open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tutankhamun

**Tutankhamun** sê Gū Ăi-gĭk Dâ̤ 18 Uòng-dièu gì siŏh ciáh Pharaoh.

Ĭ găk Ăi-gĭk lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng ng-sê chók-miàng gì Pharaoh; bók-guó, Howard Carter diŏh 1922 nièng huák-hiêng ĭ gì muó, diē-sié ô iā sâ̤ cài-bō̤, có̤-siŏh-hâ biéng siàng siŏh ciáh gĭng-dáng có̤i chók-miàng gì Ăi-gĭk Pharaoh.

## Tutankhamun gì miàng-cê

分類:Ăi-gĭk ìng-ŭk
分類:Guók-uòng
Sùi-dièu

**Sùi-dièu** (隋朝) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu. 581 nièng iù Sùi Ùng-dá̤ gióng-lĭk, 619 nièng, ké̤ṳk Dòng-dièu chṳ̄-dâi.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Ciéng-guók Sì-dâi

**Ciéng-guók Sì-dâi** (戰國時代) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh sì-gĭ. Cī sèng-âu gì Dṳ̆ng-guók ô 7 ciáh giòng-duâi gì guók-gă: Cìng-guók (秦國), Chū-guók (楚國), Diêu-guók (趙國), Ngôi-guók (魏國), Cà̤-guók (齊國), Iĕng-guók (燕國) gâe̤ng Hàng-guók (韓國), ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „Ciéng-guók Chék Hṳ̀ng“ (戰國七雄).

Sèng 221 nièng, Cìng-guók miĕk gì-tă 6 guók, gióng-lĭk Cìng-dièu, Ciéng-guók Sì-dâi ciék-sók.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Ciŭ-dièu

**Ciŭ-dièu** (周朝) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu, găk Ciŭ Ū-uòng miĕk Siŏng-dièu ī-hâiu gióng-lĭk.

Sèng 771 nièng, Kēng-ṳ̀ng páh giâ Ciŭ-dièu gì siū-dŭ, Ciŭ Bìng-uòng ciŏng siū-dŭ buăng gáu Lŏk-iòng kó̤. Lĭk-sṳ̄-hŏk-gă ciŏng ciā cĭ sèng gì Ciŭ-dièu hô̤ lā̤ Să̤-ciŭ, cĭ hâiu gì hô̤ lā̤ Dĕ̤ng-ciŭ.

Ciŭ-dièu gáu Dĕ̤ng-ciŭ gì sì-âu, guók-uòng ī-gĭng mò̤ sié-nó̤h giòng-lĭk lāu, gáuk dê cṳ̆-hâu cê̤ṳ lĭk, cuòi diŏh lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng hô̤ lā̤ Chŭng-chiŭ Sì-dâi. Gáu-muōi-lāu cṳ̆-hâu nâ diông 7 ciáh guók-gă, ciòng-buô chĭng-uòng, cuòi cêu sê Ciéng-guók Sì-dâi. Sèng 256 nièng, Ciŭ-dièu ké̤ṳk Cìng-guók miĕk lâi.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Hâ-dièu

**Hâ-dièu** (夏朝) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu, iâ sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì tàu ciáh hŭng-gióng uòng-dièu. Ciā uòng-dièu gì gióng-lĭk-ciā sê Kiē, ĭ sê Dâi-ṳ̄ gì giāng. Gáu-muōi-lāu diŏh Giĕk chiū lā̤ ké̤ṳk Siŏng-dièu miĕk lâi.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Siŏng-dièu

**Siŏng-dièu** (商朝), iâ hô̤ lā̤ **Ṳ̆ng-dièu** (殷朝), sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu. Ciā uòng-dièu gì gióng-lĭk-ciā sê Sìng-tŏng. Gáu-muōi-lāu diŏh Dêu-uòng chiū lā̤ ké̤ṳk Ciŭ Ū-uòng miĕk lâi.

Siŏng-dièu gì nè̤ng iā â̤ có̤-sĕng-é, gó-chṳ̄ ī-hâiu gì Dṳ̆ng-guók nè̤ng ciŏng có̤-sĕng-é gì nè̤ng hô̤ lā̤ „siŏng-nè̤ng“.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Chŭng-chiŭ Sì-dâi

**Chŭng-chiŭ Sì-dâi** (春秋時代) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh sì-gĭ. Cī sèng-âu gì Dṳ̆ng-guók, chŭi-iòng-gōng Ciŭ-dièu gì guók-uòng sê sū-iū guók-gă gì gŭng-ciō, dáng-sê dŭ găk lā̤ ciéng-cĕng, mò̤ gūi ciáh guók-gă â̤ tiăng guók-uòng gì chói. Gáu-muōi-lāu iā sâ̤ guók-gă dŭ ké̤ṳk nè̤ng miĕk lâi lāu, nâ diông 7 ciáh giòng-duâi gì guók-gă, hī ciáh sì-dâi ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Ciéng-guók Sì-dâi.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Tiĕng-huòng

**Tiĕng-huòng** (天皇) sê Nĭk-buōng huòng-dá̤ sāi gì chĭng-hô̤.

Tiĕng-huòng ciā sṳ̀ có̤i cā sê téng Dṳ̆ng-guók Dòng-dièu diòng guó gì, hī sèng-âu Dòng Gŏ̤-cŭng cê̤ṳ-chĭng „tiĕng-huòng“.

分類:Nĭk-buōng
分類:Gŭng-ciō
Sùi Iòng-dá̤

**Sùi Iòng-dá̤** (隋煬帝, 569 n. - 618 n. 4 ng. 11 h.), miàng **Iòng Guōng** (楊廣), sê Sùi-dièu gì dâ̤ 2 ciáh huòng-dá̤, 604 nièng gáu 618 nièng câi-ôi, Nièng-hô̤ Dâi-ngiĕk (大業). Ĭ sê Sùi Ùng-dá̤ gì dâ̤ 2 ciáh giāng.

分類:Sùi-dièu huòng-dá̤
Mī

**Mī** kō̤-nèng cī:

#米, Siŏh cṳ̄ng siăh gì nó̤h, kī-dâe̤ng nṳ̄ ché̤ṳ **[[Dêu]]**.
#米, Siŏh cṳ̄ng dòng-dô dăng-ôi, kī-dâe̤ng nṳ̄ ché̤ṳ **[[Gŭng-chióh]]**.
#美, nè̤ng hĕ̤k-ciā nó̤h cóng gì é-sé̤ṳ.
#美, Mī-guók gì găng-chĭng.
#鎂, huá-hŏk nguòng-só cĭ ék, kī-dâe̤ng nṳ̄ ché̤ṳ **[[Mī (gĭng-sṳ̆k)]]**.
Gŭng-chióh

**Gŭng-chióh** (公尺) iâ hô̤ lā̤ **Mī** (米), sê guók-cié dăng-ôi-cié diē-sié gì gĭ-buōng dòng-dô dăng-ôi. Gŏng-gé̤ṳ 1983 nièng diâng gì dêng-ngiê, 1 gŭng-chióh sê guŏng diŏh cĭng-kŭng dâi-dŏng 1/299792458 miēu giàng gì gé̤ṳ-liê.

分類:Só-hŏk
分類:Ŭk-lī
Éng-nà̤

**Éng-dô-nà̤-să̤-ā** (印度尼西亞, ), gāng-chĭng **Éng-nà̤** (印尼), sê Dĕ̤ng-nàng Ā gì siŏh ciáh guók-gă.

分類:Éng-nà̤
分類:Ā-ciŭ guók-gă
Maldives

**Maldives** sê Dĕ̤ng-nàng Ā gì siŏh ciáh guók-gă. Ciā guók-gă diŏh Éng-dô-iòng dâi-dŏng gì siŏh ciáh gùng-dō̤ gà̤-dēng, hŭng-gīng mâ̤ ngài.

Maldives diŏh Mìng-dièu gì sèng-âu ké̤ṳk Dṳ̆ng-guók nè̤ng hô̤ lā̤ **Liŭ-săng** (溜山), Dâng Huò lŏ̤h Să̤-iòng gì sèng-âu gáu guó cŭ-uái. Hók-ciŭ-uâ ô siŏh guó sṳ̆k-ngṳ̄ hô̤ lā̤ „Chék liŭ báik liŭ, mò̤ tiáh Hók-ciŭ“ (七溜八溜, 無拆福州), diē-sié gì „Liŭ“ cêu sê gōng ciā guók.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Ā-ciŭ guók-gă
Cūng-tūng

**Cūng-tūng** (總統) sê iā sâ̤ gê̤ṳng-huò-cié-dô guók-gă nguòng-siū gì chĭng-hŭ.

分類:Céng-dê
Cūng-lī

**Cūng-lī** (總理) sê iā sâ̤ guók-gă guāng hèng-céng gĕ̤ng-cáuk gì guók-gă céng-hū siū-nō̤ gì chĭng-hŭ.

分類:Céng-dê
閩中十邑

**閩中十邑**，簡稱**十邑**，是指舊底滿清辰候福州府管其10隻縣，嚽塊儂其母語全部都是閩東語其福州話。

茲10隻縣是：

*閩縣
*侯官縣
*福清縣
*長樂縣
*連江縣
*羅源縣
*閩清縣
*永福縣
*古田縣（坵塍縣）
*屏南縣

其中，閩縣共侯官縣今旦已經合蜀堆設閩侯縣；平潭島趁福清裡勢劃出來設平潭縣；福清共長樂改成福州其蜀隻縣級市；永福改名號𡅏永泰；屏南共古田2隻縣今旦屬寧德管，不過夫塊其儂固是認同福州其文化。

分類:十邑
荔枝肉

**荔枝肉**是蜀種福建特色其菜，福州共莆田其比較出名。挈刀將豬其㾪肉削成十字形，加入莓薺，扔鼎裡勢去炸。炸完以後，㾪肉會將莓薺包着裡勢。再加入番茄醬、白糖、香草、豉油、味素茲蜀類其調料，荔枝肉就做好了。

者肉炸出來其樣式野像荔枝，復加𡅏裡勢其莓薺其味野像荔枝許滿甜，故此號𡅏「荔枝肉」。不過，今旦也有其店伓使莓薺做餡其，是使番囝薯其。

分類:飲食
分類:十邑文化
分類:興化
Só̤h-miêng

**Só̤h-miêng** (索麵), iâ hô̤ lā̤ **chiék-miêng** hĕ̤k-ciā **siáng-miêng** (線麵), sê Hók-ciŭ gâe̤ng Nìng-dáik gì siŏh cṳ̄ng siēu-siăh.
## Có̤-huák
Só̤h-miêng kĕk miêng-hūng có̤ nguòng-lâiu, gă diē sièng, huăng-sṳ̀-hūng, iù dēng dēng gì dièu-lâiu, sāi chiū-gĕ̤ng bĕk siàng. 
## Ùng-huá
Só̤h-miêng ĭng-ôi dòng, ê̤ṳ-é nè̤ng dòng miâng, gó-chṳ̄ iâ hô̤ lā̤ **dòng-sêu-miêng** (長壽麵). Diŏh Mìng-dĕ̤ng, nâ sê guók sĕng-nĭk, có̤ cáik hĕ̤k-ciā chió lā̤ nè̤ng téng ngiê-dău giàng diōng lì, dŭ diŏh siăh só̤h-miêng, găk miêng diē-sié gă lâng lăk giĕ-lâung, hô̤ lā̤ **tái-bìng-miêng** (太平麵). Giék-huŏng diâng-chĭng gì sèng-âu, nàng-gái iâ diŏh sáe̤ng ké̤ṳk nṳ̄-gái chió lā̤ ciā miêng, hô̤ lā̤ **hī-miêng** (喜麵).

分類:Īng-sĭk
分類:Sĕk-ék ùng-huá
分類:Nìng-dáik
Hĭng-huá Bàng-uâ-cê

**Hĭng-huá Bàng-uâ-cê** (興化平話字, Buò-siĕng-ngṳ̄: Hing-hua̍ Báⁿ-uā-ci̍) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng dò̤ lì siā Buò-siĕng-ngṳ̄ gì Lò̤-mā-cê. Ciā cê sê Gáu-huôi Lò̤-mā-cê gì siŏh cṳ̄ng, 1890 nièng, iù Mī-ī-mī-huôi diòng-gáu-sê̤ṳ William Nesbitt Brewster chăng-kō̤ Hók-ciŭ-uâ Bàng-uâ-cê gâe̤ng Mìng-nàng-ngṳ̄ Băh-uâ-cê huák-mìng.

分類:Ùng-cê
分類:Hĭng-huá
Hók-gióng tū-làu

**Hók-gióng tū-làu** (福建土樓) sê Mìng-să̤ siŏh cṳ̄ng kĕk mò̤ gă-gĕ̤ng guó gì tù kī gì ièng-ièng gŏ̤-gŏ̤ sék iā duâi gì chió. Ciā chió kī lā̤ gâe̤ng siàng-bō̤ siŏh iông, â̤ diêu gó̤-lòng gă-cŭk gì nè̤ng. 

Tū-làu ciō-iéu hŭng-buó diŏh Lṳ̀ng-ngàng gì Īng-dêng, Ciŏng-ciŭ gì Nàng-céng gâe̤ng Huà-ăng. Gô-dā̤ nè̤ng gó̤ cuòi hô̤ lā̤ **Káh-gă tū-làu** (客家土樓), gó-nâ-háng nâ ô Káh-gă-nè̤ng ô ciā nó̤h, bók-guó sĭk-cié Mìng-nàng-nè̤ng iâ â̤ kī cuòi, gó-chṳ̄ gĭng-dáng gāi miàng hô̤ lā̤ „Hók-gióng tū-làu“.

分類:Káh-gă ùng-huá
分類:Mìng-nàng ùng-huá

= Gióng-dé̤ṳk gì gáiu-có̤ =
Hók-gióng tū-làu sê Mìng-nàng dê-kṳ̆ iù Dòng (唐) ī-lài “nguôi-káiu cĭ chók-ĭk, mù-chĕk cĭ nô̤i-hùng” gì dĕk-sṳ̆ siâ-huôi kuàng-gīng gì sāng-ŭk, Hók-gióng tū-làu kī-nguòng ṳ̀ Dòng-dièu Dìng Nguòng-guŏng kăi-ciŏng (開漳) sèng-âu gì bĭng-iàng, sìng-bō̤ gâe̤ng săng-câi gióng-dé̤ṳk, sìng-sé̤ṳk ṳ̀ Mìng muăk (明末), Chĭng-dièu gâe̤ng Mìng-guók sì-gĭ, kĕk tù, mĕ̤k, siŏh, dé̤ṳk-có̤ ciō-iéu gióng-dé̤ṳk cài-lâiu, lé-ê̤ṳng muôi gĭng guó siĕu-buôi gì tù gâe̤ng áng ék-dêng bī-liê gì săi-cék gâe̤ng nièng-cék săi-tù buâng-hăk, héng ngiék-chiòng-bēng (夹墙板) hăng-dé̤ṳk (夯築) có̤ sìng gì lâng cèng ī-siông gì chió.
Gā-miàng

**Gā-miàng** (假名), găk Nĭk-buōng-uâ diē-sié iâ hô̤ lā̤ **Kana** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: ), sê Nĭk-buōng-ngṳ̄ gì cê-mō̤. Gā-miàng â̤ dé̤ṳng buŏng bìng-gā-miàng (平假名) gâe̤ng piéng-gā-miàng (片假名) dēng dēng gūi cṳ̄ng.

## Gā-miàng liĕk-biēu

分類:Ùng-cê
分類:Nĭk-buōng
Cê-mō̤

**Cê-mō̤** (字姆, 字母) sê cê-mō̤-hié-tūng diē-sié gì cê-só (字素), iâ sê siā cê sèng-âu có̤i gĭ-buōng gì dăng-ôi.

分類:Ùng-cê
Káh-ngṳ̄ Băh-uâ-cê

**Káh-ngṳ̄ Băh-uâ-cê** (客語白話字, Káh-gă-ngṳ̄: ) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng dò̤ lì pĭng-siā Káh-gă-ngṳ̄ gì Lò̤-mā-cê, iâ sê Gáu-huôi Lò̤-mā-cê gì siŏh cṳ̄ng. 1905 nièng, iù diòng-gáu-sê̤ṳ Donald MacIver chăng-kō̤ Mìng-nàng-ngṳ̄ Băh-uâ-cê huák-mìng.

分類:Ùng-cê
分類:Káh-gă
Lá-dĭng cê-mō̤

**Lá-dĭng cê-mō̤** (拉丁字姆, 拉丁字母) iâ hô̤ lā̤ **Lò̤-mā-cê** (羅馬字), sê gô-dā̤ Lò̤-mā Dá̤-guók huák-mìng gì siŏh cṳ̄ng cê-mō̤, iâ sê gĭng-dáng có̤i sâ̤ nè̤ng sāi gì siŏh tó̤ cê-mō̤.

## Gĭ-buōng cê-mō̤
Lá-dĭng cê-mō̤ ô 26 ciáh gĭ-buōng gì cê-mō̤, muōi siŏh ciáh dŭ ô duâi-siā gâe̤ng siēu-siā 2 cṳ̄ng siā-huák:

Gì-dṳ̆ng, diŏh Lá-dĭng-ngṳ̄ diē-sié mò̤ sāi J, U gâe̤ng W 3 ciáh cê-mō̤.

## Iēng-sĕng Lá-dĭng cê-mō̤

分類:Ùng-cê
Dièu-siēng-cê

**Hangul** (Dièu-siēng-ngṳ̄: 한글 hĕ̤k-ciā 조선글), iâ hô̤ lā̤ **Dièu-siēng-cê** (朝鮮字) hĕ̤k-ciā **ngiêng-ùng** (諺文), sê Dièu-siēng-ngṳ̄ gì cê-mō̤.

Hangul sê Dièu-siēng Uòng-dièu gì sèng-âu Sié-cŭng Dâi-uòng gó̤ nè̤ng huák-mìng gì, hī sèng-âu hô̤ lā̤ „Hóng-mìng Céng-ĭng“ (訓民正音).

分類:Ùng-cê
分類:Dièu-siēng
Gĭng-dŭ

**Gĭng-dŭ** (京都) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh siàng-chê.

Nguòng-lài Nĭk-buōng gì siū-dŭ diŏh Gĭng-dŭ. 1869 nièng, ciáh buăng gáu Dŭng-gĭng kó̤.

分類:Nĭk-buōng
分類:Siàng-chê
Dièu-siēng Sié-cū

**Dièu-siēng Sié-cū** (Dièu-siēng-ngṳ̄: , 1417 n. - 1468 n.), miàng **Lī Iù** (), sê Dièu-siēng Uòng-dièu gì dâ̤ 7 ôi guók-uòng, 1455 nièng gáu 1468 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Dièu-siēng Sié-cŭng gì dâ̤ 2 ciáh giāng, nguòng-lài hŭng-hô̤ **Siū-iòng-dâi-gŭng** (), diŏh 1455 nièng chuâng-ôi.

分類:Dièu-siēng ìng-ŭk
分類:Sáng Lī
Uòng Sié-kāi

**Uòng Sié-kāi** (袁世凱, 1859 n. 9 ng. 16 h. - 1916 n. 6 ng. 6 h.) sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă.

Ĭ nguòng-lài sê Muāng-chĭng gì dâi-sìng, 1912 nièng bék huòng-dá̤ Puō-ngì tó̤i-ôi. 1913 nièng dŏng-sōng Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì dâi-cūng-tūng. 1916 nièng, ĭ cê̤ṳ-chĭng huòng-dá̤, ké̤ṳk iā sâ̤ nè̤ng huāng-dó̤i, có̤i muōi mò̤-niĕ-ài sŏng-buó tó̤i-ôi.

分類:Dṳ̆ng-huà Mìng-guók ìng-ŭk (1912 nièng–1949 nièng)
分類:Sáng Uòng (袁)
Hĭng-sŏng Dâi-iêng-gŭng

**Hĭng-sŏng Dâi-iêng-gŭng** (, ) miàng **Yi Ha-eung** (), sê Dièu-siēng Uòng-dièu gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ sê Dièu-siēng Gŏ̤-cŭng gì nòng-bâ.

分類:Dièu-siēng ìng-ŭk
Dâi-hàng Dá̤-guók

**Dâi-hàng Dá̤-guók** (Dièu-siēng-ngṳ̄: ) sê Dièu-siēng lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh guók-gă, sê Dièu-siēng Gŏ̤-cŭng diŏh 1897 nièng gióng-lĭk gì. 1910 nièng, ké̤ṳk Dâi-nĭk-buōng Dá̤-guók miĕk lâi.
## Gái káng
*Dièu-siēng Uòng-dièu

分類:Dièu-siēng lĭk-sṳ̄
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Hṳ̆ng-nù

**Hṳ̆ng-nù** (匈奴) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì mìng-cŭk gâe̤ng guók-gă, sĕng-uăk diŏh gĭng-dáng Mùng-gū gâe̤ng Nô̤i Mùng-gū hŭ-uái.

分類:Lĭk-sṳ̄
Lò̤-mā Dá̤-guók

**Lò̤-mā Dá̤-guók** (羅馬帝國, ) sê Gū Lò̤-mā lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh dá̤-guók, iù Augustus diŏh sèng 27 nièng gióng-lĭk. Siū-dŭ găk gĭng-dáng É-dâi-lé gì Lò̤-mā.

Ciā guók-gă diŏh 330 nièng hŭng-liĕk siàng dĕ̤ng, să̤ lâng ciáh guók-gă. Să̤ Lò̤-mā Dá̤-guók gì siū-dŭ gô sê diŏh Lò̤-mā; Dĕ̤ng Lò̤-mā Dá̤-guók gì siū-dŭ diŏh Constantinopolis, iâ cêu sê gĭng-dáng Tū-ī-gì gì Istanbul.

476 nièng, Să̤ Lò̤-mā Dá̤-guók miĕk-uòng. 1453 nièng, Constantinopolis ké̤ṳk Osman Dá̤-guók páh giâ lì, Lò̤-mā Dá̤-guók ciáng-sék miĕk-uòng.

分類:Lĭk-sṳ̄
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók

**Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók** (Lá-dĭng-ngṳ̄: Res publica Romana), ciáng-sék guók-hô̤ hô̤ lā̤ **[[Nguòng-lō̤-iêng]] gâe̤ng Lò̤-mā Ìng-mìng** (Lá-dĭng-ngṳ̄: Senatus populusque Romanus), sê Gū Lò̤-mā lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh gê̤ṳng-huò-guók, siū-dŭ diŏh Lò̤-mā. Sèng 27 nièng, ké̤ṳk Lò̤-mā Dá̤-guók chṳ̄-dâi.

分類:Lĭk-sṳ̄
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Carthago

**Carthago** (Phoenicia-ngṳ̄:  ) sê gô-dā̤ Hĭ-ciŭ báe̤k-buô gì siŏh ciáh guók-gă gâe̤ng siàng-chê. Ciā guók-gă sĭk-hèng gê̤ṳng-huò cié-dô, gâe̤ng Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók gì céng-dê cié-dô chă-bók-dŏ̤.

Carthago nguòng-lài sê siŏh ciáh iā giòng-duâi gì guók-gă, gáu-muōi-lāu ké̤ṳk Lò̤-mā páh suŏ, có̤i cṳ̄ng diŏh sèng 146 nièng ké̤ṳk ĭ miĕk-uòng.

分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Màng-gōng

**Màng-gōng** (蠻講) iâ hô̤ lā̤ **Màng-uâ** (蠻話), sê Dṳ̆ng-guók Ciék-gŏng-sēng Ŭng-ciŭ-chê gì siŏh cṳ̄ng uâ, sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng.

Màng-gōng â̤ dé̤ṳng buŏng Tái-sông Màng-gōng (泰順蠻講) gâe̤ng Chŏng-nàng Màng-uâ (蒼南蠻話) lâng cṳ̄ng. Gōng Tái-sông Màng-gōng gì nè̤ng ciō-iéu diêu diŏh Tái-sông-gâing gì dṳ̆ng-buô, nàng-buô gâe̤ng să̤-buô, gĭng-dáng ô 20 uâng nè̤ng; gōng Chŏng-nàng Màng-uâ gì nè̤ng diêu diŏh Chŏng-nàng-gâing dĕ̤ng-báe̤k-buô hāi-gièng, ô 25.4 uâng nè̤ng.

Gâe̤ng Ciék-nàng Mìng-nàng-ngṳ̄ siŏh iông, Màng-gōng sêu gáu Ngù-ngṳ̄ Ŭng-ciŭ-uâ cĭng duâi gì īng-hiōng, gó-chṳ̄ gâe̤ng gì-tă gì Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ huŏng-ngiòng chă-biék iā duâi. Gô-dā̤ ô gì hŏk-ciā giéng-gáe̤k Màng-gōng sê Ngù-ngṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng.

分類:Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
分類:Ciék-gŏng
分類:Mìng-dĕ̤ng
Mìng-sìng Huòng-hâiu

**Mìng-sìng Huòng-hâiu** (Dièu-siēng-ngṳ̄: , 1851 n. 9 ng. 25 h. - 1895 n. 8 ng. 20 h.) sê Dièu-siēng Gŏ̤-cŭng gì huòng-hâiu, iâ sê Dièu-siēng Sùng-cŭng gì nòng-nā̤.

分類:Dièu-siēng ìng-ŭk
Hannibal

**Hannibal** (Punic-ngṳ̄: , Lá-dĭng-ngṳ̄: , Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: , s. 247 n. - s. 183 n.) sê Carthago gì siŏh ciáh iā chók-miàng gì ciŏng-gŭng. Ĭ diŏh sèng 218 nièng dái bĭng huăng guó Alps-săng, páh iàng Lò̤-mā buô-dôi, Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók chă-nék-giāng ké̤ṳk ĭ miĕk lâi.

Ĭ gì ciéng-cĕng huŏng-áng iā gĭng-diēng, ī-hâiu iā sâ̤ ciŏng-gŭng kó̤ ŏ̤k ĭ, gĭng-dáng iā sâ̤ guók-gă gô găk lā̤ ngiēng-géu ĭ gì ciéng-cĕng cháik-liŏh.

分類:Gŭng-ìng
Osman Dá̤-guók

**Osman Dá̤-guók** (Tū-ī-gì-ngṳ̄: Osmanlı İmparatorluğu) sê Tū-ī-gì nè̤ng diŏh 1299 nièng gióng-lĭk gì siŏh ciáh guók-gă. Ciā guók-gă sĭk-hèng gŭng-ciō-cié, gŭng-ciō hô̤ lā̤ sultan. 1453 nièng, miĕk Dĕ̤ng Lò̤-mā Dá̤-guók, ciŏng siū-dŭ buăng gáu Istanbul kó̤.

1923 nièng, Osman Dá̤-guók gì có̤i hâiu siŏh ciáh sultan lŏ̤h-dài, Osman Dá̤-guók gāi siàng gĭng-dáng gì Tū-ī-gì Gê̤ṳng-huò-guók.

分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
蠻講

**蠻講**也號𡅏**蠻話**，是中國浙江省溫州市其蜀種話，是閩東語其蜀種方言。

蠻講會中分泰順蠻講共蒼南蠻話兩種。講泰順蠻講其儂主要住着泰順縣其中部、南部共西部，今旦有20萬儂；講蒼南蠻話其儂主要住着蒼南縣東北部海墘，有25.4萬儂。

共浙南閩南語蜀樣，蠻講受遘吳語溫州話真大其影響，故此共其他其閩東語方言差別野大。舊底有其學者見覺蠻講是吳語其蜀種方言。

分類:語言
分類:浙江
分類:閩東
Chŏng-nàng

**Chŏng-nàng-gâing** (蒼南縣) sê Ciék-gŏng Ŭng-ciŭ â-dā̤ gì siŏh ciáh gâing.

分類:Ŭng-ciŭ
Dĕ̤ng-hāi

**Dĕ̤ng-hāi** (東海) kō̤-nèng cī:
#Dṳ̆ng-guók nè̤ng dó̤i **[[Dĕ̤ng Dṳ̆ng-guók Hāi]]** (東中國海) gì chĭng-hŭ.
#**Dĕ̤ng Háng-guók Hāi** (東韓國海) hĕ̤k-ciā **Dĕ̤ng Dièu-siēng Hāi** (東朝鮮海), Dâi-hàng Mìng-guók gâe̤ng Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók dó̤i Nĭk-buōng-hāi gì chĭng-hŭ.
#**Dĕ̤ng Uŏk-nàng Hāi** (東越南海), Uŏk-nàng nè̤ng dó̤i Nàng Dṳ̆ng-guók Hāi gì chĭng-hŭ.
Nàng Dṳ̆ng-guók Hāi

**Nàng Dṳ̆ng-guók Hāi** (南中國海) sê Dṳ̆ng-guók nàng-buô gì siŏh ciáh hāi. Dṳ̆ng-guók nè̤ng gó̤ ĭ **Nàng-hāi** (南海), Uŏk-nàng nè̤ng gó̤ ĭ **Dĕ̤ng-hāi** (東海).

分類:Hāi
Nàng-hāi

**Nàng-hāi** kō̤-nè̤ng cī:
#Nàng Dṳ̆ng-guók Hāi
#Nàng-hāi-kṳ̆, Guōng-dĕ̤ng Hŭk-săng gì siŏh ciáh kṳ̆.
Nĭk-buōng-hāi

**Nĭk-buōng-hāi** (日本海), Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gó̤ ĭ **Dĕ̤ng Dièu-siēng Hāi** (東朝鮮海), Dâi-hàng Mìng-guók gó̤ ĭ **Dĕ̤ng Hàng-guók Hāi** (東韓國海), sê Ā-ciŭ dĕ̤ng-buô gì siŏh ciáh hāi, diŏh Dièu-siēng Buáng-dō̤ dĕ̤ng-hióng.

分類:Hāi
Dài-uăng Hāi-hiĕk

**Dài-uăng Hāi-hiĕk** (臺灣海峽), gāng-chĭng **Dài-hāi** (臺海), Mìng-nàng-nè̤ng gó̤ ĭ **Ŭ-cūi-gău** (烏水溝), sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók Hók-gióng gâe̤ng Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Dài-uăng-dō̤ cĭ găng gì siŏh ciáh hāi-hiĕk.

分類:Hāi
Ăng-tái-ò̤

**Ăng-tái-ò̤** (安泰河) sê Hók-ciŭ Gū-làu-kṳ̆ gì siŏh dèu dĕ̤ng-să̤-hióng gì nô̤i-ò̤.

分類:Hók-ciŭ gì ò̤
分類:Mìng-gĕ̤ng ciĕ-liù
Céng-ăng-ò̤

**Céng-ăng-ò̤** (晉安河) sê Mìng-gĕ̤ng gì siŏh dèu ciĕ-làu, téng Hók-ciŭ gì Báe̤k-hŭng làu chók lì, gĭng-guó Hók-ciŭ chê-kṳ̆, găk Dài-gĕ̤ng-kṳ̆ làu diē Mìng-gĕ̤ng.

Céng-ăng-ò̤ iâ sê Gū-làu-kṳ̆ gâe̤ng Céng-ăng-kṳ̆ gì gái-ò̤.

分類:Hók-ciŭ gì ò̤
分類:Mìng-gĕ̤ng ciĕ-liù
Dĕ̤ng-ĕu-guók

**Dĕ̤ng-ĕu-guók** (東甌國) iâ hô̤ lā̤ **Ĕu-uŏk-guók** (甌越國), sê gô-dā̤ diŏh Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng gì siŏh ciáh guók-gă, liāng-tū chă-bók-dŏ̤ găk gĭng-dáng gì Ciék-gŏng Ŭng-ciŭ hŭ-uái. Ciā guók sê Cĕu Ièu gióng-lĭk gì, ìng-cṳ̄ng gâe̤ng Mìng-uŏk chă-bók-dŏ̤. Sèng 138 nièng, ké̤ṳk Mìng-uŏk miĕk lâi. Ĭ gì báh-sáng cāu kó̤ Háng-dièu, Háng Ū-dá̤ ciŏng ĭ-gáuk-nè̤ng buăng kó̤ Gĕ̤ng-Huài (江淮) kó̤ dêu.

分類:Lĭk-sṳ̄
分類:Ciék-gŏng
Tái-sông

**Tái-sông-gâing** (泰順縣) sê Ciék-gŏng Ŭng-ciŭ â-dā̤ gì siŏh ciáh gâing.

分類:Ŭng-ciŭ
Hók-ciŭ Să̤-hù

**Hók-ciŭ Să̤-hù** (福州西湖) diŏh Hók-ciŭ chê-kṳ̆ gì să̤-báe̤k-buô, sê Să̤-céng Tái-kŏng (太康) 3 nièng (282 nièng) gì sèng-âu Céng-ăng-gông Gông-siū (晉安郡郡守) Ngièng Gŏ̤ (嚴高) gó̤ nè̤ng cáuk chók lì gì, dŏng-sì dò̤ lì uók chèng sāi. Nguòng-lài nâ sê siŏh ciáh cūi-káuk, gáu-muōi-lāu Mìng-guók huòng-dá̤ Uòng Iòng-gĭng diŏh cŭ-uái kī Cūi-gĭng-gṳ̆ng (水晶宮) dò̤ lì ké̤ṳk cê-gă káh-dièu, ciŏng ciā hù uă duâi, kī siàng siŏh ciáh iā cóng gì huă-huòng.

Să̤-hù gīng mâ̤ ngài. 1914 nièng gāi siàng gŭng-huòng. Gĭng-dáng Să̤-hù ô Să̤-hù Gŭng-huòng, Cō̤-hāi Gŭng-huòng 2 ciáh gŭng-huòng.

分類:Hù
Hòng-ciŭ Să̤-hù

**Hòng-ciŭ Să̤-hù** (杭州西湖) sê Dṳ̆ng-guók Ciék-gŏng Hòng-ciŭ gì siŏh ciáh hù, iâ sê Dṳ̆ng-guók iā chók-miàng gì siŏh ciáh hŭng-gīng-kṳ̆.

分類:Hù
分類:Hòng-ciŭ
Làu-giè-dō̤

**Làu-giè-dō̤** (劉岐島) sê Mìng-gĕ̤ng ĭk-hāi-kāu gì siŏh ciáh dō̤, gĭng-dáng sê sṳ̆k Hók-ciŭ gì Mā-muōi guāng gì.

Làu-giè-dō̤ găk gô-dā̤ Mìng-guók gì sèng-âu dê-ôi iā dáe̤ng-iéu. Hī sèng-âu gì Găng-dòng-gē̤ng (甘棠港) iâ hô̤ lā̤ Uòng-giè-gē̤ng (黃岐港), cêu sê diŏh Làu-giè-dō̤ gì Uòng-giè-ó̤ (黃岐澳) hŭ-uái.

分類:Hók-ciŭ
分類:Dō̤
Déng-hāi-lèu

**Déng-hāi-lèu** (鎮海樓) sê Hók-ciŭ Bìng-săng gà̤-dēng gì siŏh ciáh làu, gô-dā̤ sê Hók-ciŭ siàng ciáng báe̤k gì biĕu-cé. Gô-dā̤ sùng găk màng-buŏ diē gē̤ng, dŭ sê ché̤ṳ ĭ có̤ biĕu-cé.

Déng-hāi-lèu sê găk Mìng-dièu sèng-hâiu kī gì, Ùng-huá Dâi-gáik-mêng gì sèng-âu ké̤ṳk nè̤ng tiáh lâi, hŭng-cūi có̤ sáng-dáu kó̤. 2006 nièng dṳ̀ng-sĭng kī hō̤. Gô-dā̤ nè̤ng gōng Déng-hāi-làu â̤ bō̤-êu Hók-ciŭ mâ̤ sêu hŭng-tăi căi.

分類:Hók-ciŭ
Ciŭ Ùng-uòng

**Ciŭ Ùng-uòng** (周文王), miàng **Hĭ Chiŏng** (姬昌), sê Siŏng-dièu sèng-âu Ciŭ-cŭk gì siū-līng, iâ sê Ciŭ-dièu gióng-lĭk-ciā Ciŭ Ū-uòng gì nòng-bâ.

Ĭ iâ sê gĭng-dáng «Ciŭ-ê» gì cáuk-ciā.

分類:Ciŭ-dièu guók-uòng
Ciŭ Ū-uòng

**Ciŭ Ū-uòng** (周武王), miàng **Hĭ Huák** (姬發), sê Ciŭ-dièu gì gióng-lĭk-ciā.

Ĭ nguòng-lài sê Ciŭ-cŭk gì siū-līng, gáu-muōi-lāu miĕk lâi Siŏng-dièu, bék sī Dêu-uòng, gióng-lĭk Ciŭ-dièu.

分類:Ciŭ-dièu guók-uòng
Să̤-hù

**Să̤-hù** kō̤-nèng cī:

#Hà Nội Să̤-hù, Uŏk-nàng Hà Nội gì siŏh ciáh hù.
#Să̤-hù (hiŏng), hiŏng.
#Hók-ciŭ Să̤-hù, Hók-ciŭ gì siŏh ciáh hù.
#Hòng-ciŭ Să̤-hù, Ciék-gŏng Hòng-ciŭ gì siŏh ciáh hù.
#Să̤-hù-kṳ̆, Ciék-gŏng Hòng-ciŭ gì siŏh ciáh kṳ̆.
Băh-mā-ò̤

**Băh-mā-ò̤** (白馬河) sê Mìng-gĕ̤ng gì siŏh dèu nàng-báe̤k-hióng gì ciĕ-làu. Ciā ò̤ téng Hók-ciŭ Să̤-hù làu chók lì, gĭng-guó Hók-ciŭ chê-kṳ̆, găk Dài-gĕ̤ng-kṳ̆ làu diē Mìng-gĕ̤ng.

分類:Hók-ciŭ gì ò̤
分類:Mìng-gĕ̤ng ciĕ-liù
Sùi Ùng-dá̤

**Sùi Ùng-dá̤** (隋文帝, 541 n. - 604 n.), iâ hô̤ lā̤ **Sùi Gŏ̤-cū** (隋高祖), miàng **Iòng Giĕng** (楊堅), sê Sùi-dièu gì gióng-lĭk-ciā, 581 nièng gáu 604 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Kăi-huòng (開皇), gáu-muōi-lāu gāi siàng Ìng-sêu (仁壽).

分類:Sùi-dièu huòng-dá̤
Dòng Gŏ̤-cū

**Dòng Gŏ̤-cū** (唐高祖, 566 n. - 635 n.), miàng **Lī Iŏng** (李淵), sê Dòng-dièu gì gióng-lĭk-ciā. 618 nièng gáu 626 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Ū-dáik (武德).

分類:Dòng-dièu huòng-dá̤
California

**California**, gāng-chĭng , sê Mī-guók gì siŏh ciáh ciŭ. Gó-dā̤ iâ hô̤ lā̤ **Gĭng-săng** (金山).

分類:Mī-guók gì ciŭ
Hawaii

**Hawaii** sê Mī-guók gì siŏh ciáh ciŭ. 

Hawaii gô-dā̤ iâ hô̤ có̤ **Tàng-hiŏng-săng** (檀香山), gâe̤ng siū-hū Honolulu hô̤ siŏh-iông gì miàng-cê.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Mī-guók gì ciŭ
Hŭk-lò̤-lī-dăk

**Hŭk-lò̤-lī-dăk** (佛羅里達; , Hók-cĭu-sék gōng-huák: ), sê Mī-guók gì siŏh ciáh ciŭ.

分類:Mī-guók gì ciŭ
New Mexico

**New Mexico** (é-sé̤ṳ sê „Sĭng Mĕ̤k-să̤-gŏ̤“) sê Mī-guók gì siŏh ciáh ciŭ.

分類:Mī-guók gì ciŭ
North Carolina

**North Carolina** (é-sé̤ṳ sê „Báe̤k Carolina“) sê Mī-guók gì siŏh ciáh ciŭ.

分類:Mī-guók gì ciŭ
Cĕu Ièu

**Cĕu Ièu** (騶搖, ? - s. 185 n.) sê Dĕ̤ng-ĕu-guók gì gióng-lĭk-ciā.

Ĭ kī-bĭng dó̤i-chiū miĕk Cìng-dièu. Gáu-muōi-lāu bô dó̤i-chiū Làu Băng páh Hâung Ṳ̄, Làu Băng gióng-lĭk Háng-dièu ī-hâiu, hŭng ĭ có̤ Dĕ̤ng-ĕu guók-uòng.

分類:Dĕ̤ng-ĕu guók-uòng
分類:Ciék-gŏng-nè̤ng
Steven Spielberg

**Steven Spielberg** (1946 n. 12 ng. 18 h. - ) sê Mī-guók gì siŏh ciáh diêng-īng dô̤-iēng.

分類:Mī-guók ìng-ŭk
分類:Dô̤-iēng
Michael Jackson

**Michael Jackson** () sê Mī-guók gì siŏh ciáh chók-miàng gì gŏ̤-chiū.

分類:Mī-guók ìng-ŭk
分類:Gŏ̤-chiū
Michael Jordan

**Michael Jordan** (1963 n. 2 ng. 17 h. - ) sê Mī-guók gì siŏh ciáh chók-miàng gì làng-giù ông-dông-nguòng.

分類:Mī-guók ìng-ŭk
分類:Ông-dông-nguòng
Dennis Rodman

**Dennis Rodman** (1961 n. 5 ng. 13 h. - ) sê Mī-guók gì siŏh ciáh làng-giù ông-dông-nguòng. Ĭ diŏh NBA páh-giù gì sèng-âu iā sèu páh làng-bēng-giù, gó-chṳ̄ ô nè̤ng gó̤ ĭ „làng-bēng uòng“.

Ĭ gâe̤ng gĭng-dáng Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì liāng-dô̤-ìng Gĭng Céng-ŏng káh-dièu mâ̤ ngài.

分類:Mī-guók ìng-ŭk
分類:Ông-dông-nguòng
Madonna

**Madonna** (1958 n. 8 ng. 16 h. - ), ciòng miàng **Madonna Louise Ciccone**, sê Mī-guók gì siŏh ciáh gŏ̤-chiū, iēng-uòng, ū-ciā gâe̤ng dô̤-iēng.

分類:Mī-guók ìng-ŭk
分類:Gŏ̤-chiū
分類:Dô̤-iēng
Britney Spears

**Britney Jean Spears** (1981 n. 12 ng. 2 h. - ) sê Mī-guók gì siŏh ciáh làu-hèng gŏ̤-chiū.

分類:Mī-guók ìng-ŭk
分類:Gŏ̤-chiū
Bĭng-kĭ Buô

**Hamasaki Ayumi** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: , 1978 n. 10 ng. 2 h. - ) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh nṳ̄ gŏ̤-chiū.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
分類:Gŏ̤-chiū
Ăng-sék Nâi-mī-hiê

**Ăng-sék Nâi-mī-hiê** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: , 1977 n. 9 ng. 20 h. - ) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh nṳ̄ gŏ̤-chiū.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
分類:Gŏ̤-chiū
Gĭng-sìng Ū

sê Dài-uăng gâe̤ng Nĭk-buōng gì siŏh ciáh iēng-uòng.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
分類:Dài-uăng ìng-ŭk
分類:Iēng-uòng
Sĭng-uòng Giék-ĭ

**Sĭng-uòng Giék-ĭ** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: , 1988 n. 6 ng. 11 h. - ) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh nṳ̄ gŏ̤-chiū gâe̤ng nṳ̄ iēng-uòng.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
分類:Gŏ̤-chiū
分類:Iēng-uòng
Diŏng Hŏk-iū

**Diŏng Hŏk-iū** (張學友, Ĭng-ngṳ̄: Jacky Hok Yau Cheung, 1961 n. 7 ng. 10 h. - ) sê Hiŏng-gē̤ng gì siŏh ciáh làu-hèng gŏ̤-chiū gâe̤ng iēng-uòng.

分類:Hiŏng-gē̤ng ìng-ŭk
分類:Gŏ̤-chiū
分類:Iēng-uòng
Jun Ji-hyun

**Jun Ji-hyun** (, ), buōng-miàng Wang Ji-hyun (), sê siŏh ciáh Dâi-hàng Mìng-guók gì nṳ̄ iēng-uòng.

分類:Dâi-hàng Mìng-guók ìng-ŭk
分類:Iēng-uòng
Dĕ̤ng-nàng-ā

**Dĕ̤ng-nàng-ā** (東南亞) sê siŏh ciáh dê-lī gái-niêng, cī Ā-ciŭ gì dĕ̤ng-nàng-buô.

分類:Ā-ciŭ
Euro

**Euro**, iâ huăk-ĭk có̤ **Ĕu-nguòng** (歐元) hĕ̤k-ciā **Ĕu-lò̤** (歐羅), sê Ĕu-ciŭ Lièng-mèng huák-hèng gì huák-dêng huó-bê.

## Ngiê-dāu lièng-giék
*  

分類:Ĕu-ciŭ Lièng-mèng
Mī-gĭng

**Mī-nguòng** (美元) iâ hô̤ lā̤ **Mī-gĭng** (美金), sê Mī-guók huák-hèng gì huó-bê.

## Ngiê-dāu lièng-giék
*  

分類:Mī-guók
Gê̤ṳng-sāng-dōng

**Gê̤ṳng-sāng-dōng** sê ī dâi-biēu ù-sāng-găi-gék (iâ hô̤ lā̤ gĕ̤ng-ìng-găi-gék) gì lé-ék sìng-lĭk gì céng-dōng.

分類:Céng-dê
Che Guevara

**Che Guevara** (1928 n. 6 ng. 14 h. - 1967 n. 10 ng. 9 h.) sê siŏh ciáh Lá-dĭng Mī-ciŭ Gê̤ṳng-sāng-dōng iù-gék-dôi gì liāng-dô̤-ìng.

分類:Argentina ìng-ŭk
Osama bin Laden

**Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden** () sê Ĭ-sṳ̆-làng-gáu cŭ-cék al-Qaeda gì gióng-lĭk-ciā.

分類:Saudi Ā-lá-báik ìng-ŭk
Dĕ̤ng-ā

**Dĕ̤ng-ā** (東亞) sê siŏh ciáh dê-lī gái-niêng, cī Ā-ciŭ gì dĕ̤ng-buô.

分類:Ā-ciŭ
Hāi-chĕk

**Hāi-chĕk** (海賊) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng diŏh hāi lā̤ chiōng-giék bék-nè̤ng cài-sāng gì nè̤ng. Diŏh Hók-ciŭ-uâ diē-sié, iâ â̤ sāi „hāi-chĕk“ lì bī-ê̤ṳ ngài nè̤ng.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Cék-ngiĕk
分類:Huâng-cô̤i
Panama Ông-ò̤

**Panama Ông-ò̤** (Ĭng-ngṳ̄: Panama Canal, Să̤-băng-ngà-ngṳ̄: Canal de Panamá) sê Mī-ciŭ dâi-lṳ̆k dṳ̆ng-buô gì siŏh dèu ông-ò̤, gĭng-dáng sṳ̆k Panama guāng.

分類:Ông-ò̤
Gĭng-cê-ták

**Gĭng-cê-ták** (金字塔) sê cī gióng-dé̤ṳk giék-gáiu sê chŭi-tā̤ hìng-câung gì siŏh cṳ̄ng gióng-dé̤ṳk-ŭk.

Sié-gái gà̤-dēng có̤i chók-miàng gì Gĭng-cê-ták sê Ăi-gĭk gì Khufu Gĭng-cê-ták, bók-guó, gô-dā̤ Mĕ̤k-să̤-gŏ̤ gì Maya ùng-mìng iâ ô kī ciā nó̤h.

分類:Gióng-dé̤ṳk-ŭk
Suez Ông-ò̤

**Suez Ông-ò̤** sê Ā-ciŭ gâe̤ng Hĭ-ciŭ cĭ găng gì siŏh dèu ông-ò̤, gĭng-dáng sṳ̆k Ăi-gĭk guāng.

分類:Ông-ò̤
Nà̤-lò̤ Ò̤

**Nà̤-lò̤ Ò̤** (尼羅河, , ) sê Hĭ-ciŭ báe̤k buô gì siŏh dèu cĭng dòng gì ò̤. Ciā ò̤ biĕng-dău gì tū-niēng cĭng hō̤, Gū Ăi-gĭk ùng-mìng cêu sê găk ciā ò̤ biĕng-dău huák-diēng chók lì gì.

分類:Ò̤
Yemen

**Yemen** sê Dṳ̆ng-dĕ̤ng gì siŏh ciáh guók-gă.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Ā-ciŭ guók-gă
Dṳ̆ng-dĕ̤ng

**Dṳ̆ng-dĕ̤ng** sê siŏh ciáh dê-lī gái-niêng, diŏh Ĕu-ciŭ ī dĕ̤ng, găk uōng-dĕ̤ng gâe̤ng gê̤ṳng-dĕ̤ng cĭ găng.

Cŭ-uái duâi-buô-hông sê Ā-lá-báik guók-gă, sáng Ĭ-sṳ̆-làng-gáu.

分類:Dê-lī
Uōng-dĕ̤ng

**Uōng-dĕ̤ng** (遠東) iâ hô̤ lā̤ **Gĭk-dĕ̤ng** (極東), sê siŏh ciáh dê-lī gái-niêng, Dṳ̆ng-dĕ̤ng gái dĕ̤ng gì Ā-ciŭ gì dê-huŏng cêu sê uōng-dĕ̤ng.

分類:Dê-lī
Háng-ngṳ̄ Guăng-uâ

**Háng-ngṳ̄ Guăng-uâ** (漢語官話), iâ hô̤ lā̤ **Guăng-uâ** (官話), găk Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng iâ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Báe̤k-huŏng-uâ** (北方話), sê Háng-ngṳ̄-cŭk diē-sié gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. Dṳ̆ng-guók dṳ̆ng-nguòng, dĕ̤ng-báe̤k să̤-báe̤k gâe̤ng să̤-nàng gì nè̤ng dŭ sê kĕk ciā ngṳ̄-ngiòng có̤ mū-ngṳ̄. Guăng-uâ iâ sê Háng-cŭk diē-sié sāi gì nè̤ng có̤i sâ̤ gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, dŭ-liāng ô 9.6 é. Pū-tŭng-uâ sê Guăng-uâ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng.

## Gái káng
*Puō-tŭng-uâ
*Tŭi-guōng Pū-tŭng-uâ
*Lâng-gā-siăng

分類:Ngṳ̄-ngiòng
分類:Dṳ̆ng-guók
Guók-ngṳ̄

**Guók-ngṳ̄** (國語) sê cī siŏh ciáh guók-gă diŏh ché̤ṳ-lī nô̤i-buô céng-dê gâe̤ng ngôi-gău diòng-hăk sāi gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng. Ô gì sèng-âu cī dâi-biēu siŏh ciáh guók-gă gì ngṳ̄-ngiòng.

Diŏh Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng), guók-ngṳ̄ ék-buăng cī Hiêng-dâi Biĕu-cūng Háng-ngṳ̄, hiā uâ ké̤ṳk Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók hô̤ lā̤ „Pū-tŭng-uâ“, sê Háng-ngṳ̄ Guăng-uâ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng.

## Gái káng
*Háng-ngṳ̄
*Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Guók-ngṳ̄
*Pū-tŭng-uâ
*Tŭi-guōng Pū-tŭng-uâ
*Lâng-gā-siăng

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Céng-dê
分類:Siâ-huôi
分類:Ngṳ̄-ngiòng
Ció-ĭng Hù-hô̤

**Ció-ĭng Hù-hô̤** (注音符號), iâ hô̤ lā̤ **Ció-ĭng Cê-mō̤** (注音字母) hĕ̤k-ciā **Ció-ĭng** (注音), sê Ngù Géng-hèng diŏh 1912 nièng gáu 1913 nièng huák-mìng gì siŏh cṳ̄ng Háng-ngṳ̄ gì cê-mō̤ hù-hô̤.

## Huák-dĭng-biēu

### Ció-ĭng

### Ông-mō̤

分類:Ùng-cê
Háng-ngṳ̄ Pĭng-ĭng

**Háng-ngṳ̄ Pĭng-ĭng** (漢語拼音) sê siŏh cṳ̄ng Háng-ngṳ̄ Pū-tŭng-uâ gì cê-mō̤ hù-hô̤, dò̤ lì biēu-gé Háng-ngṳ̄ gì tĕ̤k-ĭng.

Háng-ngṳ̄ Pĭng-ĭng sê Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng diŏh siông-dài ī-hâiu cŭ-cék nè̤ng huák-mìng gì, diŏh 1958 nièng ciáng-sék diâng chók-dài. Diŏh Dài-uăng gĭ-buōng mò̤ sié-nó̤h nè̤ng sāi, Dài-uăng sāi gì sê Wade–Giles Pĭng-ĭng hĕ̤k-ciā Tŭng-ê̤ṳng Pĭng-ĭng.

## Cê-mō̤ gì huák-ĭng
### Sĭng-mō̤

### Ông-mō̤

分類:Ùng-cê
Eswatini

**Eswatini**, nguòng-miàng **Swaziland**, sê Hĭ-ciŭ nàng-buô gì siŏh ciáh guók-gă.

分類:Hĭ-ciŭ guók-gă
Lṳ̄-bī-ā

**Lṳ̄-bī-ā** (呂彼亞,  *Lībiyā*) sê Hĭ-ciŭ báe̤k-buô gì siŏh ciáh guók-gă, guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng sê Ā-lá-báik-ngṳ̄, dâi buô-hông nè̤ng (97%) séng Ĭ-sṳ̆-làng-gáu.

分類:Hĭ-ciŭ guók-gă
Bahamas

**Bahamas** sê Báe̤k Mī-ciŭ Caribe dê-kṳ̆ gì siŏh ciáh guók-gă.

分類:Báe̤k Mī-ciŭ guók-gă
Bosnia gâe̤ng Herzegovina

**Bosnia gâe̤ng Herzegovina** sê Nàng Ĕu gì siŏh biĕh guók-gă.

分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
分類:Bosnia gâe̤ng Herzegovina
Báe̤k Mā-gì-dóng

**Báe̤k Mā-gì-dóng** (北馬其頓), nguòng miàng **Mā-gì-dóng** (馬其頓), sê Nàng Ĕu gì siŏh ciáh guók-gă, 1991 nièng iù cièng Nàng Slav dŭk-lĭk chók lì.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
Hṳ̆ng-ngà-lé

**Hṳ̆ng-ngà-lé** (匈牙利) sê Dṳ̆ng Ĕu gì siŏh ciáh guók-gă.

分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
Gṳ̆-bī-lô

**Gṳ̆-bī-lô** (居比路, , ), iâ hô̤ lô̤ **Gĭ-dī** (基底), sê Dĕ̤ng Ĕu gì siŏh ciáh guók-gă, găk Dê-dṳ̆ng-hāi dâi-dŏng gì siŏh ciáh dō̤ gà̤-dēng. Gṳ̆-bī-lô dō̤ gṳ̆-mìng cuō-iéu sê Hĭ-lé-nà̤ nè̤ng gâe̤ng Tū-ī-gì nè̤ng. Gṳ̆-bī-lô ṳ̀ 1960 nièng iù Ĭng-guók dŭk-lĭk. Bók-guó ĭng-ùi Hĭ-lé-nà̤ nè̤ng gâe̤ng Tū-ī-gì nè̤ng gì gák mâ̤ hō̤, bô găh 1974 nièng hŭng-liĕk, Gṳ̆-bī-lô báe̤k buô găh Tū-ī-gì ciĕ-tì â sìng-lĭk lāu Báe̤k Gṳ̆-bī-lô Tū-ī-gì Gê̤ṳng-huò-guók, dáng-sê cuòng sié-gái nâ Tū-ī-gì sìng-nêng Báe̤k Gṳ̆-bī-lô.

分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
分類:Ā-ciŭ guók-gă
Ā-lá-báik Lièng-hăk Dâi-gŭng-guók

**Ā-lá-báik Lièng-hăk Dâi-gŭng-guók** (阿拉伯聯合大公國) sê Dṳ̆ng-dĕ̤ng gì siŏh ciáh guók-gă.

分類:Ā-ciŭ guók-gă
Azerbaijan

**Azerbaijan** (Azerbaijan-ngṳ̄: Azərbaycan) sê Să̤ Ā gì siŏh ciáh guók-gă.


分類:Ā-ciŭ guók-gă
分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
Kazakhstan

**Kazakhstan** sê Dṳ̆ng Ā gì siŏh ciáh guók-gă.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Ā-ciŭ guók-gă
Mī-lé-dâi

**Mī-lé-dâi** (米利大, Mī-lé-dâi-ngṳ̄: Malta) sê Nàng Ĕu gì siŏh ciáh guók-gă, găk Dê-dṳ̆ng-hāi dâi-dŏng gì siŏh ciáh dō̤ gà̤-dēng.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
Lé-bă-nâung

**Lé-bă-nâung** (利巴嫩) sê Dṳ̆ng-dĕ̤ng gì siŏh ciáh guók-gă, gâe̤ng Sê̤ṳ-lé-ā gâe̤ng Ī-sáik-liĕk gău-gái. Lé-bă-nâung gì lĭk-sṳ̄ iā dòng, cŭng-gáu gâe̤ng ùng-huá iā dŏ̤-nguòng.

分類:Ā-ciŭ guók-gă
Marshall Gùng-dō̤

**Marshall Gùng-dō̤** sê Dâi-iòng-ciŭ gì siŏh ciáh guók-gă.

分類:Dâi-iòng-ciŭ guók-gă
Bĭng-dō̤

**Bĭng-dō̤** (冰島, Bĭng-dō̤-ngṳ̄: Iceland) sê Báe̤k Ĕu gì siŏh ciáh guók-gă.

分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
Guinea

**Guinea** sê Hĭ-ciŭ să̤-buô gì siŏh ciáh guók-gă.

## Galery

File:Guinea sat.png|atlas Guinea
File:Dame de Mali Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos


分類:Hĭ-ciŭ guók-gă
Chiáh-dô̤ Guinea

**Chiáh-dô̤ Guinea** (Guinea Ecuatorial) sê Hĭ-ciŭ dṳ̆ng-buô gì siŏh ciáh guók-gă.

分類:Hĭ-ciŭ guók-gă
Congo Mìng-ciō Gê̤ṳng-huò-guók

**Congo Mìng-ciō Gê̤ṳng-huò-guók** sê Hĭ-ciŭ dṳ̆ng-buô gì siŏh ciáh guók-gă. Ciā guók-gă diŏh 1971 nièng gáu 1997 nièng cĭ găng hô̤ lā̤ **Zaire**.

分類:Hĭ-ciŭ guók-gă
Antigua gâe̤ng Barbuda

**Antigua gâe̤ng Barbuda** sê Báe̤k Mī-ciŭ Caribe dê-kṳ̆ gì siŏh ciáh guók-gă.

分類:Báe̤k Mī-ciŭ guók-gă
Saint Kitts gâe̤ng Nevis

**Saint Kitts gâe̤ng Nevis**, iâ hô̤ có̤ **Saint Christopher gâe̤ng Nevis**, sê Báe̤k Mī-ciŭ Caribe dê-kṳ̆ gì siŏh ciáh guók-gă.

分類:Báe̤k Mī-ciŭ guók-gă
Lŏk-săng-gĭ

**Lŏk-săng-gĭ** (洛杉磯, ) sê Mī-guók California gì siŏh ciáh siàng-chê.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Mī-guók
分類:Siàng-chê
Ciĕ-gă-gŏ̤

**Ciĕ-gă-gŏ̤** (芝加哥) sê Mī-guók Illinois gì siŏh ciáh siàng-chê.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Mī-guók
分類:Siàng-chê
Philadelphia

**Philadelphia** sê Mī-guók Pennsylvania gì siŏh ciáh siàng-chê.

分類:Mī-guók
分類:Siàng-chê
Boston

**Boston** sê Mī-guók Massachusetts gì siŏh ciáh siàng-chê.

分類:Mī-guók
分類:Siàng-chê
Las Vegas

**Las Vegas** sê Mī-guók Nevada gì siŏh ciáh siàng-chê. Cŭ-uái gì dū-diòng iā chók-miàng.

分類:Mī-guók
分類:Siàng-chê
Diêu Kuŏng-êng

**Sóng Tái-cū** (宋太祖, 927 n. 3 ng. 21 h. - 976 n. 11 ng. 14 h.), miàng **Diêu Kuŏng-êng** (趙匡胤), sê Sóng-dièu gì gióng-lĭk-ciā. 960 nièng gáu 976 nièng câi-ôi.

分類:Sóng-dièu huòng-dá̤
Dòng Gŏ̤-cŭng

**Dòng Gŏ̤-cŭng** (唐高宗, 628 n. - 683 n.), miàng **Lī Dê** (李治), sê Dòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 649 nièng gáu 683 nièng câi-ôi.

分類:Dòng-dièu huòng-dá̤
Dĭk Ìng-giĕk

**Dĭk Ìng-giĕk** (狄仁傑, 630 n. - 700 n.), cê **Huài-ĭng** (懷英), sê Dòng-dièu gì siŏh ciáh guăng-lièu. 

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Dĭk
Bău Cīng

**Bău Cīng** (包拯, 999 n. - 1062 n.) sê Sóng-dièu gì siŏh ciáh guăng-lièu. Ĭ siŏh-sié-nè̤ng pó̤ guó iā sâ̤ áng, có̤ nè̤ng iā gŭng-ciáng, ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „Bău-chĭng-tiĕng“ (包青天).

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
Uòng Ăng-sĭk

**Uòng Ăng-sĭk** (王安石, 1021 n. - 1086 n.) sê Sóng-dièu gì siŏh ciáh guăng-lièu, iâ sê siŏh ciáh chók-miàng gì ùng-hŏk-gă. Ĭ sê „Dòng Sóng Báik-dâi-gă“ (唐宋八大家) cĭ ék.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Uòng (王)
Sṳ̆-mā Guŏng

**Sṳ̆-mā Guŏng** (司馬光, 1021 n. - 1086 n.) sê Sóng-dièu gì siŏh ciáh guăng-lièu.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Sṳ̆-mā
Dòng Hièng-cŭng

**Dòng Hièng-cŭng** (唐玄宗, 685 n. - 762 n.), iâ hô̤ lā̤ **Dòng Mìng-huòng** (唐明皇), miàng **Lī Lè̤ng-gĭ** (李隆基), sê Dòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 712 nièng gáu 756 nièng câi-ôi.

分類:Dòng-dièu huòng-dá̤
Lī Còng-hé̤ṳk

**Hâiu-dòng Cŏng-cŭng** (後唐莊宗, 885 n. - 926 n.), miàng **Lī Còng-hé̤ṳk** (李存勗), sê Hâiu-dòng gì gióng-lĭk-ciā, 923 nièng gáu 926 nièng câi-ôi.

分類:Hâiu-dòng huòng-dá̤
Sṳ̆-mā Hé

**Sṳ̆-mā Hé** (司馬懿, 179 n. - 251 n.), cê **Dê̤ṳng-dăk** (仲達), sê Săng-guók sèng-âu Cò̤-ngôi gì siŏh ciáh guăng-lièu gâe̤ng ciŏng-gŭng. Ĭ găk Cò̤-ngôi gì dê-ôi iā dâe̤ng-iéu, iā sâ̤ huòi dái-bĭng gâe̤ng Sṳ̆k-háng gì Cṳ̆-gák Liông siŏng-páh.

Ĭ gì giāng Sṳ̆-mā Sṳ̆ gâe̤ng Sṳ̆-mā Ciĕu dŭ sê Cò̤-ngôi dâe̤ng-iéu gì guăng-lièu. Céng-dièu gì gióng-lĭk-ciā Sṳ̆-mā Ièng sê ĭ gì sŏng.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Sṳ̆-mā
Sṳ̆-mā Ièng

**Céng Ū-dá̤** (晉武帝, 236 n. - 290 n.), miàng **Sṳ̆-mā Ièng** (司馬炎), sê Céng-dièu gì gióng-lĭk-ciā, 265 nièng gáu 290 nièng câi-ôi. Ĭ sê Sṳ̆-mā Ciĕu gì giāng, iâ sê Sṳ̆-mā Hé gì sŏng.

分類:Céng-dièu huòng-dá̤
Cò̤ Sĭk

**Cò̤ Sĭk** (曹植, 192 n. - 232 n.) sê Săng-guók Sì-dâi Cò̤-ngôi gì siŏh ciáh ùng-hŏk-gă. Ĭ sê Cò̤ Chó̤ gì giāng, iâ sê Cò̤ Pī gì diê.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Cò̤
Gĭng-guók

**Dâi-gĭng-guók** (大金國; Nṳ̄-cĭng-ngṳ̄:  ), iâ hô̤ lā̤ **Gĭng-dièu** (金朝), sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh iù Nṳ̄-cĭng-nè̤ng gióng-lĭk gì guók-gă.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Să̤-hâ

**Să̤-hâ** (西夏), ciáng-sék guók-hô̤ sê **Dâi-hâ-guók** (大夏國, Să̤-hâ-ngṳ̄:  ), sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh iù Dōng-hâung-nè̤ng gióng-lĭk gì guók-gă.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Céng-dièu

**Céng-dièu** (晉朝) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu.

265 nièng, Céng Ū-dá̤ tŭng-huăng Cò̤-ngôi, gióng-lĭk Céng-dièu. 280 nièng miĕk Dĕ̤ng-ngù, tūng-ék Dṳ̆ng-guók. 316 nièng, siū-dŭ Diòng-ăng (gĭng-dáng Siēng-să̤ Să̤-ăng) ké̤ṳk báe̤k-huŏng mìng-cŭk ciéng kó̤, huòng-dá̤ iâ ké̤ṳk niăh kó̤. Dâ̤ nê nièng, chĭng-uòng Sṳ̆-mā Iô (Céng Nguòng-dá̤) diŏh nàng-huŏng gì Gióng-kŏng (gĭng-dáng Gŏng-sŭ Nàng-gĭng) dĕng-gĭ có̤ huòng-dá̤. Lĭk-sṳ̄-hŏk-gă ciŏng ciā ī-hâiu gì Céng-dièu hô̤ lā̤ Dĕ̤ng-céng, cĭ sèng huòi hô̤ lā̤ Să̤-céng.

317 nièng, ciŏng-gŭng Làu Ê̤ṳ chuâng-ôi, gióng-lĭk Làu-sóng, Céng-dièu miĕk-uòng.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Ngū-dâi Sĕk-guók

**Ngū-dâi Sĕk-guók** (五代十國) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh sì-dâi, diŏh 907 nièng gáu 979 nièng cĭ găng. Găk ciā sì-dâi diē-sié, Dṳ̆ng-guók sê hŭng-liĕk gì, báe̤k-huŏng gì dṳ̆ng-nguòng ô 5 ciáh dièu-dâi: Hâiu-liòng, Hâiu-dòng, Hâiu-céng, Hâiu-háng gâe̤ng Hâiu-ciŭ; dṳ̀ kŭi hī gūi ciáh céng-guòng ī-ngôi, gó ô 10 ciáh dê-huŏng céng-guòng: Ngù-uŏk, Mìng, Gĭng-nàng, Mā-chū, Iòng-ngù, Nàng-dòng, Nàng-háng, Báe̤k-háng, Sèng-sṳ̆k gâe̤ng Hâiu-sṳ̆k.

960 nièng, Sóng-dièu chṳ̄-dâi Hâiu-ciŭ; 979 nièng, tūng-ék Dṳ̆ng-guók.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Cò̤-ngôi

**Cò̤-ngôi** (曹魏) sê Săng-guók Sì-dâi gì 3 ciáh guók-gă cĭ ék, 220 nièng iù Ngôi Ùng-dá̤ gióng-lĭk. 266 nièng, ké̤ṳk Sṳ̆-mā Ièng chuâng-ôi.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Sŏng-ngù

**Sŏng-ngù** (孫吳), iâ hô̤ lā̤ **Dĕ̤ng-ngù** (東吳), sê Săng-guók Sì-dâi gì 3 ciáh guók-gă cĭ ék, 229 nièng iù Sŏng Guòng gióng-lĭk. 280 nièng, ké̤ṳk Céng-dièu miĕk-uòng.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Sṳ̆k-háng

**Sṳ̆k-háng** (蜀漢) sê Săng-guók Sì-dâi gì 3 ciáh guók-gă cĭ ék, 221 nièng iù Làu Bê gióng-lĭk. 263 nièng, ké̤ṳk Cò̤-ngôi miĕk-uòng.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Lè̤ng-ê̤ṳ Tái-hâiu

**Lè̤ng-ê̤ṳ Tái-hâiu** (隆裕太后, 1868 n. - 1913 n.) sê Muāng-chĭng có̤i hâiu siŏh ciáh huòng-tái-hâiu. Ĭ sê Guŏng-sê̤ṳ Huòng-dá̤ gì lâu-mā.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
Lī Lièng-ĭng

**Lī Lièng-ĭng** (李連英, 1848 n. - 1911 n.) sê Muāng-chĭng gì siŏh ciáh tái-gáng.

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Lī
Siông Nguòng

**Siông Nguòng** (尚元, 1528 n. - 1572 n.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 14 dâi guók-uòng, 1556 nièng gáu 1572 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Siông Chĭng gì giāng, bâng-ā mâ̤ gōng-uâ, nè̤ng dŭ gó̤ ĭ „bâng-ā uòng“ (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: ). Guók-gă sū-iū dâi-gié, dŭ sê iù săng-sṳ̆-guăng Mò̤ Lṳ̀ng-sŏng, Huò Ùi-mī gâe̤ng Gák Kō̤-chiŏng 3 ciáh nè̤ng cà̤ ché̤ṳ-lī gì.

Siông Nguòng câi-ôi gì sèng-âu, uŏ-káiu chĭng-liŏh Liù-giù gì hāi-gièng, ké̤ṳk ĭ puái buô-dôi dṳ̆k kó̤. 1571 nièng, ĭ cê-gă dái-bĭng, ciŏng chĭng-liŏh Iēng-mī gùng-dō̤ gì Nĭk-buōng nè̤ng dṳ̆k kó̤.

分類:Liù-giù guók-uòng
Lièu-guók

**Dâi-lièu-guók** (大遼國), iâ hô̤ lā̤ **Dâi-kié-dăng-guók** (大契丹國; Kié-dăng-ngṳ̄: ) hĕ̤k-ciā **Lièu-dièu** (遼朝), sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh iù Kié-dăng-nè̤ng gióng-lĭk gì guók-gă.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Hióng Dáik-hèng

**Hióng Dáik-hèng** (向德宏, 1843 n. - 1891 n.), Nĭk-buōng miàng-cê hô̤ lā̤ **Dièu-siòng** (朝常), hŭng-hô̤ **Kōchi Ueekata** (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: ), sê Liù-giù-guók gì siŏh ciáh guăng-lièu. Ĭ sê Siông Ṳ̆k gì niè-sái, iâ sê Siông Tái gì ciā-hŭ.

1875 nièng, Nĭk-buōng giòng-páuk Liù-giù hióng Muāng-chĭng dièu-góng, ĭ gâe̤ng Lìng Sié-gŭng, Chái Dâi-tīng kó̤ Muāng-chĭng káung-ngiê. 1879 nièng, Nĭk-buōng miĕk lâi Liù-giù, ciŏng guók-uòng Siông Tái siŏh chió niăh kó̤ Dĕ̤ng-gĭng. Ĭ kó̤ Báe̤k-gĭng, iéu-giù Muāng-chĭng chók-bĭng kó̤ páh Nĭk-buōng. Mò̤-niĕ-ài Muāng-chĭng céng-hū mò̤ chák ĭ. Ĭ huák-siê ng-có̤ Nĭk-buōng nè̤ng, nâ sê Liù-giù guók-uòng mò̤ diōng lì ĭ cêu ng-diōng kó̤. Có̤i cṳ̄ng ĭ mò̤ diōng chió, diŏh Hók-ciŭ gì Iù-uōng-ĭk bâng-sī.

分類:Liù-giù ìng-ŭk
Cò̤ Pī

**Ngôi Ùng-dá̤** (魏文帝, 187 n. - 226 n.), miàng **Cò̤ Pī** (曹丕), sê Săng-guók sèng-âu Cò̤-ngôi gì gióng-lĭk-ciā. 220 nièng gáu 226 nièng câi-ôi, nièng-hô̤ Uòng-chŭ (黃初).

Ĭ sê Cò̤ Chó̤ gì giāng.

分類:Cò̤-ngôi huòng-dá̤
Dṳ̆ng-guók Káung-nĭk Ciéng-cĕng

**Dṳ̆ng-guók Káung-nĭk Ciéng-cĕng** (中國抗日戰爭) sê cī Dṳ̆ng-huà Mìng-guók diŏh 1937 nièng gáu 1945 nièng cĭ găng huāng-káung Dâi-nĭk-buōng Dá̤-guók chĭng-liŏh gì ciéng-cĕng. Ĭ iâ sê Dâ̤-nê-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng gì siŏh-buô-hông.

分類:Gŭng-sê̤ṳ
分類:Lĭk-sṳ̄
Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Guók-gŭng

**Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Guók-gŭng** (中華民國國軍) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì buô-dôi. Ĭ có̤i cā miâng-cê sê Guók-mìng Gáik-mêng-gŭng (國民革命軍), diŏh 1923 nièng sìng-lĭk, sê Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng guāng gì; 1947 nièng gŏng-gé̤ṳ «Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Hièng-huák», gāi-miàng Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Guók-gŭng, iù Dṳ̆ng-huà Mìng-guók céng-hū dĭk-ciék guāng.

分類:Dài-uăng
分類:Gŭng-sê̤ṳ
Uŏk-nàng Ciéng-cĕng

**Uŏk-nàng Ciéng-cĕng** (越南戰爭) sê Uŏk-nàng găk 1955 nièng gáu 1975 nièng huák-sĕng gì nô̤i-ciéng.

分類:Uŏk-nàng
分類:Gŭng-sê̤ṳ
Ùng-huá Dâi-gáik-mêng

**Ùng-huá Dâi-gáik-mêng** (文化大革命), ciáng-sék miàng-cê hô̤ lā̤ **Ù-sāng-giĕ-ngék Ùng-huá Dâi-gáik-mêng** (無產階級文化大革命), gāng-chĭng **Ùng-gáik** (文革), sê Dṳ̆ng-guók liāng-dô̤-ìng Mò̤ Dĕk-dŭng diŏh 1966 nièng huák-dông gì céng-dê ông-dông, mŭk-dék sê ciŏng Dṳ̆ng-guók diòng-tūng ùng-huá gì nó̤h ciòng-buô dṳ̀ lâi. 1976 nièng Mò̤ Dĕk-dŭng táung-kuàng ī-hâiu giék-siók. Ciā ông-dông dó̤i Dṳ̆ng-guók gì ùng-huá pò̤-huâi cĭng duâi.

分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók
Guók-gê̤ṳng Nô̤i-ciéng

**Guók-gê̤ṳng Nô̤i-ciéng** (國共內戰), iâ hô̤ lā̤ **Guók-gê̤ṳng Ciéng-cĕng** (國共戰爭), sê 20 sié-gī Dṳ̆ng-huà Mìng-guók céng-hū (iù Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng liāng-dô̤) gâe̤ng Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng gì nô̤i-ciéng.

Guók-gê̤ṳng Nô̤i-ciéng ô lâng ché̤ṳ: Dâ̤-ék-ché̤ṳ Guók-gê̤ṳng Nô̤i-ciéng gâe̤ng Dâ̤-nê-ché̤ṳ Guók-gê̤ṳng Nô̤i-ciéng.

分類:Dṳ̆ng-guók
分類:Dài-uăng
分類:Gŭng-sê̤ṳ
Gāi-gáik Kăi-huóng

**Gāi-gáik Kăi-huóng** (改革開放) sê Dṳ̆ng-guók céng-hū diŏh 1978 nièng tì-chók lì gì siŏh ciáh céng-cháik, ciòng-chĭng „Dó̤i nô̤i gāi-gáik, dó̤i ngôi kăi-huóng“ (對內改革, 對外開放). Ciā céng-cháik sê iù Dâing Siēu-bìng tì-chók lì gì, sĭk-cié sê iù Diêu Ciē-iòng cié-dêng, tŭi-dông gâe̤ng cĭk-hèng gì.

Gāi-gáik Kăi-huóng dó̤i Dṳ̆ng-guók gĭng-cá̤ gì hŭi-hŭk góng-hióng iā duâi.

分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók
Liòng Cīng-ĭng

**Liòng Cīng-ĭng** (梁振英, ) sê Hiŏng-gē̤ng gì siŏh ciáh céng-dê ìng-ŭk. Ĭ găk 2012 nièng 3 nguŏk 25 hô̤ dŏng-sōng Hiŏng-gē̤ng Dĕk-biék Hèng-céng-kṳ̆ gì hèng-céng diōng-guăng, 7 nguŏk 1 hô̤ ciáng-sék siông-dài, ék-dĭk có̤ gái 2017 nièng 6 nguŏk 30 hô̤.

Ĭ dŏng-sōng gì sèng-âu nâ dáik gáu 689 piéu, ciéng cūng-só gì 57.4%, gó-chṳ̄ ké̤ṳk huāng-dó̤i ĭ gì nè̤ng hô̤ lā̤ „689“. Câi êng-gĭ diē-sié, Hiŏng-gē̤ng huák-sĕng iéu-giù cĭng-pū-sōng (真普選) gì Ṳ̄-sāng Gáik-mêng.

分類:Hiŏng-gē̤ng ìng-ŭk
分類:Sáng Liòng
Pău-ŭk-siáng

**Pău-ŭk-siáng** (拋物線) sê gī-hò̤ diē-sié gì siŏh cṳ̄ng uòng-chŭi-kuóh-siáng. Găk sĕng-uăk dâi-dŏng, ciŏng nó̤h gĕ̤h chók kó̤ gì lô-géng cêu sê siŏh ciáh pău-ŭk-siáng. 

Pău-ŭk-siáng gì biĕu-cūng huŏng-tiàng ô â-dā̤ gūi ciáh:

*y^2=2px \quad \left (p>0 \right)(Kŭi-kāu hióng iêu);
*y^2=-2px \quad \left (p>0 \right)(Kŭi-kāu hióng cō̤);
*x^2=2py \quad \left (p>0 \right)(Kŭi-kāu hióng gèng);
*x^2=-2py \quad \left (p>0 \right)(Kŭi-kāu hióng giâ).

gì-dṳ̆ng, „p“ sê cūng-gău-gé̤ṳ.

分類:Só-hŏk
Hàng Ciéng

**Hàng Ciéng** (韓戰), iâ hô̤ lā̤ **Dièu-siēng Ciéng-cĕng** (朝鮮戰爭), sê Dièu-siēng Buáng-dō̤ găk 1950 nièng gáu 1953 nièng huák-sĕng gì nô̤i-ciéng.

分類:Dièu-siēng lĭk-sṳ̄
分類:Gŭng-sê̤ṳ
Tiō-uòng

**Tiō-uòng** (橢圓) iâ hô̤ lā̤ **tiō-uòng-hìng** (橢圓形), sê gī-hò̤ diē-sié gì siŏh cṳ̄ng hìng-câung.

Tiō-uòng gì biĕu-cūng huŏng-tiàng sê:

:\frac{(x-h)^{2}}{a^{2}} + \frac{(y-k)^{2}}{b^{2}} = 1 

分類:Só-hŏk
Săng-gáe̤k-hìng

**Săng-gáe̤k-hìng** (三角形) sê gī-hò̤ diē-sié gì siŏh cṳ̄ng hìng-câung, iù 3 dèu dĭk-siáng lièng diŏh siŏh dŏi.

分類:Só-hŏk
Biēng-nṳ̆k-iéng

**Biēng-nṳ̆k-iéng** (扁肉燕) iâ hô̤ lā̤ **nṳ̆k-iéng** (肉燕), sê Hók-gióng gâe̤ng Dài-uăng gì siŏh cṳ̄ng dĕk-sáik gì siēu-siăh.

Kĕk chiĕng ngṳ̀ nṳ̆k gâe̤ng dṳ̆ nṳ̆k kău siŏh dŏi kāng lā̤ gâe̤ng nà̤ siŏh iông, gái gă diē dièu-lâiu buâng siŏh buâng, cuòi sê âng. Iéng puòi sê kĕk dṳ̆ kă-tō̤i gì sēng-nṳ̆k, gă diē dâing-hūng gâe̤ng sièng có̤ gì. 

Gái ciŏng iéng puòi siók siàng 2 cáung huŏng-huŏng-sék piéng-piéng, siŏh chiū niĕng iéng puòi, siŏh chiū kĕk dê̤ṳ tiĕu sék-dáung gì âng ĕng iéng puòi diē-sié, bău kī lì niĕk gīng, gĕ̤h diāng diē-sié cṳ̄ chă-bók-dŏ̤ 5 hŭng-cṳ̆ng, biēng-nṳ̆k-iéng cêu có̤ hō̤ lāu.

Ciā nó̤h gì iông-sék iā chiông iéng, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „nṳ̆k-iéng“ hĕ̤k-ciā „biēng-nṳ̆k-iéng“.
## Chăng-kō̤ Cṳ̆-lâiu

分類:Īng-sĭk
分類:Sĕk-ék ùng-huá
Bì-bà-dâu-giék

**Bì-bà-dâu-giék** (琵琶兜壁), iâ hô̤ lā̤ **iâ-iéng** (夜鷰, 野鷰), **siĕng-chṳ̄** (仙鼠) hĕ̤k-ciā **biēng-hók** (蝙蝠), sê siŏh cṳ̄ng â̤ buŏi gì buô-ṳ̄-dông-ŭk.

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Kūng-chiók

**Kūng-chiók** (孔雀) sê siŏh cṳ̄ng cēu. Hṳ̀ng-séng gì kūng-chiók â̤ kŭi bìng, iā cóng.

分類:Cēu
Al-Qaeda

**Al-Qaeda** (Ā-lá-báik-ngṳ̄: ) sê siŏh ciáh Ĭ-sṳ̆-làng-gáu gì kūng-buó cū-cék, 1988 nièng iù Saudi Ā-lá-báik nè̤ng Osama bin Laden gióng-lĭk. Ciā cū-cék huák-dông guó 2001 nièng gì 911 Sê̤ṳ-giông.

分類:Ĭ-sṳ̆-làng-gáu
Taliban

**Taliban** (Pŏ̤-sṳ̆-ngṳ̄: ) sê sê siŏh ciáh Ĭ-sṳ̆-làng-gáu gì cū-cék, 1994 nièng iù Afghanistan nè̤ng Mohammed Omar gióng-lĭk.

分類:Ĭ-sṳ̆-làng-gáu
Nobel Ciōng

**Nobel Ciōng** sê gŏng-gé̤ṳ Sôi-diēng huá-hŏk-gă Alfred Nobel gì mì-cé̤ṳk, găk 1901 nièng kăi-sṳ̄ huák-hèng gì siŏh ciáh ciōng, ciòng-muòng dò̤ lì biēu-ciŏng diŏh gáuk ciáh liāng-mĭk ô iā duâi góng-hióng gì nè̤ng.

Nobel Ciōng bău-guák â-dā̤ gūi ciáh:

*Nobel Ŭk-lī-hŏk Ciōng
*Nobel Huá-hŏk Ciōng
*Nobel Sĕng-lī-hŏk Ĭ-hŏk Ciōng
*Nobel Ùng-hŏk Ciōng
*Nobel Huò-bìng Ciōng
*Nobel Gĭng-cá̤-hŏk Ciōng

分類:Hŏk-sŭk
Làu Hiēu-pŏ̤

**Làu Hiēu-pŏ̤** (劉曉波, ) sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì cáuk-gă, ùng-hŏk bìng-lâung-gă, ìng-guòng uăk-dông-gă. Ĭng-ôi huák-kī «08 Hióng-ciŏng», 2009 nièng có̤-ùi céng-dê-huâng ké̤ṳk puáng-hìng 11 nièng. 2017 nièng găk găng-lò̤ diē că chók găng-ngàng uāng-gĭ, hĕk bō̤-nguôi-cêu-ĭ. 5 lā̤-bái hâiu găk Sīng-iòng guó-sié.

Ĭ găk 2010 nièng dáik-diŏh Nobel Huò-bìng Ciōng, sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók tàu-tàu-ciáh hĕk-dáik Nobel Ciōng gì nè̤ng.

分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Làu
Gŏ̤ Hèng-giông

**Gŏ̤ Hèng-giông** (高行健, ) sê siŏh ciáh Huák-guók guók-gék gì Dṳ̆ng-guók cáuk-gă. Ĭ diŏh 2000 nièng dáik gáu Nobel Ùng-hŏk Ciōng.

分類:Huák-guók ìng-ŭk
分類:dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Gŏ̤
Nobel Huò-bìng Ciōng

**Nobel Huò-bìng Ciōng** sê Nobel Ciōng diē-sié gì siŏh cṳ̄ng, ciōng ké̤ṳk dó̤i sié-gái huò-bìng ô duâi gì góng-hióng gì nè̤ng.

分類:Hŏk-sŭk
Charles Darwin

File:1878 Darwin photo by Leonard from Woodall1884 cropped grayed partially cleanedjpgthumbright200pxCharles Darwin 1878Charles Darwin1809 n 2 ng. 12 h1882 n 4 ng 19 h sêĬngguók gì siŏh ciáh sĕngŭkhŏkgă Ĭ sê céng-huá-lâunggì tìchók ciāLifetime18091882Charles Darwin分類:Ĭng-guók ìng-ŭk
Carl Linnaeus

**Carl Linnaeus** (1707 n. 5 ng. 23 h. - 1778 n. 1 ng. 10 h.) sê Sôi-diēng gì siŏh ciáh sĕng-ŭk-hŏk-gă gâe̤ng ĭ-sĕng. Ĭ sê hiêng-dâi sĕng-ŭk hŭng-lôi-huák gì huák-mìng-ciā, dó̤i sĕng-ŭk-hŏk gâe̤ng sĕng-tái-hŏk gì góng-hióng iā duâi.

分類:Sôi-diēng ìng-ŭk
Duâi-măk

**Duâi-măk** (大麥) sê siŏh cṳ̄ng sĭk-ŭk. Ciā sĭk-ŭk gì guō-sĭk sê ìng-lôi gì siŏh cṳ̄ng liòng-sĭk.

分類:Īng-sĭk
分類:Sĭk-ŭk
Măh

**Măh** (麥) iâ hô̤ lā̤ **siēu-măh** (小麥), sê siŏh cṳ̄ng sĭk-ŭk. Ciā sĭk-ŭk gì guō-sĭk sê ìng-lôi gì siŏh cṳ̄ng liòng-sĭk.

分類:Īng-sĭk
分類:Sĭk-ŭk
Alfred Nobel

**Alfred Nobel** (1833 n. 10 ng. 21 h. - 1896 n. 12 ng. 10 h.) sê Sôi-diēng gì siŏh ciáh huá-hŏk-gă gâe̤ng gĕ̤ng-tiàng-sṳ̆. Ĭ sê siĕu-sŏng găng-iù cá-iŏh gì huák-mìng-ciā, gáu-muōi-lāu kŭi siŏh găng gĕ̤ng-chiōng, iā bó. Sī lō̤ ī-hâiu, ciŏng ĭ gì cièng dò̤ chók lì siék siŏh ciáh Nobel Ciōng, biēu-ciŏng dó̤i gáuk ciáh liāng-mĭk ô iā duâi góng-hióng gì nè̤ng.

分類:Huá-hŏk-gă
分類:Sôi-diēng ìng-ŭk
Mièng-huă

**Mièng-huă** (棉花) sê siŏh lôi mièng-huă sĭk-ŭk gì chiĕng-mì cū-cék, â̤ dé̤ṳng dò̤ lì có̤ mièng ĭ gâe̤ng mièng-puôi sāi.

分類:Sĭk-ŭk
Miêng

**Miêng** (麵) sê siŏh cṳ̄ng kĕk dêu có̤ gì dòng-dòng-sék gì siēu-siăh.

分類:Īng-sĭk
Mŭk-gê̤ṳng

**Mŭk-gê̤ṳng** (木槿) sê siŏh cṳ̄ng huă. Ĭ sê Dâi-hàng Mìng-guók gì guók-huă.

分類:Sĭk-ŭk
分類:Huă
Mŭk-ngī

**Mŭk-ngī** (木耳) sê siŏh cṳ̄ng â̤ siăh gì cĭng-kṳ̄ng.

分類:Cĭng-kṳ̄ng
分類:Īng-sĭk
Cĭng-kṳ̄ng

**Cĭng-kṳ̄ng** (真菌) sê siŏh lôi sĕng-ŭk gì tūng-chĭng, bău-guák gáu-mō̤, muòi-kṳ̄ng gâe̤ng gŭ.

分類:Cĭng-kṳ̄ng
Gŭ

**Gŭ** (菰, 菇) iâ hô̤ lā̤ **mò̤-gŭ** (蘑菰, 蘑菇), sê siŏh lôi cĭng-kṳ̄ng.

分類:Cĭng-kṳ̄ng
Muòi-kṳ̄ng

**Muòi-kṳ̄ng** (霉菌, 黴菌) sê dó̤i kṳ̄ng-sĭ-tā̤ huák-dăk, mâ̤ sāng-sĕng duâi hìng nṳ̆k cék cī-sĭk-tā̤ gì siŏh lôi chiông sĭ gì cĭng-kṳ̄ng gì tūng-chĭng. Nó̤h săng-pū cêu sê ké̤ṳk muòi-kṳ̄ng gāng-niēng gì.

分類:Cĭng-kṳ̄ng
Mī-hūng

**Mī-hūng** (米粉) sê siŏh cṳ̄ng kĕk dêu có̤ gì dòng-dòng-sék gì siēu-siăh. Buò-dièng gì mī-hūng có̤i chók-miàng, hô̤ lā̤ Hĭng-huá-hūng (興化粉). Hók-gióng ô siŏh cṳ̄ng chók-miàng gì siēu-siăh hô̤ lā̤ lò-huá (撈化), cêu sê ciŏng Hĭng-huá-hūng gĕ̤h diāng diē-sié kó̤ cṳ̄.

分類:Īng-sĭk
Să-lăk-uŏk

**Să-lăk-uŏk** (砂拉越, gó ô nè̤ng tĕ̤k **Să-lăk-iŏk**, ) sê Mā-lài-să̤-ā gì siŏh ciáh ciŭ.
## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Mā-lài-să̤-ā
Sĕk-cê-gá

**Sĕk-cê-gá** (十字架) sê Gĭ-dók-gáu diē-sié gì siŏh cṳ̄ng séng-ŭk gâe̤ng ciō-iéu gì biĕu-cé.

Sĕk-cê-gá có̤i cā sê Lò̤-mā Dá̤-guók sèng-âu gì siŏh cṳ̄ng hìng-gé̤ṳ, Ià-sŭ cêu sê ké̤ṳk déng sī diŏh ciā sĕk-cê-gá gà̤-dēng. Gáu-muōi-lāu sáng Gĭ-dók-gáu gé-niêng Ià-sŭ ôi giéu ìng-lôi ké̤ṳk nè̤ng tài sī, cêu ciŏng cuòi có̤ Gĭ-dók-gáu gì biĕu-cé. Gĭng-dáng duâi-buô-hông sáng Gĭ-dók-gáu gì nè̤ng dŭ ciŏng cuòi guá diŏh sĭng-găng cĭ sèng.

分類:Gĭ-dók-gáu
Sĭ-bŭ

**Sĭ-bŭ** (詩巫), iâ hô̤ lā̤ **Sĭng Hók-ciŭ** (新福州), sê Mā-lài-să̤-ā Să-lăk-uŏk gì siŏh ciáh siàng-chê. Hŭ-uái ô iā sâ̤ Hók-ciŭ iè-mìng, ciō-iéu sê Muāng-chĭng gì sèng-âu téng Hók-chiăng gâe̤ng Kŭ-chèng buăng guó gì.

## Gái káng
*Uòng Nāi-siòng

分類:Siàng-chê
分類:Mā-lài-să̤-ā
Dṳ̆ng-guók Ìng-mìng Gāi-huóng-gŭng

**Dṳ̆ng-guók Ìng-mìng Gāi-huóng-gŭng** (中國人民解放軍) sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì buô-dôi, diŏh 1927 nièng 8 nguŏk 1 hô̤ iù Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng sìng-lĭk.

分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók
分類:Gŭng-sê̤ṳ
Mā-lài-ngṳ̄

**Mā-lài-ngṳ̄** (馬來語, Bahasa Melayu) sê Mā-lài Polynesia ngṳ̄-cŭk gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, iâ sê Mā-lài-să̤-ā gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng.

分類:Ngṳ̄-ngiòng
HCard

**hCard** sê siŏh-cṳ̄ng mì-gáik-sék (微格式), dò̤ lì huák-buó gó̤-ìng, gŭng-sĭ, cū-cék, sū-câi dēng-dēng siòng-sá̤ gì lièng-hiê séng-sék.

分類:Ùng-giông gáik-sék
Okinawa-gâing

sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh gâing, diŏh Liù-giù Gùng-dō̤ gà̤-dēng, Dài-uăng nè̤ng ék-buăng gó̤ ciā gâing hô̤ lā̤ „Liù-giù“ (琉球).

Okinawa nguòng-lài sê siŏh ciáh dŭk-lĭk gì guók-gă, hô̤ lā̤ Liù-giù-guók, 1879 nièng ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, gāi miàng hô̤ lā̤ Okinawa.
## Gái káng
*Liù-giù
*Liù-giù-guók
*Liù-giù-ngṳ̄
*Okinawa-ngṳ̄
*Iù-uōng-ĭk
*Liù-giù dŭk-lĭk ông-dông

分類:Nĭk-buōng
Nìng-dáik-uâ

**Nìng-dáik-uâ** (寧德話) sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng, sāi gì nè̤ng diêu diŏh Nìng-dáik chê-kṳ̆.

Nìng-dáik-uâ gâe̤ng Hók-ăng-uâ nguòng-lài chă-mâ̤-huōng, Bók-guó có̤i gê̤ṳng gūi sĕk nièng, Nìng-dáik-uâ sêu gáu Hók-ciŭ-uâ gì īng-hiōng, gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ gì chă-biék muōng biéng muōng nâung. Nguòng-lài sṳ̆k Báe̤k-piéng huŏng-ngiòng, gĭng-dáng hŏk-ciā ciŏng ĭ gāi uăk gáu Nàng-piéng diē-sié kó̤.

分類:Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄