Kū-cháik gì lā̤-bái-nĭk

«**Kū-cháik gì Lā̤-bái-nĭk**» (苦惻其禮拜日, Hṳ̆ng-ngà-lé-ngṳ̄: Szomorú Vasárnap, iâ huăng-ĭk có̤ „**Ŭ-áng gì Lā̤-bái-nĭk**“), sê Hṳ̆ng-ngà-lé-nè̤ng Lài-só Sáik-lài-sĕk (萊素 塞萊什, Rezső Seress) găk 1933 nièng huák-buó gì gŏ̤-ké̤ṳk.

## Buói-gīng
Lài-só Sáik-lài-sĕk 1899 nièng chók-sĕng diŏh Hṳ̆ng-ngà-lé Buó-dăk-buôi-sṳ̆ (布達佩斯). Ĭ â̤ dàng gáung-kìng, iâ cê-gă ŏ̤h â̤ lāu cáuk-ké̤ṳk (作曲). Ĭ buóh siōng siàng-ùi cáuk-ké̤ṳk-gă, cêu kó̤ Bă-là̤ kó̤. Nâ-sê gōng gáu lāu 1932 nièng, ĭ siā gì ké̤ṳk, nè̤ng siŏh-dà̤ dŭ ng-dĭk. Hiā sèng-âu gĭng-cá̤ iâ mâ̤ hō̤, ĭ gì cū-guók — Hṳ̆ng-ngà-lé — muōng lì muōng sêu Huák-să̤-sṳ̆ gì īng-hiōng. Cī sâ̤ dâi-gé ók ĭ sĭng diē-sié, iâ ng hō̤ sêu, siā lāu cī-dà̤ ké̤ṳk. Gō̤-sṳ̀ kiēng-cáik (譴責) ìng-lôi có̤ ngài-dâi, gì-giù (祈求) Siông-dá̤ kō̤-lèng hiêng-dâi sié-gái gâe̤ng có̤ ngài-dâi gì ìng-lôi.

Cĭ-hâiu, gĭ-hŭ sū-iū gì ĭng-ngŏk chók-bēng-siŏng dŭ ng ké̤ṳk ĭ huák-hèng. Gì-dṳ̆ng siŏh-ciáh chók-bēng-siŏng gōng:
Ng-sê ĭng-ôi cī-dà̤ kuóh tiăng-kī iā kū-cháik. Sê ĭng-ôi ciā ké̤ṳk gì gāng-cìng iā ciŏk-uông, ciŏk-uông gáu â̤ giăng. Cuòi dó̤i diē-nè̤ng dŭ mâ̤ hō̤.(It is not that the song is sad, there is a sort of terrible compelling despair about it. I don't think it would do anyone any good to hear a song like that.)
1933 nièng â-buáng-nièng, ĭ dó̤-dā̤ sê gâe̤ng siŏh-ciáh ngŏk-siŏng (樂商) gōng hō̤, huák-hèng lāu cī-dà̤ ké̤ṳk gì ngŏk-puō (樂譜).

1935 nièng, bô gāi puói lāu sĭ-ìng Ià-uŏk Lăk-só-lò̤ (László Jávor) siā gì sĭ có̤ gŏ̤-sṳ̀, găk Hṳ̆ng-ngà-lé liŏh-cié huák-hèng. Hiā sèng-âu, ĭ gâe̤ng ĭ ê-huŏng-chă̤ gák mâ̤ hō̤, buŏng-kŭi kó̤. Diòng-gōng ĭ gó̤-lòng-ciáh nè̤ng dià kó̤, cêu cūng-kuāng guó lāu lâng lā̤-bái. Ô siŏh-nĭk, ciáng-hō̤ sê lā̤-bái-nĭk, ĭ tàu ngiăh-kī kó̤ muōng ché̤ṳ tiĕng. Tiĕng lā̤ dâung ṳ̄, ĭ uóng-táng: „Cī siŏh lā̤-bái-nĭk, nguāi iā kū-cháik à!“ Ciék-giâ ĭ iā ô lìng-gāng, chṳ̄-káik siā-uòng cī-dà̤ sĭ. Ciā sĭ sê siā siŏh-ciáh nè̤ng duâi-tiè, ĭng-ôi ĭ dṳ̆ng-é gì nè̤ng guó-âu lāu. Ĭ hĭ-uông lài-sié lâng-ciáh nè̤ng ô nièng-ngài siŏng-huôi. Ciā sĭ gâe̤ng céng-dê mò̤ lék-giāng găng-guó. Gŏ̤ puói lāu ciā sĭ, biēu-dà̤ iâ gāi có̤ „Kū-cháik gì Lā̤-bái-nĭk“. Cī siŏh bēng-buōng iā chók-miàng. Cĭ-hâiu gái ô nè̤ng gāi gŏ̤-sṳ̀, iâ ŏ̤h iông siā ái-cìng.

Âu-sāu, Ià-uŏk ék-dĭk ké̤ṳk gōng sê cī-dà̤ gŏ̤ gì nguòng-sṳ̄ cáuk-sṳ̀-ciā (作詞者). Găk Dṳ̆ng-ùng sié-gái, Ià-uŏk siā gŏ̤-sṳ̀ gì gó-sê̤ṳ, iâ muōng diòng muōng mâ̤ siŏh-iông, gáu muōi biéng-có̤ Sáik-lài-sĕk sék kó̤ nṳ̄-bèng-iū, găk „iā kū-cháik gì lā̤-bái-nĭk“ siā-chók gŏ̤-sṳ̀.

## Bēng-buōng
Cī-dà̤ gŏ̤ nguòng-dā̤ nâ huák-hèng ngŏk-puō, dà̤-mĕ̤k hô̤ lā̤ «**Sié-gái Muăk-nĭk**» (世界末日, Vége a Világnak),siòng-lŭk (旋律) sê C siēu-diêu, bêng-chiā puói lāu gŏ̤-sṳ̀.

Bók-guó ô nè̤ng gōng, cī siŏh bēng-buōng gì gŏ̤-sṳ̀ ék-dĭk gáu Nê-ciéng câ kăi-sṳ̄ siā, cô̤i dì gáu 1946 nièng câ ô bēng-guòng.

Â-lâng-nĭk, gŏ̤-sṳ̀ gāi-sāi sĭ-ìng Ià-uŏk Lăk-só-lò̤ gì bēng-buōng. Gŏ̤-ké̤ṳk cêu găk 1935 nièng, sāi „Kū-cháik gì lā̤-bái-nĭk“ cī siŏh-ciáh miàng-cê, găk hṳ̆ng-ngà-lé liŏh-cié huák-hèng.

1936 nièng, cī-dà̤ gŏ̤ dùng-sì ké̤ṳk Săng-mū M. Lô-ê (山姆 M. 路易, Sam M. Lewis) gâe̤ng Dăk-mùng Kā-dĕk (達蒙 卡特, Desmond Carter) gāi siàng ĭng-ngṳ̄, cêu cūng-kuāng găk Ĭng-ngṳ̄ sié-gái diē-sié iâ chók-miàng lāu.

1936 nièng, Huák-guók-nè̤ng Dăk-mī-ā (達米亞, Damia) iâ chióng lāu cī dà̤ ké̤ṳk.

Gáu muōi, Bī-lê Hò̤-lê-dái (比莉 荷莉戴, Billie Holiday) găk 1941 nièng iâ sāi Ĭng-ngṳ̄ huăng-chióng lāu cī-dà̤ ké̤ṳk. Ĭ gì bēng-buōng dék chók-miàng.

## Diòng-siók
Ciā ké̤ṳk dáng-sĕng (誕生) ī-hâiu, ké̤ṳk dŏng-có̤ „cê̤ṳ-sák gì séng-gŏ̤“. Diòng-gōng iā sâ̤ nè̤ng tiăng-uòng, giék-sók lāu cê-gă gì sĕng-mêng. 1930 nièng-dâi gì sĭng-ùng-cāi gê̤ṳng-cūng bó̤-dō̤ lāu 19 cŏng Hṳ̆ng-ngà-lé gâe̤ng Mī-guók gì cê̤ṳ-sák sê̤ṳ-giông. Diòng-gōng gáu muōi ô 157 ciáh Hṳ̆ng-ngà-lé-nè̤ng. Bók-guó, cī sâ̤ diòng-siók duâi-dŏ̤-só dŭ mò̤ céng-gê̤ṳ. «Diĕu-nĭk Sĭng-ùng» (朝日新聞) īng-ê̤ṳng lāu siŏh-buōng 1983 nièng găk Hṳ̆ng-ngà-lé chók gì cṳ̆ (mâ̤ báik cṳ̆-miàng), gōng nâ ô 5 ciáh nè̤ng sê ĭng-ôi ciā ké̤ṳk câ cê̤ṳ-sák. «Diĕu-nĭk Sĭng-ùng» gōng cī-buōng cṳ̆ ciŏng-muòng ngiēng-giéu ciā ké̤ṳk gâe̤ng cê̤ṳ-sák gì guăng-hiê. Siŏh-ciáh că-hŏk sê̤ṳ-sĭk (查覈事實) gì uōng-câng hô̤ lā̤ Snopes, gōng Nê-ciéng gì sì-hâiu, Năk-sói muāng sé-sié páh, muōng páh muōng iàng. Hṳ̆ng-ngà-lé iā sâ̤ nè̤ng chió lā̤ iā bék, mò̤ nó̤h siăh, ché̤ṳ mâ̤ diŏh hĭ-uông, gáu-muōi cī-hō̤ ng uăk kó̤-lāu. Tiăng gŏ̤ cê̤ṳ-sák gì diòng-siók, gó chiông sê ôi lā̤ găk gōng sèng-dāu gì cìng-huóng gì sì-hâiu bié-miēng nâ. Snopes gó gōng, mò̤ ngiēng-géu â̤ huák-hiêng ciā ké̤ṳk gâe̤ng cê̤ṳ-sák ô sié-nó̤h dĭk-ciék gì guăng-hiê.

1968 nièng, cáuk-ké̤ṳk gì sáik-làu-sĕk hàng-ngō̤ cê-gă hò̤-lè̤ng-guōng ô bâng, cê̤ṳ-sák kó̤-lāu. Ciā sèng-âu liè ĭ siā chók ciā ké̤ṳk ī-gĭng 35 nièng lāu. Gâe̤ng Sáik-lài-sĕk â̤ sī gì nè̤ng gōng, mò̤ tiăng-guó Sáik-lài-sĕk ô nṳ̄-bèng-iū cê̤ṳ-sák.

Gó ô gōng guōng-ngiê diêng-dài dŭ mâ̤ niông gái buóh ciā ké̤ṳk. Nâ-sê gōng dṳ̀ lā̤ BBC, mò̤ céng-gé̤ṳ gōng bĕk gì dài mâ̤ niông bŏ̤. BBC báik-cèng géng-cī bŏ̤-huóng Bī-lê Hò̤-lê-dái (比莉 荷莉戴) chióng gì bēng-buōng, ĭng-ôi â̤ īng-hiōng ciéng-cĕng gì sê̤ṳ-ké. Bók-guó ké-ngŏk gì bēng-buōng â̤-sāi bŏ̤. 2002 nièng, BBC dṳ̀ lâi ciā géng-lêng.

## Īng-hiōng
Cī-dà̤ gŏ̤ īng-hiōng lāu 2006 nièng gì diêng-īng «Móng-iék Mì-gṳ̆ng» (夢魇迷宮, The Kovak Box). Diêng-īng diē-sié siŏh-ciáh cáuk-gă găk diŏh Mā-liŏk-kā-dō̤ (馬略卡島) mò̤ bâing-huák liè-kŭi. Hāng-sē̤ gì nè̤ng dŭ ké̤ṳk páh lāu cĕng, mì-sĭng-piéng (微芯片) páh gáu sĭng-tā̤ diē-sié. Nâ tiăng gáu «Kū-cháik gì lā̤-bái-nĭk», cêu â̤ tài-sī cê-gă.Diêng-īng diē-sié bŏ̤ gì cī-dà̤ gŏ̤, iù Lucía Jiménez chióng.

«Ché̤ṳng-chiū: Ái-cìng Gó-sê̤ṳ» (銃手: 愛情故事, Wristcutters: A Love Story) puói gì ĭng-ngŏk diē-sié iâ ô cī-dà̤ gŏ̤. Siĕu Ā-tì (萧亞提, Artie Shaw) chióng.

2008 nièng, Bī-lé-sì ngiê-sŭk-gă Marieke Van Wuytswinkel găk ĭ gì cáuk-pīng «Cê̤ṳ-iòng gì cāi-tàu» (自然其早起頭, A Natural Morning) diē-sié sāi lāu siŏh-dáung «Kū-cháik gì lā̤-bái-nĭk» gì siēu-iông.

2016 nièng, Dài-uăng diêng-īng «Làu-giâ gì bùng-káh» (樓下其房客) gāi-biĕng lāu cī-dà̤ gŏ̤ có̤ ciō-dà̤ ĭng-ngŏk, iù Pŏ̤-sê̤ṳ-dáung Gău-hióng Ngŏk-tuàng (波士頓交響樂團) iēng-cáiu.

## Gái káng

* Muò-huōng cê̤ṳ-sák (模仿自殺)
* «Buó-dăk-buôi-sṳ̆ cĭ liông» (布達佩斯之戀)
* «Có̤i-hâiu gì Lā̤-bái-nĭk» (最後其禮拜日, To ostatnia niedziela)

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Ĭng-ngŏk