open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lè̤

**Lè̤** (驢) sê siŏh cṳ̄ng tàu-săng, sṳ̆k diŏh mā gì chĭng-chék. Lè̤ bī mā nâung, dáng-sê ngê bī mā dòng, muōi chiông ngù, ngàng-sáik ék-buăng có̤ huŏi-huŏi-nuóh. Ìng-lôi iōng lè̤ gì lĭk-sṳ̄ bī mā dōi, gáu gĭng-dáng dêu, duâi-buô-hông lè̤ ī-gĭng sê gă-iōng gì, iā-lè̤ nâ hŭng-buó diŏh Hĭ-ciŭ gâe̤ng Dṳ̆ng-guók să̤-báe̤k-buô.

## Lè̤ gì ùng-huá

Lè̤ găk ìng-lôi lĭk-sṳ̄, sìng-uâ duòng-suók gâe̤ng ùng-hŏk cáuk-pīng diē-lié sèu-sèu chók-hiêng. Hók-ĭng-cṳ̆ gé-cái, Ià-sŭ cêu sê kiè lā̤ siŏh tàu lè̤ giàng diē Ià-lô-sák-lēng gì. Dṳ̆ng-guók Ùi-ngū-ī-cŭk duòng-suók gì dé-hiê ìng-ŭk Ă-huàng-tì iâ sê kiè siŏh tàu lè̤. Să-sê̤ṳ-bī-ā gì hié-kiŏk «Dṳ̆ng-hâ Iâ cĭ Máe̤ng» (*A Midsummer Night's Dream*) dṳ̆ng, ô siŏh ciáh nè̤ng gì tàu biéng có̤ lè̤ tàu. Găk «Dòng Gì-hŏ̤-dáik» (*Don Quixote*) diē-sié, Săng-chó̤ Păng-sák (*Sancho Panza*) iâ sê kiè siŏh tàu lè̤.

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Só-gé̤ṳ-kó guāng-lī hiê-tūng

**Só-gé̤ṳ-kó guāng-lī hiê-tūng** (Ĭng-ùng: ***D'''ata'''b'''ase '''m'''anagement '''s'''ystem''; dōi-siā: ***DBMS***) sê siŏh cṳ̄ng guāng-lī [[só-gé̤ṳ-kó]] gì [[diêng-nō̤ nuōng-giông]]. Cuō-iéu gì só-gé̤ṳ-kó guāng-lī hiê-tūng (â-dā̤ gāng-dăng siā "DBMS") nuōng-giông ô: [[Oracle]], [[DB2]], [[Microsoft Access]], [[Microsoft SQL Server]], [[MySQL]] dēng-dēng.

== Gŭng-nèng ==
=== Só-gé̤ṳ dêng-ngiê ===
DBMS tì-gṳ̆ng só-gé̤ṳ dêng-ngiê ngṳ̄-ngiòng (***d**ata **d**efinition **l**anguage''; **DDL**), ê̤ṳng-hô â̤ suók-mìng só-gé̤ṳ-kó gì giék-gáiu, bău-guák nguôi-muò-sék, muò-sék gâe̤ng nô̤i-muò-sék gì dêng-ngiê, só-gé̤ṳ-kó uòng-cīng-séng dêng-ngiê, ăng-cuòng bō̤-mĭk dêng-ngiê, dēng-dēng. Cī piĕ dêng-ngiê còng-káung diŏh [[só-gé̤ṳ cê-diēng]] diē-sié, sê DBMS ông-hèng gì gĭ-chū.

=== Só-gé̤ṳ-kó chŏ̤-cáuk ===
DBMS tì-gṳ̆ng só-gé̤ṳ chŏ̤-cé̤ṳng ngṳ̄-ngiòng (***d*'ata **m**anipulation **l**anguage*; *'DML'''), sĭk-hiêng só-gé̤ṳ-kó gì ék-buăng chŏ̤-cáuk, pī-ṳ̀-gōng, că-sùng, chák-ĭk, siŭ-gāi gâe̤ng chēng-dṳ̀. DML buŏng có̤ 2 cṳ̄ng, 1 cṳ̄ng táh diŏh gì-tă cuō ngṳ̄-ngiòng (chiông C) diē-sié sāi-ê̤ṳng, 1 cṳ̄ng â̤ dăng-dŭk sāi-ê̤ṳng.

### Só-gé̤ṳ-kó ông-hèng guāng-lī
Só-gé̤̤ṳ-kó găk gióng-lĭk, sāi-ê̤ṳng gâe̤ng mì-hô sèng-hâiu iù DBMS tūng-ék guāng-lī, tūng-ék káung-cié, ī-dé bō̤-céng só-gé̤ṳ ăng-cuòng-séng, uòng-cīng-séng, dŏ̤-ê̤ṳng-hô dó̤i só-gé̤ṳ gì bêng-huák sāi-ê̤ṳng ī-gĭk huák-sĕng gó-cióng hâiu gì hiê-tūng huŏi-hŭk.

### Só-gé̤ṳ-kó gì gióng-lĭk gâe̤ng mì-hô
bău-guák só-gé̤ṳ-kó có̤i kăi-sṳ̄ gì só-gé̤ṳ sṳ̆-ĭk, duōng-uâng gŭng-nèng, só-gé̤ṳ-kó gì duōng-káung, huŏi-hŭk gŭng-nèng, só-gé̤ṳ-kó gì tṳ̀ng-sĭng cū-cék gŭng-nèng gâe̤ng séng-nèng gáng-sê, hŭng-sék gŭng-nèng dēng-dēng.

分類:Só-gé̤ṳ-kó
Guōng-dĕ̤ng

**Guōng-dĕ̤ng** (廣東), gāng chĭng **Uŏk** (粵), sê Dṳ̆ng-guók nàng-buô iòng-hāi gì sēng, sê Dṳ̆ng-guók ìng-kēu dék sâ̤ gì sēng-hông. Sēng-huôi Guōng-ciŭ gâe̤ng gĭng-cá̤ dĕk-kṳ̆ Chĭng-dáung sê Dṳ̆ng-guók dâi-lṳ̆k gĭng-cá̤ dék huák-dăk gì siàng-chê. Hiĕk-ngiê gì Guōng-dĕ̤ng mò̤ bău-guák lĭk-sṳ̄ siông ké̤ṳk gák có̤ sĭk-mìng-dê gì Hiŏng-gē̤ng gâe̤ng Ó̤-muòng.

## Ùng-huá
Guōng-dĕ̤ng ô dŏ̤-nguòng gì ùng-huá. Guōng-dĕ̤ng dṳ̆ng-buô cuō-iéu gṳ̆-cê̤ṳ gōng Uŏk-ngṳ̄ gì nè̤ng, ĭ-gáuk-nè̤ng siăh Uŏk-chái, káng Uŏk-kiŏk. Gōng Uŏk-ngṳ̄ gì nè̤ng gì Guōng-hū ùng-huá sê Guōng-dĕ̤ng ùng-huá gì dô̤i-biēu. Iâ ô cêng sâ̤ Káh-gă-nè̤ng hŭng-buó diŏh Guōng-dĕ̤ng gì Hiê-ciŭ, Mùi-ciŭ, Chĭng-dáung dēng dê-huŏng. Mùi-ciŭ gì Káh-gă ùng-huá sê Dṳ̆ng-guók Káh-gă ùng-huá gì dṳ̆ng-sĭng. Guōng-dĕ̤ng dĕ̤ng-buô Dièu-ciŭ gâe̤ng Sáng-tàu ùng-huá sê Mìng-nàng ùng-huá gì hŭng-ciĕ.

## Hèng-céng kṳ̆-mĭk

*Guōng-ciŭ-chê (廣州市)
*Chĭng-dáung-chê (深圳市)
*Chĭng-uōng-chê (清遠市)
*Ciŏ-hāi-chê (珠海市)
*Dăng-gŏng-chê (湛江市)
*Dĕ̤ng-uāng-chê (東莞市)
*Diêu-kéng-chê (肇慶市)
*Dièu-ciŭ-chê (潮州市)
*Dṳ̆ng-săng-chê (中山市)
*Giék-iòng-chê (揭陽市)
*Gĕ̤ng-muòng-chê (江門市)
*Hiê-ciŭ-chê (惠州市)
*Hŭk-săng-chê (佛山市)
*Hùng-pù-chê (雲浮市)
*Iòng-gŏng-chê (陽江市)
*Mâiu-mìng-chê (茂名市)
*Mùi-ciŭ-chê (梅州市)
*Ò̤-nguòng-chê (河源市)
*Sáng-tàu-chê (汕頭市)
*Sáng-muōi-chê (汕尾市)
*Sièu-guăng-chê (韶關市)

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Guōng-dĕ̤ng
Mìng (Hók-gióng)

**Mìng** (閩) sê Hók-gióng-sēng gì gāng-chĭng. Ĭ có̤i cā chók-hiêng diŏh Dṳ̆ng-guók gū cṳ̆ gì «Săng-hāi-gĭng» (山海經) diē-sié: "Mìng câi hāi dṳ̆ng" (閩在海中). «Suók Ùng Gāi Cê» diē-sié gōng: "Mìng, dĕ̤ng-nàng Uŏk, siè cṳ̄ng." (閩, 東南越, 蛇種.) Mìng cê diē-sié gì "tè̤ng" (虫) sê siè, gū-cā Hók-gióng gì cê̤ṳ-mìng sê cṳ̀ng-bái siè gì.

Hók-gióng iâ biék-chĭng có̤ Chék-mìng (七閩) hĕ̤k-ciā Báik-mìng (八閩). Chék-mìng sê bī Ciŭ-dièu sì-dâi dêu diŏh Hók-gióng gâe̤ng Ciék-gŏng nàng-huŏng gì chék ciĕ ī bái siè gì Mìng-cŭk hâiu-iô buô-lŏ̤h. Báik-mìng sê bī Nguòng-dièu kăi-sṳ̄ sĭk-hèng gì dṳ̆ng-cṳ̆-sēng-cié (中書省制), dé Hók-ciŭ, Gióng-nìng, Ciòng-ciŭ, Hĭng-huá, Siêu-ū, Iòng-bìng, Tĭng-ciŭ, Ciŏng-ciŭ ciā Báik-dô̤-hū.

分類:Hók-gióng
Mìng

**Mìng** kō̤-nèng sê:
# **閩**, chiāng chăng-kō̤ Mìng (Hók-gióng);
# **閩國**, chiāng chăng-kō̤ Mìng-guók;
# **明朝**, chiāng chăng-kō̤ Mìng-dièu.
Săng-ôi-ék-tā̤

**Săng-ôi-ék-tā̤** (三位一體) sê Gĭ-dók-gáu gì gĭ-buōng gáu-ngiê, sŏng-chĭng Siông-dá̤ ô săng ciéh ôi-gáh: **Séng-hô**, **Séng-cṳ̄** (dô̤-sìng-nṳ̆k-sĭng có̤ Ià-sŭ Gĭ-dók), gâe̤ng **Séng-sìng**. Gāng-dăng gōng, cêu sê nâ ô mì-ék siŏh ciéh Siông-dá̤; Séng-hô uòng-cuòng sê Siông-dá̤, Séng-cṳ̄ uòng-cuòng sê Siông-dá̤, Séng-sìng uòng-cuòng sê Siông-dá̤; Séng-hô ng-sê Séng-cṳ̄, Séng-cṳ̄ ng-sê Séng-sìng, Séng-sìng ng-sê Séng-hô.

分類:Gĭ-dók-gáu
Diê-biāng

**Diê-biāng** sê Hók-ciŭ duòng-tūng gì siēu-siăh. Ĭ gì có̤-huák sê sāi mī kău uòng-dâu hūng cà̤ diê, dṳ̆ sèng nṳ̆k gâe̤ng kṳ̀ng-chái có̤ gì âng bău kī dò̤ pù. Diê-biāng hìng-câung săng ièng-ièng gì, ngàng-sáik gĭng-uòng, káe̤k-káe̤k cìng sŭ, ê iā hò̤. 

分類:Īng-sĭk
分類:Sĕk-ék ùng-huá
Diāng-biĕng-gù

**Diāng-biĕng-gù** sê Hók-ciŭ ô-miàng gì siēu-siăh. Ĭ sāi mī-ciŏng có̤ nguòng-lâiu, dīng diāng-diē cūi gūng ī-hâiu, ciŏng mī-ciŏng dié diāng gièng, gái dīng ĭ biéng dă nék-giāng, sāi diāng-chēng chēng gáu diāng-diē, gâe̤ng hāi-chiĕng, chái, nṳ̆k dēng-dēng nó̤h cṳ̄ chók tuŏng-tuŏng, cêu biéng diāng-biĕng-gù.

分類:Īng-sĭk
分類:Sĕk-ék ùng-huá
Huōi

**Huōi** (㷄, 𤈦, iâ ô nè̤ng siā có̤ 燬), tĕ̤k-cṳ̆-ĭng iâ hô̤ lā̤ **huō** (火), sê ŭk-cék huá-hŏk huāng-éng, dĕk-biék sê găk iōng-ké diē-sié huák-sĕng iòng-siĕu huāng-éng sèng-hâiu sū sék-huóng chók lì gì iĕk gâe̤ng guŏng. Gŏng-gé̤ṳ gáuk cṳ̄ng iòng-siĕu gì ŭk-cék, huōi-iêng gì ngàng-sáik kō̤-nèng mâ̤ siŏh-iông.

## Huōi gì ùng-huá
Ìng-lôi gì cŭng-gáu uăk-dông sèu-sèu sāi-ê̤ṳng huōi. Huōi dék-ciēu ô lâng cṳ̄ng é-ngiê: dâ̤-ék, huōi dâi-biēu táh-gáik, siĕu-dŭk. Séng-gĭng Ī-suói-ā Cṳ̆ dâ̤ 6 ciŏng 5 - 7 ciék, siŏh ciáh să̤-lăk-bĭng găk ê-chiông diē-sié kĕk huōi-kìng iù huōi-dàng gà̤-dēng chṳ̄ giâ huōi-táng, lì táh-gáik Ī-suói-ā gì chói-puòi. Găk Dṳ̆ng-guók ô sâ̤ dê-huŏng, nè̤ng iâ ô hàng cāi-cièng gì hŭng-sṳ̆k, nêng-ùi cūng-kuāng cêu â̤ ciŏng cièng gié ké̤ṳk ĭng-găng diē-sié gì sī nè̤ng.

Gū-cā sì-dâi, ìng-lôi mâ̤ lī-gāi dâi-cê̤ṳ-iòng, háng dék huōi sê mâ̤ hŭng-gák gì nguòng-só. Gū Hĭ-lé-nà̤-nè̤ng nêng-ùi sié-gái sū-iū ŭk-cék dŭ sê iù kĕ̤ng-ké, cūi, tù gâe̤ng huōi cū-hăk siàng gì. Dṳ̆ng-guók duòng-tūng ùng-huá gì ngū-hèng hŏk-suók diē-sié iâ bău-guák huōi (cêu sê gĭng, mŭk, cūi, huōi, tū). Dṳ̆ng-ĭ gōng gì „**huō**“, hĕ̤k-chiā siông-iĕk (上熱), iâ sê gâe̤ng sìng-tā̤ diē-sié gì huōi ô gáng-guó.

Huōi iâ sèu-sèu chók-hiêng diŏh ùng-hŏk diē-sié. Pī-ṳ̀-gōng, găk Sé̤ṳ-dù Hèng-duông 2:1-4 diē-sié, Séng-sìng ké̤ṳk bī-ê̤ṳ có̤ chói-siĕk chiông huōi-iêng hiēng-hiêng bêng-chiā gáung-lìng. Séng-gĭng diē-sié iâ ô iā sâ̤ dê-huŏng gōng gáu, sié-gái muăk-nĭk sèng-hâiu Siông-dá̤ gâe̤ng kĕk huōi lì sīng-puáng sié-găng-nè̤ng.
## Muōi-ció



## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Huá-hŏk
分類:Ngū-hèng
Iéng

**Iéng** kō̤-nèng cī:
# Siŏh cṳ̄ng cēu, chiāng chăng-kō̤ Iéng (cēu).
# Siŏh cṳ̄ng siēu-siăh, chiāng chăng-kō̤ Biēng-nṳ̆k-iéng.
Chŏng-hà-ciŭ Gĭ-dók-dòng

**Chŏng-hà-ciŭ Gĭ-dók-dòng** (蒼霞洲基督堂), báik-cèng hô̤ lō̤ **Hók-ciŭ Gĭ-dók-dòng** (福州基督堂), sê Ĭng-guók Séng-gŭng-huôi () găk Dṳ̆ng-guók Hók-gióng gáu-kṳ̆ gì ciō-gáu cô̤-dòng (主教座堂), dê-cī găk Hók-ciŭ Dài-gĕ̤ng-kṳ̆ Chŏng-hà-ciŭ (蒼霞洲) Gău-tŭng-háe̤ng (交通巷) 17 hô̤.

1924 nièng 11 nguŏk 1 hô̤, Séng-gŭng-huôi Hók-gióng gáu-kṳ̆ Ciō-gáu Hèng Iók-hâng (*Bishop John Hind*) ciō-tì Chŏng-hà-dòng gì dâing-gĭ ngì-sék, kŭi gĕ̤ng gióng-cô̤ ciō-gáu cô̤-dòng, gáu 3 nièng hâiu ciáh chiàng. Dŏng-sì, ciā gáu-dòng miàng giéu "Hók-ciŭ Gĭ-dók-dòng". Guòng dòng sê ciŏng-mŭk giék-gáiu, â̤ ṳ̀ng-năk siŏh-chiĕng nè̤ng. Dṳ̆ng-huà Séng-gŭng-huôi gì huôi-ngiê sèu-sèu găk cē̤-nē̤ diêu-kăi.

1950 nièng, Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k Gĭ-dók-gáu gì Săng-cê̤ṳ ái-guók ông-dông gì chiĕng-miàng uăk-dông iù ciā gáu-dòng kăi-sṳ̄. 1958 nièng, gáu-dòng buô-hông diòng-sū ké̤ṳk Dài-gĕ̤ng gì siŏh găng iŏh-chiōng ciéng-ê̤ṳng. 1966 nièng Ùng-gáik kăi-sṳ̄, cô̤-dòng ké̤ṳk guŏng lâi, cuòng-buô ké̤ṳk iŏh-chiōng ciéng-ê̤ṳng.

1985 nièng 8 nguŏk 11 hô̤, Hók-ciŭ Gĭ-dók-dòng gāi-miàng Chŏng-hà-dòng tṳ̀ng-sĭng kăi-huóng. Gĭng-dáng, Chŏng-hà-dòng sê Hók-ciŭ dék dê̤ṳng-iéu gì siŏh cô̤ gáu-dòng cĭ-ék.

Č
Č
Č
Hâ Chák-lī

**Hâ Chák-lī** (夏察理, Ĭng-ngṳ̄: Charles Hartwell, 1825 n. 12 ng. 19 h. - 1905 n. 1 ng. 30 h.) sê 19 sié-gī â buáng hiĕk Mī-guók Gŭng-lī-huôi găk Dṳ̆ng-guók Hók-ciŭ gì diòng-gáu-sê̤ṳ.

## Sĕng-bìng

Hâ Chák-lī 1825 nièng 12 nguŏk 19 hô̤ chók-sié diŏh Mī-guók Mā-sák-cṳ̆-sáik-ciŭ, 1852 nièng 10 nguŏk 13 hô̤ chăng-gă diē Mī-guók Gŭng-lī-huôi gì có̤ mŭk-sṳ̆, dùng nièng 11 nguŏk 3 hô̤ ké̤ṳk puái gáu Dṳ̆ng-guók. Ĭ 1853 nièng 4 nguŏk 16 hô̤ gáu Hiŏng-gē̤ng, 6 nguŏk 9 hô̤ gáu Hók-ciŭ, siŏh-sié ṳ̀-diông gì guŏng-ĭng dŭ găk Hók-ciŭ duòng-gáu.

Hâ Chák-lī sê cĭng cuŏng-ngiĕk gì Háng-hŏk-gă. Ĭ Hók-ciŭ-uâ gōng iā hō̤. Dṳ̀-kī duòng-gáu, ĭ iâ ô ciŏng sé-hông-ék gì Sĭng-iók huăng-ĭk có̤ Hók-ciŭ Tū-kiŏng, piĕng-siā Săng-cê-gĭng dēng Hók-ciŭ-uâ cṳ̆-kăng (bău-guák dâ̤ 2 bēng gì ).

Hâ Chák-lī ô giék guó lâng huòi huŏng. 1905 nièng 1 nguŏk 30 hô̤, ĭ ĭng-ôi sĭng-câung-bâng găk Hók-ciŭ guó-sié. Ĭ sī gì sèng-hâiu sê Mī-guók Gŭng-lī-huôi diŏh Dṳ̆ng-guók gì Huôi-dók.

分類:Mī-guók ìng-ŭk
分類:Diòng-gáu-sê̤ṳ
分類:Sĕk-ék
Isaac Newton

**Isaac Newton** (), iâ â̤ ĭng-ĭk có̤ **Ngiù-dóng** (牛頓), sê Ĭng-guók ŭk-lī-hŏk-gă, só-hŏk-gă, tiĕng-ùng-hŏk-gă, cê̤ṳ-iòng diék-hŏk-gă, liêng-gĭng-sŭk-sê̤ṳ gâe̤ng sìng-hŏk-gă. Ĭ găk 1687 nièng huák-biēu gì «Cê̤ṳ-iòng Diék-hŏk gì Só-hŏk Nguòng-lī» (Lá-dĭng-ngṳ̄: *Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica*), ké̤ṳk nêng-ùi sê kuŏ-hŏk-sṳ̄ siông dék ūi-dâi gì cáuk-pīng. Găk cṳ̆ diē, Newton gōng-gāi lāu uâng-iū īng-lĭk gâe̤ng ông-dông-hŏk săng duâi dêng-lŭk. Cī piĕ kái-niêng dŭ sê gĭng-diēng lĭk-hŏk gì gĭ-chū, găk ê-lài săng-báh nièng ék-dĭk tūng-dê kuŏ-hŏk gì ṳ̄-dêu-guăng, iâ sê hiêng-dâi gĕ̤ng-tiàng-hŏk gì gĭ-chū. Newton céng-mìng, dê-giù gà̤-dēng gì ŭk-cék ông-dông gâe̤ng ṳ̄-dêu sĭng-tā̤ gì ông-dông dŭ sê cŏng-sùng dè̤ng-kuāng gì cê̤ṳ-iòng huák-cáik, ŏ̤h ciŏng-uâng ĭ tiék-dā̤ chēng lâi kuŏ-hŏk-gái dó̤i nĭk-sĭng-suók gì huài-ngì.

Diŏh lĭk-hŏk huŏng-miêng, Newton ngiēng-géu lāu dông-liông gâe̤ng gáe̤k-dông-liông gì nguòng-lī. Diŏh guŏng-hŏk huŏng-miêng, ĭ huák-mìng siŏh cṳ̄ng â̤ huāng guŏng gì uông-uōng-giáng; ĭ ciŏng băh guŏng buŏng có̤ chāi-sáik gì guŏng-puō, huák-diēng lāu ngàng-sáik gì lī-lâung. Diŏh só-hŏk huŏng-miêng, ĭ gâe̤ng Gottfried Leibniz dùng-sì huák-mìng mì-cék-hŭng. Ĭ iâ céng-mìng lāu nê-hâung-sék dêng-lī, dēng-dēng.

I
I
I
I
I
Câung-kṳ̆

**Câung-kṳ̆** (藏區; Câung-ùng: ; Câung-ùng Lò̤-mā-cê: *Bod*; Ĭng-ùng: *Tibet*), gū-cā iâ hô̤ lō̤ **Tū-bŏ̤** (吐蕃), gé̤ṳ Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók sŏng-chĭng sê "Dṳ̆ng-guók bók-kō̤ hŭng-gák gì liāng-tū". 1950 nièng Dṳ̆ng-guók puái gŭng-dôi ciéng-liāng Să̤-câung, siék-lĭk Să̤-câung Cê̤ṳ-dê-kṳ̆. Guōng-ngiê gì Să̤-câung sê găk Chĭng-Câung Gŏ̤-nguòng gà̤-dēng, gâe̤ng Nà̤-báik-ī, Bók-dăng, Éng-dô dēng dê-huŏng gì kṳ̆-mĭk. Să̤-câung Liù-uòng Céng-hū dêng-ngiê gì Să̤-câung bô chĭng "Duâi Să̤-câung Dê-kṳ̆", huòng-ùi bău-guák gĭng-dáng gì Să̤-câung Cê̤ṳ-dê-kṳ̆, Chĭng-hāi duâi buô-hông gâe̤ng siēu buô-hông Găng-sé̤ṳk, Sé-chuŏng, Hùng-nàng, miêng-cék chă-bók-dŏ̤ sê Să̤-câung Cê̤ṳ-dê-kṳ̆ gì lâng buôi.

## Lĭk-sṳ̄

## Cŭng-gáu
### Buōng-gáu
Buōng-gáu (苯教) sê Să̤-câung buōng-tū gì cŭng-gáu, cṳ̀ng-bái duâi-cê̤ṳ-iòng gì sìng-lìng. Hŭk-gáu diòng diē Să̤-câung ī-hâiu, Buōng-gáu mâing-mâing ké̤ṳk Hŭk-gáu chṳ̄-dô̤i.

### Câung-diòng Hŭk-gáu

*Ciō dèu-mĕ̤k: [[Câung-diòng Hŭk-gáu]]*

Câung-diòng Hŭk-gáu sê bī duòng diē Să̤-câung gì Hŭk-gáu, gâe̤ng Háng-diòng Hŭk-gáu, Nàng-diòng Hŭk-gáu hăk chĭng Hŭk-gáu gì săng duâi tā̤-hiê. Câung-diòng Hŭk-gáu kăi-sṳ̄ diŏh Songtsen Gampo sì-gĭ, găk lĭk-sṳ̄ siông, Să̤-câung báik-cèng sê Câung-diòng Hŭk-gáu céng-gáu-hăk-ék gì dê-kṳ̆.

分類:Ā-ciŭ
Newton ông-dông dêng-lŭk

**Newton ông-dông dêng-lŭk**, iâ hô̤ lā̤ **Ngiù-dóng ông-dông dêng-lŭk** (牛頓運動定律), sê ŭk-lī-hŏk săng duâi dêng-lŭk. Gāi-sék lāu cáuk-ê̤ṳng diŏh ŭk-tā̤ lā̤ gì lĭk gâe̤ng ciā ŭk-tā̤ gì ông-dông gì guăng-hiê, sê gĭng-diēng lĭk-hŏk gì gĭ-chū. Cī săng duâi dêng-lŭk sê Newton 1867 nièng găk ĭ cáuk-pīng «Cê̤ṳ-iòng Diék-hŏk gì Só-hŏk Nguòng-lī» (Lá-dĭng-ngṳ̄: *Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica*) diē-sié huák-biēu gì.

## Newton dâ̤-ék dêng-lŭk
**Ék-chiék [[ŭk-tā̤]] mò̤-lâung găk sié-nó̤h cìng-huóng â-dā̤, nâ mò̤ sêu diŏh [[Lĭk|nguôi-lĭk]] gì cáuk-ê̤ṳng, cêu â̤ tié-láu bō̤-tì [[sók-dô]] mò̤-biéng gì dĭk-siáng ông-dông.**

Lĭk sê gāi-biéng ŭk-tā̤ ông-dông câung-tái gì nguòng-ĭng. Ŭk-tā̤ bō̤-tì ĭ buōng-dā̤ ông-dông câung-tái gì séng-cék hô̤ lō̤ guáng-séng. Gó-chṳ̄, Newton dâ̤-ék dêng-lŭk iâ miàng "guáng-séng dêng-lŭk".

## Newton dâ̤-nê dêng-lŭk
**Ŭk-tā̤ gì [[gă-sók-dô]] gâe̤ng ŭk-tā̤ sêu diŏh gì hăk-nguôi-lĭk có̤ céng-bī-liê guăng-hiê, gâe̤ng ŭk-tā̤ [[cék-liông]] có̤ huāng-bī-liê guăng-hiê, gă-sók-dô huŏng-hióng gâe̤ng hăk-nguôi-lĭk huŏng-hióng siŏh-iông.**

Dŏng ŭk-tā̤ cék-liông mò̤ biéng gì sèng-hâiu, ciā dêng-lŭk gì gŭng-sék â̤ siā có̤: F = ma (cáuk-ê̤ṳng diŏh ŭk-tā̤ lā̤ gì nguôi-lĭk dēng-ṳ̀ ŭk-tā̤ sìng ī ĭ gì gă-sók-dô).

## Newton dâ̤-săng dêng-lŭk

**Lâng bĭk ŭk-tā̤ cĭ-găng còng-câi cáuk-ê̤ṳng-lĭk gâe̤ng huāng-cáuk-ê̤ṳng-lĭk, găk dè̤ng siŏh dèu dĭk-siáng lā̤, só-dĭk siŏng-dēng, huŏng-hióng siŏng-huāng.**

Ŋ
Uâng-iū īng-lĭk dêng-lŭk

**Uâng-iū īng-lĭk dêng-lŭk** (萬有引力定律) sê gĭng-diēng lĭk-hŏk gì dêng-lŭk, ĭ gāi-sék lāu ô cék-liông gì ŭk-tā̤ bī-chṳ̄ ngék-īng gì cáuk-ê̤ṳng guăng-hiê. Uâng-iū īng-lĭk dêng-lŭk iù Ngiù-dóng 1867 nièng găk ĭ cáuk-pīng «Cê̤ṳ-iòng Diék-hŏk gì Só-hŏk Nguòng-lī» (Lá-dĭng-ngṳ̄: Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica) diē-sié huák-biēu.Dò̤ hiêng-dâi ngṳ̄-ngiòng gōng, uâng-iū īng-lĭk dêng-lŭk sê cūng-kuāng:

:Cê̤ṳ-iòng-gái gì gáuk bĭk cék-diēng cĭ-găng â̤ bī-chṳ̄ ngék-īng, īng-lĭk gì só-dĭk gâe̤ng lâng cék-diēng cék-liông gì sìng-cék có̤ céng-bī-liê guăng-hiê, gâe̤ng lâng cék-diēng cĭ-găng gì gê̤ṳ-liê gì bìng-huŏng có̤ huāng-bī-liê guăng-hiê:

: F = G \frac{m_1 m_2}{r^2},

gà̤-dēng:
* *F* sê lâng bĭk cék-diēng cĭ-găng gì īng-lĭk.
* *G* sê uâng-iū īng-lĭk siòng-só, dâi-mō̤ dēng-ṳ̀ 6.67 × 10−11 N m2 kg-2.
* *m<sub>1</sub>* sê dâ̤-ék bĭk cék-diēng gì cék-liông.
* *m<sub>2</sub>* sê dâ̤-nê bĭk cék-diēng gì cék-liông.
* *r* sê lâng bĭk cék-diēng cĭ-găng gì gê̤ṳ-liê.

分類:Ŭk-lī
Wikiquote

**Wikiquote** (*Wiki Ngṳ̄-liŏh*) sê Wikimedia gì sìng-uòng cĭ-ék. Wikiquote gì mŭk-dék sê cháung-gióng siŏh buōng sāi-ê̤ṳng gáuk cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng gì cê̤ṳ-iù ngṳ̄-luŏh, siŭ-cĭk miàng-ìng-miàng-ngiòng gâe̤ng ngiêng-ngṳ̄.

## Nguôi-buô lièng-giék
* Wikiquote

Ŋ
Wikisource

**Wikisource** (Wiki Dù-cṳ̆-guāng) sê Wikimedia gì gĕ̤ng-tiàng cĭ-ék, mŭk-biĕu sê cháung-gióng siŏh bĭk cê̤ṳ-iù gì dĭ-sék chŏng-kó, bău-guák gáuk cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng bēng-buōng gì uòng-cīng nguòng-sṳ̄ ùng-hióng, bêng-chiā gâe̤ng cī piĕ ùng-hióng huăng-ĭk có̤ gì-tă ngṳ̄-ùng. Hiêng-câi găk Wikisource gà̤-dēng sū còng gì ùng-hióng dŭ cŏng-sùng GNU Cê̤ṳ-iù Ùng-dáung Hṳ̄-kō̤-céng (GNU自由文檔許可證), gó ô gŭng-iū liāng-mĭk, mò̤ bēng-guòng hĕ̤k-chiā bēng-guòng ī-gĭng guó-gĭ gì nguòng-sṳ̄ ùng-hióng, chiông gū-cā gì sĭ-gŏ̤, ùng-ciŏng, huák-lŭk ùng-buōng dēng-dēng.

Wikisource téng 2003 nièng 11 nguŏk 4 hô̤ kăi-sṳ̄ ông-hèng, ĭ gì dù-biĕu sê siŏh dó̤i pù cūi lā̤ gì bĭng-săng.

## Nguôi-buô lièng-giék
* Wikisource

D
Wiktionary

**Wiktionary** (*Wiki Sṳ̀-diēng*) sê Wikimedia gì gĕ̤ng-tiàng cĭ ék. Ĭ gì mŭk-biĕu sê cháung-gióng siŏh buô gĭ-ṳ̀ sū-iū ngṳ̄-ngiòng gì uōng-duô sṳ̀-diēng. Ciā hâung-mŭk cê̤ṳ 2002 nièng 12 nguŏk 12 hô̤ kăi-sṳ̄ ông-hèng. Wiktionary gâe̤ng Wikipedia gì chă-biék sê, Wiktionary mò̤ gāi-sék cê sṳ̀ gì ùng-huá buôi-gīng, ùng-huá é-ngiê dēng-dēng.

## Nguôi-buô lièng-giék
* Wiktionary

S
Wikinews

**Wikinews** (*Wiki Sĭllpng-*) sê siŏh gá nô̤i-ṳ̀ng cê̤ṳ-iù gì sĭng-ùng huák-buó uōng-câng, sṳ̆k diŏh Wikimedia. Ĭ gâe̤ng lWikipedia gì kṳ̆-biék cêu chiông Jimmy Wales sū gōng gì: „Găk Wikinews, giĕng-dṳ̆k dà̤ bó̤-dô̤ dŭ sê siā có̤ gâe̤ng báik-kuŏ-ciòng-llcṳ̆ gì ùng-ciŏng siŏng-dó̤i gì sĭng-ùng bó̤-dô̤.“ Wikinews gì bó̤-dô̤ sê guăng-diēng dṳ̆ng-lĭk gì.

## Chăng-kō̤




## Nguôi-buô lièng-giék
* Wikinews

S
Wikiversity

**Wikiversity** (*Wiki Dâi-hŏk*) sê Wikimedia gì siŏh hâung gié-hĕk, mŭk-dék sê sìng-lĭk cê̤ṳ-iù, kăi-huóng gì hŏk-sĭk kuàng-gīng gâe̤ng ngièng-géu siâ-kṳ̆.

## Nguôi-buô lièng-giék
* Wikiversity

D
Ubuntu

**Ubuntu** sê siŏh ciáh ī dó̤h-méng éng-ê̤ṳng ùi cuō-iéu gì Linux chŏ̤-cáuk hiê-tūng, mìng-chĭng (名稱) nguòng cê̤ṳ Hĭ-ciŭ nàng-buô Cū-lū-ngṳ̄ gì sṳ̀ "*ubuntu*", é-sé̤ṳ sê "nguāi còng-câi ĭng-ôi dâi-gă-nè̤ng còng-câi".

## Nguôi-buô lièng-giék
* Ubuntu guăng-huŏng uōng-câng
* Hâ-duòng Ubuntu

分類:Chŏ̤-cáuk hiê-tūng
Lá-dĭng-ngṳ̄

**Lá-dĭng-ngṳ̄** (*lingua Latīna*) sê gū-cā sèng-hâiu gì siŏh cṳ̄ng Éng-Ĕu ngṳ̄-ngiòng, tŭng-hèng diŏh Lò̤-mā Uòng-guók, Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók gâe̤ng Lò̤-mā Dá̤-guók. Puâng lā̤ Lò̤-mā gŭng-dôi gì ū-lĭk cĭng-hŭk, Lá-dĭng-ngṳ̄ iâ iòng-tuóng gáu dó̤i Ĕu-ciŭ, Dê-dṳ̆ng-hāi duâi-buô-hông dê-kṳ̆, ī-hâiu găk Huák-guók, É-dâi-lé, Lò̤-mā-nà̤-ā, Ĭ-bī-lé-ā buáng-dō̤ buŏng-huá, mâing-mâing iēng-biéng có̤ gĭng-dáng-nĭk gì Huák-ngṳ̄, É-dâi-lé-ngṳ̄, Lò̤-mā-nà̤-ā-ngṳ̄, Să̤-băng-ngà-ngṳ̄, Buò-dò̤-ngà-ngṳ̄ dēng-dēng ngṳ̄-ngiòng. Să̤ Lò̤-mā Dá̤-guók miĕk-uòng hâiu, Lò̤-mā Tiĕng-cuō-gáu ciŏng Lá-dĭng-ngṳ̄ bō̤-liù có̤ gáu-huôi gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng, iâ sê Să̤-huŏng sié-gái gŏ̤-ngék dĭ-sék-hông-cṳ̄ gì tŭng-ê̤ṳng ngṳ̄-ngiòng. Ék-dĭk gáu 17 sié-gī, Lá-dĭng-ngṳ̄ dŭ sê Ĕu-ciŭ gáuk guók gì kuŏ-hŏk gâe̤ng hŏk-sŭk gì guók-cié ngṳ̄-ngiòng. Lá-dĭng-ngṳ̄ dó̤i Să̤-huŏng ngṳ̄-ngiòng ô sāng-sĕng cêng-·gó̤ chĭng-uōng gì īng-hiōng. Chiông Ĭng-ngṳ̄, chŭi-iòng ĭ gì ngṳ̄-huák cuō-iéu sê Gé-ī-màng-ngṳ̄, dáng-sê iâ cióh diē cêng sâ̤ Lá-dĭng-ngṳ̄ gì sṳ̀. Ô gūng-gié, 60% gì Ĭng-ùng dăng-sṳ̀ ô Lá-dĭng-ngṳ̄ sṳ̀-gṳ̆ng (duâi-buô-hông sê gĭng-guó Huák-ngṳ̄).

分類:Ngṳ̄-ngiòng
Wikimedia Incubator

**Wikimedia Incubator** (*Wiki Bô-lâung-diòng*) sê Wikimedia â-dā̤ gì gié-hĕk cĭ-ék, dò̤ lì cháik-sé̤ṳ sĭng gì Wikimedia gié-hĕk hĕ̤k-chiā sĭng ngṳ̄-ngiòng gì ī-gĭng còng-câi gì gié-hĕk gì kō̤-nèng-séng. Wikimedia Incubator găk 2006 nièng 6 nguŏk sìng-lĭk, cĭ-sèng sĭng Wiki gì cháik-sé̤ṳ sê găk Meta-Wiki céng-hèng.

2006 nièng 7 nguŏk, Bàng-uâ Wikipedia găk Wikimedia Incubator cháung-gióng, 2 gá nguŏk-nĭk hâiu (9 nguŏk 30 hô̤) chók-sié.

## Nguôi-buô lièng-giék
* Wikimedia Incubator

I
GNU Cê̤ṳ-iù Ùng-dáung Hṳ̄-kō̤-céng

**GNU Cê̤ṳ-iù Ùng-dáung Hṳ̄-kō̤-céng** (GNU自由文檔許可證; Ĭng-ùng: *GNU Free Documentation License*; Dōi-siā: *GFDL*) sê siŏh ciéh cō̤-bēng-guòng (*copyleft*) gì, nô̤i-ṳ̀ng kăi-huóng gì bēng-guòng hṳ̄-kō̤-céng. Ĭ sê Cê̤ṳ-iù Nuōng-giông Gĭ-gĭng-huôi găk 2000 nièng ôi GNU gié-hĕk sū huák-buó gì.

Ciā hṳ̄-kō̤-céng dó̤i sū-iū diêng-nō̤ nuōng-giông ī-gĭk gì-tă chăng-kō̤ gâe̤ng cī-dô̤ cṳ̆-lâiu dŭ iū-hâu. Hṳ̄-kō̤-céng giĕ-diâng, sū-iū sāi-ê̤ṳng ciā hṳ̄-kō̤-céng gì cài-lâiu gì pái-sĕng-pīng, mò̤-guāng sê gĭng-guó siŭ-gāi gó sê dĭk-ciék duōng-cái, ék-diâng diŏh chāi-ê̤ṳng GNU Cê̤ṳ-iù Ùng-dáung Hṳ̄-kō̤-céng. Chāi-ê̤ṳng ciā hṳ̄-kō̤-céng gì cài-lâiu â̤-sāi dò̤ lì có̤ siŏng-ê̤ṳng, dáng-sâ ék-diâng diŏh ṳ̄ng-cūng êng-hò̤ nguông-é cŏng-siū ciā hṳ̄-kō̤-céng gì nè̤ng găk ciā hṳ̄-kō̤-céng â-dā̤ céng siŏh buô siŭ-gāi hĕ̤k huák-buó cài-lâiu.

GNU Cê̤ṳ-iù Ùng-dáung Hṳ̄-kō̤-céng â̤-sāi éng-ê̤ṳng diŏh sū-iū ùng-cê cáuk-pīng, chiông sāi-ê̤ṳng chiū-cháh, gáu-kuŏ-cṳ̆, chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu, dēng-dēng. Găk uōng-duô gà̤-dēng chāi-ê̤ṳng GFDL huák-buó gì ùng-dáung hiĕk-cáuk gié-hĕk dài-dŏng, Wikipedia sê dék duâi gì.

## Nguôi-buô lièng-giék
* GFDL Ĭng-ùng nguòng-ùng

分類:Bēng-guòng
Wiki Kuó-buōng

**Wiki Kuó-buōng** (*Wikibooks*) sê Wikimedia gì gĕ̤ng-tiàng cĭ-ék, mŭk-dék sê cháung-gióng siŏh buô nô̤i-ùng cê̤ṳ-iù gì gáu-kuŏ-cṳ̆ gâe̤ng chiū-cháh. Ĭ găk 2003 nièng 7 nguŏk 10 hô̤ sìng-lĭk, nô̤i-ṳ̀ng cŏng-sùng GNU Cê̤ṳ-iù Ùng-dáung Hṳ̄-kō̤-céng.

## Nguôi-buô lièng-giék
* Wikibooks

G
Nĭk-buōng-ngṳ̄

**Nĭk-buōng-ngṳ̄** (日本語, Nĭk-ngṳ̄ huák-ĭng: [ɲihoŋɡo]), gāng-chĭng **Nĭk-ngṳ̄** (日語), bàng-siòng iâ giéu **Nĭk-buōng-uâ**, sê chiĕu-guó 1.4 é Nĭk-buōng-nè̤ng gì ngṳ̄-ngiòng. Nĭk-ngṳ̄ gâe̤ng gì-tă ngṳ̄-ngiòng gì guăng-hiê gó muôi ngiēng-géu táu-tiék, ô nè̤ng gōng ĭ sṳ̆k diŏh Ă-ī-tái ngṳ̄-hiê, iâ ô nè̤ng gōng Nĭk-ngṳ̄ cê-gă dŭk-lĭk sṳ̆k diŏh siŏh ciĕ ngṳ̄-hiê. Nĭk-ùng iù săng cṳ̄ng ùng-cê cū-hăk siàng: Háng-cê, Hiragana (平假名), Katakana (片假名). Nĭk-ngṳ̄ iâ ô cê-gă gì Lò̤-mā-cê hiê-tūng. Nĭk-ngṳ̄ sêu bĕk cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng īng-hiōng hēng duâi: gū-cā ô 1,500 nièng gì lĭk-sṳ̄ Nĭk-ngṳ̄ hióng Háng-ngṳ̄ cióh diē cêng sâ̤ sṳ̀; gáu gê̤ṳng-dâi gâe̤ng hiêng-dâi, Nĭk-ngṳ̄ iâ hióng Ĭng-ngṳ̄, Dáik-ngṳ̄ dēng ngṳ̄-ngiòng cióh diē sṳ̀.

分類:Ngṳ̄-ngiòng
分類:Ā-ciŭ
Cṳ̆-niòng-giāng

**Cṳ̆-niòng-giāng** (諸娘囝) sê dùng-nièng hĕ̤k chĭng-siéu-nièng nièng-lìng găi-dâung gì nṳ̄-gái, iâ â̤-sāi bī sìng-sṳ̆k gì nièng-kĭng nṳ̄-gái.

Diŏh Hók-ciŭ-uâ diē-sié, cṳ̆-niòng-giāng iâ â̤ dé̤ṳng cī siŏh ciáh nè̤ng gâe̤ng ĭ puói-ngēu iōng gì nṳ̄-gái. 

Cṳ̆-niòng-giāng buók gáu ék-dêng nièng-lìng, pī-ê̤ṳ giék-huŏng kó̤ lāu, cêu hô̤ nṳ̄-gái, hĕ̤k-chiă cṳ̆-niòng-nè̤ng.

## Ìng-kēu tūng-gié
2004 nièng, ciòng sié-gái ô chiĕu-guó 10 é gá cṳ̆-niòng-giāng. Tŭng-guó dó̤i iù 18 sié-gī gáu dăng gì ìng-lôi séng bī-liê guăng-chák dáik diŏh giék-lâung, muōi 1050 ciáh dòng-buŏ-giāng chók-sié, cêu ô 1000 ciáh cṳ̆-niòng-giāng chók-sié. Cṳ̆-niòng-giāng sêu gáu-ṳ̆k gì gĭ-huôi bī dòng-buŏ-giāng â̤ ciēu nék-giāng, diē siēu-hŏk gâe̤ng dṳ̆ng-hŏk gì nàng nṳ̄ bī-liê hŭng-biék sê 74%:70% gâe̤ng 65%:59%. Bók-guó gĭng-guó sié-gái gáuk-guók gì nū-lĭk, cê̤ṳ 1990 nièng kăi-sṳ̄ ciā gĭ-huôi gì mâ̤-bìng-dēng ī-gĭng mâing-mâing gēng-ciēu.

## Ùng-hŏk
Cêng sâ̤ siēu-siók dŭ sê iù nṳ̄ ciō-gáe̤k gì cṳ̆-niòng-giāng sì-dâi siā kī. Bī-lâung Jane Eyre có̤-sá̤ sèng-hâiu sêu cêng kŏ̤-ngiŏk, «Ciéng-cĕng gâe̤ng Huò-bìng» (*War and Peace*) diē-sié gì Natasha gì hŭng-hó cìng-gāng. Iâ ô siēu-siók mièu-siā sìng-nièng nàng-gái dó̤i cṳ̆-niòng-giāng gì ái-cìng, chiông «Lolita».

分類:Ìng-lôi
Curitiba

**Curitiba** (kuɾi'tibɐ), Brazil

Miêng-cék - 430.9 km²

Ìng-kēu - 1,788,559 (2006)

* http://www.curitiba.pr.gov.br  
* http://www.curitiba-brazil.com
Końskowola

***' ([[Pŏ̤-làng-ngṳ̄]] : ***Końskowola**', IPA [kɔɲskɔ'wɔla]) sê Pŏ̤-làng dĕ̤ng-nàng-sié gì siŏh bĭh gâing-ék, ôi-dé kiăk Pū-lá-mì (*Puławy*) gâe̤ng Kó-lū-hŭ (*Kurów*) dài-dŏng.  sê Lù-buó-lìng (*Lublin*) hèng-chéng-kṳ̆ gì dê-sū, mū-lióh ô 2,188 nè̤ng dêu cī.

分類:Ĕu-ciŭ
Niū-să̤-làng

**Niū-să̤-làng** (紐西蘭, ), iâ huăng-ĭk có̤ **Sĭng-să̤-làng** (新西蘭), sê Tái-bìng-iòng să̤-nàng-buô gì siŏh bĭk dō̤-guók, iù lâng bĭk duâi dō̤ (Báe̤k-dō̤ gâe̤ng Nàng-dō̤) gâe̤ng siŏh piĕ dō̤-giāng cū-siàng. Niū-să̤-làng gì nguòng-cê̤ṳ-mìng Māori-nè̤ng miàng Niū-să̤-làng có̤ "*'Aotearoa*", é-sé̤ṳ sê dòng-băh-hùng cĭ hiŏng. Niū-să̤-làng duâi-buô-hông băh-nè̤ng sê gūi dâi cĭ-sèng téng Ĕu-ciŭ chiĕng lì gì; Māori-nè̤ng sê dék duâi gì buōng-tū mìng-cŭk; găk siàng-chê diē-sié, Ā-ciŭ hâiu-iô iâ hēng sâ̤.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Dâi-iòng-ciŭ guók-gă
分類:Niū-să̤-làng
Dièu-ciŭ-uâ

**Dièu-ciŭ-uâ** (潮州話, *Tiê-chiu-uē*) sê Dièu-ciŭ gâe̤ng Dièu-Sáng gì ngṳ̄-ngiòng, sṳ̆k Mìng-nàng-uâ gì siŏh cṳ̄ng.

## Lĭk-sṳ̄
## Ngiê-dāu lièng-giék
* (Ĭng-ngṳ̄) 
* Dièu-ciŭ-uâ 

分類:Mìng-nàng‎
分類:Ngṳ̄-ngiòng
Lù Gŭng-mìng

**Lù Gŭng-mìng** (盧公明; ; ) sê Mī-guók Gŭng-lī-huôi găk Dṳ̆ng-guók Hók-ciŭ gì diòng-gáu-sê̤ṳ. Ĭ gâe̤ng ĭ lâu-mā găk 1850 nièng 4 nguŏk 10 hô̤ gáu Hiŏng-gē̤ng, 5 nguŏk 31 hô̤ lì gáu Hók-ciŭ. 1864 nièng 2 nguŏk, ĭng-ôi sĭng-tā̤ nguòng-ĭng, Lù Gŭng-mìng duōng kó̤ Mī-guók. Ĭ ciŏng ĭ găk Dṳ̆ng-guók sĕng-uăk 14 nièng dó̤i Dṳ̆ng-guók ùng-huá gì guăng-chák ngiēng-géu siā siàng siŏh buô cṳ̆ hô̤ lō̤ «Dṳ̆ng-guók-nè̤ng gì Siâ-huôi Sĕng-uăk» (*Social Life of the Chinese*, guóng 1, guóng 2).

分類:Mī-guók ìng-ŭk
分類:Diòng-gáu-sê̤ṳ
分類:Sĕk-ék
Dâing Siēu-bìng

**Dâing Siēu-bìng** (鄧小平, ), Sé̤ṳ-chiŏng Guōng-ăng-gâing nè̤ng, Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng sèng liāng-dô̤-ìng, sê chók-miàng gì gáik-mêng-gă, céng-dê-gă, nguôi-gău-gă gâe̤ng gāi-gáik-gă. Chŭi-iòng Dâing táu-dā̤ mò̤ có̤ guó Dṳ̆ng-guók céng-hū gì siū-nō̤, dáng-sê iù 1978 nièng gáu 1990 nièng-dâi cā-gĭ, ĭ sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók sĭk-cié ciōng-ŏk guòng-lĭk gì nè̤ng.

Có̤ ùi Dṳ̆ng-guók dâ̤ nê dâi liāng-dô̤-ìng gì dâi-biēu ìng-ŭk, Dâing Siēu-bìng īng diē Să̤-huŏng cṳ̆-buōng ciō-ngiê gì chê-diòng gĭng-cá̤ tā̤-cié, sāi Dṳ̆ng-guók gĭng-cá̤ gă-sók huák-diēng.

分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Dâing
Mò̤ Dĕk-dŭng

**Mò̤ Dĕk-dŭng** (毛澤東; ), Hù-nàng Siŏng-tàng nè̤ng, sê Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng sèng liāng-dô̤-ìng, Dṳ̆ng-guók chók-miàng gì gŭng-sê̤ṳ-gă, céng-dê-gă. Mò̤ Dĕk-dŭng liāng-dô̤ Gê̤ṳng-sāng-dōng páh iàng Guók-mìng-dōng, iù 1949 nièng gáu 1976 nièng ĭ siê-sié, ĭ ék-dĭk sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók dék gèng gì liāng-dô̤-ìng. Dṳ̆ng-guók-nè̤ng iâ hô̤ ĭ **Mò̤ Ciō-sĭk** (毛主席).

Mò̤ gì lĭk-sṳ̄ gŭng-guó gáu gĭng-dáng gó ô cêng duâi gì căng-ngiê. Găk Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k, céng-hū ciŏng ĭ mièu-huôi siàng ūi-dâi gì gāi-mêng-gă, ciŏng sêu ák-páe̤k gì Dṳ̆ng-guók ìng-mìng gāi-huóng chók lì, sé̤ṳ ké̤ṳk Dṳ̆ng-guók-nè̤ng cuòng sĭng gì cê̤ṳ-cŏng, tṳ̀ng-sĭng niông Dṳ̆ng-guók kiê diŏh sié-gái giòng-guók cĭ dṳ̆ng. Bók-guók, ĭ găk gióng-guók hâiu sū huák-dông gì Dâi Iŏk-céng (大躍進) gâe̤ng Ùng-huá Dâi Gáik-mêng (文化大革命) iâ sāi ĭ sêu diŏh Dṳ̆ng-guók nguôi-nô̤i gâe̤ng Să̤-huŏng sié-gái gì piĕ-pàng. Găk Mò̤ tūng-dê Dṳ̆ng-guók gĭ-găng, gê̤ṳng-cūng ô 4450 - 7200 uâng nè̤ng ĭng-ôi ĭ sū huák-dông gì ông-dông sī-uòng.

Mò̤ Dĕk-dŭng sī hâiu, ĭ gì īng-hiōng-lĭk ké̤ṳk sĭk-siĕ gĭng-cá̤ gāi-gáik gì Dâing Siēu-bìng chṳ̄-dâi.

分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók ìng-ŭk
分類:Céng-dê-gă
分類:Gŭng-sê̤ṳ-gă
分類:Sáng Mò̤
Ciŭ Ŏng-lài

**Ciŭ Ŏng-lài** (周恩來; ), Ciék-gŏng Siêu-hĭng nè̤ng, Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng tàu êng Cūng-lī (1949 nièng gáu 1976 nièng guó-sié gĭ-găng câi-cék). Ciŭ sê Dṳ̆ng-guók Ìng-mìng Gāi-huóng-gŭng cháung-gióng-ciā cĭ ék, sê Gê̤ṳng-sāng-dōng dáik diŏh guòng-lĭk guó-tiàng dṳ̆ng-găng gì guăng-giông ìng-ŭk; gióng-guók hâiu, Ciŭ sê Dṳ̆ng-guók gĭng-cá̤ gì gióng-sék-ciā gâe̤ng siâ-huôi gì gāi-gáik-ciā.

Ciŭ Ŏng-lài sê ūi-dâi gì nguôi-gău-gă. 1949 nièng gáu 1958 nièng, ĭ dăng-êng Dṳ̆ng-guók gì nguôi-gău gĕ̤ng-cáuk, huák-diēng gâe̤ng Să̤-huŏng sié-gái gì huò-bìng guăng-hiê. Ĭng-ôi cī piĕ nèng-lĭk, Ciŭ găk Ùng-huá Dâi Gáik-mêng gĭ-găng háing-miēng mò̤ sêu diŏh chĭng-sā̤. Ùng-gái gĭ-găng Ciŭ iâ bō̤-hô̤ siŏh piĕ nè̤ng mò̤ ké̤ṳk È̤ng-ôi-bĭng páe̤k-hâi.

Ùng-gáik hâiu-gĭ, Ciŭ Ŏng-lài gâe̤ng Sé̤ṳ-ìng-băng căng-dŏk Dṳ̆ng-guók gì liāng-dô̤-guòng, bók-guó Ciŭ găk 1976 nièng 1 nguŏk bêng-sié. Ciŭ guó-sié hâiu, Ìng-mìng gì pĭ-siŏng duōng-biéng siàng dó̤i Sé-ìng-băng gì hièng-hâung.

分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Ciŭ
Ó̤-tái-lò̤

«**Ó̤-tái-lò̤, Ŭi-nà̤-sṳ̆ gì Mò̤-ī-nè̤ng**» (奧泰羅, 威尼斯其摩爾儂; Ĭng-ùng: *Othello, The Moor of Venice*) sê William Shakespeare gì siŏh buô pĭ-kiŏk, siā-cáuk nièng-dâi dâi-kái sê 1603 nièng. Cáuk-pīng gì ciō-gáe̤k ô sé ciáh: Othello, ĭ chă̤-cṳ̄ Desdemona, ĭ gŭng-guăng Cassio, gâe̤ng ĭ sū séng-êng gì dé-mèu-ìng Iago. «Othello» mièu-siā cêng sâ̤ mâ̤ dè̤ng gì ciō-dà̤: cṳ̄ng-cŭk ciō-ngiê, ái-cìng, dó-gê gâe̤ng buói-buâng, gáu gĭng-dáng cī buô hié-kiŏk ĭng-nguòng sêu diŏh dŭk-ciā gì huăng-ngìng, iâ sâ̤ huòi ké̤ṳk gāi-piĕng siàng diêng-īng gŏ̤-kiŏk dēng bēng-buōng.

## Cìng-ciék kái-iéu

Gū-sê̤ṳ gì kăi-duăng sê Ŭi-nà̤-sṳ̆ Gŭng-guók gì ciŏng-gŭng Othello gâe̤ng siŏh ciáh nguòng-lō̤ gì cṳ̆-niòng-giāng Desdemona siŏng-ái. Othello sê ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng (Mò̤-ī-nè̤ng), dŏng-sì siâ-huôi mâ̤ kīng cūng-kuāng gì huŏng-sê̤ṳ, ĭ lâng ciéh nâ ô sṳ̆-â giék-chĭng. Othello chiū-â ô siŏh ciéh găng-sià gì dé-mèu-ìng miàng Ī-ā-gŏ̤, siŏh-sĭng-sṳ̆ buóh ó̤i hâng-hâi Othello, cêu kó̤ Othello méng-sèng tiĕu-sŏ̤ gōng ĭ chă̤-cṳ̄ Desdemona gâe̤ng lêng-nguôi siŏh ciéh Othello chiū-â gì ū-guăng Cassio ô sṳ̆-tŭng guăng-hiê. Othello uòng-ciòng siŏng-séng ciā iā-gōng, găng-huō duâi cĕ̤ng, găk mìng-chòng lā̤ sāi cīng-tàu biék sī Desdemona. Dŏng ĭ báik-duòng cĭng-sióng hâiu, duâi tó̤i-huói, bĕk giéng cê̤ṳ-sák, sī diŏh Desdemona biĕng-dău. Puâng lā̤ ĭng-mèu gì bâi-ló, Ī-ā-gŏ̤ iâ ké̤ṳk niĕh diŏh chṳ̄ sī.

## Nguôi-buô lièng-giék

Ö
Ö
Uōng-dâi Cièng-tiàng

«**Uōng-dâi Cièng-tiàng**» (遠大前程, Ĭng-ùng: *Great Expectations*) sê Charles Dickens gì siēu-siók. Ciòng cṳ̆ sê buáng cê̤ṳ-diông gì hŭng-gáik, gōng-sŭk siŏh ciáh miàng Pip gì gŭ-ì sìng-diōng gì gū-sê̤ṳ. Chiông Dickens gì-tă siēu-siók sŏ̤h-iông, cī buô cáuk-pīng diē-sié iâ ô cêng sâ̤ cáuk-ciā cê-gă gì sĕng-uăk gĭng-lĭk.

## Cìng-ciék Kái-iéu
Gū-sê̤ṳ áng Pip sĕng-miâng gì cièng-tiàng buŏng siàng săng găi-dâung. Găk tàu ciéh "cièng-tiàng" diē-sié, Pip gó sê siŏh ciéh niāng-gŏ̤, gâe̤ng ĭ ciā, ciā-hŭ dêu siŏh-dŏi. Chŭi-iòng sĕng-uăk bĭ-mì bìng-gṳ̀ng, dáng-sê Pip giéng-gáe̤k hēng muāng-cé̤ṳk. Ék-dĭk gáu siŏh gĕ̤ng, Pip lì gáu siŏh ciéh ô-cièng gì nṳ̄-gái Havisham Siēu-ciā (*Miss Havisham*) chió diē có̤ gĕ̤ng, giék-sék lāu ĭ gì ngiê-nṳ̄: ṳ̀ng-mâu cáuk-gă dáng-sê bì-ké cĭng ngài gì cṳ̆-niòng-giāng Estella. Pip sĭng diē dé̤ṳng-é Estella, páh-sáung bóng-ké hiêng-câi gì gāng-dăng sĕng-uăk kó̤ có̤ siŏh ciáh sĭng-sê̤ṳ. Liê-kŭi Havisham Siēu-ciā gâe̤ng Estella hâiu, Pip kăi-sṳ̄ gâe̤ng ĭ ciā-hŭ Joe ŏ̤h-ngiê, diōng-duâi ó̤i có̤ páh-tiék-să-hô. Bók-guó ĭ gì sĕng-uăk dŏk-iòng huák-sĕng gāi-biéng: ô siŏh ciáh Lùng-dŭng lŭk-sṳ̆ sêu nè̤ng ūi-táuk, ó̤i dái Pip kó̤ Lùng-dŭng ciék-sêu sĭng-sê̤ṳ hóng-liêng.

分類:Ùng-hŏk
分類:Ĕu-ciŭ
Sák Déng-bĭng

**Sák Déng-bĭng** (薩鎮冰, ), cê **Tīng-mìng** (鼎銘), Hók-gióng Hók-ciŭ-nè̤ng, chók-miàng gì Hāi-gŭng cióng-liāng. Sák Déng-bĭng gì gă-cŭk sê Nguòng-dièu chiĕng-gṳ̆ Hók-ciŭ gì Mùng-gū-cŭk.

## Sĕng-bìng
Sák Déng-bĭng siŏh-sié-nè̤ng gĭng-lĭk Chĭng-dièu, Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gâe̤ng Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók săng duâi sì-dâi, céng-giéng Dṳ̆ng-guók gê̤ṳng-dâi lĭk-sṳ̄ gì huák-diēng.

### Chĭng-dièu
Sák Déng-bĭng cê̤ṳ-sá̤ gă-gīng bìng-hàng, kṳ̀ng tĕ̤k-cṳ̆. 11 huói kō̤ diē Mā-muōi Sùng-céng Hŏk-dòng (馬尾船政學堂). 1872 nièng, iù Sùng-céng Hŏk-dòng bék-ngiĕk, hŭng-puói diŏh "Iòng-ū" (揚武) liêng-sĭk-giéng sĭk-sĭk. 1976 nièng, có̤ ùi Sùng-céng Hŏk-dòng tàu piĕ liù-hŏk-sĕng chók-guók, gáu Ĭng-guók Gáh-lìng-ŭi-dé Huòng-gă Hāi-gŭng Hŏk-iêng (Ĭng-ùng: *[[:en:Royal Naval College, Greenwich|Royal Naval College, Greenwich]]*) hŏk-sĭk, 1880 nièng 4 nguŏk duōng Dṳ̆ng-guók.

Gák-ngū Céng-cĭng gĭ-găng (1894 nieng), Sák Déng-bĭng chăng-gă Ŭi-hāi-ôi gē̤ng-kāu gì bō̤-ôi-ciéng, dái-liāng cūi-gŭng giĕng-siū Làu-gŭng-dō̤ Páu-dài (劉公島炮臺), ĭng-ṳ̄ng káung dĭk. 1900 nièng Ngiê-huò-tuàng kī-ngiê, ĭ hiĕk-cô huòng-siū dĕ̤ng-nàng gáuk sēng. 1911 nièng Sĭng-hâi Gáik-mêng gì-găng, Sák Déng-bĭng tuák-liê Chĭng-dièu, chăng-gă gáik-mêng.

### Dṳ̆ng-huà Mìng-guók
1916 nièng, Là̤ Nguòng-hùng (黎元洪) êng Dâi Cūng-tūng, Sák Déng-bĭng Hāi-gŭng Cūng Sĭ-lêng, Hāi-gŭng Cūng-diōng. 1918 nièng Hùng Guók-ciŏng (馮國璋) có̤ Dâi Cūng-tūng, ĭ êng Hāi-gŭng Cūng-diōng, giĕng êng Guók-ô-iêng Cūng-lī. 1921 nièng, ĭ sṳ̀ lâi Hāi-gŭng Cūng-diōng cék-ô, duōng gáu Hók-gióng-sēng. 1922 nièng 10 nguŏk 5 hô̤, Mìng-guók Céng-hū mêng ĭ có̤ Hók-gióng Sēng-diōng.

1933 nièng, Sĕk-gāu-lô-gŭng huák-dông Mìng-biéng, Sák Déng-bĭng gŭng-kăi ciĕ-tì Sĕk-gāu-lô-gŭng káung-Nĭk-huāng-Ciōng gì ngiê-gṳ̄, dăng-êng Dṳ̆ng-huà Gê̤ṳng-huò-guók Hók-gióng-sēng Ìng-mìng Céng-hū Cuō-sĭk.

1949 nièng 8 nguŏk, Gāi-huóng-gŭng diē Hók-ciŭ. Sák Déng-bĭng sṳ̀ lâi Ciōng Gái-sĭk kuóng ĭ kó̤ Dài-uăng gì iĕu-chiāng, làu diŏh Hók-ciŭ, huák ùng-ciŏng ciĕ-tì Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng.

### Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók
Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gióng-guók ī-hâiu, Sák Déng-bĭng êng dâ̤ ék gái Cuòng-guók Céng-hiĕk Ūi-uòng, Dṳ̆ng-iŏng Ìng-mìng Céng-hū Gáik-mêng Gŭng-sê̤ṳ Ūi-uòng-huôi Ūi-uòng, Dṳ̆ng-iŏng Ìng-mìng Céng-hū Huà-gièu Sê̤ṳ-ô Ūi-uòng-huôi Ūi-uòng, Hók-gióng-sēng Ìng-mìng Céng-hū Ūi-uòng-huôi Ūi-uòng. 1952 nièng guó sié, hiōng-sêu 94 huói.

## Nguôi-buô lièng-giék
* Bĭng-sĭng gì «Gé Sák Déng-bĭng Siĕng-sĕng» 

分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
分類:Sĕk-ék
Hók-chiăng

**Hók-chiăng-chê** (福清市) sê Hók-ciŭ gì siŏh bĭk gâing-ngék-chê, găk Mìng-dĕ̤ng iòng-hāi, Diòng-lŏ̤h nàng-buô, Buò-dièng báe̤k-buô. Hók-chiăng biék-chĭng có̤ **Ngṳ̆k-ṳ̀ng** (玉融).

## Lĭk-sṳ̄
Hók-chiăng ô cêng dòng gì gióng-cié lĭk-sṳ̄. Dòng-dièu ī-sèng, Hók-chiăng sĕng-hâiu sṳ̆k Iòng-ciŭ (扬州), Gói-kiĕ (會稽), Mìng-ciŭ (閩州), Cuòng-ciŭ (泉州) gâe̤ng Diòng̤-lŏ̤h (長樂) dēng hū-gâing guāng-hăk. Gŭng-nguòng 699 nièng, sék Diòng-lŏ̤h-gâing nàng-huŏng báik hiŏng dé Uâng-ăng-gâing (萬安縣), iù-sê Hók-chiăng lĭk gâing, sṳ̆k Cuòng-ciŭ. Cĭ hâiu siŏh-chiĕng-nê-báik nièng găng, Hók-chiāng dŏ̤-ché̤ṳ gāi-mièng, giéu guó Īng-chiŏng-gâing (永昌縣), Hók-dòng-gâing (福唐縣) dēng-dēng, ék-dĭk bō̤-liù gâing gì gióng-cié. 933 nièng, Hók-ciŭ sĭng có̤ Diòng-lŏ̤h-hū, gŏng-gé̤ṳ „Săng cê̤ṳ īng-**hók** diē lì, cūi cê̤ṳ **chiăng**-nguòng diē lì“ (山自永**福**裏來, 水自**清**源裏來) siŏh guó uâ, gáuk chṳ̄ "īng-hók diē" gâe̤ng "chiăng-nguòng diē" gì siŏh cê, gāi Hók-dòng-gâing có̤ Hók-chiăng-gâing (福清縣), iù-sê Hók-chiăng gâing-miàng ké̤ṳk lĭk-dâi iòng-ê̤ṳng. 1990 nièng, Hók-chiăng-gâing sĭng Hók-chiăng-chê.

## Hèng-chéng kṳ̆-mĭk

Hók-chiăng-chê guāng-hăk 17 bĭk déng, gé diŏh â-dā̤:

* Chiàng-tàu (城頭)
* Dĕ̤ng-âing (東瀚)
* Dĕ̤ng-diŏng (東張)
* Ék-dŭ (一都)
* Gĕ̤ng-giáng (江鏡)
* Gĕ̤ng-ĭng (江陰)
* Gē̤ng-tàu (港頭)
* Gŏ̤-săng (高山)
* Hāi-kāu (海口)
* Nàng-liāng (南嶺)
* Ngù-chèng (牛田), gĭng-dáng-nĭk ngā-chĭng Lṳ̀ng-chèng (龍田)
* Ngṳ̀-kă̤ (漁溪)
* Să-puō (沙浦)
* Săng-săng (三山)
* Sĭng-chió (新厝)
* Siông-giáng (上逕)
* Giáng-iòng (鏡洋)

## Chók-miàng gì gièu-hiŏng
Hók-chiăng sê chók-miàng gì gièu-hiŏng. Ĭng-ôi lĭk-sṳ̄, dê-lī dēng nguòng-ĭng, Hók-chiăng-nè̤ng gáu nguôi-guók mèu-sĕng gì lĭk-sṳ̄ giū-uōng. Gĭng-dáng-nĭk Hók-chiăng-iô gì Huà-ìng Huà-gièu biêng-buó Nàng̤-iòng, Nĭk-buōng, Mī-guók, Ĕu-ciŭ dēng cêng sâ̤ guók-gă gâe̤ng dê-kṳ̆.

分類:Sĕk-ék
Kŏ̤-lìng

**Kŏ̤-lìng** (柯林; Ĭng-ùng: *Judson Dwight Collins*; 1823 n. 2 ng. 12 h. - 1852 n. 5 ng. 13 h.) sê Mī-ī-mī-huôi lì Dṳ̆ng-guók gì tàu ciéh diòng-gáu-sê̤ṳ.

## Sĕng-bìng
Kŏ̤-lìng 1823 nièng 2 nguŏk 12 hô̤ găk Mī-guók Niū-iók-ciŭ chók-sié, nòng-nā̤ sê Dáik-iô, nòng-mâ sê Ĭng-iô. Ĭ sê Michigan Dâi-hŏk (*[[:en:University of Michigan|University of Michigan]]*) gì tàu gái bék-ngiĕk-sĕng, 1845 nièng téng huāi-nē̤ bék-ngiĕk. Bék-ngiĕk hâiu, Kŏ̤-lìng găk Albion Hŏk-iêng (*[[:en:Albion College|Albion College]]*) gì Wesleyan Sìng-hŏk-iêng (*Wesleyan Seminary*) gá lāu lâng nièng cṳ̆.

1847 nièng, Kŏ̤-lìng gâe̤ng lêng-nguôi siŏh ciéh nièng-kĭng gì mŭk-sṳ̆ Huài-dáik (*M.C. White*) sêu Mī-ī-mī-huôi cī-pái, kó̤ Dṳ̆ng-guók duòng gáu. Ĭ-gáuk-nè̤ng 4 nguŏk 15 hô̤ téng Pŏ̤-sṳ̆-dóng (*Boston*) kī-tiàng, 9 nguŏk 6 hô̤ gáu Hók-ciŭ. Ôi lāu kŭi-diēng duòng-gáu sê̤ṳ-ngiĕk, Kŏ̤-lìng găk 1847, 1848 nièng hŭng-biék gióng-lĭk lāu ì-dùng Hŏk-hâu. Ĭ iâ gâe̤ng Huài-dáik hăk-cáuk huăng-ĭk Séng-gĭng, buŏng sŏng-duòng-cháh. 1850 nièng, Kŏ̤-lìng ké̤ṳk êng-mêng có̤ Hók-ciŭ Gáu-kṳ̆ gì gáng-dók.

Kŏ̤-lìng diŏh Dṳ̆ng-guók gì duòng-gáu sì-găng cêng dōi, iā chṳ̆ng-muāng găng-kū, bău-guák Dṳ̆ng-guók-nè̤ng dó̤i nguôi-guók-nè̤ng gì piĕng-giéng, ngṳ̄-ngiòng mâ̤ tŭng, sĕng-uăk ôi-sĕng dèu-giông cêng-gó̤ bàng-ciáng, dēng-dēng. Gáu màng-muōi, Kŏ̤-lìng ĭng-ôi puái-bâng cêng ngièng-dê̤ṳng, 1851 nièng bók-dáik-ī duōng kó̤ Mī-guók. Ĭ bâng cĭ-hâiu iâ táu-lā̤ mò̤ chă. 1852 nièng 5 nguŏk, Kŏ̤-lìng găk Michigan ĭ bâ-nā̤ chió lā̤ guó-sié, hiōng-sêu nâ 29 huói.

分類:Mī-guók ìng-ŭk
分類:Diòng-gáu-sê̤ṳ
分類:Sĕk-ék
Huài-dáik

**Huài-dáik** (懷德; Ĭng-ùng: *Moses Clark White*; 1819 n. 7 ng. 24 - 1900 n. 10 ng. 24 h.) sê Mī-ī-mī-huôi lì Dṳ̆ng-guók gì tàu ciéh duòng-gáu-sê̤ṳ.

## Sĕng-bìng
Huài-dáik 1819 nièng 7 nguók 24 hô̤ găk Mī-guók Niū-iók-ciŭ chók-sié. 1842 gáu 1845 nièng, Huài-dáik diŏh Ôi-lī Hŏk-iêng (*Wesleyan Class*) hŏk-sĭk. Bék-ngiĕk ī-hâiu, ĭ dò̤ 2 nièng sì-găng găk Ià-lū Dâi-hŏk (*Yale University*) hŏk-sĭk ĭ-hŏk gâe̤ng sìng-hŏk. 1847 nièng 3 nguŏk 13 hô̤, Huài-dáik gâe̤ng Cēng (*Jane Isabel Atwater of Homer*) giék-huŏng.

1847 nièng 9 nguŏk, Huài-dáik gâe̤ng ĭ chă̤-cṳ̄ Cēng lièng Mī-ī-mī-huôi lêng-nguôi siŏh ciéh nièng-kĭng gì duòng-gáu-sê̤ṳ Kŏ̤-lìng (*Judson Dwight Collins*) lì gáu Hók-ciŭ, kăi-sṳ̄ Mī-ī-mī-huôi găk Dṳ̆ng-guók gì duòng-gáu sê̤ṳ-ngiĕk. 1848 nièng 5 nguŏk 25 hô̤, Cēng găk  ĭng hié-lò̤-bâng guó-sié, hiōng-sêu nâ 16 huói. 1851 nièng, Huài-dáik gâe̤ng Mā-lé-ā Să̤-lā̤ (*Mary Seely*) giék-huŏng. Mā-lé-ā Să̤-lā̤ iâ sê siŏh ciéh lì Hók-ciŭ gì duòng-gáu-sê̤ṳ.

Huài-dáik găk Dṳ̆ng-guók duòng-gáu 7 nièng, găk hī dâung sì-găng, ĭ cháung-lĭk Hŏk-hâu, ŏ̤h gōng Hók-ciŭ-uâ, huăng-ĭk Mā-tái Hók-ĭng (ĭ sê tàu ciéh sāi Hók-ciŭ-uâ huăng-ĭk Séng̤-gĭng gì nè̤ng). Hiā sèng-hâiu duòng-gáu cêng-gó̤ káung-nàng, Huài-dáik cêu cêng sèu sāi ĭ gì ĭ-hŏk dĭ-sék tá̤ báng-nè̤ng muŏk-bâng, iâ kuóng báh-sáng ng-sāi siĕh ă-piéng.

Ĭng-ôi sĭng-tā̤ nguòng-ĭng, Huài-dáik 1853 nièng liê-kŭi Hók-ciŭ (siŏh nièng sèng ĭ chă̤-cṳ̄ iâ liê-kŭi). Siŏh duōng gáu Mī-guók, ĭ cêu gié-sṳ̆k kó̤ Ià-lū Dâi-hŏk ŏ̤h ĭ-hŏk. 1854 nièng, ĭ găk Ià-lū dáik diŏh Ĭ-hŏk Báuk-sê̤ṳ hŏk-ôi, iù-sê ĭ kăi-sṳ̄ hèng ĭ, ék-dĭk gáu ĭ guó-sié.

分類:Mī-guók ìng-ŭk
分類:Diòng-gáu-sê̤ṳ
分類:Sĕk-ék
Gă-săk

**Gă-săk** (虼蚻, 虼𧏫, 虼𧑎, tĕ̤k có̤ **gă-''l''ăk**) sê siŏh cṳ̄ng tè̤ng-ngiê. Sié-gái siông ô dâi-mō̤ 4,000 cṳ̄ng gă-săk, gì-dṳ̆ng ô 30 cṳ̄ng sĕng-uăk diŏh ìng-lôi gì gŭ-cê̤ṳ-kṳ̆. Ĭng-ôi gă-săk ó̤i siăh nă-că-nó̤h, sê cêng-sâ̤ sá̤-kṳ̄ng gì duòng-bó̤ muòi-gái, gă-săk ék-buăng ké̤ṳk nè̤ng nêng-ùi sê hâi-tè̤ng.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
分類:Tè̤ng-ngiê
Gĭ-dók-gáu Tiĕng-ăng-dòng

**Tiĕng-ăng-dòng** (天安堂) sê Mī-ī-mī-huôi găk Hók-ciŭ gióng-cô̤ gì gáu-dòng, uòng-gĕ̤ng sì-găng sê 1856 nièng 10 nguŏk 18 hô̤. Ciā gáu-dòng găk Hók-ciŭ Chŏng-săng-kṳ̆ Chŏng-sèng (倉前) gì siŏh láung săng lā̤, méng ché̤ṳ Mìng-gĕ̤ng.

Tiĕng-ăng-dòng sê Mī-ī-mī-huôi găk Hók-ciŭ gì dâ̤ 2 cô̤ gáu-dòng (tàu cô̤ sê Cĭng-sìng-dòng 真神堂). 1877 nièng ī-hâiu, Tiĕng-ăng-dòng siàng có̤ Mī-ī-mī-huôi Hók-ciŭ Nièng-ngiê-huôi gì sū-câi-dê.

1966 nièng Ùng-huá Dâi-gáik-mêng kăi-sṳ̄, Tiĕng-ăng-dòng dìng-cī cŭng-gáu uăk-dông. 1980 nièng 9 nguŏk 1 hô̤ tṳ̀ng-sĭng kŭi-huóng. 1996 nièng, tiéh-dṳ̀ gô dòng hĭng-gióng sĭng dòng, 1999 nièng 10 nguŏk 30 hô̤ uòng-gĕ̤ng.

分類:Gĭ-dók-gáu
分類:Sĕk-ék
分類:Gáu-dòng
Mì-lĕk-hŭk

**Mì-lĕk bù-sák** (彌勒菩薩, Huáng-ngṳ̄: मैत्रेय), iâ hô̤ lō̤ **Mì-tà̤** (彌提), sê Hŭk-gáu Bù-sák cĭ ék. Ĭ sê Sék-giă-mèu-nà̤ Hŭk-cū gì ciék-băng-ciā, â siŏh sié â̤ biéng siàng hŭk, gó-chṳ̄ găk Háng-diòng Hŭk-gáu diē-sié ék-buăng gó̤ ĭ **Mì-lĕk-hŭk** (彌勒佛).

分類:Hŭk-gáu
Dṳ̆ng-huà Dâi-hŏk

**Dṳ̆ng-huà Dâi-hŏk** sê Dài-uăng gì siŏh sū dâi-hŏk, gāng-chĭng Huà-dâi (華大), sìng-lik sì-găng sê 1990 nièng.

分類:Dài-uăng gáu-ṳ̆k
Dáng-mìng

**Dáng-mìng** sê sĕng-uăk diŏh Hók-gióng, Guōng-dĕ̤ng, Guōng-să̤, Hāi-nàng, Ciék-gŏng gĕ̤ng-hāi siông gì siŏh ciáh mìng-hiê, sṳ̆k Háng-cŭk. Diŏh Hók-ciŭ, lṳ̆k-dê siông gì Háng-ìng ciŏng Hók-ciŭ Dáng-mìng ā̤-huá miàng „Kuóh-dà̤“ hĕ̤k „Kuóh-dà̤-giāng“. Duòng-tūng siông, Dáng-mìng̤ ék-sĕng duâi-buô-hông sì-găng dŭ dêu sùng gà̤-dēng.

分類:Mìng-cṳ̆
Kūng-cṳ̄

**Kūng-cṳ̄** (孔子, cièng 552 n. hĕ̤k 551 n. - cièng 479 n.), miàng Kiŭ (丘), cê Dé̤ṳng-nà̤ (仲尼), Lū-guók-nè̤ng, Dṳ̆ng-guók Chŭng-chiŭ Sì-dâi gì sṳ̆-siōng-gă, diék-hŏk-gă gâe̤ng gáu-ṳ̆k-gă. Ĭ sê Ṳ̀-gă hŏk-suók gì châung-lĭk-ciā. Hók-ciŭ gì Séng-ìng-miêu cêu sê géng-bái Kūng-cṳ̄ gì sū-câi.

分類:Diék-hŏk
Nguŏk-biāng

**Nguŏk-biāng** (月餅) sê Dṳ̆ng-guók Dṳ̆ng-chiŭ-cáik gì sĭk-pīng. Nguŏk-biāng gì hìng-câung có̤ ièng-ièng-nióh, chiông nguŏk, biēu-sê tuàng-ièng gì é-sé̤ṳ. Káe̤k-káe̤k sê miêng-hūng có̤ gì, diē-sié ô âng. Báik-nguŏk-cáik siăh nguŏk-biāng sê cuòng-giù Huà-ìng gì diòng-tūng hŭng-sṳ̆k.

Ŋ
Lâng-gā-siăng

**Lâng-gā-siăng** (iâ â̤ siā có̤ „**lâng-ā-siăng**“, Háng-cê: 兩個聲) sê cī cê-gă hĕ̤k-ciā cū-cŭng téng ngôi-dê buăng gáu Hók-ciŭ dê-kṳ̆ lì diêu, gó muōi buōng-dê-huá gì nè̤ng. Cī siŏh dêng nè̤ng mò̤ bău-guák iā òng ī-sèng téng dṳ̆ng-nguòng buăng guó lì gì, ī-gĭng uòng-ciòng ké̤ṳk Hók-ciŭ-nè̤ng dùng-huá gì nè̤ng. Lâng-gā-siăng ciā sṳ̀ gì é-sé̤ṳ gâe̤ng **ngiê-gĕ̤ng-nè̤ng** (外江儂) hĕ̤k-ciā **nguôi-dê-nè̤ng** (外地儂) chă-bók-dŏ̤. Ô gì sèng-âu Lâng-gā-siăng ciā sṳ̀ sê ciŏng-muòng dó̤i Dâ̤-nê-ché̤ṳ Guók-gê̤ṳng Nô̤i-ciéng ciék-sók ī-hâiu gṳ̆ng Gê̤ṳng-sāng-dōng buăng gáu Hók-ciŭ lì diâng-gṳ̆ gì hī siŏh duâi piĕ nè̤ng gì tūng-chĭng.

Láng-gā-siăng ék-buăng nâ báik gōng Pū-tŭng-uâ, mâ̤ báik gōng Hók-ciŭ-uâ. Ĭ-gáuk-nè̤ng gì kēu-ĭng gâe̤ng Hók-ciŭ buōng-dê nè̤ng uòng-ciòng mâ̤ chiông, siŏh tiăng cêu â̤ báik gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ sê mâ̤ siŏh-iông gì lâng cṳ̄ng siăng-ĭng, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „Lâng-gā-siăng“. Ī-sèng gì sèng-âu lâng-gā-siăng â̤ ké̤ṳk nè̤ng káng mâ̤ kī. Gô-dā̤ ô siŏh cṳ̄ng gōng-huák: nàng-gái nâ sê chió bék, tō̤ lâu-mā ng-sê tō̤ gĕ̤ng-muói-giāng, cêu sê tō̤ lâng-gā-siăng. Bók-guó gĭng-dáng mâing-mâing mò̤ ciŏng-uâng gì gì-sê lāu.

Gĭng-dáng Hók-ciŭ-nè̤ng iâ â̤ ciŏng mâ̤ báik gōng Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng, hĕ̤k-ciā Hók-ciŭ-uâ gōng mâ̤ chĭng chū gì nè̤ng hô̤ lā̤ „Lâng-gā-siăng“.

## Gái káng
* Buáng-gèng-dâng

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Sĕk-ék
分類:Mìng-cŭk
Săng-huŏng-chék-háe̤ng

**Săng-huŏng-chék-háe̤ng** (三坊七巷) sê Hók-ciŭ-chê Gū-làu-kṳ̆ Nàng-âu-gă̤ (南後街) biĕng-dău săng dèu huŏng gâe̤ng chék dèu háe̤ng gì tūng-chĭng. Ciā săng dèu huŏng dŭ diŏh Nàng-âu-gă̤ gì să̤ hióng, áng iù báe̤k gáu nàng sông-sê̤ṳ sê Ĭ-gīng-huŏng (衣錦坊), Ùng-ṳ̀-huŏng (文儒坊), Guŏng-liŏh-huŏng (光祿坊); Chék dèu háe̤ng dŭ găk dĕ̤ng hióng, iù báe̤k gáu nàng sông-sê̤ṳ sê Iòng-giò-háe̤ng (楊橋巷), Lòng-guăng-háe̤ng (郎官巷), Ták-háe̤ng (塔巷), Uòng-háe̤ng (黃巷), Ăng-mìng-háe̤ng (安民巷), Gṳ̆ng-háe̤ng (宮巷), gâe̤ng Gék-puòi-háe̤ng (吉庇巷). 

Săng-huŏng-chék-háe̤ng diē-sié ô iā sâ̤ lĭk-sṳ̄ ìng-ŭk gì chió, ciā chió dŭ iā ô dĕk-sáik. 2009 nièng 6 nguŏk 9 hô̤, Săng-huŏng-chék-háe̤ng dŏng-sōng "„Dṳ̆ng-guók 10 duâi Lĭk-sṳ̄ Ùng-huá Mìng-gă̤“ (中國十大歷史文化名街), dáik gáu có̤i sâ̤ piéu.2010 nièng, ké̤ṳk diâng có̤ Guók-gă 4A-ngék lṳ̄-iù gīng-kṳ̆ (國家4A級旅遊景區), 2015 nièng bô gāi có̤ 5A-ngék. Dṳ̆ng-guók Dṳ̆ng-iŏng Diêng-sê-dài (中國中央電視臺) diŏh cŭ-uái kiák guó diêng-sê lièng-sê̤ṳ-kiŏk «Săng-huŏng-chék-háe̤ng».

## Miàng-cê
Gó-dā̤ Bàng-uâ diē-sié cêng ciēu gōng „Săng-huŏng-chék-háe̤ng“ ciā tūng-chĭng. Bók-guó có̤ gīng-kṳ̆ ī-hâiu, iâ ô nè̤ng kó̤ hāng-sē̤ sê gōng „kó̤ **Săng-chék**“ (三七).

## Lĭk-sṳ̄

Săng-huŏng-chék-háe̤ng có̤i-cā gióng diŏh Să̤-céng muăk-nièng Báik-sáng Ĭk Mìng sì-gĭ. Dòng-dièu Ăng-sṳ̄ cĭ Lâung hâiu, nàng-chiĕng biê-nâng gì nè̤ng iâ cê̤ṳ-gṳ̆ cē̤-nē̤, hìng-siàng siŏh dó̤i ī sê̤ṳ-dâi-hŭ găi-cèng, ùng-huá-ìng ôi cuō-iéu gṳ̆-mìng gì gă̤-kṳ̆.

Găk gê̤ṳng-dâi, Săng-huŏng-chék-háe̤ng gṳ̆-cê̤ṳ diŏh siŏh-duâi-piĕ dó̤i dŏng-sì siâ-huôi lĭk-sṳ̄ ô dê̤ṳng-iéu īng-hiōng gì nè̤ng, chiông Lìng Cáik-sṳ̀, Sīng Bō̤-dĭng, Lìng Hé̤ṳk, Ngièng Hók, Lìng Gáuk-mìng, Lìng Chṳ̆, Lìng Hŭi-ĭng, Bĭng-sĭng dēng-dēng.

## Chăng-kō̤ ùng-hióng




## Nguôi-buô lièng-giék
* Hók-ciŭ Săng-huŏng-chék-háe̤ng

分類:Sĕk-ék
分類:Hók-ciŭ gì diô
Séng-ìng-miêu

**Séng-ìng-miêu** (聖人廟), găng-chĭng **Séng-miêu** (聖廟), ciòng-chĭng hô̤ lō̤ **Hók-ciŭ Ùng-miêu** (福州文廟), sê găk Hók-ciŭ-chê Gū-làu-kṳ̆ Séng-miêu-lô gì siŏh cô̤ géng-bái Kūng-cṳ̄ gì kūng-cṳ̄-miêu. 2006 nièng ké̤ṳk diâng có̤ Ciòng-guók Dê̤ṳng-diēng Ùng-ŭk Bō̤-hô Dăng-ôi.

## Lĭk-sṳ̄

Dòng-dièu Dâi-lĭk 8 nièng (733 nièng) guăng-chák-sé̤ṳ Lī Iē (李椅) ciŏng buōng ciŭ gì Ṳ̀-hŏk iè gáu cē̤-nē̤. Ngū-dâi Mìng-guók sì-gĭ (921 nièng), Mìng-uòng Uòng Sīng-dĭ dé Sé-muòng-hŏk (四門學). Báe̤k-sóng kăi-sṳ̄ có̤ kūng-miêu.

Hièng-hŭng nguòng nièng (1851 nièng) hâ-tiĕng, Séng-ìng-miêu huōi-siĕu-chuó, iù-sê dŏng-nièng sĕk-nê-nguŏk kăi-sṳ̄ tṳ̀ng-sĭng siŭ-gióng, dâ̤ nê nièng lĕ̤k-nguŏk gióng siàng gĭng-dáng gì duâi-dâing. 1949 nièng Dṳ̆ng-gê̤ṳng cék-céng hâiu, báik-cèng ké̤ṳk iéng có̤ Hŏk-hâu, siéu-nièng-gṳ̆ng dēng diòng-sū. 21 sié-gī chĕ̤ siéu-nièng-gṳ̆ng buăng chók Séng-ìng-miêu, ùng-ŭk buô-muòng dó̤i ĭ céng-hèng siŭ-gióng.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
* Hók-ciŭ Ùng-miêu 

分類:Sĕk-ék
分類:Ṳ̀-gáu
Ŭ-ták

**Ŭ-ták** (烏塔), ciáng-sék miàng-cê hô̤ lā̤ **Cùng-miêu-bō̤-séng-giĕng-lò̤-ták** (崇妙保聖堅牢塔), sê diŏh Hók-ciŭ-chê Gū-làu-kṳ̆ Ŭ-siŏh-săng gà̤-dēng gì siŏh cô̤ ták. Ŭ-ták sê Dṳ̆ng-guók hāng-giéng gì Ngū-dâi siŏh-ták cĭ ék, dāng ké̤ṳk céng-hū diâng có̤ siŏh ciáh „Cuòng-guók Dê̤ṳng-diēng Ùng-ŭk Bō̤-hô Dăng-ôi“.

## Lĭk-sṳ̄
941 nièng, Mìng-uòng Uòng Iòng-hĭ (王延曦) hĭng-gióng Ŭ-ták. Buōng-dā̤ gié-hĕk gióng-cô̤ 9 cèng, dáng-sê 944 nièng Mìng-guók huák-sĕng céng-biéng, Uòng Gióng-hĭ ké̤ṳk nè̤ng tài sī, ták gióng 7 cèng cêu hiók-gĕ̤ng gó̤. Găk Mìng-dièu 1621 nièng gâe̤ng Chĭng-dièu Kŏng-hĭ nièng-găng (1696 nièng), Ŭ-ták tṳ̀ng-sĭng siŭ-gióng. 1958 nièng, ĭng-ôi ták sĭng muōng biéng muōng uăi, gó-chṳ̄ sāi gáung-dèu giĕng-gó. 1961 nièng ké̤ṳk céng-hū sŏng-buó sê „Hók-gióng-sēng Ùng-ŭk Bō̤-hô Dăng-ôi“ cĭ ék, 2001 nièng diâng có̤ „Cuòng-guók Dê̤ṳng-diēng Ùng-ŭk Bō̤-hô Dăng-ôi“.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu




U
U
U
Mìng-guók

**Mìng-guók** kō̤-nèng sê:
# **閩國**, chiāng chăng-kō̤ Mìng-guók (Sĕk-guók);
# **明國**, chiāng chăng-kō̤ Mìng-dièu;
# **民國**, chiāng chăng-kō̤ Dṳ̆ng-huà Mìng-guók.
Siông-hāi

**Siông-hāi** (上海) sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók dék duâi gì siàng-chê, iâ sê sié-gái ìng-kēu dék sâ̤ gì siàng-chê. Siông-hāi găk Dṳ̆ng-guók dĕ̤ng-buô Diòng-gĕ̤ng diē-hāi-kāu, sê sēng-gék dĭk-hăk-chê. Siông-hāi gì Nguôi-tăng (外灘) gâe̤ng Siàng-huòng-miêu sê chók-miàng gì lṳ̄-iù gīng-diēng.

Siông-hāi gū-cā nâ sê siŏh bĭk nĭ-nĭ-nâung gì ngṳ̀-chŏng, ĭng-ôi dê-lī ôi-dé gì iŭ-sié, 19 sié-gī Nàng-gĭng Dèu-iók chiĕng-déng hâiu huák-diēng siàng siŏh bĭk duâi gē̤ng-kāu gâe̤ng dĕ̤ng-să̤-huŏng siŏng-ngiĕk dṳ̆ng-sĭng, 1930 nièng-dâi huák-diēng gáu có̤i tīng-sêng. 1990 nièng-dâi ī-hâiu, găk Dâing Siēu-bìng Gāi-gáik Kŭi-huóng céng-cháik â-dā̤, Siông-hāi tṳ̀ng-sĭng huák-diēng có̤ sié-gái dék dê̤ṳng-iéu gì siàng-chê.

## Lĭk-sṳ̄
## Dê-lī
## Hèng-céng dăng-ôi
*Uòng-puō-kṳ̆ (黃浦區)
*Sṳ̀-huôi-kṳ̆ (徐匯區)
*Diòng-nìng-kṳ̆ (長寧區)
*Cêng-ăng-kṳ̆ (靜安區)
*Puō-tò̤-kṳ̆ (普陀區)
*Căk-báe̤k-kṳ̆ (閘北區)
*Hùng-kāu-kṳ̆ (虹口區)
*Iòng-puō-kṳ̆ (楊浦區)
*Mīng-hèng-kṳ̆ (閔行區)
*Bō̤-săng-kṳ̆ (寶山區)
*Gă-dêng-kṳ̆ (嘉定區)
*Puō-dŭng Sĭng-kṳ̆ (浦東新區)
*Gĭng-săng-kṳ̆ (金山區)
*Sṳ̀ng-gĕ̤ng-kṳ̆ (松江區)
*Chĭng-puō-kṳ̆ (青浦區)
*Hông-hièng-kṳ̆ (奉賢區)
*Sùng-mìng-gâing (崇明縣)

## Gĭng-cá̤
## Ìng-kēu
## Ùng-huá

分類:Dṳ̆ng-guók

分類:Siàng-chê
Ìng-cṳ̄

**Ìng-cṳ̄** (人子) sê huák-ngiòng diŏh gū-cā Mī-sáuk-bók-dăk-mī-ā Siēng-mī-dĕk Ngṳ̄-cŭk gì ê̤ṳng-ngṳ̄, é-sé̤ṳ sê nè̤ng hĕ̤k-chiā sê cê-gă. Ciā sṳ̀ iâ sāi-ê̤ṳng diŏh Iù-tái-gáu gâe̤ng Gĭ-dók-gáu diē-sié. Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ huăng-ĭk có̤ *ἀνθρώπου*, Ĭng-ngṳ̄ huăng-ĭk có̤ *son of man*. Găk Sĭng-iók Hók-ĭng-cṳ̆ diē, Ià-sŭ sāi "ìng-cṳ̄" cê-chĭng, biēu-sê cê-gă sê Siông-dá̤ chă̤-kiēng lì gì cīng-géu-ciā, bêng-chiā giòng-diêu ĭ sū ché̤ṳ gì bĭ-mì dê-ôi, gâe̤ng ciŏng-lài buóh hiēng-hiêng gì ìng-iêu.

I
I
Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄

**Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄** (*Ἡ Ἑλληνικὴ ἀρχαία γλῶττα*) sê gū-cā sì-dô̤i Hĭ-lé-nà̤-nè̤ng gōng gì ngṳ̄-ngiòng. Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ sê ô iā sâ̤ ūi-dâi cáuk-pīng gì ngṳ̄-ngiòng, chiông Hò̤-mā gì «Ĭ-lé-ā-dáik» (*Iliad*) gâe̤ng «Ó̤-dáik-suói» (*Odyssey*) ī-gĭk gì-tă găk Gū Hĭ-lé-nà̤ héng-sêng sì-dô̤i gì ùng-hŏk. Cī piĕ cáuk-pīng sê Să̤-huŏng kuŏ-hŏk ùng-huá gì gĭ-chū.

分類:Ngṳ̄-ngiòng
Làu Iòng-hŭng

**Làu Iòng-hŭng** (劉揚芬; 1915 n. - 2010 n. 3 ng. 19 h.) sê Hók-ciŭ Huă-háe̤ng-dòng gì tàu ciáh Huà-ìng mŭk-sṳ̆, Niū-iók Gĭ-dók Mìng-ŏng Gáu-huôi gì cháung-lĭk-ciā.

## Sĕng-bìng
Làu Iòng-hŭng 1915 nièng chók-sié diŏh Hók-ciŭ siŏh bĭk Gĭ-dók-gáu gă-dìng, bâ-nā̤ sê Mī-ī-mī-huôi séng-dù. Chĭng-nièng sì-dâi liù-hŏk Mī-guók, bék-ngiĕk diŏh Huâng-dáik-bō̤ Dâi-hŏk (*Vanderbilt University*). 1949 nièng duōng kó̤ Dṳ̆ng-guók Hók-ciŭ hŭk-sê̤ṳ gáu-huôi. 1950 gáu 1966 nièng găk Ôi-lī-gŭng-huôi buôi-gīng gì Huă-háe̤ng-dòng mŭk-iōng séng-dù. Ùng-gáik gĭ-găng, ĭng mâ̤-kīng huóng-ké séng-iōng, sêu diŏh páe̤k-hâi, kă-bók-tàu ké̤ṳk È̤ṳng-ôi-bĭng páh dōng, siŏh chuó nè̤ng cuòng-buô liù-huóng gáu Mìng-báe̤k nùng-chèng lā̤ lò̤-dông gāi-cô̤. 1979 nièng guók-gă hŭi-hók cŭng-gáu céng-cháik hâiu, bô duōng kó̤ Huă-háe̤ng-dòng có̤ cuō-êng mŭk-sṳ̆. 1985 nièng iè-mìng Mī-guók, găk Niū-iók cháung-gióng Niū-iók Gĭ-dók Mìng-ŏng Gáu-huôi (紐約基督閩恩教會), mŭk-iōng sĕng-uăk diŏh Mī-guók gì Hók-ciŭ iè-mìng.

## Chăng-kō̤ ùng-hióng
* Ebaugh, Helen Rose Fuchs & Chafetz, Janet Saltzman (2002): *Religion Across Borders: Transnational Immigrant Networks* ISBN 0759102260

分類:Gĭ-dók-gáu
分類:Sĕk-ék