-gái** (世界) sê dó̤i sū-iū nó̤h gì tūng-chĭng, â̤ sāi cī ìng-lôi ùng-mìng gì ék-chiék, â̤ sāi cī ìng-lôi dêu gì gó̤-lòng ciáh dê-giù. Ô gì sèng-âu, gó â̤ cī gó̤-lòng ciáh ṳ̄-dêu.

分類:Sié-gái
Céng-dê

**Céng-dê** (政治) siŏh cī gáuk cṳ̄ng tuàng-tā̤ cĭk-tā̤ giŏk-cháik gì siŏh ciáh guó-tiàng, iâ sê gáuk cṳ̄ng tuàng-tā̤ hĕ̤k-ciā gáuk-ìng buóh ôi lāu cê-gă gì lé-iáh cū-siàng gì dĕk-dêng guăng-hiê.

分類:Céng-dê
Gáu-ṳ̆k

**Gáu-ṳ̆k**(教育) sê cī ék-chiék gái-siêu ìng-lôi ùng-mìng sìng-guō (bău-guák dĭ-sék, gié-sŭk nèng-lĭk, siâ-huôi gâe̤ng sĕng-uăk gĭng-ngiêng) gì uăk-dông. Ô gì sèng-âu gáu-ṳ̆k iâ ciŏng-muòng cī diŏh diē-sié hŏk-hâiu ciék-sêu gì hī cṳ̄ng gáu-ṳ̆k.

分類:Gáu-ṳ̆k
Gĭng-cá̤

**Gĭng-cá̤** (經濟, diŏh Hók-ciŭ siàng-kṳ̆ iâ â̤ tĕ̤k „gĭng-ciá“) sê cī siŏh ciáh dĕk-dêng gì huōng-ùi dâi-dŏng cū-cék ék-chiék sĕng-sāng, hŭng-puói, làu-tŭng, siĕu-hié uăk-dông gâe̤ng guăng-hié gì hié-tūng gì tūng-chĭng.

*
Huák-lŭk

**Huák-lŭk** (法律) sê siŏh cṳ̄ng iù céng-hū giĕ-dêng gì hèng-òi biĕu-cūng. Gâe̤ng dô̤-dáik mâ̤ siŏh iông, huák-lŭk sê giòng-cié gì, ùi-huāng huák-lŭk â̤ niăh lā̤ huăk.

分類:Huák-lŭk
Cŭng-gáu

**Cŭng-gáu** (宗教) sê cī dó̤i sìng gì séng-ngiōng gâe̤ng sùng-géng, hĕ̤k-ciā gōng cêu sê siŏh tó̤ séng-ngiōng. Duâi buô-hông gì cŭng-gáu ô cê-gă gì siŏh buô dô̤-dáik giĕ-cáik, dò̤ lā̤ iók-sók nè̤ng gì hèng-òi.

Gĭng-dáng sié-gái gà̤-dēng sáng gì nè̤ng bī-gáu sâ̤ gì săng ciáh cŭng-gáu sê gĭ-dók-gáu, hŭk-gáu gâe̤ng ĭ-sṳ̆-làng-gáu. Găk Dṳ̆ng-guók, sáng dô̤-gáu gì nè̤ng iâ sê iā sâ̤. Ô gì cŭng-gáu ké̤ṳk céng-hū diâng có̤ sià-gáu, pī-ṳ̀ gōng Dṳ̆ng-guók gì huák-lùng-gŭng.

分類:Cŭng-gáu
Diék-hŏk

**Diék-hŏk** (哲學) sê siŏh cṳ̄ng dó̤i sié-gái gà̤-dēng có̤i gĭ-buōng, có̤i puō-biéng gì ông-tā̤ ngièng-géu gì hŏk-kuŏ.

分類:Diék-hŏk
Hŭng-sṳ̆k

**Hŭng-sṳ̆k**(風俗) sê cī diŏh siŏh ciáh dê-kṳ̆ siâ-huôi ùng-huá dâi-dŏng dòng-gĭ cék-lùi giâ lì gì sĭk-guáng, lā̤-ngì, géng-gé dēng dēng gì cūng-hăk, bău-guák siăh, sê̤ṳng, dêu, săng-giāng, chók-gá, sī-nè̤ng, káh-dièu, cŭng-gáu gáuk huŏng-miêng.

分類:Hŭng-sṳ̆k
Ĭng-ngŏk

**Ĭng-ngŏk** (音樂), gāng-dăng gōng, cô sê sāi gáuk-cṳ̄ng siăng-ĭng cū-siàng gì ngiê-sŭk hĕ̤k-chiā biēu-dăk huŏng-sék. Ĭng-ngŏk gâe̤ng ék-buăng siăng-ĭng gì chă-biék, cô sê ĭng-ngŏk diŏh dĭh nè̤ng kó̤ siōng, kó̤ cháung-cáuk. Găk să̤-huŏng ngṳ̄-nigòng diē-sié, ĭng-ngŏk ciā sṳ̀ (chiông Ĭng-ngṳ̄ gì *music*, Huák-ngṳ̄ gì *musique*, Dáik-ngṳ̄ gì *Musik*) dŭ sê téng Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ gì *μουσική* (*mousike*) biéng lì gì, é-sé̤ṳ cô sê Muse Nṳ̄-sìng gì ngiê-sŭk.

*
Īng-sĭk

**Īng-sĭk** (飲食) â̤ dé̤ṳng cī:
*siăh gâe̤ng chióh, 
*siăh gâe̤ng chióh gì nó̤h, 
*có̤ buông có̤ chái, 
*siăh gì ùng-huá.
Mī-sŭk

**Mī-sŭk**(美術) sê cī dṳ̀-kŭi gióng-dé̤ṳk ngiê-sŭk ī-ngôi gì sū-iū cô̤-hìng ngiê-sŭk.

分類:Mī-sŭk
Ùng-hŏk

**Ùng-hŏk** (文學) sê cī kék ngṳ̄-ngiòng ùng-cê có̤ gĕ̤ng-gê̤ṳ gì siŏh cṳ̄ng ngiê-sŭk, bău-guák hié, sĭ-gŏ̤, siēu-siók, sáng-ùng dēng dēng.

分類:Ùng-hŏk
Dê-cék

**Dê-cék-hŏk** (地質學) sê ciŏng-muòng ngièng-géu dê-giù kī-nguòng, lĭk-sṳ̄ gâe̤ng ciék-gáu gì siŏh cṳ̄ng kuŏ-hŏk.

分類:Dê-cék
Dê-lī

**Dê-lī** (地理) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng ngiēng-géu dê-giù gì dĕk-dĭng, gṳ̆-mìng gâe̤ng gáuk cṳ̄ng hiêng-chiông gì kuŏ-hŏk.

分類:Dê-lī
Dông-ŭk

**Dông-ŭk** (動物) sê cī mâ̤ ciŏng ù-gĭ-ŭk hăk siàng iū-gĭ-ŭk, nâ sāi siăh ô-gĭ-ŭk gì, ô găng-gáe̤k, â̤ huāng-sĭk, â̤ ông-dông gì hī siŏh lôi sĕng-ŭk. Áng sĕng-ŭk-hŏk gì hŭng huák, nè̤ng iâ â̤ dé̤ṳng sáung siŏh cṳ̄ng dông-ŭk; bók-guó găk sĕng-uăk gì kēu-ngṳ̄ dâi-dŏng, nè̤ng ng-sê dông-ŭk gì siŏh cṳ̄ng.

分類:Dông-ŭk
Chāu-mŭk

**Sĭk-ŭk** (植物), iâ hô̤ **chāu-mŭk** (草木), sê siŏh cṳ̄ng sĕng-ŭk gì cuō-iéu hìng-tái, bău-guák huă, chāu, chéu ciŏng-uâng dŭ sê sĭk-ŭk gì siŏh cṳ̄ng. Ék-buăng lì gōng sĭk-ŭk â̤ tŭng-guó iòng-guŏng hĕ̤k-ciā gì-tă sĕng-ŭk hŭ-uái mì-tì cê-gă gì sĕng-uăk.

*
Ké-chiông

**Ké-chiông-hŏk**(氣象學) sê ngiēng-géu kŭng-ké cìng-huóng, giĕ-cáik gâe̤ng ê̤ṳ-bó̤ tiĕng-ké gì siŏh cṳ̄ng kuŏ-hŏk.

分類:Ké-chiông
Ŭk-lī

**Ŭk-lī** (物理) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng ngiēng-géu ŭk-cék, nèng-liông, kŭng-găng, sì-găng gâe̤ng cī gūi ciáh cĭ găng gì lièng-hiê gì kuŏ-hŏk.

u
Tiĕng-ùng

**Tiĕng-ùng** (天文) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng guăng-chă ngiēng-géu ṳ̄-dêu dâi-dŏng tiĕng-tā̤ gì hŏk-kuŏ.
## Gái Káng
### [[Tiĕng-ùng|Tiĕng-ùng-hŏk]] (天文學)
*Tiĕng-ùng Cháik-liòng-hŏk (天文測量學)
*Tiĕng-ùng Ŭk-lī-hŏk (天文物理學)
*Tiĕng-ùng Huá-hŏk (天文化學)
*Tiĕng-ùng Sĕng-ŭk-hŏk (天文生物學)
*Giàng-sĭng Dê-cék-hŏk (行星地質學)
*Tiĕng-tā̤ Lĭk-hŏk (天體力學)
*Giàng-sĭng Kuŏ-hŏk (行星科學)
*Tái-iòng Ŭk-lī-hŏk (太陽物理學)
*Tái-iòng Huá-hŏk (太陽化學)

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Tiĕng-ùng
分類:Ŭk-lī
分類:Ṳ̄-dêu
分類:Hŏk-kuŏ
Sĕng-tái

**Sĕng-tái-hŏk** (生態學) sê siŏh cṳ̄ng ngiēng-géu sĕng-ŭk gâe̤ng biĕng-dău cê̤ṳ-iòng kuàng-gīng gì hŏk-kuŏ.

分類:Sĕng-tái
Sĕng-lī

**Sĕng-lī-hŏk** (生理學) sê ciŏng-muòng ngiēng-géu sĕng-ŭk-tā̤ gâe̤ng ĭ gáuk buô-hông ciáng-siòng gŭng-nèng, uăk-dông giĕ-lŭk gì siŏh cṳ̄ng kuŏ-hŏk.

*
Séng-sék

**Séng-sék**(信息) sê siŏh cṳ̄ng tiŭ-chiông gì gái-niêng, â̤ dé̤ṳng cī siăng-ĭng, dù-piéng, ŭng-dô, tā̤-cék, ngàng-sáik dēng dēng iā sâ̤ nó̤h piăng-âu gì é-ngiê.

分類:Séng-sék
Nguòng-cṳ̄-bék

**Nguòng-cṳ̄-bék** (原子筆), sê siŏh cṳ̄ng bék, ng-sāi óng mĕ̤k-cūi, diē-sié gì cūi sê siŏh cṳ̄ng iù.
## Chăng-kō̤ ùng-hióng

分類:Ùng-gê̤ṳ
Gă-dŏ̤

**Gă-dŏ̤** (鉸刀) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng dò̤ lì cēng nó̤h gì gă-sĭ-huă.

分類:Gă-sĭ-huă
Gă-pĭ

**Gă-pĭ** (加菲 hĕ̤k-ciā 咖啡) sê siŏh cṳ̄ng kék gĭng-guó hĕ̤ng-buôi (烘焙) gì gă-pĭ-dâu có̤ gì īng-lâiu, găk sié-gái liù-hèng.

## Cáuk-ê̤ṳng
Gă-pĭ â̤ ché̤ṳ-gék dṳ̆ng-chṳ̆ sìng-gĭng hiê-tūng, niông nè̤ng cìng-sê̤ṳ iâ gék-ngòng, â̤ niông nè̤ng káung-é gáung dă̤ gâe̤ng gēng kĭng pì-lò̤, iâ ô nièng-ài tì-gŏ̤ sĭng-tā̤ gĭ-chū dâi-siâ, ô lê niêu gâe̤ng bŏng-cô bà̤-biêng gì cáuk-ê̤ṳng.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Īng-sĭk
Dà

**Dà** (茶) sê siŏh cṳ̄ng sāi dà-niŏh páu gì īng-lâiu.

Dà siăh uòng diông giâ gì niŏh-niŏh hô̤ lā̤ dà-kŭk.

分類:Īng-sĭk
Ciū

**Ciū** (酒) sê siŏh cṳ̄ng kék sĭk-ŭk huák-háu có̤ gì īng-lâiu.

Ciū â̤ dé̤ṳng buŏng bì-ciū, băh-ciū, è̤ng-ciū dēng dēng.

分類:Īng-sĭk
Chèng-gēng

**Chèng-gēng** (蠶繭), iā gāng-dăng chĭng **chèng** (蠶), sê siŏh cṳ̄ng tè̤ng, ciō-iéu hŭng-buó diŏh Dṳ̆ng-guók.

Chèng-gēng diŏh siăh sŏng-niŏh cá â̤ uăk. Chèng-gēng â̤ tó sĭ, ciā sĭ gô-dā̤ sê Dṳ̆ng-guók dĕk-sāng.

Chèng-gēng â̤ biéng-tái siàng ngò̤.

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Cūi-siĕng

**Cūi-siĕng**(水仙) iâ hô̤ lā̤ **cūi-siĕng-huă**(水仙花), sê siŏh cṳ̄ng sĭk-ŭk.

分類:Sĭk-ŭk
Ciáh-giāng

**Ciáh-giāng** (雀囝) iâ hô̤ lā̤ **cià-ciáh** (隻隻), sê siŏh cṳ̄ng cēu.

## Sṳ̆k-ngṳ̄
*Lòng-gĭ-ché̤ṳng páh cià-ciáh (狼機銃拍隻隻): bī-ê̤ṳ duâi-cài-siēu-ê̤ṳng.

分類:Cēu
Chèng-lòi

**Chèng-lòi** (塍螺, 田螺), iâ hô̤ lā̤ **chié-lòi** (刺螺), sê siŏh cṳ̄ng niōng-tā̤ dông-ŭk.

分類:niōng-tā̤ dông-ŭk
Chiă-ngò̤

**Chiă-ngò̤** (蛼螯) sê siŏh cṳ̄ng niōng-tā̤ dông-ŭk, káe̤k-káe̤k sê săng-gáe̤k-hìng gì, gâe̤ng cṳ̀-ciŏng siŏh iông ngâing. 

Mā̤ chiă-ngò̤ gì sèng-âu â̤ sāi ciŏng lâng ciáh chiă-ngò̤ gì káe̤k-káe̤k dó̤i mó̤ siŏh hâ, siăng-ĭng chĭng-chū gì hī ciáh bī-gáu chiĕng.

## cé̤ṳ-gāi

分類:Niōng-tā̤ dông-ŭk
蛼螯

**蛼螯**是蜀種軟體動物，殼殼是三角形其，共瓷磚蜀樣硬。

買蛼螯起辰候會使將兩隻蛼螯其殼殼對𢯾蜀下，聲音清楚其許隻比較鮮。

## 註解

分類:節肢動物
Nàng-muōi-sĭng

**Nàng-muōi-sĭng** (𧕴尾星, 藍尾星 hĕ̤k-ciā 南尾星, hiêng-câi nè̤ng iâ â̤ tĕ̤k „**làng-muōi-sĭng**“) sê siŏh cṳ̄ng tè̤ng, gáu màng-buŏ gì sèng-âu ĭ gì piăng-âu â̤ huák chók liŏh-sáik gì guŏng. 

## Mìng-ièu
*Nàng-muōi-sĭng, guŏng dàng-dàng, páh tiék-gū, kī liòng-bùng. (藍尾星, 光彈彈, 拍鐵鼓, 起涼棚)

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk‎
Hù-lù

**Hù-lù** (瓠蘆) iâ hô̤ lā̤ **bù**, sê siŏh cṳ̄ng sĭk-ŭk, ĭ gì guō-cī â̤ có̤ pièu-pièu.

分類:Sĭk-ŭk
Sièng-sŏng

**Sièng-sŏng** (鹽酸), sê Hydrogen chloride gì cūi ṳ̀ng-ĭk, iâ sê siŏh cṳ̄ng sŏng-séng iâ giòng gì sŏng. Ĭ gâe̤ng liù-sŏng, siĕu-sŏng cà̤ hô̤ lā̤ „săng duâi giòng-sŏng“.

Sièng-sŏng găk sĭk-ngiêng-sék diē-sié ék-buăng sê kék ciŏng-uâng gì huŏng-sék có̤ chók lì gì:

:\rm 2NaCl + H_2SO_4 \overset{\triangle}{\longrightarrow} Na_2SO_4 + 2HCl \uparrow
## Gái káng
*Liù-sŏng
*Siĕu-sŏng 
分類:Huá-hŏk
Pièu-gĕng

**Pièu-gĕng** (瓢羹) sê siŏh cṳ̄ng siăh buông gì sèng-âu dò̤ lā̤ iéu tŏng-tŏng gì gĕ̤ng-gê̤ṳ.

分類:Īng-sĭk
Hù-diĕk

**Hù-diĕk**(蝴蝶) sê siŏh cṳ̄ng tè̤ng, â̤ chāi huă-hūng. Găk Dṳ̆ng-guók ùng-huá diē-sié, hù-diĕk ô gì sèng-âu sê ái-cìng gì chiông-cĭng.

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk‎
Chĕ̤ng

**Chĕ̤ng**(蔥) sê siŏh cṳ̄ng sĭk-ŭk, â̤ dé̤ṳng có̤ dièu-lâiu sāi.

分類:dièu-lâiu
分類:sĭk-ŭk
Sáung-tàu

**Sáung** (蒜) sê siŏh cṳ̄ng sĭk-ŭk. Sáung gì gṳ̆ng-gṳ̆ng hô̤ lā̤ **sáung-tàu** (蒜頭), ô sák-kṳ́ng gì cáuk-ê̤ṳng, â̤ dé̤ṳng có̤ dièu-lâiu, iâ â̤ dé̤ṳng có̤ dṳ̆ng-iŏh.

分類:Dièu-lâiu
分類:Dṳ̆ng-iŏh
分類:Sĭk-ŭk
Ê-só

**Ê-só** (味素) sê siŏh cṳ̄ng dièu-lâiu, ciō-iéu sìng-hông sê gók-ăng-sŏng-năk. Ê-só sê iù hāi-dái diē-sié tì-chṳ̄ chók lì gì.

分類:Dièu-lâiu
Liĕk-chiĕ-nṳ̆k

**Liĕk-chiĕ-nṳ̆k** (荔枝肉) sê siŏh cṳ̄ng Hók-gióng dĕk-sáik gì chái, Hók-ciŭ gâe̤ng Buò-dièng gì bī-gáu chók-miàng. Kĕk dŏ̤ ciŏng dṳ̆ gì sēng-nṳ̆k siók siàng sĕk-cê-hìng, gă diē muōi-sì, gĕ̤h diāng diē-sié kó̤ cá. Cá uòng ī-hâiu, sēng-nṳ̆k â̤ ciŏng muōi-sì bău diŏh diē-sié. Gái gă diē huăng-kê-cióng, băh-tòng, hiŏng-chó, siê-iù, ê-só cī siŏh lôi gì dièu-lâiu, liĕk-chiĕ-nṳ̆k cêu có̤ hō̤ lāu.

Ciā nṳ̆k cá chók lì gì iòng-sék iā chiông liĕk-chiĕ, bô gă lā̤ diē-sié gì muōi-sì gì ê iâ chiông liĕk-chiĕ hī māng diĕng, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „liĕk-chiĕ-nṳ̆k“. Buó-guó, gĭng-dáng iâ ô gì dáing ng-sê sāi muōi-sì có̤ âing gì, sê sāi huăng-giāng-sṳ̀ gì. 

分類:Īng-sĭk
分類:Sĕk-ék ùng-huá
分類:Hĭng-huá
Liĕk-chiĕ

**Liĕk-chiĕ** (荔枝, hŏk-miàng: *Litchi chinensis*) sê cūi-guō gì siŏh cṳ̄ng.

分類:Cūi-guō
Cūi-kì

**Cūi-kì** (水蜞) sê siŏh cṳ̄ng niōng-tā̤ dông-ŭk, gô-dā̤ cūi gŏng diē-sié iā sèu káng-giéng.

分類:niōng-tā̤ dông-ŭk
Ké-chiă

**Ké-chiă**(汽車) sê siŏh cṳ̄ng sāi huák-dông-gĭ huák-dông lì dêng-dâe̤ng gì chiă.

Ké-chiă â̤ dé̤ṳng buŏng gŏng-gău-ké-chiă, káh-chiă, siēu-chiă, huó-chiă, miêng-bău-chiă, gĕ̤ng-gê̤ṳ-chiă dēng dēng.

分類:chiă
分類:gău-tŭng gĕ̤ng-gê̤ṳ
Huōi-chiă

**Huōi-chiă** (火車) sê siŏh cṳ̄ng diŏh tiék-lô gà̤-dēng kŭi gì chiă. Gô-dā̤ gì sèng-âu sê tŭng-guó siĕu huōi lì kŭi gì, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „huōi-chiă“.

分類:chiă
分類:gău-tŭng gĕ̤ng-gê̤ṳ