open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uŏk-nàng Gê̤ṳng-huò-guók

**Uŏk-nàng Gê̤ṳng-huò-guók** (越南共和國, Uŏk-nàng-ngṳ̄: ) sê Uŏk-nàng lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh gê̤ṳng-huò-guók. Găk Uŏk-nàng nàng-buô, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ **Nàng-uŏk**. 1955 nièng gióng-lĭk. Mò̤-niŏh-òng huák-sĕng Uŏk-nàng Ciéng-cĕng, gâe̤ng Báe̤k-huŏng gì Uŏk-nàng Mìng-ciō Gê̤ṳng-huò-guók (Báe̤k-uŏk) páh kī lì. 1975 nièng, ké̤ṳk Báe̤k-uŏk miĕk lâi, siū-dŭ Sài Gòn iâ ké̤ṳk Báe̤k-uŏk gāi-miàng hô̤ lā̤ Hồ Chí Minh Chê.

分類:Uŏk-nàng lĭk-sṳ̄
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Muāng-ciŭ-guók

**Muāng-ciŭ-guók** (滿洲國), ciáng-sék guók-hô̤ hô̤ lā̤ **Dâi-muāng-ciŭ Dá̤-guók** (大滿洲帝國), sê Dâ̤ 2 ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng gì sèng-âu Muāng-chĭng có̤i hâiu siŏh ciáh huòng-dá̤ Puō-ngì diŏh 1932 nièng găk Muāng-ciŭ gióng-lĭk gì siŏh ciáh guók-gă. Siū-dŭ sê Sĭng-gĭng (gĭng-dáng gì Diòng-chŭng).

Muāng-ciŭ-guók sĭk-cié sê Nĭk-buōng gì kūi-lōi céng-guòng. 1945 nièng ké̤ṳk Sŭ-lièng miĕk lâi, có̤i muōi Muāng-ciŭ bô biéng siàng Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì liāng-tū.

分類:Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Uŏng Cĭng-ôi

**Uŏng Cĭng-ôi** (汪精衛, 1883 n. 5 ng. 4 h. - 1944 n. 11 ng. 10 h.) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă. 

Ĭ găk Káung Nĭk Ciéng-cĕng gì sèng-âu hióng Nĭk-buōng dàu-hòng, diŏh Nàng-gĭng lêng-nguôi gióng-lĭk Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Guók-mìng-céng-hū.

分類:Dṳ̆ng-huà Mìng-guók ìng-ŭk (1912 nièng–1949 nièng)
太平天國

**太平天國**是滿清末期其蜀隻由農民造反建立其政權。客家語是太平天國其官方語言。

1843年，洪秀全敆廣西建立拜上帝會，雖然講者組織是參考基督教發明其，伊裡勢有野価講其共基督教𣍐蜀樣。1850年，洪秀全造反，建立太平天國。遘尾了拍下金陵（今旦其南京），將夫塊改名號𡅏天京，定做首都。最強大其辰候，中國南方都乞伊拍下來了。

1864年，天京乞滿清拍下來，太平天國滅亡。

分類:中國
分類:歷史
Hùng Séu-ciòng

**Hùng Séu-ciòng** (洪秀全, 1814 n. 1 ng. 1 h. - 1864 n. 6 ng. 1 h.) sê Tái-bìng-tiĕng-guók gì gióng-lĭk-ciā. Ĭ sê siŏh ciáh Káh-gă-nè̤ng.

Ĭ găk 1843 nièng chăng-kō̤ Gĭ-dók-gáu cháung-lĭk Bái-siông-dá̤-huôi. 1850 nièng găk Guōng-să̤ cô̤-huāng, gióng-lĭk Tái-bìng-tiĕng-guók, cê̤ṳ-chĭng Tiĕng-uòng (天王). 1853 nièng páh giâ Gĭng-lìng (gĭng-dáng gì Nàng-gĭng), ciŏng hŭ-uái gāi-miàng hô̤ lā̤ Tiĕng-gĭng, diâng có̤ siū-dŭ.

1864 nièng, Muāng-chĭng buô-dôi bău-ùi Tiĕng-gĭng, ĭ găk hī sèng-âu bâng-sī. Mò̤-niŏh-òng Tiĕng-gĭng ké̤ṳk Muāng-chĭng páh giâ lì, Tái-bìng-tiĕng-guók miĕk-uòng.

分類:Dṳ̆ng-guók huòng-dá̤
分類:Sáng Hùng
Dièu-siēng Sié-cŭng

**Dièu-siēng Sié-cŭng**(Dièu-siēng-ngṳ̄: , 1397 n. - 1450 n.), miàng **Lī Dò̤** (), sê Dièu-siēng Uòng-dièu gì dâ̤ 4 dâi guók-uòng, 1418 nièng gáu 1450 nièng câi-ôi.

Ĭ câi-ôi gì sèng-âu cŭ-cék nè̤ng huák-mìng „Hóng-mìng Céng-ĭng“, cuòi cêu sê gĭng-dáng Dièu-siēng-ngṳ̄ gì ngiêng-ùng.

分類:Dièu-siēng ìng-ŭk
Dièu-siēng Gŏ̤-cŭng

**Dièu-siēng Gŏ̤-cŭng** (Dièu-siēng-ngṳ̄: , 1852 n. - 1919 n. 1 ng. 21 h.), iâ hô̤ lā̤ **Dâi-hàng Guŏng-ū-dá̤** (), miàng **Lī Hĭ** (), sê Dièu-siēng Uòng-dièu gì dâ̤ 26 dâi guók-uòng, iâ sê Dâi-hàng Dá̤-guók gì gióng-lĭk-ciā. 1863 nièng gáu 1907 nièng câi-ôi.

Nĭk-buōng găk Gák-ngū Ciéng-cĕng dâi-dŏng iàng lō̤ ī-hâiu, Dièu-siēng găk 1897 nièng sŏng-buó dŭk-lĭk, gāi guók-hô̤ Dâi-hàng Dá̤-guók, nièng-hô̤ Guŏng-ū. Bók-guó hī sèng-âu Hàng-guók sĭk-cié sê Dâi-nĭk-buōng Dá̤-guók gì kūi-lōi céng-guòng.

Ĭ buóh siōng ciŏng Nĭk-buōng nè̤ng dṳ̆k chók Hàng-guók, ké̤ṳk Nĭk-buōng nè̤ng báik lō̤ ī-hâiu, găk 1907 nièng bék ĭ niông-ôi ké̤ṳk huòng-tái-cṳ̄ Sùng-cŭng, ciŏng ĭ guŏng diŏh huòng-gṳ̆ng diē-sié.

1910 nièng, Nĭk-buōng miĕk Hàng-guók. 1919 nièng, Gŏ̤-cŭng săng-mŭk-siŏh-sì găk huòng-gṳ̆ng diē-sié sī kó̤. Dièu-siēng nè̤ng dŭ giéng-gáe̤k ĭ huái-ngì ĭ sê ké̤ṳk Nĭk-buōng nè̤ng dŭk sī gì, mò̤-niŏh-òng cêu huák-sĕng 31 Ông-dông.

分類:Dièu-siēng ìng-ŭk
Uòng Iòng-hâng

**Uòng Iòng-hâng** (王延翰, ? - 927 n.) sê Ngū-dâi Sĕk-guók gì sèng-âu Mìng-guók gì dâ̤ 2 dâi huòng-dá̤. 926 nièng gáu 927 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Uòng Sīng-dĭ gì duâi-giāng. 925 nièng Uòng Sīng-dĭ bâng-sī ī-hâiu iù ĭ lì ciék-băng. Ĭ ŏ̤k Mìng-uŏk gì Ù-cṳ̆, găk 926 nièng ciáng-sék dŭk-lĭk, cê̤ṳ-chĭng „Dâi-mìng guók-uòng“ (大閩國王).

Uòng Iòng-hâng séng-gák iā ngài, dó̤i cê-gă gì hiăng-diê-gŏ̤ tái-dô dŭ mâ̤ hō̤. 927 nièng, Ciòng-ciŭ chié-sṳ̄ Uòng Iòng-gĭng lièng-hăk Gióng-ciŭ chié-sṳ̄ Uòng Iòng-bīng cô̤-huāng, páh giâ Hók-ciŭ, ciŏng ĭ tài sī. Ĭ gì muó găk Hók-ciŭ Céng-ăng-kṳ̆ Sĭng-dáing (新店) gì Uòng-muó (黃墓).

分類:Mìng-guók guók-uòng gâe̤ng huòng-dá̤
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
分類:Sáng Uòng (王)
Dièu-siēng Tái-cŭng

**Dièu-siēng Tái-cŭng** (Dièu-siēng-ngṳ̄: , 1367 n. - 1422 n.), miàng **Lī Huŏng-uōng** (), sê Dièu-siēng Uòng-dièu gì dâ̤ 3 dâi guók-uòng, 1400 nièng gáu 1418 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Dièu-siēng Tái-cū gì dâ̤ 5 ciáh giāng. Ĭ nòng-bâ buóh siōng diòng-ôi ké̤ṳk sá̤-bò̤ iōng gì giāng Lī Huŏng-sĭk. Ĭ găk 1398 nièng huák-dông céng-biéng, ciŏng Lī Huŏng-sĭk tài sī, bék ĭ nòng-bâ niông-ôi ké̤ṳk Lī Huŏng-guō (Dièu-siēng Dêng-cŭng). 1400 nièng, ciék-sêu Dêng-cŭng gì niông-ôi, dĕng-gĭ có̤ guók-uòng. 1418 nièng, niông-ôi ké̤ṳk cê-gă gì giāng Sié-cŭng.

分類:Dièu-siēng ìng-ŭk
Genghis Khan

**Genghis Khan** (Mùng-gū-ngṳ̄: , 1162 n. - 1227 n. 8 ng. 25 h.) miàng **Temüjin** (), sê Mùng-gū Dá̤-guók gì gióng-lĭk-ciā. 

Ĭ găk 1206 nièng tūng-ék Mùng-gū, cê̤ṳ-chĭng Genghis Khan, é-sé̤ṳ sê „Dâi-hāi gì Khan“. Gáu-muōi-lāu páh Să̤-hâ gâe̤ng Gĭng-guók, miĕk Să̤-lièu, bô puái buô-dôi hióng să̤ páh, miĕk lâi iā sâ̤ guók-gă, tié-lāu páh gáu gĭng-dáng Ó̤-dê-lé gì Donau Ò̤ biĕng-dău.

1227 nièng, ĭ dái bĭng kó̤ páh Să̤-hâ, bău-ùi hiā guók gì siū-dŭ. Cêu găk Să̤-hâ buóh siōng dàu-hòng cĭ sèng, Genghis Khan bâng-sī. Mùng-gū nè̤ng dĕk-lìng-é ng-niông Să̤-hâ nè̤ng báik ciā dâi-gié. Mò̤-niŏh-òng Să̤-hâ hióng Mùng-gū dàu-hòng.

Genghis Khan gì hâiu-dâi Kublai găk 1271 nièng gāi guók-hô̤ hô̤ lā̤ Dâi-nguòng, gióng-lĭk Nguòng-dièu. Ké̤ṳk ĭ siông miêu-hô̤ **Tái-cū** (太祖), ié-hô̤ **Séng-ū Huòng-dá̤** (聖武皇帝).

分類:Mùng-gū ìng-ŭk
分類:Mùng-gū Khan
分類:Nguòng-dièu huòng-dá̤
Uòng-dá̤

**Uòng-dá̤** (黃帝) sê Dṳ̆ng-guók sìng-uâ diē-sié gì siŏh ciáh ìng-ŭk. Áng «Sṳ̄-gé» gì gōng-huák, ĭ sê Ngū-dá̤ dâi-dŏng gì tàu ciáh.

分類:Dṳ̆ng-guók huòng-dá̤
Dièu-siēng Tái-cū

**Dièu-siēng Tái-cū** (, 1335 n. - 1408 n.), miàng **Lī Sìng-gié** (), sê Dièu-siēng Uòng-dièu gì gióng-lĭk-ciā. 1392 nièng gáu 1398 nièng câi-ôi.

Ĭ nguòng-lài sê Gŏ̤-là̤ gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng, găk 1392 nièng chuâng-ôi, gióng-lĭk Dièu-siēng Uòng-dièu. 1398 nièng niông-ôi ké̤ṳk ĭ gì giāng Lī Huŏng-guō (Dièu-siēng Dêng-cŭng).

分類:Dièu-siēng ìng-ŭk
Dâ̤-nê-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng

**Dâ̤-nê-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng** (第二次世界大戰), iâ hô̤ lā̤ **Nê Ciéng** (二戰), sê 20 sié-gī chĕ̤-gĭ gì sèng-âu huák-sĕng gì siŏh huòi sié-gái dâi-ciéng, sié-gái gà̤-dēng duâi-buô-hông guók-gă dŭ guóng diē ciā ciéng-cĕng diē-sié kó̤, gì-dṳ̆ng bău-guák Dṳ̆ng-guók.

1939 nièng, Nazi Dáik-guók chĭng-liŏh Pŏ̤-làng, cuòi sê Nê Ciéng gì kăi-sṳ̄. 1945 nièng Nĭk-buōng páh suŏ dàu-hòng, Nê Ciéng giék-sók.

分類:Gŭng-sê̤ṳ
分類:Lĭk-sṳ̄
Dâi-nĭk-buōng Dá̤-guók

**Dâi-nĭk-buōng Dá̤-guók** (Nĭk-buōng-ngṳ̄: ) sê Nĭk-buōng diŏh 1868 nièng gáu 1945 nièng cĭ găng sāi gì guók-hô̤. Cī siŏh dâung sì-găng dâi-dŏng, Nĭk-buōng kăi-sṳ̄ Mìng-dê Mì-sĭng, biéng siàng siŏh ciáh huák-dăk giòng-duâi gì guók-gă. Gáu-muōi-lāu kăi-sṳ̄ chĭng-liŏh biĕng-dău gì guók-gă, bău-guák Dṳ̆ng-guók. 1941 nièng, Nĭk-buōng huák-dông Tái-bìng-iòng Ciéng-cĕng, có̤i cṳ̄ng găk 1945 nièng ké̤ṳk Mī-guók páh suŏ dàu-hòng, cuòi iâ â̤ dé̤ṳng sáung Nê Ciéng gì ciék-sók. Téng cuòi ī-hâiu, Nĭk-buōng cêu mò̤ sāi Dâi-nĭk-buōng Dá̤-guók ciā guók-hô̤ lāu. 1947 nièng, Nĭk-buōng ciáng-sék giĕ-dêng gāi guók-hô̤ Nĭk-buōng-guók.

分類:Nĭk-buōng
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Dài-uăng Mìng-ciō-guók

**Dài-uăng Mìng-ciō-guók** (臺灣民主國) sê Dài-uăng lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh guók-gă, siū-dŭ diŏh Dài-nàng.

1895 nièng, Muāng-chĭng diŏh Gák-ngū Ciéng-cĕng dâi-dŏng ké̤ṳk Nĭk-buōng páh suŏ, ciŏng Dài-uăng gák ké̤ṳk Nĭk-buōng. Bók-guó găk Dài-uăng gì Háng-nè̤ng mâ̤ siōng sêu Nĭk-buōng tūng-dê, cêu diŏh 5 nguŏk sŏng-buó dŭk-lĭk. Nĭk-buōng diŏh 10 nguŏk puái bĭng chĭng-liŏh Dài-uăng, cūng-tūng Làu Īng-hók cāu kó̤ Â-muòng, Dài-uăng Mìng-ciō-guók miĕk-uòng. Nĭk-buōng diŏh Dài-báe̤k siék Dài-uăng Cūng-dók-hū, Dài-uăng Nĭk-buōng Sì-dâi ciáng-sék kăi-sṳ̄.

分類:Dài-uăng lĭk-sṳ̄
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Dài-uăng Muāng-chĭng Sì-dâi

**Dài-uăng Muāng-chĭng Sì-dâi** (臺灣滿清時代) hĕ̤k-ciā **Dài-uăng Chĭng-dièu Sì-dâi** (臺灣清朝時代), sê Dài-uăng lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh sì-gĭ.

1683 nièng, Muāng-chĭng puái Siĕ Lòng miĕk Dŭng-nìng-guók, téng cī sèng-âu kăi-sṳ̄ Dài-uăng biéng siàng Muāng-chĭng gì liāng-tū. 1895 nièng, Muāng-chĭng diŏh Gák-ngū Ciéng-cĕng dâi-dŏng ké̤ṳk Nĭk-buōng páh suŏ, ciŏng Dài-uăng gák ké̤ṳk Nĭk-buōng. Dài-uăng gì Háng-nè̤ng mâ̤ siōng sêu Nĭk-buōng tūng-dê, sŏng-buó dŭk-lĭk, gióng-lĭk Dài-uăng Mìng-ciō-guók.

分類:Dài-uăng lĭk-sṳ̄
Dài-uăng Nĭk-buōng Sì-dâi

**Dài-uăng Nĭk-buōng Sì-dâi** (臺灣日本時代) sê Dài-uăng lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh sì-gĭ.

1895 nièng, Muāng-chĭng diŏh Gák-ngū Ciéng-cĕng dâi-dŏng ké̤ṳk Nĭk-buōng páh suŏ, ciŏng Dài-uăng gák ké̤ṳk Nĭk-buōng. Dài-uăng gì Háng-nè̤ng mâ̤ siōng sêu Nĭk-buōng tūng-dê, sŏng-buó dŭk-lĭk, gióng-lĭk Dài-uăng Mìng-ciō-guók. Nĭk-buōng puái buô-dôi miĕk ciā guók, diŏh Dài-báe̤k siék Dài-uăng Cūng-dók-hū, ciáng-sék tūng-dê Dài-uăng.

1945 nièng, Nĭk-buōng ké̤ṳk Mī-guók páh suŏ dàu-hòng, ciŏng Dài-uăng gák ké̤ṳk Dṳ̆ng-huà Mìng-guók.

分類:Dài-uăng lĭk-sṳ̄
Ngù Chĭng-nguòng

**Ngù Chĭng-nguòng** (Háng-cê: 吳清源, Nĭk-buōng-ngṳ̄:, 1914 n. 6 ng. 12 h. - 2014 n. 11 ng. 30 h.) sê Nĭk-buōng siŏh ciáh chók-miàng gì ùi-gì gì-chiū. Ĭ sê Dṳ̆ng-guók nè̤ng, găk Hók-ciŭ chók-sié.

分類:Nĭk-buōng ìng-ŭk
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
Uòng Iòng-céng

**Uòng Iòng-céng** (王延政, ? - 951 n.) sê Ngū-dâi Sĕk-guók gì sèng-âu Mìng-guók gì dâ̤ 5 dâi huòng-dá̤. 943 nièng gáu 945 nièng câi-ôi. 

Uòng Iòng-céng sê Uòng Sīng-dĭ gì giāng, iâ sê Uòng Iòng-hâng, Uòng Iòng-gĭng gâe̤ng Uòng Iòng-hĭ gì diê. Uòng Iòng-gĭng câi-ôi gì sèng-âu, bìng-dêng Uòng Iòng-bīng gì puáng-lâung, puái ĭ kó̤ có̤ Gióng-ciŭ chié-sṳ̄. Gáu-muōi-lāu gâe̤ng Uòng Iòng-hĭ có̤-mâ̤-huò, Uòng Iòng-hĭ găk 940 nièng puái buô-dôi kó̤ páh ĭ, mò̤ iàng. Dâ̤ nê nièng Uòng Iòng-hĭ hŭng ĭ có̤ Hó-să-uòng (富沙王). Bók-guó 943 nièng, ĭ bô găk Gióng-ciŭ cê̤ṳ-lĭk-muòng-hô, cê̤ṳ-chĭng Ĭng-uòng (殷王), nièng-hô̤ Tiĕng-dáik (天德).

Uòng Iòng-céng gâe̤ng Uòng Iòng-hĭ siŏh iông, dó̤i báh-sáng siŭ iā sâ̤ suói, báh-sáng sĕng-uăk iā kī-kŭi. 944 nièng, găk Hók-ciŭ gì Uòng Iòng-hĭ ké̤ṳk Ciŏ Ùng-céng céng-biéng tài sī, Hók-ciŭ gì Mìng-guók cŭng-sék ciòng-buô ké̤ṳk Ciŏ Ùng-céng niăh lā̤ tài lâi. Uòng Iòng-céng puái bĭng páh Hók-ciŭ, 945 nièng, ciŏng ciā siàng páh giâ lì. Mìng-guók gì dâi-sìng buóh siōng niông Uòng Iòng-céng diōng Hók-ciŭ lì, bók-guó hī sèng-âu Nàng-dòng cióh ciā sì-găng kăi-sṳ̄ chĭng-liŏh Mìng-guók, ĭ mò̤-niĕ-ài nâ puái cê-gă gì giāng Uòng Gié-chiŏng kó̤ Hók-ciŭ. Uòng Gié-chiŏng ké̤ṳk dâi-sìng Uòng Ìng-hūng hâi sī, ĭ tiăng gōng ī-hâiu puái buô-dôi páh Hók-ciŭ, ciŏng Uòng Ìng-hūng siŏh-chió-nè̤ng dŭ niăh lā̤ tài lâi. Cī sèng-âu Nàng-dòng gì bĭng ī-gĭng bău-ùi Gióng-ciŭ-siàng, ĭ mò̤-niĕ-ài dàu-hòng.

Uòng Iòng-céng ké̤ṳk nè̤ng niăh kó̤ Nàng-dòng gì siū-dŭ Gĭng-lìng (gĭng-dáng gì Nàng-gĭng), Nàng-dòng Dṳ̆ng-ciō hŭng ĭ có̤ Ṳ̄-lìng Dâi-ciŏng-gŭng (羽林大將軍). 951 nièng, hŭng ĭ có̤ Guŏng-săng-uòng (光山王). Mò̤-niŏh-òng bâng sī, dŭi hŭng Hók-uòng (福王), ié-hô̤ Gṳ̆ng-hé (恭懿).

Gĭng-dáng Hók-gióng iā sâ̤ sáng Uòng gì nè̤ng cê̤ṳ-chĭng sê Uòng Iòng-céng gì hâiu-dâi.

分類:Mìng-guók guók-uòng gâe̤ng huòng-dá̤
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
Uòng Iòng-hĭ

**Uòng Hĭ** (王曦, ? - 944 n.), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ **Uòng Iòng-hĭ** (王延曦), sê Ngū-dâi Sĕk-guók gì sèng-âu Mìng-guók gì dâ̤ 4 dâi huòng-dá̤. 939 nièng gáu 944 nièng câi-ôi.

Uòng Iòng-hĭ sê Uòng Sīng-dĭ gì giāng, sê Uòng Iòng-hâng, Uòng Iòng-gĭng gì diê, iâ sê Uòng Iòng-céng gì gŏ̤. Uòng Iòng-hĭ găk Uòng Gié-bèng câi-ôi gì sèng-âu sê cō̤-páuk-siâ (左僕射) giĕng dùng-bìng-ciŏng-sê̤ṳ (同平章事). Uòng Gié-bèng dó̤i cŭng-sék tái-dô dŭ mâ̤ hō̤, giăng ĭ-gáuk-nè̤ng cô̤-huāng. Uòng Iòng-hĭ ciŏng diĕng-pă, ké̤ṳk Uòng Gié-bèng niăh lā̤ guŏng diŏh chió lā̤. 939 nièng, ciŏng-gŭng Ciŏ Ùng-céng, Lièng Tṳ̀ng-ngê̤ṳ cô̤-huāng, ciŏng Uòng Gié-bèng tài sī, niông ĭ có̤ huòng-dá̤, nièng-hô̤ Īng-lṳ̀ng (永隆).

Uòng Hĭ gâe̤ng Uòng Gié-bèng séng-gák iā chiông, bêng-chiă bī ĭ gó lā̤ ngài. Ĭ gâe̤ng Gióng-ciŭ chié-sṳ̄ Uòng Iòng-céng có̤ mâ̤ huò. 940 nièng, Uòng Hĭ puái bĭng páh Gióng-ciŭ, ciā ciéng-cĕng siŏh páh cêu páh iā sâ̤ nièng.

Uòng Hĭ ciā nè̤ng iā dŏ̤ ngì, buóh siōng tài sī Ciŏ Ùng-céng, Lièng Tṳ̀ng-ngê̤ṳ lâng ciáh nè̤ng. Dáng-sê ciā dâi-gié ké̤ṳk lâng ciáh nè̤ng sĕng báik lāu, găk 944 nièng, ciŏng Uòng Hĭ áng-sák. Găk Hók-ciŭ gì Mìng-guók cŭng-sék dŭ ké̤ṳk cī lâng ciáh nè̤ng tài ták. Miêu-hô̤ **Gīng-cŭng** (景宗), ié-hô̤ **Iô-ùng Guōng-ū Mìng-séng Nguòng-dáik Lṳ̀ng-dô̤ Dâi-háu Huòng-dá̤** (睿文廣武明聖元德隆道大孝皇帝).

分類:Mìng-guók guók-uòng gâe̤ng huòng-dá̤
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
分類:Sáng Uòng (王)
Uòng Gié-bèng

**Uòng Chiōng** (王昶, ? - 939 n.), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ **Uòng Gié-bèng** (王繼鵬), sê Ngū-dâi Sĕk-guók gì sèng-âu Mìng-guók gì dâ̤ 4 dâi huòng-dá̤. 935 nièng gáu 939 nièng câi-ôi.

Uòng Gié-bèng sê Uòng Iòng-gĭng gì dâ̤ nê giāng, ĭ nòng-nā̤ sê Nàng-háng gì Chĭng-uōng Gŭng-ciō. Uòng Iòng-gĭng dĕng-gĭ ī-hâiu, hŭng ĭ có̤ Hók-uòng (福王). 935 nièng, ĭ huák-dông céng-biéng, ciŏng Uòng Iòng-gĭng tài sī chuâng-ôi, gāi nièng-hô̤ Tūng-ùng (通文).

Uòng Gié-bèng gâe̤ng ĭ nòng-bâ siŏh iông mì-séng dô̤-gáu, iā tiăng dô̤-sê̤ṳ Dìng Siū-nguòng gì uâ, lièng guók-gă duâi-dâi dŭ gâe̤ng ĭ siŏng-liòng. Câi-ôi gì sèng-âu kī iā sâ̤ gṳ̆ng-dâing, siŏh mò̤ cièng kī cêu gă suói, gó̤-chṳ̄ Hók-ciŭ nè̤ng dŭ iā nô ĭ. Ĭ dó̤i cŭng-sék gì tái-dô iâ sê mâ̤ hō̤.

939 nièng, Uòng Gié-bèng gì gṳ̆ng-dâing sék-huōi, ĭ huài-ngì ciā huōi sê ciŏng-gŭng Ciŏ Ùng-céng gâe̤ng Lièng Tṳ̀ng-ngê̤ṳ bóng gì. Cī lâng ciáh nè̤ng tiăng gōng ī-hâiu, mā-siông huák-dông bĭng-biéng, ciŏng Uòng Gié-bèng tài lâi, niông ĭ gă-gă Uòng Iòng-hĭ dĕng-gĭ. Miêu-hô̤ **Kŏng-cŭng** (康宗), ié-hô̤ **Séng-sìng Ĭng-iô Ùng-mìng Guōng-ū Êng-hiēng Dô̤-dâi Hùng-háu Huòng-dá̤** (聖神英睿文明廣武應道大弘孝皇帝).

分類:Mìng-guók guók-uòng gâe̤ng huòng-dá̤
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
分類:Sáng Uòng (王)
王延翰

**王延翰**（？—927年）是五代十國其辰候閩國其第2代皇帝。926年遘927年在位。

伊是王審知其大囝。925年王審知病死以後由伊來接班。伊學閩越其無諸，敆926年正式獨立，自稱「大閩國王」。

王延翰性格野呆，對自家其兄弟哥態度都𣍐好。927年，泉州刺史王延鈞聯合建州刺史王延稟造反，拍下福州，將伊刣死。伊其墓敆福州晉安區新店其黃墓。

分類:福州儂
分類:姓王
分類:閩國國王共皇帝
分類:927年過世
王延鈞

**王鏻**（？—935年），原來名字號𡅏**王延鈞**，是五代十國其辰候閩國其第3代皇帝。926年遘935年在位。

伊是王審知其第2隻囝。最早是泉州刺史。926年，王延鈞共建州刺史王延稟合兵拍福州，將閩王王延翰刣死。後唐封伊做威武軍節度使、琅琊王、閩王。931年，王延稟聽講王延鈞病野狠，就帶兵拍福州。王延鈞派王仁達對抗，將王延稟拿𡅏刣唻。

王延鈞者儂野迷信。伊信道教，敆福州起野価宮殿。伊信道士陳守元其話，卜想做皇帝，敆932年要求後唐封伊做中書令。後唐無察伊，伊就共後唐斷絕一切關係。第二年自稱皇帝，國號大閩，年號龍啓。復建立五廟來祭自家其祖宗，封高蓋山做西嶽。

王延鈞其老媽是南漢其清遠公主，不過野早就死了。遘尾了復討金氏做老媽，不過共伊無感情。王延鈞最中意自家其細婆陳金鳳，敆今旦西湖下底專門起蜀隻宮殿乞伊，日日共伊其坐龍船敆西湖裡勢客佻。福州儂都野怒茲隻陳金鳳。

935年，王延鈞病野狠，立陳金鳳做皇后。王延鈞其囝王繼鵬聽講以後，發動政變，拍遘皇宮裡勢，將陳金鳳刣死。王延鈞囥着帳下底，乞儂發現，及幾刀行去。王延鈞疼卜死，宮女看𣍐下，將伊之刣死。廟號惠宗，諡號齊肅明孝皇帝。

分類:福州儂
分類:姓王
分類:閩國國王共皇帝
Uòng Iòng-gĭng

**Uòng Lìng** (王鏻, ? - 935 n.), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ **Uòng Iòng-gĭng** (王延鈞), sê Ngū-dâi Sĕk-guók gì sèng-âu Mìng-guók gì dâ̤ 3 dâi huòng-dá̤. 926 nièng gáu 935 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Uòng Sīng-dĭ gì dâ̤ 2 ciáh giāng. Có̤i cā sê Ciòng-ciŭ chié-sṳ̄. 926 nièng, Uòng Iòng-gĭng gâe̤ng Gióng-ciŭ chié-sṳ̄ Uòng Iòng-bīng hăk-bĭng páh Hók-ciŭ, ciŏng Mìng-uòng Uòng Iòng-hâng tài-sī. Hâiu-dòng hŭng ĭ có̤ Ŭi-ū-gŭng cáik-dô-sṳ̄ (威武軍節度使), Lòng-ià-uòng (琅琊王), Mìng-uòng (閩王). 931 nièng, Uòng Iòng-bīng tiăng gōng Uòng Iòng-gĭng bâng iā hēng, cêu dái bĭng páh Hók-ciŭ. Uòng Iòng-gĭng puái Uòng Ìng-dăk dó̤i-káung, ciŏng Uòng Iòng-bīng niăh lā̤ tài lâi.

Uòng Iòng-gĭng ciā nè̤ng iā mì-séng. Ĭ sáng dô̤-gáu, găk Hók-ciŭ kī iā sâ̤ gṳ̆ng-dâing. Ĭ sáng dô̤-sê̤ṳ Dìng Siū-nguòng gì uâ, buóh siōng có̤ huòng-dá̤, găk 932 nièng iéu-giù Hâiu-dòng hŭng ĭ có̤ Siông-cṳ̆-lêng (尚書令). Hâiu-dòng mò̤ chák ĭ, ĭ cêu gâe̤ng Hâiu-dòng duâng-ciók ék-chiék guăng-hiê. Dâ̤ nê nièng cê̤ṳ-chĭng huòng-dá̤, guók-hô̤ Dâi-mìng (大閩), nièng-hô̤ Lṳ̀ng-kiē (龍啓). Bô gióng-lĭk Ngū-miêu (五廟) lì gé cê-gă gì cū-cŭng, hŭng Gŏ̤-gái-săng (高蓋山) có̤ Să̤-nguŏ̤h (西嶽).

Uòng Iòng-gĭng gì lâu-mā sê Nàng-háng gì Chĭng-uōng Gŭng-ciō (清遠公主), bók-guó iā cā cêu sī lāu. Gáu-muōi-lāu bô tō̤ Gĭng-sê (金氏) có̤ lâu-mā, bók-guó gâe̤ng ĭ mò̤ gāng-cìng. Uòng Iòng-gĭng có̤i dṳ̀ng-é cê-gă gì sá̤-bò̤ Dìng Gĭng-hông (陳金鳳), găk gĭng-dáng Să̤-hù â-dā̤ ciŏng-muòng kī siŏh ciáh gṳ̆ng-dâing ké̤ṳk ĭ, nĭk-nĭk gâe̤ng ĭ cà̤ sô̤i lùng-sùng găk Să̤-hù diē-sié káh-dièu. Hók-ciŭ nè̤ng dŭ iā nô cī ciáh Dìng Gĭng-hông.

935 nièng, Uòng Iòng-gĭng bâng iā hēng, lĭk Dìng Gĭng-hông có̤ huòng-hâiu. Uòng Iòng-gĭng gì giāng Uòng Gié-bèng tiăng gōng ī-hâiu, huák-dông céng-biéng, páh gáu huòng-gṳ̆ng diē-sié, ciŏng Dìng Gĭng-hông tài-sī. Uòng Iòng-gĭng káung diŏh dióng â-dā̤, ké̤ṳk nè̤ng huák-hiêng, gĭk gūi dŏ̤ giàng kó̤. Uòng Iòng-gĭng tiáng buóh sī, gṳ̆ng-nṳ̄ káng mâ̤ giâ, ciŏng ĭ tì-tài sī. Miêu-hô̤ **Hiê-cŭng** (惠宗), ié-hô̤ **Cà̤-sé̤ṳk Mìng-háu Huòng-dá̤** (齊肅明孝皇帝).

分類:Mìng-guók guók-uòng gâe̤ng huòng-dá̤
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
分類:Sáng Uòng (王)
王繼鵬

**王昶**（？—939年），原來名字號𡅏**王繼鵬**，是五代十國其辰候閩國其第4代皇帝。935年遘939年在位。

王繼鵬是王延鈞其第二囝，伊娘奶是南漢其清遠公主。王延鈞登基以後，封伊做福王。935年，伊發動政變，將王延鈞刣死篡位，改年號通文。

王繼鵬共伊郎爸蜀樣迷信道教，野聽道士陳守元其話，連國家大事都共伊商量。在位其辰候起野価宮殿，蜀無錢起就加稅，故此福州儂都野怒伊。伊對宗室其態度也是𣍐好。

939年，王繼鵬其宮殿失火，伊懷疑者火是將軍朱文進共連重遇放其。茲兩隻儂聽講以後，馬上發動兵變，將王繼鵬刣唻，讓伊家家王延曦登基。廟號**康宗**，諡號**聖神英睿文明廣武應道大弘孝皇帝**。

分類:福州儂
分類:閩國國王共皇帝
分類:姓王
Siông Chĭng

**Siông Chĭng** (尚清, 1497 n. - 1555 n.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 13 dâi guók-uòng, 1527 nièng gáu 1555 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Siông Cĭng gì giāng. 1537 nièng, páh giâ Iēng-mī gùng-dō̤, cī sêng-âu Liù-giù gì guók-tū miêng-cék có̤i duâi.

分類:Liù-giù guók-uòng
Siông Ièng

**Siông Ièng** (尚圓, 1415 n. - 1476 n.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 7 dâi guók-uòng, 1469 nièng gáu 1476 nièng câi-ôi.

Ĭ nguòng-lài sê Siông Dáik gì siŏh ciáh dâi-sìng. Siông Dáik găk 1469 nièng sī lō̤ ī-hâiu chuâng-ôi. Ĭ diŏh 1476 nièng bâng-sī, hī sèng-âu ĭ gì giāng Siông Cĭng guó sá̤, gó-chṳ̄ iù ĭ gì diê Siông Sŏng-ŭi ciék-băng.

分類:Liù-giù-guók
王延曦

**王曦**（？—944年），原來名字號𡅏**王延曦**，是五代十國其辰候閩國其第4代皇帝。939年遘944年在位。

王延曦是王審知其囝，是王延翰、王延鈞其弟，也是王延政其哥。王延曦敆王繼鵬在位其辰候是左僕射兼同平章事。王繼鵬對宗室態度都𣍐好，驚伊各儂造反。王延曦就裝癲脬，乞王繼鵬拿𡅏關着厝𡅏。939年，將軍朱文進、連重遇造反，將王繼鵬刣死，讓伊做皇帝，年號永隆。

王曦共王繼鵬性格野像，並且比伊固𡅏呆。伊共建州刺史王延政做𣍐和。940年，王曦派兵拍建州，者戰爭蜀拍就拍野価年。

王曦者儂野多疑，卜想刣死朱文進、連重遇兩隻儂。但是者事計乞兩隻儂先仈了，敆944年將王曦暗殺。敆福州其閩國宗室都乞茲兩隻儂刣澈。廟號景宗，諡號睿文廣武明聖元德隆道大孝皇帝。

分類:福州儂
分類:閩國國王共皇帝
分類:姓王
Siông Dáik

**Siông Dáik** (尚德, 1441 n. - 1469 n.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 6 dâi guók-uòng, 1460 nièng gáu 1469 nièng câi-ôi.

1441 nièng, ĭ nòng-bâ Siông Tái-giū bâng-sī, iù ĭ lì ciék-băng. câi-ôi gì sèng-âu, gâe̤ng Tái-guók, Dièu-siēng dēng dēng guók-gă huák-diēng siŏng-ngiĕk guăng-hiê, Liù-giù muōng biéng muōng bó.

Siông Dáik tié-lāu páh Kikaiga Dō̤, có̤i-cṳ̄ng diŏh 1466 nièng ciŏng ĭ páh giâ lì. 1469 nièng, ciáh 29 huói gì Siông Dáik săng-mŭk-siŏh-sì sī kó̤, hiêng-dâi gì hŏk-ciā huài-ngì ĭ sê ké̤ṳk nè̤ng hâi sī gì. Ĭ sī lō̤ ī-hâiu, dâi-sìng Siông Ièng chuâng-ôi.

分類:Liù-giù-guók
Siông Ŭng

**Siông Ŭng** (尚溫, 1784 n. 4 ng. 25 h. - 1802 n. 8 ng. 8 h.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 24 dâi guók-uòng, 1795 nièng gáu 1802 nièng câi-ôi.

Ĭ sê sié-cṳ̄ Siông Diĕk gì giāng, iâ sê guók-uòng Siông Mŭk gì sŏng. 1795 nièng, Siông Mŭk bâng-sī, iù ĭ lì ciék-băng. Câi-ôi gì sèng-âu, huák-diēng Liù-giù gì gáu-ṳ̆k. 1802 nièng ĭng-ôi tiĕng-huă bâng-sī, ĭ gì giāng Siông Sìng ciék-băng.

分類:Liù-giù-guók
HTML

**HTML** (ciòng-chĭng: HyperText Markup Language) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng dò̤ lì cháung-gióng uōng-hiĕk gì ngṳ̄-ngiòng. 1982 nièng, iù Timothy Berners-Lee huák-mìng.

分類:Séng-sék
分類:Piĕng-tiàng ngṳ̄-ngiòng
ASP.NET

**ASP.NET** sê Mì-niōng diŏh .NET Framework kuŏng-gá dâi-dŏng tì-gṳ̆ng gì, dò̤ lì kăi-huák Web êng-ê̤ṳng tiàng-sê̤ṳ gì lôi-kó, hŭng-ciŏng diŏh `System.Web.dll` ùng-giông diē-sié.

ASP.NET sê iù ASP gāi-céng kuók-diēng huák-diēng lì gì.

分類:Séng-sék
Microsoft Windows

**Microsoft Windows** sê Mī-guók Mì-niōng gŭng-sĭ huák-mìng gì siŏh cṳ̄ng chŏ̤-cáuk-hiê-tūng (iâ hô̤ lā̤ cáuk-ngiĕk-hiê-tūng).

分類:Séng-sék
Linux

**Linux** sê siŏh cṳ̄ng kăi-huóng nguòng-dâi-mā gì chŏ̤-cáuk-hiê-tūng (iâ hô̤ lā̤ cáuk-ngiĕk-hiê-tūng). 1991 nièng, iù Hŭng-làng nè̤ng Linus Torvalds kăi-huák chók ĭ có̤i cā gì siŏh ciáh bēng-buōng.

分類:Séng-sék
Siông Hô̤

**Siông Hô̤** (尚灝, 1787 n. 7 ng. 14 h. - 1834 n. 7 ng. 5 h.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 26 dâi guók-uòng, 1804 nièng gáu 1834 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Siông Diĕk gì giāng, iâ sê Siông Ŭng gì diê. Siông Sìng găk 1803 nièng sī lō̤ ī-hâiu, iù ĭ lì ciék-băng. Câi-ôi gì sèng-âu Liù-giù iā bék, ĭ giéng-gáe̤k Liù-giù gì bék dŭ sê Nĭk-buōng hâi gì, buóh siōng ciŏng Nĭk-buōng nè̤ng dṳ̆k kó̤. Mò̤-niĕ-ài cuòi ké̤ṳk Nĭk-buōng nè̤ng sĕng báik, diŏh 1828 nièng gōng ĭ cĭng-sìng ô mò̤-bâng, ciŏng ĭ guŏng kī lì, iù sié-cṳ̄ Siông Ṳ̆k lì ché̤ṳ-lī céng-dê. 1834 nièng bâng sī, Siông Ṳ̆k ciáng-sék ciék-băng.

分類:Liù-giù-guók
Siông Ṳ̆k

**Siông Ṳ̆k** (尚育, 1813 n. 8 ng. 19 h. - 1847 n. 10 ng. 25 h.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 27 dâi guók-uòng, 1835 nièng gáu 1847 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Siông Hô̤ gì giāng. 1828 nièng, ĭ nòng-bâ huāng-káung Nĭk-buōng, ké̤ṳk guŏng kī lì, iù ĭ lì ché̤ṳ-lī dâi-gié. 1834 nièng Siông Hô̤ sī lō̤ ī-hâiu ciáng-sék ciék-băng.

Ĭ câi-ôi gì sèng-âu huák-diēng gáu-ṳ̆k, siŭ-gāi huák-lŭk dâi-dŏng mò̤ gáu gì dê-huŏng. Ĭ iâ buóh siōng huák-diēng gĭng-cá̤, bók-guó diŏh 1847 cêu bâng sī lāu, iù ĭ gì giāng Siông Tái lì ciék-băng.

分類:Liù-giù-guók
Siông Tái-giū

**Siông Tái-giū** (尚泰久, 1415 n. - 1460 n.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 8 dâi guók-uòng, 1453 nièng gáu 1460 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Siông Bă-cé gì giāng, iâ sê Siông Dṳ̆ng gâe̤ng Siông Gĭng-hók gì diê. 1453 nièng, Siông Gĭng-hók bâng-sī, sié-cṳ̄ diŏh nô̤i-lâung dâi-dŏng ké̤ṳk nè̤ng tài sī. Siông Tái-giū găk Gĭng-uòng (gáu-muōi-lāu gāi miàng Siông Ièng) gì dó̤i-chiū giâ dĕng-gĭ có̤ guók-uòng.

1456 nièng, ô Nĭk-buōng gì hù-siông lì Liù-giù hùng-huák. Siông Tái-giū iā siŏng-séng ĭ, kī iā sâ̤ gì miêu. Téng cī sèng-âu kăi-sṳ̄, Liù-giù ô nè̤ng sáng Hŭk-gáu.

1458 nièng, Gusamaru gâe̤ng Amawari cô̤-huāng, ké̤ṳk ĭ dŭ niăh lā̤ miĕk lâi. 1460 nièng bâng sī, ĭ gì giāng Siông Dáik ciék-băng.

分類:Liù-giù-guók
令計劃

**令計劃**（1956年10月22號—），山西平陸儂，是中華人民共和國其蜀隻政治家，也是中國共產黨其黨員。

伊趁2007年開始是中國共產黨中央辦公廳其主任。不過伊其囝敆2012年出車禍死𡅏以後，伊敆政治懸頂失勢，調去做中共中央統一戰線工作部其部長。

2014年12月22號，紀檢委宣佈，令計劃涉嫌嚴重違紀，紀檢委已經開始調查伊。

分類:中華人民共和國人物
福安話

**福安話**是閩東語北部其蜀種代表方言，屬閩東語北片。使其儂主要着福建省閩東寧德其福安市。福安話是北片其代表方言，共其他北片方言差儥去遠，有其儂也將囫圇隻北片方言都掏統稱號𡅏“福安話”。

福安舊底是寧德地區其文化中心。清朝末年，出現蜀本專門介紹福安話音韻其韻書，名字號𡅏《安腔八音》。

## 共福州話其區別
相對福州話來講，福安話裡勢保留相當価其古代閩東語其特色。福安話也受北部吳語其影響，發生蜀部份其變化。
*福安話比福州話多2芘聲母： [j]共[w]。敆《安腔八音》裡勢，茲兩芘聲母乞稱做“如母”共“無母”。
*福州話其[s]敆福安話裡勢都是讀[θ]。

分類:語言
分類:閩東
Hók-ăng

**Hók-ăng-chê** (福安市) sê Nìng-dáik â-dā̤ gì siŏh bĭh chê, gô-dā̤ sê Nìng-dáik dê-kṳ̆ gì hèng-céng dṳ̆ng-sĭng.

Hók-ăng nè̤ng gōng Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì Hók-ăng-uâ.

分類:Nìng-dáik
王延政

**王延政**（？—951年）是五代十國其辰候閩國其第5代皇帝，943年遘945年在位。

王延政是王審知其囝，也是王延翰、王延鈞共王延曦其弟。王延鈞在位其辰候，平定王延稟其叛亂，派伊去做建州刺史。遘尾了共王延曦做𣍐和，王延曦敆940年派部隊去拍伊，無贏。第二年王延曦封伊做富沙王。不過943年，伊復敆建州自立門戶，自稱殷王，年號天德。

王延政共王延曦蜀樣，對百姓收野価稅，百姓生活野喫虧，944年，敆福州其王延曦乞朱文進、連重遇刣死，福州其閩國宗室全部乞朱文進拿𡅏刣唻。王延政派兵拍福州，945年，將者城拍下來。閩國其大臣卜想讓王延政轉福州來，不過許辰候南唐借者事件開始侵略閩國，伊無能耐儷派自家其囝王繼昌去福州。王繼昌乞大臣黃仁諷害死，伊聽講以後派部隊拍福州，將黃仁諷蜀厝儂都拿𡅏刣唻。茲辰候南唐其兵已經包圍建州，伊無能耐投降。

王延政乞儂拿去南唐其首都金陵（今旦其南京），南唐中主封伊做羽林大將軍。951年，封伊做光山王。無箬恒病死，追封福王，諡號恭懿。

今旦福建野価姓王其儂自稱是王延政其後代。

分類:福州儂
分類:閩國國王共皇帝
分類:姓王
Ciá-ìng

**Ciá-ìng-gâing** (柘榮縣) sê Nìng-dáik â-dā̤ gì siŏh bĭh gâing.
 
Ciá-ìng-gâing gì nè̤ng gōng gì sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì Hà-puō-uâ, ciā uâ sê Hók-ăng-uâ gì siŏh bĭh hŭng-ciĕ.

分類:Nìng-dáik
Sêu-nìng

**Sêu-nìng-gâing** (壽寧縣) sê Nìng-dáik â-dā̤ gì siŏh bĭh gâing.
 
Sêu-nìng-gâing gì nè̤ng ô gì gōng Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì Hók-ăng-uâ, iâ ô gì nè̤ng gōng Ngù-ngṳ̄.

分類:Nìng-dáik
Ciŭ-nìng

**Ciŭ-nìng-gâing** (周寧縣) sê Nìng-dáik â-dā̤ gì siŏh bĭh gâing, să̤-biĕng sê Gŏng-să̤-sēng.

Ciŭ-nìng nè̤ng gōng Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì Ciŭ-nìng-uâ, ciā uâ sê Hók-ăng-uâ gì siŏh bĭh hŭng-ciĕ.

分類:Nìng-dáik
Ciĕu-siàng

**Ciĕu-siàng-kṳ̆** (蕉城區) sê Nìng-dáik â-dā̤ gì siŏh ciáh kṳ̆, iâ sê Nìng-dáik-chê mì-ék gì siŏh ciáh kṳ̆. Hŭ-uái gì nè̤ng ô gì gōng Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì Hók-ăng-uâ.

分類:Nìng-dáik
Sĭng-lò̤-kṳ̆

**Sĭng-lò̤-kṳ̆** (新羅區) sê Lṳ̀ng-ngàng â-dā̤ gì siŏh ciáh kṳ̆, iâ sê Lṳ̀ng-ngàng gì hèng-céng dṳ̆ng-sĭng gâe̤ng mì-ék gì siŏh ciáh kṳ̆.

分類:Lṳ̀ng-ngàng
Ciŏng-bìng

**Ciŏng-bìng-chê** (漳平市) sê Lṳ̀ng-ngàng â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh chê.

分類:Lṳ̀ng-ngàng
Diòng-tĭng

**Diòng-tĭng-gâing** (長汀縣) sê Lṳ̀ng-ngàng â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh gâing. Diòng-tĭng gô-dā̤ hô̤ lā̤ **Tĭng-ciŭ** (汀州), sê Hók-gióng să̤-buô gì hèng-céng dṳ̆ng-sĭng. Ciā gâing iâ sê Hók-gióng Káh-gă ùng-huá gì dṳ̆ng-sĭng.

分類:Lṳ̀ng-ngàng
Īng-dêng

**Īng-dêng-kṳ̆** (永定區) sê Lṳ̀ng-ngàng â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh kṳ̆. Ciā dê-huŏng nguòng-lài sê gâing, 2014 nièng 12 nguŏk, gāi siàng Lṳ̀ng-ngàng â-dā̤ gì siŏh ciáh kṳ̆.

分類:Lṳ̀ng-ngàng
Ìng-mìng-bê

**Ìng-mìng-bê** (人民幣) sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók huák-hèng gì huó-bê.

## Huôi-lŭk

## Chăng-kō̤

## Ngiê-dāu lièng-giék
* 
* 

分類:Dṳ̆ng-guók
Siàng-siŏng

**Siàng-siŏng-kṳ̆** (城廂區) sê Buò-dièng-chê â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh kṳ̆, iâ sê Buò-dièng gì hèng-céng dṳ̆ng-sĭng.

分類:Buò-dièng
Sĭng-dài-bê

**Sĭng-dài-bê** (新臺幣) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) huák-hèng gì huó-bê.

分類:Dài-uăng
Siĕng-iù

**Siĕng-iù-gâing** (仙遊縣) sê Buò-dièng-chê â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh gâing.

分類:Buò-dièng
Mùi-liĕk

**Mùi-liĕk-kṳ̆** (梅列區) sê Săng-mìng-chê gì siŏh ciáh kṳ̆, iâ sê Săng-mìng gì hèng-céng dṳ̆ng-sĭng.

分類:Săng-mìng
Săng-nguòng

**Săng-nguòng-kṳ̆** (三元區) sê Săng-mìng-chê â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh kṳ̆.

分類:Săng-mìng
Īng-ăng

**Īng-ăng-chê** (永安市) sê Săng-mìng â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh gâing-gék-chê.

分類:Săng-mìng
Lìng Sĕng

**Lìng Sĕng** (林森, ), cê **Cṳ̄-chiĕu** (子超), Hók-ciŭ Mìng-âu nè̤ng, sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă.

Ĭ diŏh 1931 nièng gáu 1943 nièng sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Guók-mìng céng-hū gì ciō-sĭk.

分類:Céng-dê-gă
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
分類:Sáng Lìng
Gŏ̤ Sê̤ṳ-gì

**Gŏ̤ Sê̤ṳ-gì** (高士其, 1905 n. 11 ng. 1 h. - 1988 n. 12 ng. 9 h.), Hók-ciŭ nè̤ng, sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh sĕng-ŭk-hŏk-gă, huá-hŏk-gă gâe̤ng gáu-ṳ̆k-gă.

Ĭ gì cū-chió diŏh gĭng-dáng Hók-ciŭ Gū-làu-kṳ̆ Ngò̤-hŭng-huŏng hŭ-uái.

分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
分類:Sáng Gŏ̤
È̤ng-dà

**È̤ng-dà** (紅茶) sê siŏh cṳ̄ng uòng-ciòng huák-gáu gì dà. Ciā dà gì ngàng-sáik â̤ có̤ è̤ng-è̤ng sék, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „è̤ng-dà“.

Hók-gióng chók-miàng gì è̤ng-dà ô: Tāng-iòng Gĕ̤ng-hŭ, Céng-huò Gĕ̤ng-hŭ, Băh-lìng Gĕ̤ng-hŭ, Ciáng-săng Siĕu-cṳ̄ng, Gĭng-cóng-mì, Ngṳ̀ng-cóng-mì, Dâi-è̤ng-bò̤ dēng dēng.

Eng-dà
Liŏh-dà

**Liŏh-dà** (綠茶) sê dà-niŏh gĭng-guó sák-chăng, iù-niēng, găng-só̤ ī-hâiu có̤ siàng gì siŏh cṳ̄ng dà.

分類:Īng-sĭk
Mĕ̤k-lê-huă-dà

**Mĕ̤k-lê-huă-dà** (茉莉花茶), gó-dā̤ bô hô̤ lā̤ **hiŏng-piéng** (香片), sê siŏh cṳ̄ng kĕk dà-niŏh gâe̤ng mĕ̤k-lê-huă kău siŏh dŏi có̤ gì siŏh cṳ̄ng dà.

Mĕ̤k-lê-huă-dà có̤i cā sê Hók-ciŭ nè̤ng huák-mìng gì.

分類:Īng-sĭk
Ŭ-lṳ̀ng-dà

**Ŭ-lṳ̀ng-dà** (烏龍茶) sê siŏh cṳ̄ng huák-gáu siŏh-buáng gì dà. Ciā dà gì niŏh-niŏh dâi-dŏng sê liŏh gì, biĕng-dău sê è̤ng gì, gó-chṳ̄ bô ô liŏh-dà gì chiĕng gâe̤ng hiŏng, bô ô è̤ng-dà gì diĕng.

Hók-gióng có̤i chók-miàng gì ŭng-lṳ̀ng-dà sê Ăng-kă̤ gì tiék-guăng-ĭng gâe̤ng Ū-ì-săng gì ū-ì-ngàng-dà.

U-lṳ̀ng-dà
Tiék-guăng-ĭng

**Tiék-guăng-ĭng** (鐵觀音) sê ŭ-lṳ̀ng-dà gì siŏh cṳ̄ng, có̤i cā sê Ciòng-ciŭ Ăng-kă̤ gì nè̤ng huák-mìng gì.

分類:Īng-sĭk
Gŏ̤-giāng-hié

**Gŏ̤-giāng-hié** (歌仔戲) sê Dài-uăng gì siŏh cṳ̄ng kiŏk cṳ̄ng, sê téng Mìng-nàng gì Gŏ̤-gák-hié huák-diēng lì gì.

分類:Dài-uăng
分類:Mìng-nàng ùng-huá
Diŏng Báik-ngṳ̆k

**Diŏng Báik-ngṳ̆k** (張伯玉), cê **Gŭng-dăk** (公達), Gióng-ăng (gĭng-dáng Nàng-bìng Gióng-ĕu) nè̤ng, sê Sóng-dièu sèng-âu gì siŏh ciáh guăng-nguòng.

Ĭ sê Tiĕng-séng (天聖) 2 nièng (1024 nièng) dé̤ṳng céng-sê̤ṳ, kăi-sṳ̄ dŏng guăng, gáu-muōi-lāu có̤ gáu sê-ngê̤ṳ-sṳ̄ (侍御史). Gă-iêu (嘉祐) 3 nièng (1058 nièng), ĭ dáik-cô̤i sìng-siông Dìng Cĭk-dṳ̆ng, ké̤ṳk dṳ̆k chók gĭng-siàng, kó̤ có̤ Tái-bìng-ciŭ (gĭng-dáng Ăng-hŭi gì Dŏng-dù-gâing) gì dĭ-ciŭ. Dê-bìng (治平) nguòng nièng (1064 nièng), diêu lì Hók-ciŭ có̤ tái-siū. Ĭ găk Hók-ciŭ gì sèng-âu, giéng-gáe̤k tiĕng-ké guó iĕk, gó̤ báh-séng cà̤ lì duâi căi sṳ̀ng-ché̤ṳ. Gáu-muōi-lāu Hók-ciŭ gó̤-lòng siàng dŭ sê sṳ̀ng-ché̤ṳ, cêu ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „Sṳ̀ng-siàng“ lāu.

分類:Hók-gióng-nè̤ng
分類:Sáng Diŏng
Lè̤ng-ū Huòng-dá̤

**Lè̤ng-ū Huòng-dá̤** (隆武皇帝, 1602 n. 5 ng. 25 h. - 1646 n. 10 ng. 6 h.), miàng **Ciŏ Ṳ̆k-giông** (朱聿鍵), sê Nàng-mìng gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1645 nièng gáu 1646 nièng câi-ôi.

Lè̤ng-ū Huòng-dá̤ nguòng-lài sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huăng-uòng (藩王), ké̤ṳk huòng-dá̤ hŭng có̤ Dòng uòng (唐王), hŭng-dê (封地) diŏh gĭng-dáng Ò̤-nàng gì Nàng-iòng hŭ-uái. Gáu-muōi-lāu Muāng-chĭng diē Guăng, páh giâ Dṳ̆ng-guók iā sâ̤ dê-buàng, ĭ cāu lì Hók-ciŭ. 1645 nièng, găk Hók-ciŭ dĕng-gĭ có̤ huòng-dá̤, ciŏng nièng-hô̤ gāi siàng Lè̤ng-ū. Bók-guó dâ̤ nê nièng Muāng-chĭng gì buô-dôi cêu páh gáu Hók-ciŭ lì, ĭ cāu kó̤ Tĭng-ciŭ (gĭng-dáng Lṳ̀ng-ngàng gì Diòng-tĭng), ké̤ṳk Muāng-chĭng niăh kó̤, cêu-sák.

Gĭng-dáng Hók-ciŭ nè̤ng chŭng-cáik táik chŭng-lièng gì sèng-âu dŭ diŏh sáuk băh-mì (白眉), cêu sê gé-niêng Lè̤ng-ū Huòng-dá̤ gì sī gì.

## Chăng-kō̤
*南明隆武政权在福州的成与败 ''(Nàng-mìng Lè̤ng-ū céng-guòng găk Hók-ciŭ gì sìng gâe̤ng bâi)'' 

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Sóng Duăng-cŭng

**Sóng Duăng-cŭng** (宋端宗, ), miàng **Diêu Sê** (趙昰), sê Sóng-dièu sèng-âu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1276 nièng gáu 1278 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Sóng Dô-cŭng gì giāng, iâ sê Sóng Gṳ̆ng-dá̤ gì diê. 1276 nièng, Nguòng-dièu páh giâ Nàng-sóng gì siū-dŭ Lìng-ăng (臨安, gĭng-dáng Ciék-gŏng gì Hòng-ciŭ), ciŏng Sóng Gṳ̆ng-dá̤ niăh kó̤. Ĭ gṳ̆ng ĭ nòng-nā̤ Iòng Sé̤ṳk-hĭ (楊淑妃), ĭ gì gêu Iòng Liông-cáik (楊亮節) gâe̤ng ĭ gì diê Diêu Bīng (趙昺) cāu lì Hók-ciŭ, dĕng-gĭ có̤ huòng-dá̤, gāi nièng-hô̤ Gīng-ièng (景炎). Bók-guó diŏh 1278 nièng gì sèng-âu Nguòng-dièu páh giâ Hók-ciŭ, ĭ găk ciŏng-gŭng Diŏng Sié-giĕk (張世傑) gì bō̤-hô cĭ giâ cāu kó̤ Hiŏng-gē̤ng hŭ-uái. 1278 nièng, ĭng-ôi dâung cūi lā̤ gāng-mô̤ sī kó̤, hī sèng-âu ĭ nâ 9 huói. Ĭ gì diê Diêu Bīng ciék-băng.

Sóng Duăng-cŭng cī siŏh dêng nè̤ng diŏh Hók-ciŭ gì sèng-âu chók guó hō̤ dâi, ĭ cāu kó̤ ī-hâiu, Hók-ciŭ nè̤ng iā huài-niêng ĭ, ciŏng ĭ diêu gì dê-huŏng gāi siàng siŏh găng miêu. Ôi biê-miēng ké̤ṳk Nguòng-dièu páuk-hâi, dĕk-lìng-ék ciŏng ciā miêu hô̤ lā̤ „Tái-săng-gṳ̆ng“. Ciā miêu diŏh gĭng-dáng Chŏng-săng-kṳ̆ Siàng-muòng-déng gì Lièng-puō-chŏng.

分類:Sóng-dièu huòng-dá̤
Īng-lŏk Huòng-dá̤

**Mìng Sìng-cū** (明成祖, 1360 n. 5 ng. 2 h. - 1424 n. 8 ng. 12 h.), miàng **Ciŏ Lâ̤** (朱棣), sê Mìng-dièu gì dâ̤ 3 ciáh huòng-dá̤, 1402 nièng gáu 1424 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Īng-lŏk, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ **Īng-lŏk Huòng-dá̤** (永樂皇帝).

Ĭ sê Mìng Tái-cū Ciŏ Nguòng-ciŏng gì giāng. Ĭ gì huòng-ôi sê téng Gióng-ùng Huòng-dá̤ hŭ-uái dŏk guó lì gì. Câi-ôi gì sèng-âu, cŭ-cék nè̤ng biĕng-siā «Īng-lŏk Dâi-diēng», bô puái Dâng Huò lŏ̤h Să̤-iòng.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
Hèu Dáik-bōng

**Hèu Dáik-bōng** (侯德榜, ), Hók-ciŭ nè̤ng, sê Dṳ̆ng-guók chók-miàng gì siŏh ciáh huá-hŏk-gă. Ĭ dó̤i Dṳ̆ng-guók huá-hŏk gĕ̤ng-ngiĕk gì góng-hióng iā duâi.

分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
分類:Huá-hŏk-gă
Gŏ̤-gák-hié

**Gŏ̤-gák-hié** (高甲戲) sê Ciòng-ciŭ gì siŏh cṳ̄ng kiŏk cṳ̄ng, kĕk Mìng-nàng-ngṳ̄ gì Ciòng-ciŭ-uâ lì chióng.

Gŏ̤-gák-hié diòng gáu Dài-uăng ī-hâiu, huák-diēng siàng Dài-uăng gì Gŏ̤-giāng-hié.

分類:Mìng-nàng ùng-huá
分類:Ĭng-ngŏk
Iù-gāng-lāng

**Gāng-lāng** (橄欖) sê siŏh cṳ̄ng sĭk-ŭk. Ciā chéu gì guō-sĭk â̤ siăh, iâ â̤ sāi dò̤ lì cá gāng-lāng-iù.

分類:Sĭk-ŭk
Săi (mà-kuŏ dông-ŭk)

**Săi** (獅) sê siŏh cṳ̄ng â̤ siăh nṳ̆k gì mà-kuŏ dông-ŭk.

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Gĭng-kiŏk

**Gĭng-kiŏk** (京劇) iâ hô̤ lā̤ **Báe̤k-gĭng-hié** (北京戲), sê siŏh cṳ̄ng iù Báe̤k-gĭng nè̤ng huák-mìng gì kiŏk cṳ̄ng.

Bàng-uâ diē-sié, chióng Gĭng-kiŏk bô hô̤ lā̤ „chióng lò̤-dŏ̤“ (唱鑼刀), kó̤ káng Gĭng-kiŏk iâ hô̤ lā̤ „kó̤ káng chióng lò̤-dŏ̤“.
## Chăng-kō̤ ùng-hióng

分類:Hié-kiŏk
Là̤ Tái-cū

**Là̤ Tái-cū** (, ), iâ hô̤ lā̤ **Là̤ Lé** (, *Lê Lợi*), sê Uŏk-nàng Hâiu Là̤-dièu gì gióng-lĭk-ciā, 1428 nièng gáu 1433 nièng câi-ôi.

Là̤ Lé găk 1418 nièng kī-bĭng huāng-káung Mìng-dièu dó̤i Uŏk-nàng gì tūng-dê, có̤i cṳ̄ng diŏh sĕk nièng ī-hâiu ciŏng Mìng-dièu dṳ̆k chók Uŏk-nàng, sī Uŏk-nàng dṳ̀ng-sĭng dŭk-lĭk. Gĭng-dáng iā sâ̤ Uŏk-nàng nè̤ng giéng-gáe̤k ĭ sê Uŏk-nàng gì mìng-cŭk ĭng-hṳ̀ng.

分類:Uŏk-nàng ìng-ŭk
Ciĕng-bò̤

**Ciĕng-bò̤** (占婆), iâ hô̤ lā̤ **Lìng-ék** (林邑), **Kuàng-uòng** (環王) hĕ̤k-ciā **Ciĕng-siàng** (占城), sê gô-dā̤ dĕ̤ng-nàng-ā gì siŏh ciáh guók-gă, sáng Éng-dô-gáu gâe̤ng Hŭk-gáu.

1470 nièng, Ciĕng-bò̤ ké̤ṳk Uŏk-nàng páh suŏ, duâi-buô-hông gì liāng-tū ké̤ṳk Uŏk-nàng ciéng kó̤. 1832 nièng, ké̤ṳk Uŏk-nàng miĕk lâi.

Ciĕng-bò̤ gì dêu iā chók-miàng, găk Sóng-dièu gì sèng-âu diòng gáu Dṳ̆ng-guók, ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „Ciĕng-siàng-dêu“.

分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
Dìng-dièu

**Dìng-dièu** (陳朝, Uŏk-nàng-ngṳ̄: Nhà Trần) sê Uŏk-nàng lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu. Ciā uòng-dièu sê iù Dìng Gēng găk 1225 nièng gióng-lĭk gì, 1400 nièng, ké̤ṳk Hù Gié-là̤ gì Hù-dièu chṳ̄-dâi.

分類:Uŏk-nàng lĭk-sṳ̄
分類:Gô-dā̤ gì guók-gă
唐朝

**唐朝**是中國歷史懸頂其蜀隻王朝。

618年，唐高祖着長安登基，遘尾了統一中國。唐朝敆唐太宗、唐高宗、武則天共唐玄宗手𡅏野強大。末期中國大亂。907年，乞後梁取代。

分類:中國
分類:舊底其國家
明朝

**明朝**也號𡅏**大明**或者**明國**，是中國歷史懸頂其蜀隻封建王朝，也是最後蜀隻漢族儂做皇帝其王朝。

明朝其頭隻皇帝是洪武皇帝朱元璋。者儂是今旦安徽鳳陽儂。做細辰候厝逼，爸奶都敆做災其辰候餓死。許辰候中國是由蒙古儂其元朝（也號𡅏胡元）統治其，百姓生活野喫虧，故此野価儂造反。朱元璋經過舊底其客佻幫湯和其對手，着1352年去郭子興夫塊投軍。郭子興野看重伊，讓伊做將軍。不過遘尾了伊見覺郭子興者儂無箬使，就獨立出來自家發展。伊先將陳友諒、張士誠茲蜀陣滅唻，再派部隊拍北京，將元朝最後蜀隻皇帝元順帝逐去漠北。1368年，敆應天（今旦其南京）登基，國號「大明」，年號「洪武」。明朝就總款產生了。

朱元璋在位其辰候，會驚囝弟其皇位乞儂奪去，將有功其儂都刣差不多了，復派自家其囝去各地做藩王。1398年伊褪環以後，因為大囝已經生去，就讓長孫建文皇帝接班。建文對自己其幾隻家家野𣍐放心，借各種理由將伊各儂其藩除唻。其中蜀隻家家朱棣敆1398年着順天（今旦其北京）造反，最終着1402年拍遘應天，將皇位奪去。者朱棣就是歷史懸頂出名其永樂皇帝。

建文儂變無塊討，有其儂講伊走去西洋，故此永樂派鄭和，着1405年落西洋去討。由許年開始，鄭和落西洋落七回，遘過野価舊底透底無聽過其國家。不過，建文到底敆底所，最尾蔣其，遘現在固無儂會曉。

永樂其辰候是明朝最發達其時期。1449年，明英宗去拍蒙古，自家乞蒙古兵拿去。由嚽以後明朝發展無以前好了。遘尾了復加𡅏倭寇剃了侵略南方，滿洲（就是以後其滿清）侵略東北，國家開始罔做罔呆。

天啓皇帝在位其辰候，皇帝𣍐仈字，故此讓太監魏忠賢對手伊處理政治。1627年，崇禎皇帝上臺，將者魏忠賢刣唻。崇禎本底卜想好好改革蜀下，無能耐政治腐敗，囫圇國大做災，蜀七處農民大造反。最終着1644年，李自成其農民軍拍下北京，崇禎自殺。歷史學家都將茲蜀年當作明朝滅亡其年。

李自成入北京以後，伊其部下將野価當官其財產奪去，復敆北京城裡勢亂不做。明朝守山海關其將軍吳三桂，伊其細婆陳圓圓就乞李自成其部下劉宗敏奪去，伊郎爸吳襄也受遘李自成其迫害。吳三桂肝火棕，放滿清部隊入關，將李自成滅唻。滿清復派兵向南，將囫圇隻中國拍下來。

明朝滅亡以後，固有野価大臣共將軍着南方立明朝其親王做皇帝，反抗滿清，最終都乞滿清滅唻。茲幾隻政權都乞今旦儂號𡅏「南明」。1662年，永曆皇帝着雲南乞吳三桂滅唻，南明實際滅亡。敆臺灣其鄭成功，雖然講固是使明朝其年號，但是者鄭成功特零意伓立明朝皇帝，實際伊乍是臺灣「東寧王國」其實際統治者。

1683年，滿清拍下臺灣，鄭克塽投降，東寧王國滅亡。

分類:中國
分類:舊底其國家
元朝

**元朝**也號𡅏**大元**、**胡元**，是中國歷史懸頂其蜀隻封建王朝，也是蒙古歷史懸頂最強大其蜀隻政權。伊其蒙古語國號是**大蒙古國**（, *Их Юань улс*）或者**大元大蒙古國**（, *Дай Өнь Их Монгол Улс*），是蜀隻由蒙古族建立其國家。

1206年，成吉思汗統一蒙古；遘尾了敆1227年滅西夏，1234年滅金國。1279年滅南宋，完全佔領中國。

元朝其辰候野稠侵略邊斗國家。伊將全國其儂分4隻等級：蒙古人、色目人、漢人共南人。蒙古儂有野価特權。漢儂乞伊迫害，無能耐大造反。最終朱元璋敆1368年將蒙古儂逐去漠北，元朝滅亡。

分類:中國
分類:蒙古
分類:舊底其國家
Bō̤-dâi Huòng-dá̤

**Bō̤-dâi Huòng-dá̤** (保大皇帝, Uŏk-nàng-ngṳ̄: }, ), miàng **Uōng Hók Īng-sôi** (), sê Uŏk-nàng Uōng Dièu (阮朝) gì có̤i hâiu siŏh ciáh huòng-dá̤. 1926 nièng gáu 1945 nièng câi-ôi, nièng-hô̤ Bō̤-dâi.

分類:Uŏk-nàng ìng-ŭk
Īng-lĭk Huòng-dá̤

**Īng-lĭk Huòng-dá̤** (永曆皇帝, 1623 n. 11 ng. 1 h. - 1662 n. 6 ng. 1 h.), miàng **Ciŏ Iù-lòng** (朱由榔), sê Nàng-mìng gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1646 nièng gáu 1662 nièng câi-ôi. Ĭ iâ sê siŏh ciáh sáng Gĭ-dók-gáu gì huòng-dá̤.

Ĭ nguòng-lài sê Mìng-dièu gì Gié Uòng (桂王), găk 1646 nièng diŏh Guōng-dĕ̤ng gì Diêu-kéng dĕng-gĭ. 1661 niêng, ĭ ké̤ṳk Muāng-chĭng páh suŏ, cāu kó̤ Miēng-diêng. Bók-guó mò̤-niŏh-òng Miēng-diêng guók-uòng ké̤ṳk nè̤ng tài sī, ĭ ké̤ṳk hī ciáh chuâng-ôi-ciā niăh kī lì gău ké̤ṳk Muāng-chĭng. Dâ̤ nê nièng, ké̤ṳk Ngù Săng-gié diŏh Hùng-nàng tài sī.

分類:Mìng-dièu huòng-dá̤
欛欛

**欛欛**，正式名字號𡅏**陰莖**，是男界其生殖器。伲囝其陰莖也號𡅏**嗞嗞囝**。欛欛敆𠚺其辰候會勃起流出精液，也是排尿其器官。

自家客佻自家其欛欛號𡅏男界其手淫。

分類:生理
防火長城

**防火長城**（，簡稱：GFW），正式名字號𡅏**中國國家防火牆**，是中華人民共和國着自家國家裡勢做其蜀隻野大其互聯網邊界審查系統。設計者乇其總工程師是中國工程院其院士方濱興。

政府做伊其目的是讓伊其百姓看𣍐着政府𣍐允許看其互聯網（網際網路）其內容。者內容大部分是共政治、宗教有干過其。像國外出名其色情網站、出名其新聞網站，固有Google、YouTube、Facebook、Twitter茲蜀類其社交網站，都乞伊封鎖。維基百科敆舊底有野価回都乞防火長城封鎖。

中國儂將乞者防火長城封鎖號𡅏「乞墻」。使各種辦法去覷「乞墻」其內容號𡅏「翻牆」。像Tor、Freegate、goagent、無界瀏覽茲蜀類軟件，都是中國儂愛使其「翻牆軟件」。

## 註

分類:信息
分類:中國
手指

**手指**是挈金屬或者鑽做其蜀種嫩其環環，戴掌指懸頂。

今旦社會其儂見覺手指是愛情其象徵。一般來講，戴無名指代表已經結婚，戴臺中指代表敆𡅏談戀愛，戴尾指代表𣍐想談戀愛。

着古羅馬其辰候，手指透底無什乇愛情其意思；敆許辰候，儷有有權力其儂乍會中戴者乇。

分類:衣裳
男界

**男界**是雄性其人類。

童年或青少年年齡階段其男界，號丈夫囝。丈夫囝發遘一定年齡，就號男界，或且**丈夫儂**。
分類:人類
女界

**女界**是指雌性其人類。

童年或青少年年齡階段其女界，號諸娘囝。諸娘囝發遘一定年齡，一般是生囝後，就告伊女界。年齡介大仂囝會告**諸娘儂**。
分類:人類
儂

**儂**，正式名字號𡅏**人類**，是蜀種高級其靈長目哺乳動物，有思想，會學習，會創造發明。今旦世界懸頂其儂差不多有70億。

儂儷是按性別來分，會中分男界共女界兩種；儷是按人種來分，會中分白種儂、烏種儂共黃種儂；儷是按年齡來分，會中分伲囝、青年儂、中年儂共老年儂。

分類:哺乳動物
分類:人類
漤

**漤**是動物喙裡勢分泌出來其蜀種液體，無顏色，有對手消化其功能。

## 再看
*痰

分類:生理
姕髀

**姕髀**、**姕**，正式名字號𡅏**陰道**，是女界其生殖器。𠚺其辰候，男界其欛欛由姕髀插入去。姕髀懸頂有蜀隻地方號𡅏陰蒂，生理結構共男界其欛欛差不多，有其女界其陰蒂受着刺激也會勃起。

姕髀也是女界月經其辰候經血排出其地方，共生囝其辰候伲囝出來其地方。姕髀其懸頂是尿道，掏𡅏排尿。
## 參考資料

分類:生理
掌指

**掌指**也號𡅏**手指**、**手掌指**，是手最前斗其部位。儂其掌指有五隻：大指、雞腳指、臺中指、無名指共尾掌指。

分類:生理
喙

**喙**是動物掏𡅏食乇其器官。
## 俗語
*骹疼，王位；手疼，機會；喙疼，八輩：骹疼，伓使做事計了，㑚使坐王位𡅏命令別儂做。手疼，伓使做事計了，有機會躲懶了。喙疼，事情着做，又無乇食，「八輩」。
分類:頭
腹老

**腹老**是所有動物都有其蜀隻部位。

哺乳動物其腹老敆胸部下底、骹懸頂其蜀隻部位。儂其腹老臺中塌塌下其空空號𡅏腹臍。
## 文化
福州話裏勢，講蜀隻儂有知識、有學問，會講伊「腹老野好」。
分類:生理
面

**面**是儂其頭正面所有部位合起來其稱呼。額、眉毛、目睭、鼻、耳、喙、下頦各種部位都會中算面其蜀部分。儂其面會現出野価其表情，也會聽，會笑，會齅，會食出乇其味蔣其。

分類:頭
Mìng-nàng

**Mìng-nàng** (閩南, Mìng-nàng-ngṳ̄: Bân-lâm), iâ hô̤ lō̤ **â-nàng** (下南), sê cī Dṳ̆ng-guók Hók-gióng-sēng nàng-buô gì dê-huŏng, bău-guák Ciŏng-ciŭ, Ciòng-ciŭ gâe̤ng Â-muòng săng ciáh dê-gék-chê. Ô gì sèng-âu iâ â̤ bău-guák Dài-uăng guāng gì Gĭng-muòng. A-nàng gì miàng lài-nguòng ṳ̀ â-diô (下路), cêu sê gū-dā̤ gì â săng-hū (下三府) nàng-buô gì Ciŏng-ciŭ gâe̤ng Ciòng-ciŭ.

分類:Mìng-nàng
Mìng-báe̤k

**Mìng-báe̤k** (閩北, Mìng-báe̤k-ngṳ̄: Ma̿ing-bă̤) sê siŏh ciáh dê-lī gì gái-niêng, ĭ gì huōng-ùi chă-bók-dŏ̤ sê gĭng-dáng Dṳ̆ng-guók Hók-gióng-sēng Nàng-bìng-chê guāng gì dê-huŏng.

分類:Mìng-báe̤k
Dŏng-ciŭ Gĭ-dók-gáu-dòng

**Dŏng-ciŭ Gĭ-dók-gáu-dòng** (中洲基督教堂) sê Hók-ciŭ Chŏng-săng-kṳ̆ gì siŏh ciáh Gĭ-dók-gáu gáu-dòng, kī diŏh Mìng-gĕ̤ng dâi-dŏng gì Dŏng-ciŭ-dō̤ gà̤-dēng. 

Cŭ-uái có̤i cā sê Ngà̤ Táuk-sĭng cū-cŭng gì dê-sāng. 1948 nièng, Hók-ciŭ gĭ-dók-gáu séng-dù muōng biéng muōng sâ̤, Ngà̤ Táuk-sĭng ciŏng cêu ciā chió giŏng ké̤ṳk Hók-ciŭ gáu-huôi, gāi siàng gáu-dòng. Dŏng-ciŭ Gĭ-dók-gáu-dòng sê Hók-ciŭ Gáu-huôi gì dâ̤ 2 ciáh cê̤ṳ-huôi-sū, miêng-cék ô 600 m2, â̤ dé̤ṳng niông 1000 nè̤ng dùng-sìng lì cê̤ṳ-huôi, bī Cĭng-muòng-lô Cê̤ṳ-huôi-sū (津門路聚會所) gó lā̤ duâi. 

1952 nièng, Ngà̤ Táuk-sĭng ké̤ṳk Gê̤ṳng-sāng-dōng niăh kī lì, chăng-gă cê̤ṳ-huôi gì séng-dù kăi-sū biéng ciēu. Ciā gáu-dòng diŏh Ùng-huá Dâi Gáik-mêng gì sèng-âu guŏng-muòng, gáu 1980 nièng ciáh tṳ̀ng-sĭng kŭi kī lì. 2002 nièng ĭng-ôi Dŏng-ciŭ-dō̤ kŭi-huák, buăng gáu dō̤ gì să̤ gièng. 2023 nièng Dŏng-ciŭ-dō̤ gīng-guăng gāi-cô̤, ciā gáu-dòng ké̤ṳk chiák-chiĕng, gié-hĕk găk Mìng-gĕ̤ng nàng gièng tṳ̀ng kī. Dāng buăng gáu Iĕng-dài-săng gì Guăng-cīng-lô (觀井路) lāu.

分類:Sĕk-ék
分類:Gáu-dòng
Mìng-dĕ̤ng

**Mìng-dĕ̤ng** (閩東) sê siŏh ciáh dê-lī gái-niêng, cī Dṳ̆ng-guók Hók-gióng-sēng gì dĕ̤ng-buô gì dê-huŏng. Ô gì sèng-âu sê cī Hók-ciŭ gâe̤ng Nìng-dáik lâng ciáh dê-gék-chê; ô gì sèng-âu nâ cī Nìng-dáik, mò̤ bău-guák Hók-ciŭ.

## Gái káng
*Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
*Hók-ciŭ Sĕk Ék

分類:Mìng-dĕ̤ng
Lī Bĕk

**Lī Bĕk** (李白, ), cê **Tái-bĕk** (太白), hô̤ **Chĭng-lièng-gṳ̆-sê̤ṳ** (青蓮居士), sê Dòng-dièu sèng-âu gì siŏh ciáh chók-miàng gì sĭ-ìng. Ĭ ké̤ṳk gĭng-dáng gì Dṳ̆ng-guók nè̤ng hô̤ lā̤ "Sĭ-siĕng" (詩仙).

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Cáuk-gă
分類:Sĭ-ìng
分類:Sáng Lī
Dô Hū

**Dô Hū** (杜甫, ), cê **Cṳ̄-mī** (子美), sê Dòng-dièu sèng-âu siŏh ciáh chók-miàng gì sĭ-ìng. Ĭ ké̤ṳk gĭng-dáng gì Dṳ̆ng-guók nè̤ng hô̤ lā̤ "Sĭ-séng" (詩聖).

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Cáuk-gă
分類:Sĭ-ìng
分類:Sáng Dô
Mìng-să̤

**Mìng-să̤** (閩西, Káh-gă-ngṳ̄: Mîn-sî) sê cī Dṳ̆ng-guók Hók-gióng-sēng gì să̤-buông, bău-guák Lṳ̀ng-ngàng gâe̤ng Săng-mìng lâng ciáh dê-gék-chê.

Mìng-să̤ gì ùng-huá sê Káh-gă ùng-huá.

分類:Mìng-să̤
分類:Káh-gă
Hók-ciŭ-nè̤ng

**Hók-ciŭ-nè̤ng** (福州儂) sê Háng-cŭk gì siŏh ciáh mìng-hié, sĕng-uăk diŏh Hók-ciŭ Sĕk Ék, gōng Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì Hók-ciŭ-uâ.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Mìng-cŭk
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
分類:Sĕk-ék
Siēu-siók

**Siēu-siók** kō̤-nèng cī:

#小說, ché̤ṳ Siēu-siók (ùng-hŏk).
#小雪, ché̤ṳ Siēu-siók (cáik-ké).
Káh-gă

**Káh-gă-nè̤ng** (客家儂) sê Háng-cŭk gì siŏh ciáh mìng-hié, sĕng-uăk diŏh Hók-gióng, Guōng-dĕ̤ng, Gŏng-să̤ gâe̤ng Dài-uăng, gōng Káh-gă-ngṳ̄.

分類:Káh-gă
分類:Mìng-cŭk
Hĭng-huá-nè̤ng

**Hĭng-huá-nè̤ng** (興化儂), iâ hô̤ lā̤ **Buò-siĕng-nè̤ng** (莆仙儂), sê Háng-cŭk gì siŏh ciáh mìng-hié, sĕng-uăk diŏh Hók-gióng gì Buò-dièng, gōng Buò-siĕng-ngṳ̄.

分類:Mìng-cŭk
分類:Hĭng-huá
Chái Ĭng-ùng

**Chái Ĭng-ùng** (蔡英文, ) sê siŏh ciáh Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gì nṳ̄ céng-dê-gă, iâ sê hiêng-câi Mìng-ciō Céng-buô-dōng gì dōng-ciō-sĭk.

Ĭ găk 2016 nièng 1 nguŏk 16 hô̤ dŏng-sōng Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì cūng-tūng, găk 5 nguŏk 20 hô̤ chiáng-sék siông-dài.

分類:Dài-uăng ìng-ŭk
分類:Dṳ̆ng-huà Mìng-guók cūng-tūng
分類:Mìng-ciō Céng-buô-dōng dōng-nguòng
I
Siĕ Mìng-dáik

**Siĕ Mìng-dáik** (施明德, ), Gŏ̤-hṳ̀ng nè̤ng, sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gì céng-dê ìng-ŭk. Ĭ sê 1979 nièng Dài-uăng Mī-lâ̤-dō̤ Sê̤ṳ-giông gì ciō-iéu chăng-gă-ciā cĭ ék. 1994 nièng gáu 1996 nièng sê Mìng-ciō Céng-buô-dōng gì dōng-ciō-sĭk. 

分類:Dài-uăng ìng-ŭk
分類:Mìng-ciō Céng-buô-dōng dōng-nguòng
Ming
Lṳ̄ Séu-lièng

**Lṳ̄ Séu-lièng** (呂秀蓮, 1944 n. 6 ng. 6 h. - ), Tò̤-huòng nè̤ng, sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gì céng-dê ìng-ŭk. Ĭ sê 1979 nièng Dài-uăng Mī-lâ̤-dō̤ Sê̤ṳ-giông gì ciō-iéu chăng-gă-ciā cĭ ék. 2000 nièng gáu 2008 nièng, dŏng-sōng Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì hó-cūng-tūng, hī sèng-âu gì cūng-tūng sê Dìng Cūi-biēng.

分類:Dài-uăng ìng-ŭk
Tò̤-huòng

**Tò̤-huòng-chê** (桃園市) sê Dài-uăng să̤-báe̤k-buô gì siŏh ciáh dĭk-hăk-chê.

## Lĭk-sṳ̄
## Hèng-céng Dăng-ôi
Sĭng-báe̤k-chê dŭ-liāng ô 13 ciáh kṳ̆:

*Tò̤-huòng-kṳ̆ (桃園區)
*Dṳ̆ng-lĭk-kṳ̆ (中壢區)
*Dâi-kă̤-kṳ̆ (大溪區)
*Iòng-muòi-kṳ̆ (楊梅區)
*Lù-dé̤ṳk-kṳ̆ (蘆竹區)
*Duâi-huòng-kṳ̆ (大園區)
*Gŭi-săng-kṳ̆ (龜山區)
*Báik-dáik-kṳ̆ (八德區)
*Lṳ̀ng-tàng-kṳ̆ (龍潭區)
*Bìng-déng-kṳ̆ (平鎮區)
*Sĭng-ók-kṳ̆ (新屋區)
*Guăng-ĭng-kṳ̆ (觀音區)
*Bô-hĭng-kṳ̆ (復興區)

## Dê-lī gâe̤ng Ké-hâiu
## Gĭng-cá̤
## Ùng-huá Ngṳ̄-ngiòng
### Ngiê-sŭk
### Lṳ̄-iù
### Gáu-ṳ̆k

分類:Dài-uăng siàng-chê
Ngì-làng (gâing)

**Ngì-làng-gâing** (宜蘭縣) sê Dài-uăng báe̤k-buô gì siŏh ciáh gâing.

分類:Dài-uăng gì gâing‎
Sĭng-dé̤ṳk (gâing)

**Sĭng-dé̤ṳk-gâing** (新竹縣) sê Dài-uăng să̤-báe̤k-buô gì siŏh ciáh gâing.

## Lĭk-sṳ̄
## Hèng-céng Dăng-ôi
Sĭng-dé̤ṳk-gâing dŭ-liāng ô 13 ciáh hèng-céng dăng-ôi:

*Dé̤ṳk-báe̤k-chê (竹北市)
*Guăng-să̤-déng (關西鎮)
*Sĭng-buô-déng (新埔鎮)
*Dé̤ṳk-dĕ̤ng-déng (竹東鎮)
*Hù-kēu-hiŏng (湖口鄉)
*Huàng-săng-hiŏng (橫山鄉)
*Sĭng-hŭng-hiŏng (新豐鄉)
*Gṳ̆ng-lìng-hiŏng (芎林鄉)
*Bō̤-săng-hiŏng (寶山鄉)
*Báe̤k-buô-hiŏng (北埔鄉)
*Ngò̤-mì-hiŏng (峨眉鄉)
*Ciĕng-siŏh-hiŏng (尖石鄉)
*Ngô-hŭng-hiŏng (五峰鄉)

## Dê-lī gâe̤ng Ké-hâiu
## Gĭng-cá̤
## Ùng-huá Ngṳ̄-ngiòng
### Ngiê-sŭk
### Lṳ̄-iù
### Gáu-ṳ̆k

分類:Dài-uăng gì gâing‎
Mìng-nàng-nè̤ng

**Mìng-nàng-nè̤ng** (閩南儂), bô hô̤ lā̤ **Â-nàng-nè̤ng**, sê Háng-cŭk gì siŏh ciáh mìng-hié, sĕng-uăk diŏh Dṳ̆ng-guók gì Mìng-nàng (Hók-gióng nàng-buô) gâe̤ng Dài-uăng, gōng Mìng-nàng-ngṳ̄.

## Chăng-kō̤

分類:Dài-uăng mìng-cŭk‎
分類:Mìng-nàng
Dài-uăng-uâ

**Dài-uăng-uâ** (臺灣話, Mìng-nàng-ngṳ̄: Tâi-oân-oē), iâ hô̤ lā̤ **Dài-uăng-ngṳ̄** (臺灣語, Tâi-oân-gí), **Dài-ngṳ̄** (臺語, Tâi-gí) hĕ̤k-ciā **Dài-uăng Mìng-nàng-ngṳ̄** (臺灣閩南語, Tâi-oân Bân-lâm-gí), sê Mìng-nàng-ngṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng, sāi gì nè̤ng ciō-iéu diŏh Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì Dài-uăng.

Găk Dài-uăng, Dài-uăng-uâ sê dṳ̀ kŭi Guók-ngṳ̄ cĭ ngôi īng-hiōng-lĭk có̤i duâi gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng.

分類:Mìng-nàng-ngṳ̄
分類:Dài-uăng
Mièu-lĭk (gâing)

**Mièu-lĭk-gâing** (苗栗縣) sê Dài-uăng să̤-báe̤k-buô gì siŏh ciáh gâing.

## Lĭk-sṳ̄
## Hèng-céng Dăng-ôi
Mièu-lĭk-gâing dŭ-liāng ô 18 ciáh hèng-céng dăng-ôi:

*Mièu-lĭk-chê (苗栗市)
*Tàu-hông-chê (頭份市)
*Uāng-diē-déng (苑裡鎮)
*Tŭng-siĕu-déng (通霄鎮)
*Dé̤ṳk-nàng-déng (竹南鎮)
*Âu-lṳ̀ng-déng (後龍鎮)
*Dó̤h-làng-déng (卓蘭鎮)
*Duâi-hù-hiŏng (大湖鄉)
*Gŭng-guāng-hiŏng (公館鄉)
*Dè̤ng-lò̤-hiŏng (銅鑼鄉)
*Nàng-cŏng-hiŏng (南庄鄉)
*Tàu-ók-hiŏng (頭屋鄉)
*Săng-ngiê-hiŏng (三義鄉)
*Să̤-hù-hiŏng (西湖鄉)
*Cô̤-giò-hiŏng (造橋鄉)
*Săng-uăng-hiŏng (三灣鄉)
*Săi-tàng-hiŏng (獅潭鄉)
*Tái-ăng-hiŏng (泰安鄉)

## Dê-lī gâe̤ng Ké-hâiu
## Gĭng-cá̤
## Ùng-huá Ngṳ̄-ngiòng
### Ngiê-sŭk
### Lṳ̄-iù
### Gáu-ṳ̆k

分類:Dài-uăng gì gâing
Ciŏng-huá (gâing)

**Ciŏng-huá-gâing** (彰化縣) sê Dài-uăng dṳ̆ng-să̤-buô gì siŏh ciáh gâing.

## Lĭk-sṳ̄
## Hèng-céng Dăng-ôi
Sĭng-báe̤k-chê dŭ-liāng ô 26 ciáh kṳ̆:

*Ciŏng-huá-chê (彰化市)
*Uàng-lìng-chê (員林市)
*Huò-mī-déng (和美鎮)
*Lṳ̆k-gē̤ng-déng (鹿港鎮)
*Kă̤-hù-déng (溪湖鎮)
*Nê-lìng-déng (二林鎮)
*Dièng-dṳ̆ng-déng (田中鎮)
*Báe̤k-dēu-déng (北斗鎮)
*Huă-tàng-hiŏng (花壇鄉)
*Hŭng-huòng-hiŏng (芬園鄉)
*Dâi-chŏng-hiŏng (大村鄉)
*Īng-cêng-hiŏng (永靖鄉)
*Sĭng-gē̤ng-hiŏng (伸港鄉)
*Siáng-să̤-hiŏng (線西鄉)
*Hók-hĭng-hiŏng (福興鄉)
*Séu-cūi-hiŏng (秀水鄉)
*Buô-sĭng-hiŏng (埔心鄉)
*Buô-sièng-hiŏng (埔鹽鄉)
*Duâi-siàng-hiŏng (大城鄉)
*Huŏng-uāng-hiŏng (芳苑鄉)
*Dé̤ṳk-dòng-hiŏng (竹塘鄉)
*Siâ-tàu-hiŏng (社頭鄉)
*Nê-cūi-hiŏng (二水鄉)
*Dièng-muōi-hiŏng (田尾鄉)
*Bĭ-tàu-hiŏng (埤頭鄉)
*Kă̤-ciŭ-hiŏng (溪州鄉)

## Dê-lī gâe̤ng Ké-hâiu
## Gĭng-cá̤
## Ùng-huá Ngṳ̄-ngiòng
### Ngiê-sŭk
### Lṳ̄-iù
### Gáu-ṳ̆k

分類:Dài-uăng gì gâing
Nàng-dàu (gâing)

**Nàng-dàu-gâing** (南投縣) sê Dài-uăng dṳ̆ng-buô gì siŏh ciáh gâing.

## Lĭk-sṳ̄
## Hèng-céng Dăng-ôi
* Nàng-dàu-chê(南投市) 
* Chāu-dŭng-déng(草屯鎮) 
* Buô-lī-déng(埔里鎮) 
* Cĭk-cĭk-déng(集集鎮) 
* Dé̤ṳk-săng-déng(竹山鎮)
* Miàng-găng-hiŏng(名間鄉) 
* Dṳ̆ng-lièu-hiŏng(中寮鄉) 
* Guók-sáng-hiŏng(國姓鄉) 
* Ngṳ̀-diè-hiŏng(魚池鄉) 
* Cūi-lī-hiŏng(水里鄉) 
* Lṳ̆k-gók-hiŏng(鹿谷鄉) 
* Séng-ngiê-hiŏng(信義鄉) 
* Ìng-ái-hiŏng(仁愛鄉)

## Dê-lī gâe̤ng Ké-hâiu
## Gĭng-cá̤
## Ùng-huá Ngṳ̄-ngiòng
### Ngiê-sŭk
### Lṳ̄-iù
### Gáu-ṳ̆k

分類:Dài-uăng gì gâing‎
Gă-ngiê (gâing)

**Gă-ngiê-gâing** (嘉義縣) sê Dài-uăng să̤-nàng-buô gì siŏh ciáh gâing.

分類:Dài-uăng gì gâing‎
Pàng-hù-gâing

**Pàng-hù-gâing** (澎湖縣) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) diŏh Pàng-hù Gùng-dō̤ siék gì siŏh ciáh gâing.

分類:Dài-uăng gì gâing
Băh-mā-cŏng-uòng

**Băh-mā-uòng** (白馬王), bô hô̤ lā̤ **Băh-mā-cŏng-uòng** (白馬尊王), **Băh-mā-săng-lòng** (白馬三郎), sê Hók-ciŭ-nè̤ng sáng gì siŏh ciáh sìng.

Băh-mā-uòng gì kī-nguòng ô 2 ciáh ìng-ŭk: siŏh ciáh sê Mìng-uŏk guók-uòng Cĕu Tīng gì dâ̤ săng ciáh giāng, siŏh ciáh cêu sê Kăi-mìng-séng-uòng Uòng Sīng-dĭ. Gáu-muōi-lāu Hók-ciŭ-nè̤ng ciŏng 2 ciáh sìng hông-siŏh-dŏi kó̤.

分類:Dô̤-gáu
分類:Hók-ciŭ-nè̤ng
分類:Sĕk-ék
Dìng Nguòng-guŏng

**Dìng Nguòng-guŏng** (陳元光, 657 n. - 711 n.) sê Dòng-dièu sèng-âu gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng. 

Ĭ dó̤i Ciŏng-ciŭ gì kăi-huák có̤ guó iā duâi góng-hióng, ké̤ṳk gĭng-dáng Ciŏng-ciŭ nè̤ng hô̤ lā̤ **Kăi Ciŏng Séng Uòng** (開漳聖王).

分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Sáng Dìng
Julius Caesar

**Gaius Julius Caesar** () sê Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ có̤i cā gâe̤ng Pompey, Marcus Licinius Crassus săng ciáh nè̤ng cū-siàng dùng-mèng. Crassus sī lō̤ ī-hâiu, ĭ diŏh sèng 49 nièng ciéng-liāng Lò̤-mā, miĕk lâi Pompey, biéng siàng siŏh ciáh dŭk-cài-ciā. Sèng 44 nièng, ké̤ṳk Marcus Junius Brutus dēng dēng gì nguòng-lō̤-iêng gì sìng-nguòng áng-sák. Ĭ gì iōng-cṳ̄ Augustus sê Lò̤-mā Dá̤-guók gì gióng-lĭk-ciā.

Ĭ iâ sê páuk-káik diē-sié huŏng-kuái K gà̤-dēng uăk gì ìng-ŭk.

分類:Céng-dê-gă
Augustus

**Augustus** (), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ **Gaius Octavius Thurinus**, sê Lò̤-mā Dá̤-guók gì gióng-lĭk-ciā.

Ĭ sê Julius Caesar gì iōng-cṳ̄. Sèng 29 nièng, ké̤ṳk nguòng-lō̤-iêng lĭk có̤ huòng-dá̤, ciáng-sék gióng-lĭk Lò̤-mā Dá̤-guók. Sī lō̤ ī-hâiu, ké̤ṳk nguòng-lō̤-iêng hŭng có̤ sìng.

Găk gĭng-dáng Ĭng-ngṳ̄ diē-sié, ciŏng 8 nguŏk hô̤ lā̤ August. August ciā sṳ̀ cêu sê téng ĭ miàng-cê diē-sié lì gì.

分類:Céng-dê-gă
Bō̤-sĕng Dâi-dá̤

**Bō̤-sĕng Dâi-dá̤** (保生大帝), iâ hô̤ lā̤ **Dâi-dô̤-gŭng** (大道公), **Ngù Cĭng-ìng** (吳真人) hĕ̤k-ciā **Huă-giò-gŭng** (花橋公), sê Mìng-nàng-nè̤ng sáng gì siŏh ciáh ĭ-sìng (醫神).

Bō̤-sĕng Dâi-dá̤ miàng **Ngù Tŏ̤** (吳夲), sê Sóng-dièu sèng-âu Ciòng-ciŭ gì siŏh ciáh chók-miàng gì ĭ-sĕng.

分類:Dô̤-gáu
分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
分類:Mìng-nàng
Pàng-hù Gùng-dō̤

**Pàng-hù Gùng-dō̤** (澎湖群島) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gì siŏh ciáh gùng-dō̤, diŏh Dài-uăng Hāi-hiĕk dâi-dŏng, dĕ̤ng-hióng dó̤i-méng sê Dài-uăng-dō̤, să̤-hióng dó̤i-méng sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì Hók-gióng-sēng.

Pàng-hù sṳ̆k Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Dài-uăng-sēng gì Pàng-hù-gâing guāng.

分類:Pàng-hù (gâing)
Kleopatra 7-sié

**Kleopatra 7-sié** (Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: Κλεοπάτρα Θεἁ Φιλοπάτωρ, Lá-dĭng-ngṳ̄: Cleopatra VII Philopator, s 69 n. - s. 30 n. 8 ng. 12 h.) sê Ăi-gĭk Ptolemaios Uòng-dièu có̤i-hâiu siŏh ciáh guók-uòng, sèng 51 nièng gáu sèng 30 nièng câi-ôi.

Sèng 30 nièng, Ăi-gĭk ké̤ṳk Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók miĕk lâi, ĭ cê̤ṳ-sák.

分類:Ăi-gĭk ìng-ŭk
分類:Guók-uòng
分類:Céng-dê-gă
Elizabeth 2-sié

**Elizabeth 2-sié** (, ), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ **Elizabeth Alexandra Mary Windsor**, sê Ĭng-guók gì siŏh ciáh nṳ̄-uòng, 1952 nièng 2 nguŏk 6 hô̤ gáu 2022 nièng 9 nguŏk 8 hô̤ câi-ôi.

分類:Ĭng-guók ìng-ŭk
分類:Guók-uòng
分類:Céng-dê-gă
Victoria Nṳ̄-uòng

**Victoria Nṳ̄-uòng** (Ĭng-ngṳ̄: Queen Victoria, 1819 n. 5 ng. 24 h. - 1901 n. 1 ng. 22 h.) nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ **Alexandrina Victoria**, sê Ĭng-guók gì siŏh ciáh nṳ̄-uòng, 1837 nièng gáu 1901 nièng câi-ôi. Ĭ iâ sê Ĭng-guók câi-ôi sì-găng có̤i dòng gì guók-uòng, Ĭng-guók găk ĭ chiū lā̤ iā giòng-duâi. Gĭng-dáng sié-gái gà̤-dēng ô iā sâ̤ dê-huŏng kĕk ĭ gì miàng-cê kī miàng.

分類:Ĭng-guók ìng-ŭk
分類:Guók-uòng
分類:Céng-dê-gă
Gŭng-ciō

**Gŭng-ciō** kō̤-nèng cī:

#君主, ché̤ṳ Gŭng-ciō (nguòng-siū)
#公主, ché̤ṳ Gŭng-ciō (ciók-ôi)
Gŭng-ciō (nguòng-siū)

**Gŭng-ciō** (君主) sê cī téng siŏh ciáh gă-cŭk diē-sié tiĕu chók lì có̤ guók-gă nguòng-siū gì nè̤ng. Sāi gŭng-ciō có̤ guók-gă liāng-dô̤-ìng gì céng-dê tā̤-cié hô̤ lā̤ gŭng-ciō-cié-dô.

分類:Gŭng-ciō
Gŭng-ciō-cié-dô

**Gŭng-ciō-cié-dô** (君主制度) sê cī kĕk gŭng-cuō có̤ guók-gă nguòng-siū gì siŏh cṳ̄ng céng-dê-cié-dô.

分類:Céng-dê
分類:Gŭng-ciō