open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ū Cáik-tiĕng

**Ū Cáik-tiĕng** (武則天, 624 n. 2 ng. 17 h. - 705 n. 12 ng. 16 h.) sê Dòng-dièu gì huòng-hâiu, huòng-tái-hâiu gâe̤ng Ū-ciŭ gì huòng-dá̤. 690 nièng gáu 705 nièng câi-ôi. Ĭ sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng mì-ék siŏh ciáh nṳ̄ gì huòng-dá̤.

Ĭ sê Dòng Gŏ̤-cŭng gì lâu-mā, iâ sê Dòng Dṳ̆ng-cŭng gâe̤ng Dòng Iô-cŭng gì nòng-nā̤.

分類:Dṳ̆ng-guók huòng-dá̤
分類:Sáng Ū
Dòng Tái-cŭng

**Dòng Tái-cŭng** (唐太宗, ), miàng **Lī Sié-mìng** (李世民), sê Dṳ̆ng-guók Dòng-dièu gì dâ̤ 2 ciáh huòng-dá̤, 626 nièng gáu 649 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Dĭng-guăng (貞觀). 

Ĭ sê Dòng Gŏ̤-cū gì dâ̤ 2 ciáh giāng. 626 nièng, tài sī huòng-tái-cṳ̄ Lī Gióng-sìng, bék ĭ nòng-bâ tó̤i-ôi, cê-gă có̤ huòng-dá̤. Dòng-dièu găk ĭ chiū lā̤ iā giòng-duâi.

分類:Dòng-dièu huòng-dá̤
Dô̤-sê̤ṳ

**Dô̤-sê̤ṳ** (道士) sê Dô̤-gáu gì chók-gă-nè̤ng. Nṳ̄ gì dô̤-sê̤ṳ hô̤ lā̤ **dô̤-gŭ** (道姑).

## Sṳ̆k-ngṳ̄
*Dô̤-sê̤ṳ ièu lìng-lìng, siŏh nè̤ng bō̤ siŏh sĭng. (道士搖鈴鈴, 蜀儂保蜀身)

分類:Dô̤-gáu
Sŭ-ciŭ

**Sŭ-ciŭ** (蘇州) sê Dṳ̆ng-guók Gŏng-sŭ â-dā̤ gì siŏh ciáh chê.

分類:Gŏng-sŭ
分類:Siàng-chê
Dĕ̤ng-uāng

**Dĕ̤ng-uāng** (東莞) sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh dĕk duâi siàng-chê, sṳ̆k Guōng-dĕ̤ng guāng gì.

分類:Siàng-chê
Mùi-ciŭ

**Mùi-ciŭ** (梅州) sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh dê-gék-chê, sṳ̆k Guōng-dĕ̤ng guāng gì. Duâi-buô-hông gì Mùi-ciŭ nè̤ng kĕk Káh-gă-ngṳ̄ có̤ cê-gă gì mū-ngṳ̄.

分類:Siàng-chê
Ŭng-ciŭ

**Ŭng-ciŭ** (溫州) sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh dê-ngék-chê, sṳ̆k Ciék-gŏng guāng gì.

分類:Siàng-chê
分類:Ciék-gŏng
分類:Ŭng-ciŭ
Uōng-hiĕk liù-lāng-ké

**Uōng-hiĕk liù-lāng-ké** (網頁瀏覽器, Ĭng-ngṳ̄: web browser) sê dò̤ lì hiēng-sê uōng-câng hŭk-ô-ké (iâ hô̤ lā̤ sê̤ṳ-hŭk-ké) hĕ̤k-ciā ùng-giông hié-tūng diē-sié gì ùng-giông, bêng-chiă niông ê̤ṳng-hô gâe̤ng ciā ùng-giông gău-hô̤ gì siŏh cṳ̄ng niōng-giông.

分類:Séng-sék
Mìng-dê Tiĕng-huòng

**Mìng-dê Tiĕng-huòng** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: , 1852 n. 11 ng. 3 h. - 1912 n. 7 ng. 30 h.), miàng **Mutuhito** (), sê Nĭk-buōng dâ̤ 122 dâi tiĕng-huòng, 1867 nièng gáu 1912 nièng câi-ôi. Ĭ câi-ôi gì sèng-âu huák-sĕng Mìng-dê Mì-sĭng.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Ciĕu-huò Tiĕng-huòng

**Ciĕu-huò Tiĕng-huòng** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: , 1901 n. 4 ng. 29 h. - 1989 n. 1 ng. 7 h.), miàng **Hirohito** (), sê Nĭk-buōng gì dâ̤ 124 dâi tiĕng-huòng, 1926 nièng gáu 1989 nièng câi-ôi. Ĭ sê Dâi-céng Tiĕng-huòng gì giāng.

Ĭ găk 1937 nièng huák-dông chĭng-liŏh Dṳ̆ng-guók gì ciéng-cĕng. 1944 nièng huák-dông Tái-bìng-iòng Ciéng-cĕng, dâ̤ nê nièng ké̤ṳk Mī-guók páh suŏ dàu-hòng. 1989 nièng táung-kuàng ī-hâiu, ĭ gì giāng Akihito dĕng-gĭ.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Sìng-ū Tiĕng-huòng

**Sìng-ū Tiĕng-huòng** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: ), áng Nĭk-buōng sìng-uâ gì gōng-huák, sê Nĭk-buōng gì tàu siŏh ciáh tiĕng-huòng.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Dâi-céng Tiĕng-huòng

**Dâi-céng Tiĕng-huòng** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: , 1879 n. 8 ng. 31 h. - 1926 n. 12 ng. 25 h.), miàng **Yosihito** (), sê Nĭk-buōng dâ̤ 123 dâi gì tiĕng-huòng, 1912 nièng gáu 1926 nièng câi-ôi.

Ĭ tàu-nō̤ ô nék-giāng mò̤-bâng, gó-chṳ̄ téng 1921 nièng kăi-sṳ̄ iù ĭ gì giāng Hirohito (cêu-sê ī-hâiu gì Ciĕu-huò Tiĕng-huòng) lì ché̤ṳ-lī céng-dê dâi-gié.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Gă-sĭ-huă

**Gă-sĭ-huă** (傢私花) iâ hô̤ lā̤ **gă-sĭ** (傢私) hĕ̤k-ciā **gĕ̤ng-gê̤ṳ** (工具), sê dó̤i-chiū nè̤ng có̤ gĕ̤ng-cáuk gì siŏh lôi ké-gê̤ṳ.

分類:Gă-sĭ-huă
Nìng-pŏ̤

**Nìng-pŏ̤** (寧波) sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh dê-gék-chê, sṳ̆k Ciék-gŏng guāng gì.

分類:Siàng-chê
Bìng-iōng

**Bìng-iōng** (平壤, Dièu-siēng-ngṳ̄: ) sê Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siū-dŭ.

分類:Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók
Gă-sĭ

**Gă-sĭ** (傢私) iâ hô̤ lā̤ **gă-gê̤ṳ** (傢具), sê niông nè̤ng sĕng-uăk, gĕ̤ng-cáuk hĕ̤k-ciā siâ-huôi uăk-dông puói gì ê̤ṳng-gê̤ṳ.

分類:Gă-sĭ
Mìng-ìng

sê Nĭk-buōng dâ̤ 125 ciáh tiĕng-huòng, 1989 nièng 1 nguŏk 7 hô̤ gáu 2019 nièng 4 nguŏk 30 hô̤ câi-ôi, nièng-hô̤ Bìng-sìng (平成). Gĭng-dáng gì Nĭk-buōng nè̤ng gó̤ ĭ „**Siông-huòng**“ ().

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Siông Tái

**Siông Tái** (尚泰, 1843 n. 8 ng. 3 h. - 1901 n. 8 ng. 19 h.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 28 dâi guók-uòng, iâ sê có̤i hâiu siŏh ciáh Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng. 1848 nièng gáu 1879 nièng câi-ôi.

1879 nièng, Liù-giù ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, Nĭk-buōng ciŏng ĭ gó̤-lòng-chió buăng gáu Dŭng-gĭng kó̤ diêu. 1901 nièng sī diŏh Dŭng-gĭng.

分類:Liù-giù guók-uòng
Siông Nìng

**Siông Nìng** (尚寧, 1564 n. - 1620 n. 10 ng. 24 h.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 16 dâi guók-uòng, 1589 nièng gáu 1620 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Siông Īng gì niè-sái. Siông Īng bâng-sī mò̤ giāng, cêu iù niè-sái Siông Nìng dĕng-gĭ. 1609 nièng, Nĭk-buōng chĭng-liŏh Liù-giù, ciŏng ĭ niăh kó̤. Gáu-muōi-lāu ĭng-ôi Mìng-dièu gì ák-lĭk, mò̤-niĕ-ài găk 1611 nièng ciŏng ĭ bóng diōng chió. Bók-guó Nĭk-buōng gó dĕk-lìng-é làu buô-dôi gáng-sê Liù-giù gì céng-dê, téng cī sèng-âu kăi-sṳ̄ Liù-giù găk céng-dê gà̤-dēng diŏh tiăng Nĭk-buōng gì chói.

Siông Nìng sī lō̤ ī-hâiu, giéng-gáe̤k mò̤ méng kó̤ giéng ĭ gì cū-cŭng, ng-gâe̤ng cĭ sèng gì guók-uòng muài diŏh siŏh dŏi, ciŏng cê-gă gì sĭ-tā̤ muài diŏh Puō-tiĕng Gĭk-lŏ̤h-lìng diē-sié.

分類:Liù-giù guók-uòng
Dáik-chiŏng Gă-kŏng

sê Nĭk-buōng Ciéng-guók Sì-dâi gì siŏh ciáh dâi-miàng (大名, *daimyō*), iâ sê Gŏng-hô Sì-dâi(江戶時代) gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng. Ĭ sê Dáik-chiŏng Mŭk-hū(徳川幕府) gì gióng-lĭk-ciā.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Hŭng-sìng Séu-gék

, sê Nĭk-buōng Ciéng-guók Sì-dâi gì siŏh ciáh chók-miàng gì ìng-ŭk.

Ĭ nòng-bâ nâ sê có̤-chèng-gì, iā cā gì sèng-âu cêu sī lāu. Chió bék bié kó̤ có̤ hù-siông. Gáu-muōi-lāu kó̤ Cék-dièng Séng-diòng(織田信長) chió lā̤ dó̤i-chiū có̤ chó̤i-dâi. Oda Nobunaga huák-hiêng ĭ ô buōng-sê̤ṳ, niông ĭ có̤ cê-gă gì buô-hâ. Hŭng-sìng Séu-gék găk ĭ â-dā̤ lĭk giâ iā sâ̤ gŭng-lò̤. 1582 nièng, Mìng-dé Guŏng-séu(明智光秀) cô̤-huāng, Cék-dièng Séng-diòng cê̤ṳ-sák. Hŭng-sìng Séu-gék ciŏng Mìng-dé Guŏng-séu páh suŏ tài lâi, ciék Cék-dièng Séng-diòng gì băng, có̤i cṳ̄ng găk 1591 nièng tūng-ék Nĭk-buōng.

1592 nièng, Hŭng-sìng Séu-gék puái buô-dôi kó̤ chĭng-liŏh Dièu-siēng, cūng-bê ciéng-liāng Dièu-siēng ī-hâiu gái páh Mìng-dièu. Mìng-dièu puái bĭng kó̤ dó̤i-chiū Dièu-siēng, Nĭk-buōng mò̤-niĕ-ài iàng. Có̤i muōi Hŭng-sìng Séu-gék găk 1598 nièng bâng-sī, cī huòi chĭng-liŏh sék-bâi lāu.

Ĭ sī lō̤ ī-hâiu, ĭ gì giāng Hŭng-sìng Séu-lâi(豐臣秀賴) ciék-băng. 1615 nièng, Hŭng-sìng Séu-lâi ké̤ṳk Dáik-chiŏng Gă-kŏng(徳川家康) miĕk lâi, gó̤-lòng chió dŭ ké̤ṳk tài sī.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Sóng-dièu

**Sóng-dièu** hĕ̤k **Sáe̤ng-dièu** (宋朝) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu.

960 nièng, Sóng Tái-cū tŭng-huăng Hâiu-ciŭ, găk Kăi-hŭng gióng-lĭk ciā uòng-dièu. Gáu-muōi-lāu tūng-ék Dṳ̆ng-guók, Ngū-dâi Sĕk-guók Sì-dâi giék-sók.

1127 nièng sêu gáu Gĭng-guók gì chĭng-liŏh, báe̤k-huŏng dŭ ké̤ṳk Gĭng-guók dók kó̤. Sóng Gŏ̤-cŭng cāu kó̤ Lìng-ăng (gĭng-dáng Ciék-gŏng gì Hòng-ciŭ). Lĭk-sṳ̄-hŏk-gă ciŏng ciā sèng gì sì-gĭ hô̤ lā̤ Báe̤k-sóng, cĭ hâiu hô̤ lā̤ Nàng-sóng.

1279 nièng, Nàng-sóng ké̤ṳk Nguòng-dièu miĕk lâi. Chŭi-iòng-gōng Sóng-dièu gì sèng-âu găk gŭng-sê̤ṳ gâe̤ng ngôi-gău huŏng-miêng dŭ có̤ mâ̤ hō̤, dáng-sê ciā dièu-dâi gì gĭng-cá̤ gâe̤ng ùng-huá sê iā huák-dăk gì.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Dòng-dièu

**Dòng-dièu** (唐朝) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu.

618 nièng, Dòng Gŏ̤-cū diŏh Diòng-ăng dĕng-gĭ, gáu-muōi-lāu tūng-ék Dṳ̆ng-guók. Dòng-dièu găk Dòng Tái-cŭng, Dòng Gŏ̤-cŭng, Ū Cáik-tiĕng gâe̤ng Dòng Hièng-cŭng chiū lā̤ iā giòng-duâi. Muăk-gĭ Dṳ̆ng-guók duâi lâung. 907 nièng, ké̤ṳk Hâiu-liòng chṳ̄-dâi.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Háng-dièu

**Háng-dièu** (漢朝) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu, iâ sê dâ̤ 2 ciáh tūng-ék uòng-dièu.

Sèng 202 nièng, Háng Gŏ̤-cū Làu Băng miĕk Hâung Ṳ̄, gióng-lĭk Háng-dièu. Háng-dièu diŏh Háng Ū-dá̤ chiū lā̤ có̤i giòng-duâi. 9 nièng, ké̤ṳk Uòng Mōng chuâng-ôi. 25 nièng, Háng Guŏng-ū-dá̤ ciŏng huòng-dá̤ gì ôi dók diōng lì, lĭk-sṳ̄-hŏk-gă ciŏng Háng Guŏng-ū-dá̤ cĭ sèng gì Háng-dièu hô̤ lā̤ Să̤-háng, cĭ hâiu gì hô̤ lā̤ Dĕ̤ng-háng.

220 nièng, Cò̤ Pī chuâng-ôi gióng-lĭk Cò̤-nguôi, Háng-dièu miĕk-uòng. Háng-dièu gì huòng-sék Làu Bê găk Sé̤ṳ-chiŏng gióng-lĭk Sṳ̆k-háng.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Săng-guók

**Săng-guók** (三國) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh sì-dâi. Găk ciā sì-dâi diē-sié, Dṳ̆ng-guók buŏng Cò̤-ngôi, Sṳ̆k-háng gâe̤ng Dĕ̤ng-ngù săng ciáh guók-gă, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ săng-guók sì-dâi.

220 nièng, Cò̤ Pī hié Háng Hióng-dá̤ chuâng-ôi, gióng-lĭk Cò̤-ngôi. Dâ̤ nê nièng, Làu Bê iâ găk Sìng-dŭ dĕng-gĭ cê̤ṳ-chĭng Háng-dièu huòng-dá̤, lĭk-sṳ̄-hŏk-gă gó̤ ciā guók-gă hô̤ lā̤ Sṳ̆k-háng. 229 nièng, Dĕ̤ng-ngù gì Sŏng Guòng iâ chĭng huòng-dá̤. Săng-guók Sì-dâi cêu ciŏng-uâng kăi-sṳ̄ lāu.

Cò̤-ngôi muăk-gĭ gì céng-guòng sĭk-ciék găk Sṳ̆-mā-sê gă-cŭk chiū lā̤. Gáu-muōi-lāu Sṳ̆k-háng găk 263 nièng ké̤ṳk Cò̤-ngôi miĕk lâi, 2 nièng ī-hâiu, Sṳ̆-mā Ièng chuâng-ôi, gióng-lĭk Céng-dièu. 280 nièng bô miĕk Dĕ̤ng-ngù, Săng-guók Sì-dâi giék-sók.

Săng-guók gì lĭk-sṳ̄ ĭng-ôi «Săng-guók Iēng-ngiê» ciā siēu-siók, Dṳ̆ng-guók nè̤ng dó̤i ĭ bī-gáu sṳ̆k-sék. Bók-guó hiā siēu-siók diē-sié gōng gì nó̤h iā sâ̤ sê gĭng-guó ùng-hŏk gă-gĕ̤ng gì, mâ̤ dé̤ṳng dŏng lĭk-sṳ̄ lì káng.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Cìng-dièu

**Cìng-dièu** (秦朝) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu, iâ sê tàu siŏh ciáh tūng-ék uòng-dièu.

Sèng 221 nièng, Cìng-guók gì Cìng Sṳ̄-huòng miĕk Lĕ̤k-guók, gióng-lĭk tūng-ék gì Cìng-dièu, Ciéng-guók Sì-dâi giék-sók. Cìng Sṳ̄-huòng â̤ giăng Lĕ̤k-guók gì nè̤ng cô̤-huāng, sāi gáuk cṳ̄ng chiū-dâung páh-ák huāng-káung, có̤i cṳ̄ng Lĕ̤k-guók gì nè̤ng duâi cô̤-huāng. Sèng 207 nièng, ké̤ṳk Làu Băng gì buô-dôi miĕk lâi.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Mìng (Sĕk-guók)

**Mìng-guók** (閩國) iâ hô̤ lā̤ **Dâi-mìng** (大閩), sê Ngū-dâi Sĕk-guók Sì-gĭ gì siŏh ciáh guók-gă, iâ sê Sĕk-guók cĭ ék. Ciā guók-gă tūng-dê gì dê-huŏng chă-bók-dŏ̤ siŏng-dŏng gĭng-dáng Dṳ̆ng-guók gì Hók-gióng-sēng.

Mìng-guók iù Uòng Sīng-dĭ găk 909 nièng gióng-lĭk, bók-guó ĭ táu-dā̤ dŭ mò̤ chĭng huòng-dá̤, 933 nièng, ĭ gì giāng Uòng Iòng-gĭng ciáh kăi-sṳ̄ chĭng Dâi-mìng huòng-dá̤.

945 nièng, Mìng-guók ké̤ṳk Nàng-dòng miĕk lâi.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Siông Géng

**Siông Géng** (尚敬, 1700 n. 8 ng. 3 h. - 1752 n. 3 ng. 14 h.), cê **Ūng-dṳ̆ng** (允中), sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 22 dâi guók-uòng, 1713 nièng gáu 1752 nièng câi-ôi.

Ĭ ciáh dĕng-gĭ gì sèng-âu Liù-giù iā bék. Gáu-muōi-lāu ĭ niông cê-gă gì sĭng-săng Chái Ŭng duâi có̤ gāi-gáik, Liù-giù ciáh kăi-sṳ̄ bó kī lì.

分類:Liù-giù guók-uòng
Dáik-chiŏng Gék-cŭng

sê Nĭk-buōng Gŏng-hô Sì-dâi(江戶時代) gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng, sê Dáik-chiŏng Mŭk-hū(徳川幕府) gì dâ̤ 8 êng ciŏng-gŭng. 1716 nièng gáu 1745 nièng câi-êng. Ĭ dó̤i hī sèng-âu Nĭk-buōng gĭng-cá̤ huák-diēng góng-hióng iā duâi.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Cék-dièng Séng-diòng

sê Nĭk-buōng Ciéng-guók Sì-dâi gì siŏh ciáh chók-miàng gì dâi-miàng. Ĭ diŏh Muōi-diŏng-guók(尾張國) chók-sĕng, gáu-muōi-lāu páh giâ iā sâ̤ gì dê-huŏng. 1582 nièng, buô-hâ Mìng-dé Guŏng-séu(明智光秀) cô̤-huāng, ciŏng ĭ bău-ùi diŏh Gĭng-dŭ gì siŏh ciáh miêu diē-sié. Ĭ cāu mâ̤ chók, mò̤-niĕ-ài chiék-bók cê̤ṳ-sák. Ĭ gì buô-hâ Hŭng-sìng Séu-gék(豐臣秀吉) bìng-dêng páng-lâung, có̤i cṳ̄ng tūng-ék Nĭk-buōng.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
Gă-lṳ̀ng Huòng-dá̤

**Gă-lṳ̀ng Huòng-dá̤** (嘉隆皇帝, , ), miàng **Uōng Hók-ióng** (), sê Uŏk-nàng Uōng-dièu gì tàu ciáh huòng-dá̤, 1802 nièng gáu 1820 nièng câi-ôi.
 
Ĭ nguòng-lài sê Uŏk-nàng nàng-huŏng Guōng-nàng Uōng-ciō gì uòng-cṳ̄. 1777 nièng, Guōng-nàng Uōng-ciō céng-guòng ké̤ṳk Să̤-săng-dièu gì Uōng Hiê tŭi-huăng, ĭ cāu kó̤ Tái-guók. Gáu-muōi-lāu găk Huák-guók diòng-gáu-sê̤ṳ Báik-dŏ̤-lô gì dó̤i-chiū giâ miĕk lâi Să̤-săng-dièu, gióng-lĭk Uōng-dièu. Sī lō̤ ī-hâiu, miêu-hô̤ hô̤ lā̤ Sié-cū (世祖), ié-hô̤ hô̤ lā̤ Gŏ̤-huòng-dá̤ (高皇帝).

分類:Uŏk-nàng ìng-ŭk
Sê̤ṳ-dáik Huòng-dá̤

**Sê̤ṳ-dáik Huòng-dá̤** (嗣德皇帝, Uŏk-nàng-ngṳ̄: , ), miàng **Uōng Hók-sì** (), puō-miàng **Uōng Hók Hùng-êng** (), sê Uŏk-nàng Uōng-dièu gì dâ̤ 4 ciáh huòng-dá̤, 1847 nièng gáu 1883 nièng câi-ôi.

Ĭ câi-ôi gì sèng-âu páh-ák gĭ-dók-gáu, gó-chṳ̄ Huák-guók cióh ciā cióh-kāu chĭng-liŏh Uŏk-nàng, ciéng kó̤ Uŏk-nàng gì Nàng-gì. Sī lō̤ ī-hâiu, Uŏk-nàng kăi-sṳ̄ biéng siàng Huák-guók gì sĭk-mìng-dê.

分類:Uŏk-nàng ìng-ŭk
Mìng-mêng Huòng-dá̤

**Mìng-mêng Huòng-dá̤** (明命皇帝, Uŏk-nàng-ngṳ̄: , ), miàng **Uōng Hók-giēu** (), nguòng-miàng **Uōng Hók-dāng** (), sê Uŏk-nàng Uōng-dièu gì dâ̤ 2 ciáh huòng-dá̤, 1820 nièng gáu 1841 nièng câi-ôi.

Câi-ôi gì sèng-âu chĭng-liŏh Lō̤-uŏ gâe̤ng Gāng-puŏ-câi, iâ gâe̤ng Tái-guók huák-sĕng guó ciéng-cĕng. Ĭ ngièng-lâ̤ páh-ák gĭ-dók-gáu, gó-chṳ̄ hī sèng-âu să̤-huŏng guók-gă gì nè̤ng iā nô ĭ. Sī lō̤ ī-hâiu, miêu-hô̤ hô̤ lā̤ **Séng-cū** (聖祖), ié-hô̤ hô̤ lā̤ **Ìng-huòng-dá̤** (仁皇帝).

分類:Uŏk-nàng ìng-ŭk
Guŏng-dṳ̆ng Huòng-dá̤

**Guŏng-dṳ̆ng Huòng-dá̤** (光中皇帝, Uŏk-nàng-ngṳ̄: , ), miàng **Uōng Guŏng-bìng** (), nguòng-miàng hô̤ lā̤ **Uōng Hiê** hĕ̤k-ciā **Uōng Ùng-hiê** (), sê Uŏk-nàng Să̤-săng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1788 nièng gáu 1792 nièng câi-ôi.

Ĭ sê nùng-mìng chók-sĕng gì, gáu-muōi-lāu gâe̤ng ĭ-gŏ̤ Uōng Nguŏk, Uōng Lṳ̄ cô̤-huāng, tŭi-huăng Guōng-nàng Uōng-ciō gâe̤ng báe̤k-huŏng gì Dâng-ciō, bô ciŏng Hâiu-là̤-dièu gì huòng-dá̤ dṳ̆k kó̤ Muāng-chĭng, tŭng-ék Uŏk-nàng. Hī sèng-âu Tái-guók gâe̤ng Muāng-chĭng chĭng-liŏh Uŏk-nàng, ké̤ṳk ĭ dṳ̆k diōng chió. Gĭng-dáng iā sâ̤ Uŏk-nàng nè̤ng giéng-gáe̤k ĭ sê Uŏk-nàng gì mìng-cŭk ĭng-hṳ̀ng.

分類:Uŏk-nàng ìng-ŭk
Nàng-uŏk-guók

**Nàng-uŏk-guók** (南越國) sê gô-dā̤ diŏh Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng gì siŏh ciáh guók-gă, liāng-tū chă-bók-dŏ̤ găk gĭng-dáng gì Guōng-dĕ̤ng gâe̤ng Guōng-să̤, gó ô gĭng-dáng Uŏk-nàng báe̤k-biĕng gì siŏh gáe̤k.

Ciā guók-gă sê diŏh sèng 203 nièng gióng-lĭk gì. Sèng 111 nièng, ké̤ṳk Háng-dièu miĕk lâi.

分類:Lĭk-sṳ̄
分類:Guōng-dĕ̤ng
分類:Guōng-să̤
分類:Uŏk-nàng
Siông Cĭng

**Siông Cĭng** (尚眞, 1465 n. - 1527 n. 1 ng. 12 h.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 12 dâi guók-uòng, 1477 nièng gáu 1527 nièng câi-ôi.

Ĭ sê guók-uòng Siông Ièng gì giāng. Siông Ièng găk 1476 nièng bâng-sī ī-hâiu, buōng-dā̤ buóh siōng niông ĭ ciék-băng, dáng-sê hī sèng-âu ĭ guó sá̤, cêu niông chĭng-chĭng gì diê Siông Sŏng-ŭi dĕng-gĭ. Bók-guó Siông Cĭng gì nòng-nā̤ sĭng lā̤ mâ̤ sōng-kuái, Siông Sŏng-ŭi ciáh có̤ 6 gá nguŏk-nĭk cêu ké̤ṳk ĭ dṳ̆k lŏ̤k-dài, niông Siông Cĭng có̤ guók-uòng.

Siông Cĭng câi-ôi gì sèng-âu Liù-giù có̤i giòng-duâi, páh giâ Báik-dṳ̀ng-săng gâe̤ng Gṳ̆ng-gū. Ĭ â̤ giāng gáuk dê gì nè̤ng cô̤-huāng, ciŏng bĭng-ké ciòng-buô mŭk-siŭ, ĕng diŏh Siū-lī-siàng diē-sié. Bók-guó ciŏng-uâng có̤ iâ niông Liù-giù gì gŭng-sê̤ṳ biéng iā lŏ̤h-hâiu.

分類:Liù-giù-guók
Dâng Huò

**Dâng Huò** (鄭和, 1371 n. - 1433 n.), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ **Mā Săng-bō̤** (馬三保), sê Mìng-dièu sèng-âu gì siŏh ciáh tái-gáng.

Téng 1405 nièng kăi-sṳ̄ Īng-lŏk Huòng-dá̤ puái Dâng Huò chók-hāi kó̤ gì-tă guók-gă. Cuòi cêu sê lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì Dâng Huò lŏ̤h-să̤-iòng. Dâng Huò dŭ liāng lŏ̤h-să̤-iòng 7 huòi, có̤i cṳ̄ng sī diŏh gĭng-dáng Éng-dô gì Gū-lī.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Dâng
Nū-ī-hăk-cà̤

**Nū-ī-hăk-cà̤** (努爾哈齊, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: , 1559 n. 2 ng. 21 h. - 1626 n. 9 ng. 30 h.) hĕ̤k-ciā **Nū-ī-hăk-chiáh** (努爾哈赤), sê Hâiu-gĭng gì gióng-lĭk-ciā.

Ĭ găk 1616 nièng tūng-ék Nṳ̄-cĭng, gióng-lĭk Hâiu-gĭng, nièng-hô̤ hô̤ lā̤ **Tiĕng-mêng** (天命,). Téng 1618 nièng kăi-sṳ̄ páh Mìng-dièu. 1626 nièng bâng-sī. Miêu-hô̤ **Tái-cū** (太祖), ié-hô̤ **Gŏ̤-huòng-dá̤** (高皇帝).

分類:Chĭng-dièu huòng-dá̤
Huòng Tái-gĭk

**Huòng Tái-gĭk** (皇太極, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: , 1592 n. 11 ng. 28 h. - 1643 n. 9 ng. 21 h.) sê Hâiu-gĭng gì dâ̤ 2 ciáh Khan, iâ sê Chĭng-dièu gì gióng-lĭk-ciā. 1626 nièng gáu 1643 nièng câi-ôi.

1626 nièng ĭ nòng-bâ Nū-ī-hăk-cà̤ sī lō̤ ī-hâiu dĕng-gĭ, nièng-hô̤ Tiĕng-chŭng (天聰, ). 1635 nièng páh giâ gó̤-lòng ciáh Mùng-gū. Dâ̤ nê nièng, gāi guók-hô̤ hô̤ lā̤ Dâi-chĭng-guók, nièng-hô̤ Sùng-dáik (崇德, ), dĕng-gĭ có̤ huòng-dá̤. Bô cê-gă dái-bĭng kó̤ páh Dièu-siēng, bék ĭ dàu-hòng. 1643 nièng dái-bĭng páh Mìng-dièu, buáng-diô-dŏng làu pé-háik sī lō̤. Miêu-hô̤ **Tái-cŭng** (太宗), ié-hô̤ **Ùng-huòng-dá̤** (文皇帝). Ĭ gì giāng Hók-lìng dĕng-gĭ có̤ huòng-dá̤.

分類:Chĭng-dièu huòng-dá̤
Sông-dê Huòng-dá̤

**Sông-dê Huòng-dá̤** (順治皇帝, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: , 1638 n. 3 ng. 15 h. - 1661 n. 2 ng. 5 h.), miàng **Hók-lìng** (福臨, ), sê Muāng-chĭng gì dâ̤ 2 ciáh huòng-dá̤, iâ sê Muāng-chĭng diē Guăng ī-hâiu gì tàu ciáh huòng-dá̤. 1643 nièng gáu 1661 nièng câi-ôi, nièng-hô̤ **Sông-dê** (順治).

Ĭ nòng-bâ Huòng Tái-gĭk sī lō̤ ī-hâiu dĕng-gĭ, hī sèng-âu ĭ nâ 6 huói, iù ĭ gă-gă Dŏ̤-ī-gūng ché̤ṳ-lī dâi-gié. 1644 nièng, Mìng-dièu duâi luâng, Ngù Săng-gié bóng Muāng-chĭng bĭng diē Săng-hāi-guăng. Sông-dê ciŏng siū-dŭ buăng gáu Sông-tiĕng-hū (gĭng-dáng gì Báe̤k-gĭng). 1650 nièng, Dŏ̤-ī-gūng sī diŏh Muāng-ciŭ, ĭ kăi-sṳ̄ chĭng-céng.

1661 nièng, Sông-dê diŏh buáng-màng-săng-găng săng-mŭk-siŏh-sì bâng-sī, hī sèng-âu ĭ nâ 24 huói, miêu-hô̤ **Sié-cū** (世祖), ié-hô̤ **Ciŏng-huòng-dá̤** (章皇帝). Ĭ gì giāng Hièng-iék dĕng-gĭ. Áng guăng-huŏng gì gōng-huák, Sông-dê sê chók-dâu sī gì, bók-guó mìng-găng ô Sông-dê cāu kó̤ Ngū-dài-săng chók-gă có̤ hù-siông gì gōng-huák, gáu gĭng-dáng gó mâ̤ hiēu cuòi sê-ng-sê cĭng gì.

分類:Chĭng-dièu huòng-dá̤
Kŏng-hĭ Huòng-dá̤

**Kŏng-hĭ Huòng-dá̤** (康熙皇帝, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: , 1654 n. 5 ng. 4 h. - 1722 n. 12 ng. 20 h.), miàng **Hièng-iék** (玄燁, ), sê Muāng-chĭng gì dâ̤ 3 ciáh huòng-dá̤, 1661 nièng gáu 1722 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Kŏng-hĭ (康熙).

Ĭ nòng-bâ Sông-dê sī gì sèng-âu ĭ nâ 6 huói, iù Ngò̤-bái ché̤ṳ-lī dâi-gié. 1669 nièng, ĭ huák-dông céng-biéng, ciŏng Ngò̤-bái niăh kī lì, kăi-sṳ̄ chĭng-céng. 1673 nièng, Kŏng-hĭ gié-hĕk ciŏng nàng-huŏng Háng-nè̤ng gì Săng-huăng hié lâi, có̤i cṳ̄ng Săng-huăng cô̤-huāng, cuòi cêu sê Săng-huăng cĭ lâung, gáu 1681 nièng ciáh ké̤ṳk Muāng-chĭng bĭng bìng-dêng. 1683 nièng, puái Siĕ Lòng páh Dài-uăng, ciŏng Dài-uăng gì Dŭng-nìng Uòng-guók miĕk lâi.

1722 nièng, 69 huói gì Kŏng-hĭ bâng-sī, ĭ gì dâ̤ 4 ciáh giāng Êng-cĭng ciék-băng. Miêu-hô̤ **Séng-cū** (聖祖), ié-hô̤ **Ìng-huòng-dá̤** (仁皇帝).

分類:Chĭng-dièu huòng-dá̤
Ṳ̆ng-céng Huòng-dá̤

**Ṳ̆ng-céng Huòng-dá̤** (雍正皇帝, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: , 1678 n. 12 ng. 13 h. - 1735 n. 10 ng. 8 h.), miàng **Êng-cĭng** (胤禛, ), sê Muāng-chĭng gì dâ̤ 4 ciáh huòng-dá̤, 1722 nièng gáu 1735 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Ṳ̆ng-céng (雍正).

Ĭ sê Kŏng-hĭ gì dâ̤ 4 ciáh giāng, hŭng Ṳ̆ng-chĭng-uòng (雍親王). Kŏng-hĭ sī lō̤ ī-hâiu dĕng-gĭ. 1735 nièng bâng-sī, miêu-hô̤ **Sié-cŭng** (世宗), ié-hô̤ **Hièng-huòng-dá̤** (憲皇帝). Ĭ gì 4 ciáh giāng Hùng-lĭk ciék-băng.

分類:Chĭng-dièu huòng-dá̤
Dô̤-guŏng Huòng-dá̤

**Dô̤-guŏng Huòng-dá̤** (道光皇帝, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: , 1782 n. 9 ng. 16 h. - 1850 n. 2 ng. 25 h.), miàng **Mìng-nìng** (旻寧, ), có̤i cā miàng **Mièng-nìng** (綿寧), sê Muāng-chĭng gì dâ̤ 7 ciáh huòng-dá̤, 1820 nièng gáu 1850 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Dô̤-guŏng (道光). Ĭ sê Gă-kéng gì duâi-giāng.

1844 nièng, Ĭng-guók huák-dông chĭng-liŏh Dṳ̆ng-guók gì Ă-piéng Ciéng-cĕng, Muāng-chĭng páh suŏ, ciŏng Hiŏng-gē̤ng gák ké̤ṳk Ĭng-guók. 1850 nièng diŏh Ièng-mìng-huòng bâng-sī, iù Hièng-hŭng ciék-băng. Miêu-hô̤ **Sŏng-cŭng** (宣宗), ié-hô̤ **Sìng-huòng-dá̤** (成皇帝).

分類:Chĭng-dièu huòng-dá̤
Hièng-hŭng Huòng-dá̤

**Hièng-hŭng Huòng-dá̤** (咸豐皇帝, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: , 1831 n. 7 ng. 17 h. - 1861 n. 8 ng. 22 h.), miàng **Ĭk-cê̤ṳ** (奕詝, ), sê Muāng-chĭng gì dâ̤ 8 ciáh huòng-dá̤, 1850 nièng gáu 1861 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Hièng-hŭng (咸豐). Ĭ sê Dô̤-guŏng gì dâ̤ 4 ciáh giāng.

Câi-ôi gì sèng-âu, Hùng Séu-ciòng găk 1851 nièng cô̤-huāng, gióng-lĭk Tái-bìng-tiĕng-guók, nàng-huŏng iā sâ̤ dê-huŏng ké̤ṳk ĭ ciéng kó̤. Téng 1856 nièng kăi-sṳ̄, Ĭng-guók gâe̤ng Huák-guók huák-dông Dâ̤ 2 ché̤ṳ Ă-piéng Ciéng-cĕng. 1860 nièng páh giâ Báe̤k-gĭng, ciŏng Ièng-mìng-huòng siĕu lâi. Hièng-hŭng cāu kó̤ Sìng-dáik Biê-sṳ̄-săng-cŏng.

Hièng-hŭng é̤ṳ siăh Ă-piéng, có̤i cṳ̄ng dáik hié-bâng, diŏh Sìng-dáik bâng-sī. Miêu-hô̤ **Ùng-cŭng** (文宗), ié-hô̤ **Hiēng-huòng-dá̤** (顯皇帝).

Ĭ nâ ô Dùng-dê siŏh ciáh giāng, có̤i-muōi Dùng-dê cêu có̤ huòng-dá̤.

分類:Chĭng-dièu huòng-dá̤
Dùng-dê Huòng-dá̤

**Dùng-dê Huòng-dá̤** (同治皇帝, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: , 1856 n. 4 ng. 27 h. - 1875 n. 1 ng. 12 h.), miàng **Cái-sùng** (載淳, ), sê Muāng-chĭng gì dâ̤ 9 ciáh huòng-dá̤, 1861 nièng gáu 1875 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Dùng-dê (同治). Ĭ sê Hièng-hŭng mì-ék gì siŏh ciáh giāng.

Dùng-dê câi-ôi gì sèng-âu, iù Cṳ̀-hĭ Tái-hâiu (ĭ nòng-nā̤) gâe̤ng Cṳ̀-ăng Tái-hâiu (Hièng-hŭng gì huòng-hâiu) cà̤ ché̤ṳ-lī dâi-gié. 1864 nièng, miĕk Tái-bìng-tiĕng-guók.

Cṳ̀-hĭ gâe̤ng Dùng-dê gì lâu-mā có̤ mâ̤ huò, Dùng-dê giéng-gáe̤k sĕng-uăk mò̤-mê, iā sèu giàng kó̤ gê-guāng diē-sié pièu. 1875 nièng bâng-sī, hī sèng-âu ĭ nâ ô 19 huói. Miêu-hô̤ **Mŭk-cŭng** (穆宗), ié-hô̤ **Ngiê-huòng-dá̤** (毅皇帝). Áng guăng-huŏng gì gōng-huák, ĭ sê chók-dâu sī gì, bók-guó mìng-găng dŭ gōng ĭ sê kó̤ gê-dáing ī-hâiu niēng muòi-dŭk sī gì.

Dùng-dê mò̤ giāng, Cṳ̀-hĭ téng ĭ chĭng-cé̤ṳk-báh diê diē-sié giēng chók Guŏng-sê̤ṳ lì ciék ĭ gì băng.

分類:Chĭng-dièu huòng-dá̤
Guŏng-sê̤ṳ Huòng-dá̤

**Guŏng-sê̤ṳ Huòng-dá̤** (光緒皇帝, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: , 1871 n. 8 ng. 14 h. - 1908 n. 11 ng. 14 h.), miàng **Cái-tièng** (載湉, ), sê Muāng-chĭng gì dâ̤ 10 ciáh huòng-dá̤, 1875 nièng gáu 1908 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Guŏng-sê̤ṳ (光緒). 

Ĭ sê Dùng-dê gì chĭng-cé̤ṳk-báh-diê. 1875 nièng Dùng-dê bâng-sī mò̤ giāng, Cṳ̀-hĭ Tái-hâiu téng huòng-cŭk diē-sié giēng chók ĭ lì dĕng-gĭ ciék-băng. Bók-guó ĭ iā sâ̤ dâi-gié diŏh tiăng Cṳ̀-hĭ gì chói.

Ĭ găk 1898 nièng huák-dông Muô-sók Biéng-huák, gáu-muōi-lāu buóh siōng ciŏng Cṳ̀-hĭ guŏng kī lì, có̤i cṳ̄ng sék-bâi, ké̤ṳk Cṳ̀-hĭ guŏng diŏh Dṳ̆ng-nàng-hāi diē-sié. 1908 nièng sī, mìng-găng gōng-huák sê ĭ ké̤ṳk Cṳ̀-hĭ dŭk-sī gì. Miêu-hô̤ **Dáik-cŭng** (德宗), ié-hô̤ **Gīng-huòng-dá̤** (景皇帝). Ĭ iâ mò̤ giāng, ĭ gì dĭk Puō-ngì ciék-băng.

分類:Chĭng-dièu huòng-dá̤
Puō-ngì

**Puō-ngì** (溥儀, 1906 n. 2 ng. 7 h. - 1967 n. 10 ng. 17 h.) sê Muāng-chĭng có̤i hâiu siŏh ciáh huòng-dá̤, iâ sê cĭ hâiu Muāng-ciŭ-guók gì huòng-dá̤.

1908 nièng Guŏng-sê̤ṳ bâng-sī, mò̤ giāng, iù Puō-ngì dĕng-gĭ, nièng-hô̤ Sŏng-tūng (宣統). Ĭ hī sèng-âu iā sá̤, iù Cái-hŭng gâe̤ng Lè̤ng-ê̤ṳ Tái-hâiu ché̤ṳ-lī dâi-gié. 1911 nièng, huák-sĕng Sĭng-hāi Gáik-mêng, Nguòng Sié-kāi bék ĭ tó̤i-ôi, Dṳ̆ng-huà Mìng-guók sìng-lĭk.

1931 nièng, 918 Sê̤ṳ-biéng huák-sĕng, Nĭk-buōng ciéng-liāng Muāng-ciŭ. Puō-ngì téng Báe̤k-gĭng cāu kó̤ Diòng-chŭng, găk hŭ-uái gióng-lĭk Muāng-ciŭ-guók, nièng-hô̤ Kŏng-dáik (康德). 1945 nièng Nĭk-buōng dàu-hòng, ĭ buóh siōng cāu kó̤ Nĭk-buōng, ké̤ṳk Sŭ-lièng nè̤ng niăh kó̤, ăk diōng Dṳ̆ng-guók lì. 1959 nièng, Mò̤ Dĕk-dŭng mêng-lêng ciŏng ĭ bóng chók lì. 1967 nièng găk Báe̤k-gĭng bâng-sī.

分類:Chĭng-dièu huòng-dá̤
Dŭng-nìng-guók

**Dŭng-nìng-guók** (東寧國) sê Dài-uăng lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng tàu ciáh Háng-nè̤ng céng-guòng, tūng-dê gĭng-dáng Dài-uăng gì nàng-bô, iù Dâng Sìng-gŭng gióng-lĭk.

1662 nièng, Dâng Sìng-gŭng páh giâ Dài-uăng, ciŏng Hò̤-làng dṳ̆k kó̤, gióng-lĭk ciā céng-guòng. Dŭng-nìng gì gŭng-ciō cê̤ṳ-chĭng sê Mìng-dièu gì huăng-uòng, bók-guó ĭ găk Īng-lĭk Huòng-dá̤ găk Hùng-nàng ké̤ṳk Ngù Săng-gié tài-sī ī-hâiu, ng-lĭk Mìng-dièu cŭng-sék có̤ huòng-dá̤, sĭk-cié sê siŏh ciáh dŭk-lĭk gì céng-guòng. Hī sèng-âu să̤-huŏng guók-gă gì nè̤ng dŭ gó̤ Dŭng-nìng gì gŭng-ciō hô̤ lā̤ „Dài-uăng guók-uòng“ (臺灣國王).

1683 nièng, Dŭng-nìng ké̤ṳk Muāng-chĭng páh suŏ, hióng Muāng-chĭng dàu-hòng.

分類:Dài-uăng lĭk-sṳ̄
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Gièng-lṳ̀ng Huòng-dá̤

**Gièng-lṳ̀ng Huòng-dá̤** (乾隆皇帝, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: , 1711 n. 9 ng. 25 h. - 1799 n. 2 ng. 7 h.), miàng **Hùng-lĭk** (弘曆, ), sê Muāng-chĭng gì dâ̤ 5 ciáh huòng-dá̤, 1735 nièng gáu 1795 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Gièng-lṳ̀ng (乾隆).

Gièng-lṳ̀ng sê Ṳ̆ng-céng gì dâ̤ 4 ciáh giāng, có̤-sá̤ cêu iā chŭng-mìng, Kŏng-hĭ gâe̤ng Ṳ̆ng-céng dŭ iā tiáng ĭ. Ṳ̆ng-céng dĕng-gĭ ī-hâiu, ciŏng mì-ciéu káung diŏh Gièng-chĭng-gṳ̆ng dâi-dâing „Ciáng-dâi guŏng-mìng“ (正大光明) biēng-ngiăh gì piăng-hâiu. Dīng Ṳ̆ng-céng sī lō̤ ī-hâiu, dâi-hŏk-sê̤ṳ dŏng gáuk ciáh dâi-sìng gì méng ciŏng hiā-huòi dò̤ chók lì, cêu áng Ṳ̆ng-céng gì é-sê̤ṳ, niông Hùng-lĭk dĕng-gĭ.

Gièng-lṳ̀ng câi-ôi gì sèng-âu Dṳ̆ng-guók gĭng-cá̤ huák-diēng iā ká̤. Ĭ bô ciéng-liāng Să̤-câung gâe̤ng Sĭng-giŏng, páh Miēng-diêng, Dài-uăng, Uŏk-nàng, Nà̤-bŏ̤h-ī dēng dēng gì dê-huŏng, cī gūi ciáh ciéng-cĕng ké̤ṳk ĭ cê-gă hô̤ lā̤ „Sĕk-ciòng Ū-gŭng“ (十全武功). Chók-miàng gì «Sé-kó Ciòng-cṳ̆» iâ sê diŏh hī sèng-âu siā gì. Bók-guó, ĭ câi-ôi gì sèng-âu ciòng-guók iā sâ̤ guăng-nguòng tăng-ŭ, cêu lièng ĭ có̤i káng-dâe̤ng gì dâi-sìng Huò-sĭng dŭ sê siŏh ciáh tăng-guăng. ĭ mò̤-niĕ-ài géng-cī.

1795 nièng, Gièng-lṳ̀ng ciŏng huòng-ôi niông ké̤ṳk cê-gă gì giāng Gă-kéng, bók-guó ĭ gó ī tái-siông-huòng gì sĭng-hông ché̤ṳ-lī céng-dê. 1799 nièng bâng-sī. Miêu-hô̤ hô̤ lā̤ **Gŏ̤-cŭng** (高宗), ié-hô̤ hô̤ lā̤ **Sùng-huòng-dá̤** (純皇帝).

1928 nièng, Gièng-lṳ̀ng gì muó ké̤ṳk Sŏng Dâing-ĭng dái bĭng giàng diē kó̤ tău-dò̤-nó̤h, sĭ-tā̤ ké̤ṳk có̤ bàng-báik. Gáu-muōi-lāu Puō-ngì puái nè̤ng kó̤ dṳ̀ng-sĭng ăng-cáung.

Gièng-lṳ̀ng sê siŏh ciáh iā chók-miàng gì huòng-dá̤, mò̤ gūi ciáh Dṳ̆ng-guók nè̤ng mâ̤ báik ĭ. Iā sâ̤ ùng-hŏk cáuk-pīng, diêng-sê-kiŏk gâe̤ng diêng-īng diē-sié ô gōng ĭ gì gô-sê̤ṳ.

分類:Chĭng-dièu huòng-dá̤
Gă-kéng Huòng-dá̤

**Gă-kéng Huòng-dá̤** (嘉慶皇帝, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: , 1760 n. 11 ng. 13 h. - 1820 n. 9 ng. 2 h.), miàng **Ngṳ̀ng-iēng** (顒琰, ), có̤i cā miàng **Īng-iēng** (永琰), sê Muāng-chĭng gì dâ̤ 6 ciáh huòng-dá̤, 1796 nièng gáu 1820 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Gă-kéng (嘉慶).

Ĭ sê Gièng-lṳ̀ng gì dâ̤ 15 ciáh giāng. 1796 nièng, Gièng-lṳ̀ng niông-ôi ké̤ṳk ĭ, bók-guó hī sèng-âu sū-iū dâi-gié gó sê iù Gièng-lṳ̀ng lì ché̤ṳ-lī. Gáu 1799 nièng Gièng-lṳ̀ng sī lō̤ ī-hâiu ciáh kăi-sṳ̄ chĭng-céng, mā-siông ciŏng Huò-sĭng niăh kī lì bék ĭ cê̤ṳ-sák.

Ĭ iā nô tăng-guăng, bók-guó hī sèng-âu tăng-ŭ gì hiêng-chiông iā puō-biéng, ĭ dó̤i cuòi iâ mò̤-huák-niăh-ĭ-ài. Câi-ôi gì sèng-âu, Băh-lièng-gáu găk Sé̤ṳ-chiŏng cô̤-huāng.

1820 nièng bâng-sī, bók-guó áng mìng-găng gì gōng-huák, ĭ sê ké̤ṳk lài-gŭng páh sī gì. Miêu-hô̤ **Ìng-cŭng** (仁宗), ié-hô̤ **Iô-huòng-dá̤** (睿皇帝). Duâi-giāng Dô̤-guŏng ciék-băng.

分類:Chĭng-dièu huòng-dá̤
Dâng Gĭng

**Dâng Gĭng** (鄭經, 1642 n. 10 ng. 25 h. - 1681 n. 3 ng. 17 h.), cê **Hièng-cĭ** (賢之), sê Dài-uăng Dŭng-nìng-guók gì dâ̤ 3 ciáh gŭng-ciō, 1662 nièng gáu 1681 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Dâng Sìng-gŭng gì giāng, Dâng Sìng-gŭng sī lō̤ ī-hâiu, ciŏng uòng-ôi téng gă-gă Dâng Sĭk hŭ-uái dók guó lì. Câi-ôi gì sèng-âu, dó̤i-chiū Săng-huăng páh Muāng-chĭng. 1681 nièng bâng sī, ié-hô̤ **Dièu Ùng-uòng** (潮文王).

分類:Dŭng-nìng guók-uòng
Cṳ̀-hĭ Tái-hâiu

**Cṳ̀-hĭ Tái-hâiu** (慈禧太后, 1835 n. 11 ng. 29 h. - 1908 n. 11 ng. 15 h.) sê Muāng-chĭng muăk-gĭ gì siŏh ciáh huòng-tái-hâiu, iâ sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng chók-miàng gì céng-dê-gă.

Cṳ̀-hĭ sê Muāng-ciŭ Siŏng-uòng-gì nè̤ng, sáng Yehe Nara. Ĭ sê Hièng-hŭng gì sá̤-bò̤, iâ sê Dùng-dê chĭng-chĭng gì nông-nā̤. Téng 1862 nièng gáu 1908 nièng ùi cī, Cṳ̀-hĭ sê Muāng-chĭng gì sĭk-cié tūng-dê-ciā, Dùng-dê gâe̤ng Guŏng-sê̤ṳ dŭ diŏh tiăng ĭ gì chói. Sī lō̤ ī-hâiu, ié-hô̤ **Háu-kĭng Hiēng-huòng-hâiu** (孝欽顯皇后, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: ).

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
Huò-sĭng

**Huò-sĭng** (和珅, Muāng-ciŭ-ngṳ̄:  = *Hešen*, 1750 n. 7 ng. 1 h. - 1799 n. 2 ng. 22 h.) sê Muāng-chĭng sèng-âu gì siŏh ciáh dâi-sìng. Ĭ sê Muāng-ciŭ Ciáng-è̤ng-gì nè̤ng, sáng Niohuru.

Huò-sĭng găk céng-dê gâe̤ng ngôi-gău gà̤-dēng iā ô buōng-sê̤ṳ, gó-chṳ̄ Gièng-lṳ̀ng iā káng-dâe̤ng ĭ, niông ĭ có̤ duâi guăng. Bók-guó ĭ iâ sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng siŏh ciáh iā chók-miàng gì tăng-guăng, chió lā̤ cièng ô gūi é hī-māng sâ̤. Ĭ gâe̤ng Gă-kéng guăng-hiê mâ̤ huò, 1799 nièng Gă-kéng chĭng-céng ī-hâiu mā-siông ciŏng ĭ niăh kī lì, bék ĭ cê̤ṳ-sák.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng

**Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng** (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: ), iâ hô̤ lā̤ **Giū-mī Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng** (), sê Mìng-dièu puái kó̤ Liù-giù kó̤ diêu gì Hók-gióng-nè̤ng 36 sáng gì tūng-chĭng.

Gŏng-gé̤ṳ «Mìng-sṳ̄» gì gé-cāi, 1372 nièng, Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng Chák-dô hióng Mìng-dièu dièu-góng. Hī sèng-âu Liù-giù gié-sŭk iā lŏ̤h-hâiu, Ciŏ Nguòng-ciŏng cêu puái Hók-gióng-nè̤ng 36 sáng kó̤ Liù-giù diêu, dó̤i-chiū hŭ-uái gì huák-diēng. Cī siŏh dêng nè̤ng dŭ diêu diŏh Giū-mī-chŏng diē-sié, dó̤i Liù-giù gì ngôi-găng góng-hióng iā duâi.

分類:Liù-giù-guók
分類:Hók-gióng
分類:Hók-gióng-nè̤ng
Dâng Dùng

**Dâng Dùng** (鄭迵, 1549 n. - 1611 n. 10 ng. 24 h.), cê **Lé-săng** (利山), hŭng-hô̤ **Jana Ueekata** (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: ), sê Liù-giù-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă.

Dâng Dùng sê Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng gì hâiu-dâi, cū-gék Hók-ciŭ Diòng-lŏ̤h. Ĭ diŏh Liù-giù gì Giū-mī-chŏng chók-sĕng, nièng-kĭng gì sèng-âu kó̤ Mìng-dièu làu-hŏk guó. 1606 nièng, Dâng Dùng dŏng-sōng Liù-giù gì săng-sṳ̆-guăng. Ciā săng-sṳ̆-guăng siŏng-dŏng Dṳ̆ng-guók gô-dā̤ gì sìng-sióng, ĭ iâ sê tàu ciáh ô Dṳ̆ng-guók háik-tūng gì săng-sṳ̆-guăng.

1591 nièng, Nĭk-buōng Satsuma gì dâi-mìng Shimazu Yoshihiro siā piĕ ké̤ṳk Liù-giù guók-uòng Siông Nìng, diē-sié gōng Nĭk-buōng gì Toyotomi Hideyoshi buóh siōng chók-bĭng páh Dièu-siēng, gó̤ Liù-giù huák-bĭng lì dó̤i-chiū ĭ. Dâng Dùng dó̤i Nĭk-buōng nè̤ng ciŏng-uâng có̤-huák iā huāng-găng, gó-chṳ̄ gióng-ngiê guók-uòng ng-sāi chák ĭ, bô ciŏng ciā dâi-gié gó̤-só Mìng-dièu. 1598 nièng, Liù-giù gì sùng ké̤ṳk hŭng-tăi chŭi gáu Nĭk-buōng hŭ-uái, Tokugawa Ieyasu ciŏng sùng dèng ké̤ṳk Liù-giù, bô cióh ciā dâi-gié gó̤ Liù-giù lì dièu-góng. Dâng Dùng găng-huō iā cĕ̤ng, duâi báuk sṳ̄-cāi. Có̤i cṳ̄ng īng-kī Satsuma diŏh 1609 nièng chĭng-liŏh Liù-giù. Dâng Dùng dái bĭng huāng-káung, ciéng-bâi ké̤ṳk niăh kó̤. 

1611 nièng, Satsuma bék Siông Nìng gâe̤ng Liù-giù dâi-sìng chiĕng-dêng bók-bìng-dēng gì dièu-iók. Dâng Dùng duâi báuk, ké̤ṳk Shimazu Tadatsune tài sī diŏh Kagoshima. Ĭ găk ciéng-cĕng gì sèng-âu iā ṳ̄ng-gāng, gó-chṳ̄ diŏh Satsuma iā chók-miàng, ké̤ṳk tài sī gì sèng-âu, iā sâ̤ nè̤ng kó̤ káng ĭ nè̤ng dô̤-dā̤ săng sié-nó̤h iông-sék.

分類:Liù-giù-guók
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
Chái Ŭng

**Chái Ŭng** (蔡溫, 1682 n. 10 ng. 25 h. - 1762 n. 1 ng. 23 h.), cê **Ùng-iŏk** (文若), hŭng-hô̤ **Gushichan Ueekata** (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: ), sê Liù-giù-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă.

Chái Ŭng sê Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng gì hâiu-dâi, cū-gék Ciòng-ciŭ gì Nàng-ăng. Ĭ nièng-kĭng gì sèng-âu găk Dṳ̆ng-guók gì Hók-ciŭ làu-hŏk guó, gáu-muōi-lāu có̤ guók-uòng Siông Géng gì sĭng-săng. 1728 nièng dŏng-sōng săng-sṳ̆-guăng (siŏng-dŏng Dṳ̆ng-guók gô-dā̤ gì sìng-sióng), dó̤i Liù-giù có̤ iā sâ̤ gāi-gáik, Liù-giù téng iā bék gì guók-gă kăi-sṳ̄ biéng bó. 1752 nièng sṳ̀-cék.

分類:Liù-giù-guók
分類:Hók-gióng-nè̤ng
Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄

**Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄** (沖縄語) sê Liù-giù Chṳ̆ng-sìng-dō̤ nè̤ng gì mū-ngṳ̄, gĭng-dáng gōng ciā uâ gì nè̤ng chă-bók-dŏ̤ ô 98 uâng.

Okinawa-ngṳ̄ gô-dā̤ sê Liù-giù-guók gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng, găk hī sèng-âu ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Liù-giù-ngṳ̄. Bók-guó gĭng-dáng Liù-giù-ngṳ̄ ék-buăng cī sū-iū Liù-giù Mìng-cŭk mū-ngṳ̄ gì tūng-chĭng, Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄ nâ sê gì-dṳ̆ng gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng.

1879 nièng, Liù-giù ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, Nĭk-buōng céng-hū giòng-páuk Liù-giù nè̤ng gōng Nĭk-buōng-ngṳ̄, bêng-chiă dó̤i gōng Liù-giù-ngṳ̄ gì hŏk-sĕng tā̤-huák. Gó-chṳ̄ â̤ báik gōng Okinawa-ngṳ̄ gì nè̤ng muōng biéng muōng ciēu, gáu hiêng-câi Liù-giù nè̤ng ciáh kăi-sṳ̄ bō̤-hô Okinawa-ngṳ̄. Bók-guó, chŭi-iòng-gōng guók-cié gà̤-dēng ī-gĭng sìng-nêng sū-iū Liù-giù-ngṳ̄ dŭ ng-sê Nĭk-buōng-ngṳ̄ gì huŏng-ngiòng, gĭng-dáng Nĭk-buōng guăng-huŏng ĭng-ôi céng-dê gì sṳ̆-iéu, gó sê gó̤ ĭ Okinawa Huŏng-ngiòng.

分類:Liù-giù-guók
分類:Ngṳ̄-ngiòng
Siông Mŭk

**Siông Mŭk** (尚穆, 1739 n. 5 ng. 3 h. - 1794 n. 2 ng. 19 h.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 23 dâi guók-uòng, 1752 nièng gáu 1794 nièng câi-ôi.

Siông Mŭk sê Siông Géng gì giāng. Ĭ câi-ôi gì sèng-âu, cié-dêng Liù-giù lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng tàu buô huák-lŭk.

分類:Liù-giù guók-uòng
Liù-giù-ngṳ̄

**Liù-giù-ngṳ̄** (琉球語) sê dó̤i Liù-giù gáuk-dê nè̤ng gì gáuk cṳ̄ng mū-ngṳ̄ gì tūng-chĭng. 

Găk gô-dā̤ Liù-giù-guók gì sèng-âu, Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Liù-giù-ngṳ̄. Bók-guó gĭng-dáng Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄ nâ sê Liù-giù-ngṳ̄ dâi-dŏng gì siŏh cṳ̄ng.

分類:Liù-giù-guók
分類:Ngṳ̄-ngiòng
Siông Bă-cé

**Siông Bă-cé** (尚巴志, 1372 n. - 1439 n.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 4 dâi guók-uòng, 1421 nièng gáu 1439 nièng câi-ôi.

Ĭ nòng-bâ Siông Sṳ̆-siêu nguòng-lài sê Nàng-săng gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng. 1406 nièng, Siông Bă-cé dó̤i-chiū ĭ nòng-bâ ciŏng Dṳ̆ng-săng gì uòng-ôi dók guó lì. 1416 nièng, Siông Sṳ̆-siêu puái Siông Bă-cé miĕk Báe̤k-săng. 

1421 nièng, Siông Sṳ̆-siêu bâng-sī, Siông Bă-cé dĕng-gĭ. 1429 nièng miĕk Nàng-săng, tūng-ék Liù-giù. 1439 nièng bâng-sī, ĭ gì giāng Siông Dṳ̆ng ciék-băng.

分類:Liù-giù-guók
Mìng-ngṳ̄

**Mìng-ngṳ̄** (閩語) sê dó̤i Hók-gióng gūi ciáh ngṳ̄-ngiòng gì tūng-chĭng.

Mìng-ngṳ̄ bău-guák â-dā̤ cī gūi cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng:

*Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
*Mìng-nàng-ngṳ̄
*Buò-siĕng-ngṳ̄
*Mìng-báe̤k-ngṳ̄
*Mìng-dṳ̆ng-ngṳ̄
*Siêu-ciŏng-ngṳ̄
*Hāi-nàng-ngṳ̄

分類:Ngṳ̄-ngiòng
分類:Hók-gióng
Céng-ngṳ̄

**Céng-ngṳ̄** (晉語) sê Dṳ̆ng-guók Săng-să̤ nè̤ng gì mū-ngṳ̄. Gĭng-dáng gōng ciā uâ gì nè̤ng chă-bók-dŏ̤ ô 6305 uâng.

分類:Ngṳ̄-ngiòng
Lìng Sié-gŭng

**Lìng Sié-gŭng** (林世功, 1842 n. 2 ng. 3 h. - 1880 n. 11 ng. 20 h.), cê **Cṳ̄-sê̤ṳ** (子敘), hô̤ **Chŭng-bâung** (春傍), sê Liù-giù-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă gâe̤ng ngôi-gău-guăng. Hŭng-hô̤ **Nagushiku Satunushipechin** (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: ).

Lìng Sié-gŭng diŏh Giū-mī-chŏng chók-sĕng, ĭ sĭ siā mâ̤ ngài, ké̤ṳk Liù-giù puái kó̤ Dṳ̆ng-guók làu-hŏk. Diōng lì ī-hâiu, có̤ uòng-tái-cṳ̄ Siông Diēng gì sĭng-săng.

1876 nièng, Nĭk-buōng giòng-páuk Liù-giù gâe̤ng Muāng-chĭng duâng-ciŏk guăng-hiê, guók-uòng Siông Tái puái ĭ gṳ̆ng Hióng Dáik-hèng kó̤ Hók-ciŭ, hióng Muāng-chĭng bó̤-gó̤ ciā dâi. 1879 nièng, Liù-giù ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, ĭ tău-tău téng Hók-ciŭ bié kó̤ Báe̤k-gĭng gău-siĕk, iéu-giù Muāng-chĭng hióng Nĭk-buōng siĕ-gă ák-lĭk. Muāng-chĭng gâe̤ng Nĭk-buōng dàng-puáng sék-bâi ī-hâiu, ĭ găk Báe̤k-gĭng cê̤ṳ-sák.

分類:Liù-giù ìng-ŭk
分類:Sáng Lìng
Giū-mī-chŏng

**Giū-mī-chŏng** (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: ), ciáng-sê miàng-cê hô̤ lā̤ **Dòng-ìng** (唐榮 hĕ̤k-ciā 唐營), sê gô-dā̤ Liù-giù-guók gì siŏh ciáh chŏng, diŏh gĭng-dáng Nā-bá-chê gì Giū-mī.

Gŏng-gé̤ṳ «Mìng-sṳ̄» gì gé-cāi, 1372 nièng, Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng Chák-dô hióng Mìng-dièu dièu-góng. Hī sèng-âu Liù-giù gié-sŭk iā lŏ̤h-hâiu, Ciŏ Nguòng-ciŏng cêu puái Hók-gióng-nè̤ng 36 sáng kó̤ Liù-giù diêu. Cī siŏh dêng nè̤ng cêu sê Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng. Ĭ-gáuk-nè̤ng găk Liù-giù gióng-lĭk Giū-mī-chŏng lì diêu.

Gĭng-dáng Giū-mī-chŏng ī-gĭng mò̤ lāu. 1992 nièng, Hók-ciŭ-chê dó̤i-chiū Nā-bá-chê diŏh Giū-mī-chŏng gì nguòng-cī gióng-lĭk Hók-ciŭ-huòng, lì gé-niêng cī siŏh dâung lĭk-sṳ̄.

分類:Liù-giù-guók
分類:Hók-gióng
Hók-ciŭ-huòng

**Hók-ciŭ-huòng** (福州園) sê Liù-giù Naha-chê gì siŏh ciáh Dṳ̆ng-guók-sék huòng-lìng, diŏh Naha-chê Kume 2-39.

Hók-ciŭ-huòng kī diŏh nguòng-lài Giū-mī-chŏng (Kume-chŏng) gì dê-puòi gà̤-dēng. Găk Liù-giù-guók gì sì-dâi, Giū-mī-chŏng diē-sié diêu gì sê téng Hók-gióng buăng guó gì Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng. Cī siŏh dêng nè̤ng dó̤i Liù-giù gì ngôi-gău có̤ chók iā duâi gì góng-hióng. 1991 nièng, Naha chiăng Hók-ciŭ ciŏng-gă lì kī ciā huòng, lì gé-niêng cī siŏh dâung lĭk-sṳ̄. 1992 nièng kī hō̤ ciáng-sék kŭi-huóng, giàng diē chăng-guăng sê miēng-hié gì.

Kī Hók-ciŭ-huòng gì cài-lâiu ciòng-buô sê téng Hók-ciŭ hâ guó gì, diē-sié ô Hók-ciŭ dâi-biēu gì hŭng-gīng: Săng-săng (Ṳ̀-săng, Ŭ-săng, Bìng-săng), lâng-ták (Ŭ-ták, Băh-ták) gâe̤ng siŏh làu (Mìng-gĕ̤ng).

分類:Hók-ciŭ
分類:Liù-giù-guók
Dâng Sìng-gŭng

**Dâng Sìng-gŭng** (鄭成功, ) sê Dài-uăng Dŭng-nìng-guók gì gióng-lĭk-ciā.

Ĭ nòng-bâ Dâng Ciĕ-lṳ̀ng sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh hāi-chĕk, ĭ nòng-nā̤ sê Nĭk-buōng nè̤ng Tagawa Matsu (). Dâng Sìng-gŭng găk Nĭk-buōng chók-sĕng, gáu-muōi-lāu gṳ̆ng nòng-bâ diōng Dṳ̆ng-guók páh Muāng-chĭng, Mìng-dièu gì Īng-lĭk Huòng-dá̤ hŭng ĭ có̤ Iòng-bìng-uòng (延平王). 1662 nièng, dái bĭng páh Dài-uăng nàng-buô, ciŏng hŭ-uái gì Hò̤-làng sĭk-mìng-ciā dṳ̆k kó̤, gióng-lĭk Háng-nè̤ng găk Dài-uăng gì tàu ciáh céng-guòng Dŭng-nìng-guók. Mò̤ niŏh òng diŏh Dŭng-nìng-guók gì Dŭng-dŭ (gĭng-dáng gì Dài-nàng) bâng-sī, ĭ gì giāng Dâng Gĭng ciék-băng. 1681 nièng, Dâng Gĭng tŭi-cŏng ĭ có̤ Dièu-uòng (潮王), ié-hô̤ Ū-uòng (武王).

分類:Dŭng-nìng guók-uòng
分類:Dài-uăng ìng-ŭk
分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
分類:Sáng Dâng
Cĕu Tīng

**Cĕu Tīng** (騶郢, ? - s 135 n.) sê Mìng-uŏk-guók gì siŏh ciáh guók-uòng. Ĭ sê Ù-cṳ̆ gì giāng.

Tīng câi-ôi gì sèng-âu Mìng-uŏk có̤i giòng-duâi. Sèng 138 nièng, Tīng páh Dĕ̤ng-ĕu-guók, tài sī hī guók gì guók-uòng. Háng Ū-dá̤ puái buô-dôi kó̤ dó̤i-chiū Dĕ̤ng-ĕu. Tīng huák-hiêng Háng-dièu buô-dôi giòng-duâi, dái bĭng diōng chió. Dĕ̤ng-ĕu páh mâ̤ guó Mìng-uŏk, mò̤-niĕ-ài ciŏng guók-gă buăng gáu Diòng-gĕ̤ng, Huài-ò̤ hī siŏh dái kó̤, Mìng-uŏk uòng-ciòng ciéng-liāng Dĕ̤ng-ĕu gì tū-dê.

Sèng 135 nièng, Cĕu Tīng chĭng-liŏh Nàng-uŏk-guók, Nàng-uŏk páh mâ̤ guó ĭ, iéu-giù Háng-dièu lì dó̤i-chiū. Háng Ū-dá̤ bô puái iā sâ̤ gì bĭng lì páh Mìng-uŏk. Tīng gì diê Ṳ̀-siêng tài sī ĭ, hióng Háng-dièu dàu-hòng. Háng-dièu hŭng Ṳ̀-siêng có̤ Dĕ̤ng-uŏk guók-uòng, lêng-ngôi bô lĭk Cĕu Tiū có̤ Iù-uòng. Ciŏng-uâng, Mìng-uŏk sĭk-cié cêu biéng 2 ciáh guók-gă lāu.

分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
Báh-uŏk

**Báh-uŏk** hĕ̤k-chiā **Báik-uŏk** (百越) sê dó̤i gô-dā̤ diêu diŏh Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng gì sū-iū Uŏk-cŭk nè̤ng gì tūng-chĭng.

Báh-uŏk â̤ dé̤ṳng buŏng iā sâ̤ cṳ̄ng, bău-guák Găng-uŏk, Iòng-uŏk, Mìng-uŏk, Dĕ̤ng-ĕu, Nàng-uŏk, Lŏk-uŏk dēng dēng mìng-cŭk.

分類:Hók-gióng
分類:Guōng-dĕ̤ng
分類:Guōng-să̤
分類:Ciék-gŏng
分類:Gŏng-sŭ
分類:Uŏk-nàng
Dìng Tái-cŭng

**Dìng Tái-cŭng** (, ), miàng **Dìng Gēng** (陳煚, *Trần Cảnh*), sê Uŏk-nàng Dìng-dièu gì gióng-lĭk-ciā.

Dìng Gēng gì cū-gék sê Hók-ciŭ Diòng-lŏ̤h, gáu-muōi-lāu buăng kó̤ Guōng-să̤ Ṳ̆ng-ciŭ (gĭng-dáng gì Gié-lìng), bô buăng gáu Uŏk-nàng kó̤. Dìng Gēng gì gă-gă Dìng Sê̤ṳ-kéng gâe̤ng Dìng Siū-dô găk Lī-dièu bìng-dêng puáng-lâung dâi-dŏng lĭk giâ duâi gŭng-lò̤, gó-chṳ̄ giòng-lĭk iā duâi. 

Dìng Gēng tō̤ Lī-dièu gì huòng-tái-nṳ̄ Lī Hŭk-gĭng (Lī Ciĕu-huòng) có̤ lâu-mā. Lī Hŭk-gĭng diŏh 1224 dĕng-gĭ ī-hâiu, Dìng gă gì giòng-lĭk muōng biéng muōng duâi, có̤i cṳ̄ng Dìng Gēng diŏh 1226 nièng chuâng-ôi, gióng-lĭk Dìng-dièu. Hī sèng-âu Nguòng-dièu miĕk Nàng-sóng, chĭng-liŏh Uŏk-nàng, ké̤ṳk ĭ dṳ̆k diōng chió. 1258 nièng, niông-ôi ké̤ṳk tái-cṳ̄ Dìng Huōng (Dìng Séng-cŭng), cê-gă có̤ tái-siông-huòng. 1277 nièng bâng-sī.

分類:Uŏk-nàng ìng-ŭk
Lī Tái-cū

**Lī Tái-cū** (, ), miàng **Lī Gŭng-ūng** (, *Lý Công Uẩn*), cê **Diêu-iēng** (兆衍), sê Uŏk-nàng Lī-dièu gì gióng-lĭk-ciā, 1009 nièng gáu 1028 nièng câi-ôi.

Ĭ nòng-bâ sê Ciòng-ciŭ Ăng-hāi nè̤ng, gáu-muōi-lāu kó̤ Uŏk-nàng có̤-sĕng-é, cêu diêu diŏh hŭ-uái. Lī Gŭng-ūng có̤i cā sê Sèng Lê Dièu gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng. 1009 nièng, Uŏk-nàng duâi lâung, ĭ ké̤ṳk buô-hâ tiáng gèng kó̤ có̤ huòng-dá̤, gióng-lĭk Lī Dièu, nièng-hô̤ Sông-tiĕng (順天). Ĭ gióng-lĭk gì Lī Dièu sê Uŏk-nàng lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng có̤i giòng-duâi gì uòng-dièu. Ĭ iâ dó̤i Uŏk-nàng ùng-huá huák-diēng góng-hióng iā duâi.

1028 nièng bâng-sī, miêu-hô̤ Tái-cū, ié-hô̤ Sìng-ū Huòng-dá̤ (神武皇帝).

分類:Uŏk-nàng ìng-ŭk
Mìng-dṳ̆ng-ngṳ̄

**Mìng-dṳ̆ng-ngṳ̄** (閩中語) sê Hók-gióng gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. Săng-mìng chê-kṳ̆, Să-gâing gâe̤ng Īng-ăng dŭ sê gōng ciā ngṳ̄.

Gĭng-dáng gōng Mìng-dṳ̆ng-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ liāng ô 350 uâng.

分類:Mìng-dṳ̆ng-ngṳ̄
Săng-săng-cé

**Săng-săng-cé** (三山志) sê Hók-ciŭ gì siŏh buô dê-huŏng-cé. Ciā cṳ̆ sìng-cṳ̆ gì sì-găng sê Nàng-sóng, gó̤-lòng buô cṳ̆ dŭ liāng ô 24 guóng.

分類:Sĕk-ék
Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng

**Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng** (中國國民黨) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì siŏh ciáh céng-dōng, 1919 nièng, iù Sŏng Dṳ̆ng-săng gióng-lĭk.

分類:Dṳ̆ng-guók céng-dōng
分類:Dài-uăng céng-dōng
Mìng-ciō-dōng

**Mìng-ciō-dōng** kō̤-nèng cī:

#Mìng-ciō-dōng (Mī-guók)
#Mìng-ciō-dōng (Hiŏng-gē̤ng)
#Mìng-ciō-dōng (Nĭk-buōng)
Gê̤ṳng-huò-dōng

**Gê̤ṳng-huò-dōng** kō̤-nèng cī:

#Gê̤ṳng-huò-dōng (Mī-guók)
#Ái-ī-làng Gê̤ṳng-huò-dōng
#É-dâi-lé Gê̤ṳng-huò-dōng
Mìng-ciō-dōng (Mī-guók)

**Mìng-ciō-dōng** (民主黨, ) sê Mī-guók gì siŏh ciáh céng-dōng, iâ sê Mī-guók có̤i duâi gì 2 ciáh céng-dōng cĭ ék (gó ô siŏh ciáh sê Gê̤ṳng-huò-dōng). 1792 nièng, iù Andrew Jackson sìng-lĭk.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Mī-guók
分類:Céng-dê
Gēng Cĭng-dṳ̆ng

**Gēng Cĭng-dṳ̆ng** (耿精忠, ? - 1682 n.) sê Muāng-chĭng sèng-âu gì dâ̤ 3 dâi gì Cêng-nàng-uòng (靖南王), iâ sê Săng-huăng cĭ lâung dâi-dŏng gì „săng-huăng“ cĭ ék. 

Gēng Cĭng-dṳ̆ng sê dâ̤ 2 dâi Cêng-nàng-uòng Gēng Gié-mâiu gì giāng, 1649 nièng ĭ nòng-bâ sī lō̤ ī-hâiu hŭng uòng. 1673 nièng, găk Hók-ciŭ kī-bĭng huāng-káung Muāng-chĭng. Dài-uăng Dŭng-nìng-guók gì Dâng Gĭng iâ puái bĭng lì Hók-gióng ciĕ-uông, bók-guó ĭ gâe̤ng Dâng Gĭng có̤ siŏng-ciăng kó̤, Dâng Gĭng puái bĭng ciŏng Ciòng-ciŭ gâe̤ng Ciŏng-ciŭ ciéng kó̤. Muāng-chĭng gì bĭng téng Ciék-gŏng páh gáu Hók-gióng, ĭ mò̤-niĕ-ài dàu-hòng, ké̤ṳk Muāng-chĭng niăh kó̤ Báe̤k-gĭng. 1681 nièng, Kŏng-hĭ bìng-dêng Săng-huăng cĭ lâung ī-hâiu, ciŏng ĭ lìng-dì tài sī, gó̤-lòng chió nè̤ng dŭ ké̤ṳk Muāng-chĭng tài ták. 

Gēng Cĭng-dṳ̆ng gì uòng-hū găk gĭng-dáng Hók-ciŭ Céng-ăng-kṳ̆ gì Uòng-cŏng (王莊) hŭ-uái. Gĭng-dáng Uòng-cŏng biĕng-dău ô iā sâ̤ Chiông-huòng (象園), Lièng-huòng (蓮園) cī siŏh lôi dái „huòng“ (園) cê gì dê-miàng, gô-dā̤ dŭ sê Gēng Cĭng-dṳ̆ng uòng-hū gì hâiu-huă-huòng.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
分類:Sáng Gēng
耿精忠

**耿精忠**（？—1682年）是滿清辰候其第3代其靖南王，也是三藩之亂其“三藩”之一。

耿精忠是第2代靖南王耿繼茂其囝，1649年伊郎爸死𡅏以後封王。1673年，敆福州起兵反抗滿清。臺灣東寧國其鄭經也派兵來福建支援，不過伊共鄭經做相爭去，鄭經派兵將泉州共漳州佔去。滿清其兵趁浙江拍遘福建，伊無能耐投降，乞滿清拿去北京。1681年，康熙平定三藩之亂以後，將伊淩遲刣死，囫圇厝儂都乞滿清刣澈。

耿精忠其王府敆今旦福州晉安區其王莊夫塊。今旦王莊邊兜有野価象園、蓮園茲蜀類帶“園”字其地名，舊底都是耿精忠王府其後花園。

分類:中國
分類:人物
Ngù Săng-gié

**Ngù Săng-gié** (吳三桂, 1612 n. 6 ng. 8 h. - 1678 n. 10 ng. 2 h.) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh iā chók-miàng gì ciŏng-gŭng.

Ĭ có̤i cā sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng, ké̤ṳk puái kó̤ Săng-hāi-guăng siū guăng. Muāng-chĭng gì buô-dôi iā sâ̤ huòi lì páh, dŭ ké̤ṳk ĭ páh cāu kó̤. 1644 nièng, Lī Cê̤ṳ-sìng cô̤-huāng chuàng-ôi, Ngù Săng-gié gì nông-bâ ké̤ṳk Lī Cê̤ṳ-sìng bŏng-gá, ĭ sá̤-bò̤ Dìng Uòng-uòng iâ ké̤ṳk Lī Cê̤ṳ-sìng gì buô-hâ Làu Cŭng-mīng dŏk kó̤. Ngù Săng-gié iā sêu-ké, cêu bóng Muāng-chĭng buô-dôi diē guăng, ciŏng Lī Cê̤ṳ-sìng miĕk lâi. Ĭ dó̤i-chiū Muāng-chĭng páh giâ iā sâ̤ dê-huŏng, 1662 nièng, ciŏng Nàng-mìng gì Īng-lĭk Huòng-dá̤ niăh lā̤ tài lâi. Muāng-chĭng hŭng ĭ có̤ **Bìng-să̤-uòng** (平西王), guăng Hùng-nàng hī siŏh dái. 

1673 nièng, Ngù Săng-gié lièng-hăk Cêng-nàng-uòng Gēng Cĭng-dṳ̆ng, Bìng-nàng-uòng sié-cṳ̄ Siông Cĭ-séng, Guōng-să̤ ciŏng-gŭng Sŏng Ièng-lìng gâe̤ng Siēng-să̤ tì-dók Uòng Hū-sìng cà̤ cô̤-huāng, páh giâ iā sâ̤ dê-huŏng. Cuòi cêu sê lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì Săng-huăng cĭ lâung.

1678 nièng, Ngù Săng-gié diŏh Hù-nàng gì Hĕng-iòng cê̤ṳ-chĭng huòng-dá̤, guók-hô̤ hô̤ lā̤ Ciŭ (周), nièng-hô̤ hô̤ lā̤ Ciĕu-ū (昭武). Mò̤-niŏh-òng găk Diòng-să bâng-sī. Ĭ gì sŏng Ngù Sié-huăng dĕng-gĭ, 1681 nièng ké̤ṳk Muāng-chĭng miĕk lâi.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Ngù (吳)
Siĕ Lòng

**Siĕ Lòng** (施琅, 1621 n. - 1696 n.) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng.

Siĕ Lòng nguòng-lài sê Dŭng-nìng-guók Dâng Sìng-gŭng gì buô-hâ. Gáu-muōi-lāu gâe̤ng Dâng Sìng-gŭng có̤-mâ̤-huò, Dâng Sìng-gŭng ciŏng ĭ gó̤-lòng-chió dŭ niăh lā̤ tài lâi. Siĕ Lòng cāu kó̤ dàu-hòng Muāng-chĭng. 1683 nièng, dái buô-dôi kó̤ páh Dài-uăng, miĕk Dŭng-nìng-guók. Hī sèng-âu Muāng-chĭng ô iā sâ̤ nè̤ng giéng-gáe̤k Dài-uăng tū-dê mâ̤ hō̤, gióng-ngiê ciŏng sū-iū diŏh Dài-uăng gì Háng-nè̤ng dŭ buăng gáu Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k lì, Kŏng-hĭ iâ buóh siōng ciŏng-uâng có̤. Nâ ô Siĕ Lòng siŏh ciáh nè̤ng gōng Dài-uăng găk gŭng-sê̤ṳ huŏng-miêng iā dâe̤ng-iéu, mâ̤ sāi dò̤ gĕ̤h lâi. Có̤i cṳ̄ng Kŏng-hĭ tiăng ĭ gì chói.

Gĭng-dáng Dài-uăng iā sâ̤ nè̤ng dó̤i Siĕ Lòng bìng-gá iā dă̤, giéng-gáe̤k ĭ sê gâe̤ng Cìng Guói, Ngù Săng-gié siŏh iông sê chók-mâ̤ cê-gă guók-gă gì nè̤ng.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Dài-uăng ìng-ŭk
分類:Sáng Siĕ
Diêu Dò̤

**Diêu Dò̤** (趙佗, ? - s 137 n.), iâ hô̤ lā̤ **Nàng-uŏk Ū-dá̤** (南越武帝), sê Nàng-uŏk-guók gì gióng-lĭk-ciā, sèng 203 nièng gáu sèng 137 nièng câi-ôi. 

分類:Dṳ̆ng-guók huòng-dá̤
分類:Uŏk-nàng huòng-dá̤
分類:Sáng Diêu
Huòng-dá̤

**Huòng-dá̤** (皇帝) sê gŭng-ciō-cié guók-gă liāng-dô̤-ìng gì siŏh cṳ̄ng chĭng-hŭ.

Huòng-dá̤ ciā sṳ̀ sê Cìng Sṳ̄-huòng huák-mìng gì. Gì-dṳ̆ng „huòng“ cī Săng-huòng, „dá̤“ cī Ngū-dá̤.

分類:Céng-dê
八姓入閩

**八姓入閩**是歷史上漢族共閩越族其蜀回大融合。

西晋晉惠帝永嘉時期（公元308年），中國發生政亂。真価漢人向南勢避走（史書所講其「衣冠南渡」），裡福建定居。茲等儂主要有八隻姓：林、陳、黃、鄭、詹、邱、何、胡。

陳、林、黃共鄭是現刻時福州四隻最大其姓。儂講「陳林蜀大半，黃鄭滿街排」，也有儂講「陳林半天下，黃鄭滿街排」。

## 參考資料

分類:歷史
分類:民族
漢族

**漢族**是世界懸頂人口最価其蜀隻民族，也是中國官方規定其「中華民族」之一。漢族其母語都是漢語族其語言，包括官話、吳語、贛語、湘語、客家語、閩東語、莆仙語、閩南語、粵語等等。嘢価地方固通用現代標準漢語（也號𡅏「國語」或者「普通話」）。漢族下底有嘢価民系。

分類:中國
分類:民族
英國

**英國**是歐洲其蜀隻國家，由大不列顛島上其英格蘭（英語：England）、蘇格蘭（Scotland）、威爾士（Wales），共愛爾蘭島第一北部其北愛爾組成，嘢包括世界其它地區其殖民地。
## 名字
也號囉**英吉利**、**大英國**，全稱**大不列顛共北愛爾蘭聯合王國**（英語：United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland）。
## 歷史
### 近代

19世紀時候，大英帝國國力強盛。伊佔領全世界超過1/4其領土，叫𡅏「日不落帝國」。同時，中國其香港、西藏、長江流域等地方都是英國其殖民地。福州共厦門也是伊其通商口岸。二戰以後，英國大部分殖民地都獨立建國。
## 政治
### 行政區劃

## 文化

除了歐洲文化，英國嘢融合了其它殖民地其文化，像印度等等。

英國其文學相當發達。敆歷史上，英國最出名其作家是威廉·莎士比亞（William Shakespeare）。

英國儂中意其運動是骹球、高爾夫球、網球等等。
## 參考資料

I
I
東寧國

**東寧國**是臺灣歷史懸頂頭隻漢儂政權，統治今旦臺灣其南部，由鄭成功建立。

1662年，鄭成功拍下臺灣，將荷蘭逐去，建立者政權。東寧其君主自稱是明朝其藩王，不過伊敆永曆皇帝敆雲南乞吳三桂刣死以後，伓立明朝宗室做皇帝，實際是蜀隻獨立其政權。許辰候西方國家其儂都告東寧其君主號𡅏“臺灣國王”。

1683年，東寧乞滿清拍輸，向滿清投降。

分類:臺灣
分類:舊底其國家
鄭成功

**鄭成功**（1624年8月27號—1662年6月23號）是臺灣東寧國其建立者。

伊郎爸鄭芝龍是明朝其蜀隻海賊，伊娘奶是日本儂田川松。鄭成功敆日本出生，遘尾了跟郎爸轉中國拍滿清，明朝其永樂皇帝封伊做延平王。1662年，帶兵拍臺灣南部，將夫塊其荷蘭殖民者逐去，建立漢儂敆臺灣其頭隻政權東寧國。無箬恒着東寧國其東都（今旦其臺南）病死，伊其囝鄭經接班。1681年，鄭經追尊伊做潮王，諡號武王。

分類:古代中國人物
分類:臺灣人物
分類:日本人物
分類:東寧國王
分類:姓鄭
施琅

**施琅**（1621年—1696年）是中國歷史懸頂其蜀隻將軍。

施琅原來是東寧國鄭成功其部下。遘尾了共鄭成功做𣍐和，鄭成功將伊囫圇厝都搦𡅏刣唻。施琅走去投降滿清。1683年，帶部隊去拍臺灣，滅東寧國。許辰候滿清有野価儂見覺臺灣土地𣍐好，建議將所有着臺灣其漢儂都搬遘中國大陸來，康熙也卜想總款做。儷有施琅蜀隻儂講臺灣敆軍事方面野重要，𣍐使掏扔唻。最終康熙聽伊其嘴。

今旦臺灣野価儂對施琅評價野低，見覺伊是共秦檜、吳三桂蜀樣是出賣自家國家其儂。

分類:古代中國人物
分類:臺灣人物
分類:姓施
柔遠驛

**柔遠驛**，也號𡅏**琉球館**，是福州臺江其蜀座旅館樣式其建築。

琉球館是明朝成化8年（1472年）起其，專門掏來住琉球儂。許辰候，琉球國其儂儷是卜想遘中國來，儷中着福州上岸。故此明朝着臺江專門起蜀隻琉球館乞伊各儂住。琉球共福州有野特殊其歷史關係，琉球館敆茲裡其地位也是野重要。

琉球國敆滿清其三藩之亂臺中乞做散斗，遘尾了滿清政府出錢修好。1875年，日本強迫琉球共中國斷絕外交關係，反對日本統治其琉球儂走來福州，住着嚽塊，要求滿清政府向日本抗議。1879年日本滅琉球以後，固有野価來福州其琉球儂住着茲裡勢。遘1937年抗日戰爭爆發以後，裡勢其琉球儂基本都轉厝了。

改革開放以後，因為福州市區其擴展，政府大做拆遷，琉球館也乞拆平八，伊其面積儷剩原來其1/10都無夠。1992年，政府派儂修復者館，改名號𡅏「福州對外友好關係史博物館」，將福州共琉球有干過其乇掏廮嚽塊展覽。1996年，乞福建省政府定做“省級文物保護單位”。

分類:福州
分類:琉球
Ăi-gĭk

**Ăi-gĭk** (埃及) sê Hĭ-ciŭ dĕ̤ng-báe̤k-buô gì siŏh ciáh guók-gă.

Ăi-gĭk diŏh sèng 3100 nièng cêu ô tūng-ék gì guók-gă lāu, hiā guók-gă hô̤ lā̤ Gū Ăi-gĭk.

分類:Hĭ-ciŭ guók-gă
Kié-ngò̤

**Kié-ngò̤** (企鵝) sê siŏh cṳ̄ng mâ̤ buŏi gì cēu, sĕng-uăk diŏh Nàng-buáng-giù bī-gáu chéng gì dê-huŏng.

分類:Cék-tùi dông-ŭk
Dṳ̆ng-hĭ Gê̤ṳng-huò-guók

**Dṳ̆ng-hĭ Gê̤ṳng-huò-guók** (中非共和國) sê Hĭ-ciŭ dṳ̆ng-buô gì siŏh ciáh guók-gă.

分類:Hĭ-ciŭ guók-gă
Argentina

**Argentina** sê Mī-ciŭ nàng-buô gì siŏh ciáh guók-gă.

分類:Argentina
分類:Nàng Mī-ciŭ guók-gă
Cuba

**Cuba** sê Mī-ciŭ gì siŏh ciáh guók-gă, găk Cuba-dō̤ gà̤-dēng. Ĭ iâ sê Mī-ciŭ mì-ék siŏh ciáh siâ-huôi-ciō-ngiê guók-gă.

分類:Báe̤k Mī-ciŭ guók-gă
Muammar Gaddafi

**Muammar al-Gaddafi** (Ā-lá-báik-ngṳ̄: , 1942 n. 6 ng. 7 h. - 2011 n. 10 ng. 20 h.) sê Libya gì siŏh ciáh dŭk-cài-ciā. Ĭ téng 1969 nièng céng-biéng siông-dài, tié-lāu sê Libya gì có̤i gŏ̤ liāng-dô̤-ìng. 2011 nièng Libya huák-sĕng nô̤i-ciéng, ĭ ké̤ṳk nè̤ng dṳ̆k lŏ̤k-dài, mò̤-niŏh-òng ké̤ṳk nè̤ng tài sī.

分類:Céng-dê-gă
Saddam Hussein

**Saddam Hussein Abd al-Majid al-Tikriti** (; 1937 n. 4 ng. 28 h. - 2006 n. 12 ng. 30 h.) sê Ĭ-lăk gì siŏh ciáh cūng-tūng gâe̤ng dŭk-cài-ciā. Ĭ téng 1979 nièng siông-dài. 2002 nièng, Mī-guók páh Ĭ-lăk, ĭ lŏ̤h-dài. 2003 nièng ké̤ṳk Mī-guók niăh kī lì sīng-puáng. 2006 nièng diêu-sī.

分類:Céng-dê-gă
Lêng Gié-hĕk

**Lêng Gié-hĕk** (令計劃, ), Săng-să̤ Bìng-lṳ̆k nè̤ng, sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă, iâ sê Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng gì dōng-nguòng.

Ĭ téng 2007 nièng kăi-sṳ̄ sê Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng Dṳ̆ng-iŏng bâing-gŭng-tiăng (中國共產黨中央辦公廳) gì ciō-êng. Bók-guó ĭ gì giāng găk 2012 nièng chók chiă-huô sī lō̤ ī-hâiu, ĭ găk céng-dê gà̤-dēng sék-sié, diêu kó̤ có̤ Dṳ̆ng Gê̤ṳng Dṳ̆ng-iŏng Tūng-ék Ciéng-siáng Gĕ̤ng-cáuk-buô (中共中央統一戰線工作部) gì buô-diōng.

2014 nièng 12 nguŏk 22 hô̤, Gī-giēng-ūi (紀檢委) sŏng-buó, Lêng Gié-hĕk siĕk-hièng (涉嫌) ngièng-dâe̤ng ùi-gī (嚴重違紀), Gī-giēng-ūi ī-gĭng kăi-sṳ̄ diêu-că ĭ.

分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók ìng-ŭk
分類:Céng-dê-gă
Tái-bìng-tiĕng-guók

**Tái-bìng-tiĕng-guók** (太平天囯) sê Muāng-chĭng muăk-gĭ gì siŏh ciáh iù nùng-mìng cô̤-huāng gióng-lĭk gì céng-guòng. Káh-gă-ngṳ̄ sê Tái-bìng-tiĕng-guók gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng.

1843 nièng, Hùng Séu-ciòng găk Guōng-să̤ gióng-lĭk Bái-siông-dá̤-huôi. Chŭi-iòng-gōng ciā cŭ-cék sê chăng-kō̤ Gĭ-dók-gáu huák-mìng gì, ĭ diē-sié ô iā sâ̤ gōng gì gâe̤ng Gĭ-dók-gáu mâ̤ siŏh-iông. 1850 nièng, Hùng Séu-ciòng cô̤-huāng, gióng-lĭk Tái-bìng-tiĕng-guók. Gáu-muōi-lāu găk 1853 nièng páh giâ Gĭng-lìng (gĭng-dáng gì Nàng-gĭng), ciŏng hŭ-uái gāi-miàng hô̤ lā̤ Tiĕng-gĭng, diâng có̤ siū-dŭ. Có̤i giòng-duâi gì sèng-âu, Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng dŭ ké̤ṳk ĭ páh giâ lì lāu.

1864 nièng, Tiĕng-gĭng ké̤ṳk Muāng-chĭng páh giâ lì, Tái-bìng-tiĕng-guók miĕk-uòng.

分類:Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄
Hù-cé-mìng-chê

**Hù-cé-mìng-chê** () sê Uŏk-nàng nàng-buô gì siŏh ciáh siàng-chê, iâ sê Uŏk-nàng có̤i duâi gì siàng-chê.

Nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ **Sài Gòn** (), sê Uŏk-nàng Gê̤ṳng-huò-guók (Nàng-uŏk) gì siū-dŭ. 1976 nièng, Uŏk-nàng Gê̤ṳng-huò-guók ké̤ṳk Báe̤k-uŏk miĕk lâi. Báe̤k-uŏk kĕk ĭ nguòng-lài liāng-dô̤-ìng Hù Cé-mìng gì miàng-cê, ciŏng ĭ gāi miàng hô̤ lā̤ „Hù-cé-mìng-chê“.

分類:Uŏk-nàng
分類:Siàng-chê