open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sìng-ciō-bà̤

**Sìng-ciō-bà̤** (神主牌), iâ hô̤ lā̤ **bà̤-tó** (牌套), sê Dĕ̤ng-ā Háng-cê Ùng-huá-kuŏng cū-cŭng séng-ngiōng diē-sié dò̤ lì gé̤ṳng cū-cŭng gì kĕk chà có̤ gì bà̤-bà̤, gà̤-dēng siā lā̤ cū-cŭng gì miàng-cê.
Sṳ̀-dòng

**Sṳ̀-dòng** (祠堂) sê Dĕ̤ng-ā cū-cŭng séng-ngiōng diē-sié gé̤ṳng cū-cŭng gì miêu, iâ ô gă-cŭk sŏng-diòng, cék-hèng găk-huák, iéng-chiāng gă-cŭk gì gŭng-nèng.
Liù-giù Gĭng Ciŏng-gŭng Miêu

**Liù-giù Gĭng Ciŏng-gŭng Miêu** (琉球金將軍廟), iâ hô̤ lā̤ **Hông-iòng Ciŏng-gŭng Miêu** (鳳洋將軍廟), sê Hók-ciŭ Céng-ăng-kṳ̆ Gū-săng-déng gì siŏh ciáh miêu, diē-sié gé̤ṳng gì sê Liù-giù Gĭng Ciŏng-gŭng (琉球金將軍).
Lièng-puō Tái-săng-gṳ̆ng

**Lièng-puō Tái-săng-gṳ̆ng** (濂浦泰山宮) sê Hók-ciŭ Chŏng-săng-kṳ̆ Siàng-muòng-déng (城門鎮) gì siŏh ciáh miêu, diē-sié gé̤ṳng Sóng-dièu gì huòng-dá̤ Sóng Duăng-cŭng, gó ô Ùng Tiĕng-siòng (文天祥), Lṳ̆k Séu-hŭ (陸秀夫), Diŏng Sié-giĕk (張世傑), Dìng Ngì-dṳ̆ng (陳宜中) dēng-dēng gì guăng. Buōng-dā̤ sê Sóng Duăng-cŭng gì hèng-gṳ̆ng (行宮), Sóng-dièu miĕk-uòng ī-hâiu ké̤ṳk gāi siàng siŏh ciáh miêu.
Hù-diĕk-miêu

**Hù-diĕk-miêu** (蝴蝶廟), ciáng-sék miàng-cê hô̤ lā̤ **Hiēng-éng-gṳ̆ng** (顯應宮), sê Hók-ciŭ Diòng-lŏ̤h gì siŏh ciáh gé̤ṳng Mā-cū gì miêu.
Ták

**Ták** (塔) sê siŏh cṳ̄ng dĕ̤ng-huŏng iā sèu káng-giéng gì gióng-dê̤ṳk-ŭk. Ĭ buōng-dā̤ sê Éng-dô-gáu gì stupa, dò̤ lì muài huò-siông gì gáuk-gáuk. Hŭk-gáu diòng diē Dṳ̆ng-guók ī-hâiu, huák-diēng siàng gĭng-dáng gì ták.
Bái cū-cŭng

**Bái cū-cŭng** (拜祖宗), iâ hô̤ lā̤ **cié-cū** (祭祖), sê cī áng cŭng-gáu hĕ̤k-ciā hŭng-sṳ̆k sĭk-guáng có̤ gì ngì-sék, găk Háng-cê Ùng-huá-kuŏng diòng-tūng ùng-huá diē-sié sê háu-sông gì biēu-hiêng.

## Gái káng
*dáh-cāi
*sìng-ciō-bà̤
*sṳ̀-dòng
Gĭng-săng Duâi-giò

**Gĭng-săng Duâi-giò** (金山大橋), ék-buăng hô̤ lā̤ **Lĕ̤k-giò** (六橋), sê Hók-ciŭ găk Mìng-gĕ̤ng gà̤-dēng gì siŏh dèu giò. 

分類:Hók-ciŭ gì giò
Gū-săng Duâi-giò

**Gū-săng Duâi-giò** (鼓山大橋) sê Hók-ciŭ găk Mìng-gĕ̤ng gà̤-dēng gì siŏh dèu giò. 

分類:Hók-ciŭ gì giò
Săng-gĕ̤ng-kāu Duâi-giò

**Săng-gĕ̤ng-kāu Duâi-giò** (三江口大橋) sê Hók-ciŭ găk Mìng-gĕ̤ng gà̤-dēng gì siŏh dèu giò. 

分類:Hók-ciŭ gì giò
Hók-ciŭ Chĭng-cĭng-sê

**Hók-ciŭ Chĭng-cĭng-sê** (福州清真寺) găk Hók-ciŭ Gū-làu-kṳ̆ Báik-ék-chék-lô diô-biĕng, sê Hók-ciŭ mì-ék gì siŏh ciáh Ĭ-sṳ̆-làng-gáu chĭng-cĭng-sê.
Ciéu-tiĕng-gŭng

**Ciéu-tiĕng-gŭng** (照天君) sê Hók-ciŭ mìng-găng gé̤ṳng gì siŏh ciáh sìng. Ciā sìng gâe̤ng sṳ̀ng-chéu séng-ngiōng ô găng-guó.

Ciéu-tiĕng-gŭng buōng-dā̤ sê Nàng-muòng-dău gâe̤ng Dà-dìng hó-gê̤ṳng gì nè̤ng gé̤ṳng gì sìng, sê Mìng-uŏk-gīng (閩越境) gì Buōng-gī Dâi-uòng. Ă-piéng Ciéng-cĕng sèng-âu, Nàng-muòng-dău Ó̤-muōi-háe̤ng (澳尾巷) hó-gê̤ṳng ô iā sâ̤ diè-giāng kă̤-giāng. Ô siŏh dèu kó̤ Bŏng-biĕng-chŏng (幫邊村) gì siŏh-bēng-diô, gĭng-guó diè-giāng gì dê-huŏng biĕng-dău ô sé dău sṳ̀ng-chéu, hŭ-uái diô mâ̤ bàng, giàng-iâ-diô gì nè̤ng iā sèu dâung cūi lā̤ céng sī. Ô siŏh buŏ, siŏh ciáh nè̤ng giàng gáu sṳ̀ng-chéu â-dā̤, săng-mŭk-siŏh-sì káng-giéng huōi-guŏng dàng lā̤ diô-méng iā guŏng, ī-hâiu buŏ buŏ dŭ sê săng ciŏng-uâng. Báh-sáng nêng-ùi sê sìng, găk chéu â kī siŏh ciáh kăng gé̤ṳng ĭ, hô̤ ciā sìng hô̤ lā̤ "Ciéu-tiĕng-gŭng", ī sìng-chiông kŭi-ngāng gì hī gĕ̤ng chék-nguŏk sĕk-gāu có̤ ĭ gì săng-nĭk. Ī-hâiu sṳ̀ng-chéu dŭ sĕng--kó̤, sìng-chiông ké̤ṳk buăng gáu hó-gê̤ṳng gì Ciék-lṳ̀ng-dìng (接龍亭) gié-sṳ̆k gé̤ṳng. Ciā Ciék-lṳ̀ng-dìng găk gĭng-dáng Dài-gĕ̤ng-kṳ̆ Dĕ̤ng-să̤-ò̤ (東西河) ò̤-gièng, diŏh Băh-mā Huă-huòng (白馬花園) ciā siēu-kṳ̆ gì piăng-âu, ĭ iâ sê Giū-áng Tái-săng gì Hàng-tàu-dòng.

Gó ô siŏh cṳ̄ng gōng-huák, gōng ciā Ciéu-tiĕng-gŭng buōng-miàng **Ciéu Tiĕng-cê̤ṳ** (照天柱), 881 nièng găk Lièng-gŏng chók-sié, 16 huói găk Siók-hŭng-sê chók-gă, ī-hâiu ké̤ṳk Uòng Sīng-dĭ chiāng kó̤ có̤ Dĕ̤ng-muòng ngiê-dāu Bó̤-guók Cṳ̆-séng Sièng-iêng (報國資聖禪院) gì dŏng-gă. Ī-hâiu, Uòng Iòng-gĭng ù-dô̤ (無道), ĭ cāu kó̤ biĕk-dó̤i cīng-géu báh-sáng, có̤i-cṳ̆ng găk siŏh dău sṳ̀ng-chéu â-dā̤ dáik-dô̤ (得道). Báh-sáng gāng-siâ ĭ, kī miêu gé̤ṳng ĭ, gó̤ ĭ "Ciéu-tiĕng-gŭng". Găk Chŏng-săng-kṳ̆ Gŏ̤-gái-săng iâ ô siŏh ciáh Ciéu-tiĕng-gŭng gì cū-dâing, hô̤ lā̤ Nàng-tiĕng Ciéu-tiĕng-gŭng Dô̤-diòng.

Gĭng-dáng có̤i chók-mièng gì Ciéu-tiĕng-gŭng miêu găk Céng-ăng-kṳ̆ Gĭng-giĕ-săng gì Nàng-tiĕng Ciéu-tiĕng-gŭng-gṳ̆ng.

## Chăng-kō̤
Bà̤-tàu

**Bà̤-tàu** (牌頭), gĭng-dáng-nĭk bô hô̤ lā̤ **siŏng-biĕu** (商標), sê dò̤ lā̤ sék-biék siŏng-pīng, hŭk-ô hĕ̤k-chiă gâe̤ng cī sâ̤ siŏng-pīng ô-găng-guó gì kié-ngiĕk gì siŏh bĭh huă-tàu (花頭), â̤-sāi sê dù-hìng hĕ̤k-chiă ùng-cê.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Siŏng-ngiĕk
Cuŏ-ĕng

**Cuŏ-ĕng** (朱櫻), bô hô̤ lā̤ **ĕng-tò̤** (櫻桃), sê cūi-guō gì siŏh cṳ̄ng. Muôi sṳ̆k gì cuŏ-ĕng sê luŏh gì sáik, siăh lā̤ â̤ sŏng; sṳ̆k gì cuŏ-ĕng sê è̤ng gì sáik, siăh lā̤ iā diĕng.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Cūi-guō
Hàng-sṳ̄-cĕng

**Hàng-sṳ̄-cĕng** (寒暑針), sê dò̤ lā̤ liòng ŭng-dô (溫度) gì nó̤h. 

## Chăng-kō̤

分類:Buông
Sṳ̆-lêng

**Sṳ̆-lêng** (司令), sê páh-piĕ (拍批) gì sèng-âu â̤ sāi gì gê̤ṳng-cūng 54 diŏng bà̤ diē-sié gì gì-dṳ̆ng lâng diŏng. Cī lâng diŏng bà̤ ék-buăng â̤ dé̤ṳng buŏng lâng cṳ̄ng ngàng-sáik: è̤ng-sáik gâe̤ng ŭ-sáik. È̤ng-sáik gì gó̤ **Ciáng-sṳ̆** (正司), bô hô̤ lā̤ **Duâi-gūi** (大鬼), dâi-biēu huă-tàu (花頭) sê ★; ŭ-sáik gì gó̤ **Hó-sṳ̆** (副司), bô hô̤ lā̤ **Siēu-gūi** (小鬼), dâi-biēu huă-tàu sê ★.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Iù-hié
鐤巴

**鐤巴**（Diāng-bă）復號𡅏**飯巴**（Buông-bă），是煮飯其辰候敆鐵鐵𠕆著鐤懸頂其許価飯，口感野緊糗。

## 參考

分類:飯
Ŭng Nguòng-só̤i

**Ŭng Nguòng-só̤i** (溫元帥), iâ hô̤ lā̤ **Ŭng Ciŏng-gŭng** (溫將軍), **Ŭng Tiĕng-gŭng** (溫天君), **Ŭng Tái-bō̤** (溫太保), **Ŭng Dŭ-tūng** (溫都統) hĕ̤k-ciā **Ŭng Tái-săng** (溫泰山), sê Háng-nè̤ng mìng-găng séng-ngiōng diē-sié gì siŏh ciáh sìng. Ĭ sê Dô̤-gáu Săng-sĕk-lĕ̤k Tiĕng-cióng (三十六天將) cĭ ék, găk Dŭng-ngŏk Tái-săng Sĕk Tái-bō̤ (東嶽泰山十太保) diē-sié bà̤ tàu ciáh.

Ŭng Nguòng-só̤i buōng-miàng **Ŭng Kìng** (溫瓊), biēu-cê **Cṳ̄-ngṳ̆k** (子玉), ĭ gì hìng-chiông ék-buăng sê êu-bĕng-chiū niĕng giéng, cō̤-bĕng-chiū niĕng nguŏh có̤ gì kuàng-kuàng. Áng «Săng-gáu Nguòng-liù Sĕu-sìng Dâi-ciòng» (三教源流搜神大全) gì gōng-huák, ĭ sê Dĕ̤ng-háng sì-gĭ Dĕ̤ng-ĕu (東歐, gĭng-dáng Ciék-gŏng Ŭng-ciŭ) gì nè̤ng, Háng-ăng nguòng-nièng (漢安元年, 142 nièng) chók-sié. Ĭ nòng-bâ ĭ nòng-nā̤ iā òng mò̤ iōng giāng, kó̤ siàng-huòng-miêu lā̤ bái. Hī buŏ ĭ nòng-nā̤ có̤-máe̤ng ô siŏh ciáh Gĭng-gák-sìng (金甲神) dò̤ siŏh lăk cĭng-ciŏ ké̤ṳk ĭ. Ĭ nòng-nā̤ chĭng-cāng ī-hâiu huák-hiêng cê-gă huài-êng kó̤, 12 gā nguŏk-nĭk ī-hâiu ĭ chók-sié, kī-miàng hô̤ lā̤ "Kìng" (瓊), "Kìng" ô cĭng-ciŏ gì é-sé̤ṳ. Ŭng Kìng nèng-ùng-nèng-ū (能文能武), 19 huói kō̤-cṳ̆, kō̤ sĕk nièng tié-lāu mò̤ dé̤ṳng, bó̤-guó-ù-muòng (報國無門), sĭng-găng lā̤ iā kék-kŭi. Cī sèng-âu siŏh dèu lṳ̀ng buŏi ĭ méng-sièng, chói lā̤ ciŏ-ciŏ dâung giâ lì, gó̤h-lŏ̤h ĭ bók-lō̤ diē-sié kó̤. Ĭ niăh lā̤ lṳ̀ng gì muōi-muōi, pă-lă siŏh-kuàng, ciŏng lṳ̀ng niĕng diŏh chiū lā̤, cêu ciŏng-uâng méng biéng chiăng-sáik kó̤, tàu-huóh biéng è̤ng kó̤, biéng-siàng siŏh ciáh iā gèng-duâi káng guó kó̤ iā chiăng-giăng gì nè̤ng. Chṳ̄-káik ĭ buŏi tiĕng lā̤ kó̤. Ngṳ̆k-huòng-siông-dá̤ hŭng ĭ có̤ Káung-gĭng Dâi-sìng (亢金大神), Dŭng-ngŏk Tái-săng-iè chiāng ĭ có̤ ciŏng-gŭng, guăng-hŭng (官封) tái-bō̤ (太保).

Gó ô siŏh cṳ̄ng gōng-huák diŏh «Báe̤k-iù-gé» (北遊記) diē-sié ô tì gáu, gōng ĭ buōng-miàng **Lòi Kìng** (雷瓊), ĭng-ôi káng-giéng áuk-gūi hióng cāng lā̤ gĕ̤h â̤ niông nè̤ng dáik ŭng-ĭk gì iŏh, cêu dŏk guó lì có̤-siŏh-hâ chiók lâi, cêu ciŏng-uâng săng-kó̤. Ngṳ̆k-huòng-siông-dá̤ cêng-kó̤ gāng-dông, hŭng ĭ có̤ guāng ŭng-ĭk gì nguòng-só̤i, hô̤ lā̤ Ŭi-lìng Ŭng Nguòng-só̤i (威靈瘟元帥). Cī-hâiu "瘟" cê gāi siàng "溫" cê, cêu sê gĭng-dáng gì Ŭng Nguòng-só̤i lāu. 

Ciék-gŏng hāi-gièng ô sâ̤ nè̤ng gé̤ṳng Ŭng Nguòng-só̤i. Dĕk-biék sê ĭ lō̤-gă Ŭng-ciŭ ô iā sâ̤ ĭ gì miêu, Ŭng-ciŭ nè̤ng gó̤ ĭ **Dŭng-ngŏk-iè** (東嶽爺). Sóng-dièu gì sèng-âu, huòng-dá̤ hŭng ĭ có̤ **Céng-hók Hiēng-éng Ŭi-liĕk Dṳ̆ng-cêng-uòng** (正福顯應威烈忠靖王).

Găk Hók-gióng gâe̤ng Dài-uăng, ĭ sê Ngū-iàng Ciŏng-gŭng cĭ ék, guāng Nô̤i Dĕ̤ng-iàng (內東營). Ĭ gâe̤ng Kŏng Nguòng-só̤i iâ sê Hók-ciŭ Giū-áng Tái-săng gì ciō-sìng (主神) cĭ ék, bō̤-êu báh-sáng miēng-sêu ŭng-ĭk.

«Hŭng-sìng-bōng» ciā siēu-siók diē-sié gì Ŭng Liòng (溫良), ĭ gì nguòng-hìng cêu sê Ŭng Nguòng-só̤i.

## Chăng-kō̤
Kŏng Nguòng-só̤i

**Kŏng Nguòng-só̤i** (康元帥), iâ hô̤ lā̤ **Kŏng Tiĕng-gŭng** (康天君), **Kŏng Ciŏng-gŭng** (康將軍), **Kŏng Dŭ-tūng** (康都統) hĕ̤k-ciā **Kŏng Tái-săng** (康泰山), sê Háng-nè̤ng mìng-găng séng-ngiōng diē-sié gì siŏh ciáh sìng. Ĭ sê Dô̤-gáu Săng-sĕk-lĕ̤k Tiĕng-cióng (三十六天將) cĭ ék, iâ sê Dŭng-ngŏk Tái-săng Sĕk Tái-bō̤ (東嶽泰山十太保) dài-dŏng gì siŏh ciáh.

Kŏng Nguòng-só̤i gì hìng-chiông ék-buăng sê cō̤-bĕng-chiū niĕng puō-tàu, êu-bĕng-chiū niĕng tùi-tùi. Áng «Săng-gáu Nguòng-liù Sĕu-sìng Dâi-ciòng»» (三教源流搜神大全) gì gōng-huák, ĭ sê lṳ̀ng-mā (龍馬) diōng-sié, buōng-dā̤ sĕng-uăk diŏh Uòng-ò̤ ò̤-gièng, Ìng-huòng Ngièng-dáik (仁皇炎德) 9 nièng chók-sié, nè̤ng cêng-kó̤ hō̤, iā sèu dó̤i-chiū bék gì nè̤ng. Kŏng Nguòng-só̤i lièng-mīng cé̤ṳng-sĕng, giàng diô-dŏng lièng è̤ng-ngiê dŭ giăng ké̤ṳk chiăk kó̤. Ô siŏh huòi téng lâu-iŏh chói lā̤ géu siŏh tàu cēu-giāng, cĭ-hâiu cī tàu cēu gàng lā̤ Dòng-sĕng-chāu diōng lì ké̤ṳk ĭ. Ĭ dáik-dô̤ ī-hâiu, ké̤ṳk Ngṳ̆k-huòng-siông-dá̤ hŭng có̤ **Ìng-séng Nguòng-só̤i** (仁聖元帥), sê dê-bō̤-sìng (地保神), guāng gáuk-dê gì tū-dê-gŭng.

Gó ô siŏh cṳ̄ng gōng-huák diŏh «Báe̤k-iù-gé» (北遊記) diē-sié ô tì gáu, gōng Kŏng Nguòng-só̤i buōng-miàng **Kŏng Sĭk** (康席),  có̤i-cā sê Să̤-ăng-hū (西安府) Háik-sṳ̀ng-lìng (黑松林) hó-gê̤ṳng siŏh ciáh gŭng-lĭk hēng bá gì ciăng. Hièng-tiĕng-siông-dá̤ (玄天上帝) buóh kó̤ siŭ ĭ gì sèng-âu, ké̤ṳk ĭ sāi dè̤ng có̤ gì cṳ̆ng dáe̤k diē-sié mò̤-dĭh-chók. Cī-hâiu Miêu-lŏk Tiĕng-cŏng (妙樂天尊) kó̤ géu Hièng-tiĕng-siông-dá̤, ciŏng lâu-siè biéng-siàng siĕng-dăng piéng Kŏng Sĭk siăh giâ kó̤, ciáh bék ĭ ciŏng Hièng-tiĕng-siông-dá̤ bóng chók lì. Gĭng-guó cī giông dâi-gié ī-hâiu, Kŏng Sĭk nguông-é gŭi-ciáng-dù (歸正途), ké̤ṳk Ngṳ̆k-huòng-siông-dá̤ hŭng có̤ nguòng-só̤i, dó̤i-chiū Hièng-tiĕng-siông-dá̤ niăh iĕu-guái.

Lêng-ngôi bô ô siŏh cṳ̄ng gōng-huák, gōng ciā Kŏng Nguòng-só̤i gì nguòng-hìng sê Sóng-dièu gì gì ciŏng-gŭng Kŏng Bō̤-ĭk (康保裔), ĭ găk ciéng-cĕng dài-dŏng ké̤ṳk Lièu-guók Kié-dăng nè̤ng bău-ùi mò̤-dĭh-chók. Ĭ dó̤i huòng-dá̤ dṳ̆ng-sĭng-gēng-gēng giĕng-giók ng-dàu-hòng, có̤i-muōi ké̤ṳk tài sī. Sī kó̤ ī-hâiu ké̤ṳk Ngṳ̆k-huòng-siông-dá̤ hŭng có̤ **Ĭng-liĕk-uòng** (英烈王). Nâ sê gōng áng Muāng-chĭng sèng-âu Guōng-dĕ̤ng gì dê-huŏng-cé (地方志) gâe̤ng gáuk-dê Kŏng-gŭng-miêu (康公廟) gì bĭ-ùng, Kŏng Nguòng-só̤i buōng-sĭng nâ sê dê-bō̤-sìng, mò̤-gōng ciā sìng sê ciŏng-uâng lì gì. Gé̤ṳng ĭ gì nè̤ng ék-buăng nâ giòng-diêu ĭ iā siáng, mò̤ gōng ĭ dṳ̆ng-ngiê, Kŏng Bō̤-ĭk gì gó-sê̤ṳ kō̤-nèng sê ī-hâiu ciáh īng diē lì gì.

Găk Hók-gióng gâe̤ng Dài-uăng, ĭ sê Ngū-iàng Ciŏng-gŭng cĭ ék, guāng Nô̤i Nàng-iàng (內南營). Ĭ gâe̤ng Ŭng Nguòng-só̤i iâ sê Hók-ciŭ Giū-áng Tái-săng gì ciō-sìng (主神) cĭ ék, bō̤-êu báh-sáng miēng-sêu ŭng-ĭk.

## Chăng-kō̤
Nò̤-chá

**Nò̤-chá** (那叱), iâ hô̤ lā̤ **Dṳ̆ng-dàng Nguòng-só̤i** (中壇元帥), **Dṳ̆ng-iè** (中爺), **Nò̤-chá Tái-cṳ̄** (那叱太子), **Săng-tái-cṳ̄** (三太子), sê Dô̤-gáu gâe̤ng Háng-nè̤ng mìng-găng séng-ngiōng diē-sié gì siŏh ciáh sìng. Ĭ sê Táuk-ták-tiĕng-uòng gì dâ̤ săng ciáh giāng, guāng Ngū-iàng gì Dṳ̆ng-iàng (中營). «Să̤-iù-gé», «Hŭng-sìng-bōng» dēng-dēng iā sâ̤ siēu-siók diē-sié ô ĭ gì gó-sê̤ṳ.

Nò̤-chá gì nguòng-hìng sê Éng-dô-gáu gâe̤ng Hŭk-gáu diē-sié gì sìng Nalakuvara.

## Chăng-kō̤
Siēu-hūng-è̤ng

**Siēu-hūng-è̤ng** (小粉紅), sê hī sâ̤ găk uōng-lŏk gà̤-dēng gōng cê-gă iā ái Dṳ̆ng-guók gâe̤ng Gê̤ṳng-sāng-dōng, bêng-chiă sèu-sèu duâi-bó̤h (大嚗) bék-gì nè̤ng „ṳ̆k Huà“ (辱華) gì Dṳ̆ng-guók uōng-mìng. Cī sâ̤ uōng-mìng ék-buăng â̤-sāi ké̤ṳk nè̤ng hìng-ṳ̀ng ùi ô „Gĭk-duăng Ái-guók Ciō-ngiê (極端愛國主義)“ gâe̤ng „Dâi Háng-cŭk Ciō-ngiê (大漢族主義)“ sṳ̆-siōng gì nè̤ng, sêng-cé gô ô „Hiêng-dâi È̤ng-uôi-bĭng (紅衛兵)“ gì gōng-huák.

2021 nièng 10 nguŏk, Mā-lài-să̤-ā gŏ̤-chiū Uòng Mìng-cé (黃明志) gâe̤ng Ó̤-ciŭ gŏ̤-chiū Dìng Huŏng-ngṳ̄ (陳芳語) huák-buó lāu siŏh-dèu gâe̤ng siēu-hūng-è̤ng ô-găng-guó gì gŏ̤ „Bŏ̤-là̤-sĭng (玻璃心)“, háuk gáu ĭ-gáuk-nè̤ng gì Mì-báuk dióng-hô guó nék-òng cêu ké̤ṳk nè̤ng hŭng-géng. 

## Chăng-kō̤

分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók
Tăk-gáuk

**Tăk-gáuk** (叠骨, iâ ô siā có̤ "塔骨") iâ hô̤ lā̤ **bā̤-iè** (擺爺), sê ngiàng-sìng gì sèng-âu dô̤i-ngū diē-sié gì siŏh cṳ̄ng dêng-tàu biēu-iēng, biēu-iēng gì nè̤ng ciŏng sìng iông-sék gì ìng-ngēu tăk sĭng lā̤ giàng-gă̤ hĕ̤k-ciā diē miêu lā̤. Hók-ciŭ-uâ "tăk-gáuk" é-sé̤ṳ sê "tăk diē-kó̤". Ciā tăk-gáuk giàng-diô có̤ ĭ-ièu ĭ-ièu sék chiū bĭ-bā̤ bĭ-bā̤, gó-chṳ̄ iâ hô̤ lā̤ "bā̤-iè".

Tăk-gáuk gâe̤ng gô-dā̤ gì nò̤-ū (儺舞) ô-găng-guó.
Hièng-tiĕng-siông-dá̤

**Hièng-tiĕng-siông-dá̤** (玄天上帝) sê Dô̤-gáu diē-sié gì siŏh ciáh sìng. Ĭ sê guāng báe̤k-huŏng, báe̤k-huŏng sṳ̆k cūi, ŭ-sáik, gó-chṳ̄ iâ hô̤ lā̤ **Háik-dá̤** (黑帝), **Cūi-dá̤** (水帝) hĕ̤k-ciā **Báe̤k-dá̤** (北帝). Chŭi-iòng-gōng ng-sê huō-sìng, nè̤ng ék-buăng gé̤ṳng ĭ, gōng ciŏng-uâng â̤ huòng-cī huōi-siĕu-chió.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
照天君

**照天君**是福州民間供其蜀隻神。這神共榕𣗬信仰有干過。

照天君本底是南門兜共茶亭附近其儂供其神，是閩越境其本境大王。阿片戰爭前後，南門兜澳尾巷附近有野価池囝溪囝。有蜀條去幫邊村其石板墿，經過池囝其地方邊兜有四株榕𣗬，夫塊墿𣍐平，行夜墿其儂野稠盪水𡅏浸死。有蜀晡，蜀隻儂行遘榕𣗬下底，生目蜀時看見火光彈𡅏墿面野光，以後晡晡都是生總款。百姓認為是神，敆𣗬下起蜀隻龕供伊，號這神號𡅏「照天君」，以神像開眼其許工七月十九做伊其生日。以後榕𣗬都生去，神像乞搬遘附近其接龍亭繼續供。這接龍亭敆今旦臺江區東西河河墘，着白馬花園這小區其骿後，伊也是九案泰山其涵頭堂。

固有蜀種講法，講這照天君本名**照天柱**，881年敆連江出世，16歲敆雪峰寺出家，以後乞王審知請去做東門外斗報國資聖禪院其當家。以後，王延鈞無道，伊走去別塊拯救百姓，最終敆蜀株榕𣗬下底得道。百姓感謝伊，起廟供伊，告伊「照天君」。敆倉山區高蓋山也有蜀隻照天君其祖殿，號𡅏南天照天君道場。

今旦最出名其照天君廟敆晉安區金鷄山其南天照天君宮。

## 參考
Ngū-iàng

**Ngū-iàng** (五營), ciòng-miàng **Ngū-iàng ciŏng-gŭng** (五營將軍), **Ngū-iàng nguòng-só̤i** (五營元帥), **Ngū-iàng bĭng-mā-sĭ** (五營兵馬司), sê Hók-gióng gâe̤ng Dài-uăng mìng-găng séng-ngiōng gì siŏh cṳ̄ng sìng, găk chŏng gì dĕ̤ng, să̤, nàng, báe̤k sé ciáh huŏng-ôi kī gì miêu-giāng, bō̤-iêu gīng gì bìng-ăng.

## Ngū-iàng gì nguòng-só̤i
Ngū-iàng buŏng Ngôi Ngū-iàng (外五營) gâe̤ng Nô̤i Ngū-iàng (內五營), muōi cṳ̄ng iàng dŭ buŏng lâng dĕ̤ng, să̤, nàng, báe̤k sé ciáh iàng, muōi ciáh iàng dŭ ô cê-gă gì nguòng-só̤i.

Nô̤i Ngū-iàng gì nguòng-só̤i sê:

Dĕ̤ng-iàng Ŭng Nguòng-só̤i (東營 溫元帥), miàng Ŭng Kìng (溫瓊), chiăng-sáik gì gì;

Nàng-iàng Kŏng Nguòng-só̤i (南營 康元帥), miàng Kŏng Sĭk (康席), è̤ng-sáik gì gì;

Să̤-iàng Mā Nguòng-só̤i (西營 馬元帥), băh-sáik gì gì;

Báe̤k-iàng Diêu Nguòng-só̤i (北營 趙元帥), ŭ-sáik gì gì;

Dṳ̆ng-iàng Lī Nguòng-só̤i (中營 李元帥), miàng Lī Nò̤-chá (李那叱), uòng-sáik gì gì.

Ngôi Ngū-iàng gì gì ngàng-sáik gâe̤ng nô̤i iàng siŏh iông, ĭ gì nguòng-só̤i sê:

Dĕ̤ng-iàng Diŏng Nguòng-só̤i (東營 張元帥)

Nàng-iàng Siĕu Nguòng-só̤i (南營 蕭元帥)

Să̤-iàng Làu Nguòng-só̤i (劉元帥)

Báe̤k-iàng Lièng Nguòng-só̤i (連元帥)

Dṳ̆ng-iàng nguòng-só̤i gâe̤ng nô̤i iàng sê siŏh nè̤ng
Tái-săng-iè

**Tái-săng-iè** (泰山爺), gāng-chĭng **Tái-săng** (泰山), ciáng-sék miàng-cê hô̤ lā̤ **Dŭng-ngŏk-dâi-dá̤** (東嶽大帝), sê Dô̤-gáu diē-sié gì siŏh ciáh sìng. Ĭ buōng-dā̤ sê Tái-săng gì săng-sìng (山神), cĭ-hâiu huák-diēng siàng ĭng-găng (陰間) có̤i gèng gì tūng-dê-ciā.

Hók-ciŭ Dĕ̤ng-muòng ngiê-dāu ô gé̤ṳng ĭ gì Dŭng-ngŏk-miêu. Gô-dā̤ muōi nièng nùng-lĭk săng-nguŏk dā̤ dŭ â̤ ngiàng-sìng, hī sèng-âu sê Hók-ciŭ-siàng có̤i duâi gì siŏh ciáh ngiàng-sìng uăk-dông. Ùng-gáik ī-hâiu ciā uăk-dông mò̤ lāu.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
Dṳ̆-gék-sāi

**Dṳ̆-gék-sāi** (猪急使) sê Hók-ciŭ mìng-găng dĕk-sáik gì siŏh ciáh bō̤-iêu tàu-săng gì sìng. Ĭ gì hìng-chiông sê sâe̤ng gô-dā̤ báh-sáng gì ĭ-siòng gì siŏh ciáh bô lè̤ng bô ngā gì nàng-gái, chiū lā̤ niăh siŏh ciáh dòng-dòng-sék góng-góng lì kóng-cié dṳ̆.

Mī-guók diòng-gáu-sê̤ṳ Lù Gŭng-mìng gōng, ciā sìng gì lài-lĭk ô gáuk-cṳ̄ng gōng-huák. siŏh cṳ̄ng gōng-huák gōng ĭ sê siŏh ciáh tài-dṳ̆-gì. Gó-ô siŏh cṳ̄ng gōng-huák ĭ sê iōng-dṳ̆-gì, ĭng-ôi dṳ̆ săng-mŭk-siŏh-sì dŭ sĕng-kó̤ sĕng-kó̤ duâi-gék duâi-nô, cêu ciŏng-uâng táung-kuàng kó̤.

«Mìng-dŭ Biék Gé» diē-sié ô Dṳ̆-gék-sāi gì gó-sê̤ṳ. Dṳ̆-gék-sāi buōng-dā̤ sê siŏh ciáh Hók-ciŭ-siàng Gék-puòi-háe̤ng mâ̤-dṳ̆k-nṳ̆k-gì. Siŏh gĕ̤ng ô siŏh ciáh cêng bék gì séu-cài miàng-cê hô̤ lō̤ Dâng Séng-cĭ (鄭性之), lì ĭ tăng lā̤ buóh siōng dèng-gá. Ciā séu-cài chiū lā̤ mò̤ cièng, mâ̤-dṳ̆k-nṳ̆k-gì dĭk-ciék sĕng dò̤ ké̤ṳk ĭ. Dáng-sê mò̤-niŏh-òng cêu tó̤i-huói kó̤, kó̤ séu-cài hŭ-uái ciŏng cū sṳ̆k gì nṳ̆k tău-dò̤ diōng lì. Ciā dâi-gié séu-cài tié-lāu gé sĭng-găng lā̤. Gáu-muōi ĭ kō̤ dé̤ṳng Câung-nguòng kó̤ Gĭng-siàng có̤-guăng. Ô siŏh-huòi ciā séu-cài diōng lō̤-gă, sô̤i giêu lā̤ gĭng-guó hiā tăng, ciáng-hō̤ káng-giéng Dṳ̆-gék-sāi ké̤ṳk nè̤ng gōng hī giông dâi-gié, chiū niăh dŏ̤ bī lā̤ ĭ gì giêu, Dṳ̆-gék-sāi muóng ĭ lâu-mā gōng, "Hiā sáng Dâng gì séu-cài miéng-âu â̤ có̤ gáu ciŏng-uâng?" Chṳ̄-káik Dâng Séng-cĭ găng-huō-cĕ̤ng-kó̤, gó̤ nè̤ng ciŏng ĭ niăh kó̤ ngâing páh páh-sī, sī-sĭ gĕ̤h chók kó̤. Gô-dā̤ káng-mâ̤-kī ĭ gì hiŏng-lī iâ niăh lā̤ páh sī. Hī buŏ Dṳ̆-gék-sāi sĭ-tā̤ mò̤ kó̤, biéng siàng siŏh ciáh gūi lì bó̤-hŏk Dâng Séng-cĭ chió lā̤ nè̤ng. Dâng Séng-cĭ sāi gáuk-cṳ̄ng bâing-huák dŭ mò̤-niĕ-ài ciŏng ciā gūi dṳ̆k kó̤, có̤i-hâiu ciŏng ciā dòng hŭng kī lì. Gáu-muōi Dâng Séng-cĭ tó̤i-hiŭ diōng chió, ciŏng dòng gāi siàng Kuŏi-hô-gīng (魁輔境) buōng-gī-dâi-uòng gì miêu. Hiŏng-lī ciŏng Dṳ̆-gék-sāi gì chiông gŏng miêu lā̤ gé̤ṳng, nâ sê dṳ̆ bâing kó̤ hĕ̤k-ciā páh-dâung kó̤ cêu kó̤ bái ĭ, cêng siáng.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
Cūi-dṳ̆

**Cūi-dṳ̆**, iâ hô̤ lā̤ **capybara**, sê siŏh cṳ̄ng buô-ṳ̄ dông-ŭk, ciō-iéu sĕng-uăk diŏh Nàng Mī-ciŭ gì chāu-nguòng gâe̤ng sĕng-lìng dài-dŏng. Cūi-dṳ̆ sê gĭng-dáng sié-gái siông có̤i-duâi gì Ngiák-kī-lôi (齧齒類) dông-ŭk.

分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Ĭ-guăng-dâi-uòng

**Ĭ-guăng-dâi-uòng** (醫官大王) iâ hô̤ lā̤ **Ĭ-guăng-cŏng-uòng** (醫官尊王), sê Hók-ciŭ mìng-găng dĕk-sáik gì siŏh ciáh ĭ-hŏk gì sìng.  

Ĭ-guăng-dâi-uòng buōng-miàng **Cĕu Ùng** (鄒文), sê Mìng-uŏk guók-uòng Cĕu Tīng gì ĭ-guăng. Hī sèng-âu gĭng-dáng Céng-ăng-kṳ̆ Siêng-kă̤ (鱔溪) hŭ-uái ô siŏh tàu siêng-ngṳ̀ siàng ciăng hâi nè̤ng, Cĕu Tīng gì dâ̤ săng ciáh giāng Băh-mā-uòng dái nè̤ng kó̤ tài, Cĕu Ùng iâ gṳ̆ng lā̤ kó̤. Gáu-muōi chŭi-iòng-gōng cī tàu siêng ké̤ṳ tài sī, Băh-mā-uòng gâe̤ng Cĕu Ùng gūi ciáh nè̤ng iâ dâung cūi lā̤ sĕng-kó̤. Ĭ ké̤ṳk Mìng-uŏk guók-uòng hŭng có̤ **Dṳ̆ng-ngiê Ĭ-guăng-dâi-uòng** (忠義醫官大王).

Áng Mī-guók diòng-gáu-sê̤ṳ Lù Gŭng-mìng gì lêng-ngôi siŏh cṳ̄ng gōng-huák, Ĭ-guăng-dâi-uòng buōng-dā̤ sê Liù-giù gì siŏh ciáh ĭ-sĕng, lì Dṳ̆ng-guók ké̤ṳk nè̤ng káng-bâing, kŭi-dŏ̤ dông-chiū-sŭk. Ĭ ngê ô nék-giāng lè̤ng, dáng-sê pé gâe̤ng ngāng cêng hō̤. Sĕng-kó̤ ī-hâiu, ké̤ṳk câi-dê gì nè̤ng hông có̤ sìng. 

Gĭng-dáng Dài-gĕ̤ng-kṳ̆ gì Lìng-gĕu-miêu (靈溝廟) sê Ĭ-guăng-dâi-uòng gì cū-dâing (祖殿).

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
Gáu-huòng Leo 14-sié

**Gáu-huòng Leo 14-sié** (), buōng-miàng hô̤ lā̤ **Robert Francis Prevost**, sê Lò̤-mā-tiĕng-ciō-gáu gì dâ̤ 267 êng gáu-huòng. Ĭ diŏh 2025 nièng 5 nguŏk 8 hô̤ dŏng-sōng.

分類:Gáu-huòng
Siēu-tiĕng Uòng-guók

**Siēu-tiĕng Uòng-guók** (小天王國, ) sê 2013 nièng Dâi-hàng Mìng-guók Ù-ciō-guòng () guók-gă.

分類:2013 nièng
分類:Hàng-guók
分類:Guók-gă
Sóng Câi-kŏng

**Sóng Câi-kŏng** (宋在康, , 1987 nièng) sê Ù-ciō-guòng (Ĭng-ngṳ̄: Micronation) Siēu-tiĕng Uòng-guók Gŭng-ciō.

分類:1987 nièng
分類:Hàng-guók
分類:Gŭng-ciō
Siēu-tiĕng Uòng-guók Guók-gì

**Siēu-tiĕng Uòng-guók Guók-gì** (小天王國國旗, ) sê Siēu-tiĕng Uòng-guók gì guók-gì.

分類:Gì
Hāi-dā̤-lău

**Hāi-dā̤-lău** (海底撈) sê siŏh ciáh īng-sĭk gŭng-sĭ, cūng-buô găk Dṳ̆ng-guók Sé̤ṳ-chiŏng.

分類:Gŭng-sĭ
解嚴紀念日

**解嚴紀念日**（平話字：Gāi-ngièng Gī-niêng-nĭk）是中華民國《紀念日及節日實施辦法》裏勢規定其蜀芘紀念日，時間是每年暝的7月15號，單單紀念，𣍐放假。

紀念日是為了紀念敆1987年7月15號蔣經國總統廢除《臺灣地區戒嚴令》而設。戒嚴令由1949年5月19號發行，第二日開始施行，共總實行38年幾。内戰以後其臺灣，乞戒嚴令影響野大。

2007年6月，行政院召開兩回協商舉辦「解嚴二十週年紀念系列活動」會議，決議提請內政部研訂7月15號為紀念日。內政部接下就修正《紀念日及節日實施辦法》，將7月15號定為解嚴紀念日。6月20號，行政院會議審議通過。

敆2025年5月28號規定《紀念日及節日實施條例》實施總統令發佈實施。
Nàng-tiĕng Ciéu-tiĕng-gŭng-gṳ̆ng

**Nàng-tiĕng Ciéu-tiĕng-gŭng-gṳ̆ng** (南天照天君宮) sê Hók-ciŭ gì siŏh ciáh miêu, găk Céng-ăng-kṳ̆ Gĭng-giĕ-săng, diē-sié ciō-iéu gé̤ṳng Ciéu-tiĕng-gŭng. Ĭ iâ sê Hók-ciŭ có̤i duâi gì Ciéu-tiĕng-gŭng gì miêu.

Nàng-tiĕng Ciéu-tiĕng-gŭng-gṳ̆ng có̤i cā găk Ciék-lṳ̀ng-dìng (接龍亭), 2000 nièng ĭng-ôi cháik-chiĕng buăng gáu Ŭ-săng, cáng-ăng (暫安) Lṳ̄-cū-gṳ̆ng (呂祖宮). 2004 nièng buăng gáu Gĭng-giĕ-săng.

Gĭng-dáng gì Nàng-tiĕng Ciéu-tiĕng-gŭng-gṳ̆ng dŭ-liāng ô 3 cô̤ dâing, sô̤i báe̤k dièu nàng. sèng-dâing dài-dŏng sô̤i Ciéu-tiĕng-gŭng, biĕng-dău kiê Uòng-tiĕng-gŭng (王天君), Mā-tiĕng-gŭng (馬天君), Lṳ̄ Cū (呂祖), Guăng-gŭng, Làng Tiĕng-sṳ̆ (藍天師), Puòi Siĕng-iè, Siàng-huòng-iè, Lìng-cūi-nā̤, Mā-cū Bò̤-bò̤, Uòng-mū Niòng-niòng, Gàu-séng-uòng dēng-dēng. Nê-dâing sô̤i Cṳ̀-hòng Dô̤-ìng (慈航道人, Dô̤-gáu diē-sié gì Guăng-ĭng). Piăng-âu gì dâing sô̤i gì sê Nguòng-sṳ̄-tiĕng-cŏng, Lìng-bō̤-tiĕng-cŏng, Tái-siông-lō̤-gŭng.

## Chăng-kō̤
*联话南天照天君宫！走近晋安乡土文化，领略茶园名胜风采！
Dâi-hàng Dá̤-guók Gŭng

**Dâi-hàng Dá̤-guók Gŭng** (Dièu-siēng-ngṳ̄: ) sê Dâi-hàng Dá̤-guók gì gŭng-dôi, ìu 1897 nièng gióng-lĭk, gáu 1910 nièng gāi-sáng, gê̤ṳng-cūng ô 13 nièng.

分類:Gŭng-sê̤ṳ
拉娜·德雷

**伊莉莎白·伍里奇·格蘭特**（英語：Elizabeth Woolridge Grant，），藝名**拉娜·德雷**（英語：），是蜀隻美國歌手、詞曲作家共音樂製作儂，出生著美國紐約市。

德雷18歲辰候就已開始寫歌。2005年4月25日使May Jailer藝名推出《Sirens》。2007年，伊共5 Points Records簽約，介敆2008年10月21日使Lizzy Grant其藝名發佈個人EP《Kill Kill》。2010年1月，德雷推出頭蜀張數字專輯《Lana Del Ray》，固敆同蜀年4月共5 Points Records解約。2011年6月，伊其單曲《電玩》發行，仱音樂影片敆同年8月敆伊創建其YouTube頻道懸頂發佈。者音樂因伊其加料其風格而乞野価儂邵。
Gāi-ngièng Gī-niêng-nĭk

**Gāi-ngièng Gī-niêng-nĭk** (解嚴紀念日) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók *[[:zh:s:紀念日及節日實施辦法 (民國101年)|Gī-niêng-nĭk gĭk Ciék-nĭk Sĭk-siĕ Bâing-huák]]* (紀念日及節日實施辦法) diē-sié giĕ-dêng gì siŏh bĭh gé-niêng-nĭk, sì-găng sê muōi nièng màng gì 7 nguŏk 15 hô̤, dăng-dăng gī-niêng, mâ̤ bóng-gá.

Gī-niêng-nĭk sê ôi-lāu gī-niêng găk 1987 nièng 7 nguŏk 15 hô̤ Ciōng Gái-sĭk Cūng-tūng hié-dṳ̀ *Dài-uàng dê-kṳ̆ gái ngièng lêng* (臺灣地區戒嚴令) ì siék. Gái-ngièng-lêng ìu 1949 nièng 5 nguŏk 19 hô̤ kăi-sṳ̄ sĭk-siĕ, gê̤ṳng-cūng sĭk-siĕ 38 nièng gūi. nô̤i-ciéng ī-hâiu gì Dài-uàng, ké̤ṳk gái-ngièng-lêng īng-hiōng iā duâi.
Dṳ̆ng-Nĭk-Hàng Hŭng-huôi

**Dṳ̆ng-Nĭk-Hàng Hŭng-huôi** (中日韓峰會) bô hô̤ lā̤ **Dṳ̆ng-Nĭk-Hàng Liāng-dô̤-ìng Huôi-ngiê** (中日韓領導人會議), sê dṳ̀ kŭi ASEAN+3 ī-ngôi, Dṳ̆ng-guók, Nĭk-buōng gâe̤ng Hàng-guók săng bĭh guók-gă gì liāng-dô̤-ìng â̤-sāi giéng-miêng păng-gōng gì huôi-ngiê. Téng 2008 nièng kăi-sṳ̄ gáu 2024 nièng, gê̤ṳng-cūng gṳ̄-bâing lāu 9 huòi.
Lana Del Rey

**Elizabeth Woolridge Grant** (), ngiê-miàng **Lana Del Rey**, sê siŏh ciáh Mī-guók gŏ̤-chiū, sṳ̀-ké̤ṳk cáuk-gă gâe̤ng ĭng-ngŏk cié-cáuk-nè̤ng, chók-sié diŏh Mī-guók Niū-iók-chê.

Lana găk 18-suói sèng-hâiu cêu ī-gĭng kăi-sṳ̄ siā gŏ̤. 2005 nièng 4 nguŏk 25 hô̤ sāi **May Jailer** ngiê-miàng chŭi-chók *Sirens*. 2007 nièng, Ĭ gâe̤ng 5 Points Records chiĕng-iók, gái găk 2008 nièng 10 nguŏk 21 hô̤ sāi **Lizzy Grant** gì ngiê-miàng huák-buó gó̤-ìng EP *Kill Kill*. 2010 nièng 1 nguŏk, Lanai chŭi-chók tàu siŏh tiŏng só-cê ciŏng-cék (數字專輯) *Lana Del Ray*, gó găk dè̤ng siŏh nièng 4 nguŏk gâe̤ng 5 Points Records gā̤-iók. 2011 nièng 6 nguŏk, Ĭ gì dăng-ké̤ṳk *Diêng-nguâng* huák-hèng, dāng ĭng-ngŏk īng-piéng găk dùng nièng 8 nguŏk găk Ĭ cháung-gióng gì YouTube bìng-dô̤ gà̤-dēng huák-buó. Ciā ĭng-ngŏk ĭng-ôi ĭ gì gă-lâiu gì hŭng-gáik ì ké̤ṳk iā sâ̤ nè̤ng siêu.
Mĭk-siók-bĭng-siàng

**Mĭk-siók-bĭng-siàng** (蜜雪冰城) sê siŏh ciáh īng-sĭk gŭng-sĭ, cūng-buô găk Dṳ̆ng-guók Ò̤-nàng Dâng-ciŭ.

分類:Gŭng-sĭ
Săng-guók Hăk-cáuk Bé-cṳ̆-ché̤ṳ

**Dṳ̆ng-Nĭk-Hàng Săng-guók Hăk-cáuk Bé-cṳ̆-ché̤ṳ** (中日韓三國合作秘書處), Nĭk-buōng gâe̤ng Hàng-guók hô̤ lā̤  **Săng-guók Hăk-cáuk Sê̤ṳ-ô-guŏh** (三國合作事務局), sê ké̤ṳk Dṳ̆ng-guók, Nĭk-buōng gâe̤ng Hàng-guók săng bĭh Dĕ̤ng-ā guók-gă gì céng-hū diŏh 2011 nièng 9 nguŏk  piĕ-cūng sìng-lĭk gì guók-cié cū-cék.
石

**石（Siŏh）**，着地理學裏勢，是蜀野其趁礦物形成來其乇，會中分火成巖、沉積巖共變質巖三大類別。
Guói-gié

**Guói-gié** (會計) sê siŏh bĭh gâe̤ng gĭng-cá̤-hŏk ô găng-guó gì hŏk-kuŏ. Guói-gié â̤ dé̤ṳng buŏng iā sâ̤ liāng-mĭk, bī-liê cài-ô guói-gié (財務會計), guōng-lī guói-gié (管理會計), céng-hū guói-gié (政府會計) gâe̤ng ê̤ṳ-sáung guói-gié (預算會計).
Siŏh

**Siŏh** (石), diŏh dê-lī-hŏk diē-sié, sê siŏh dó̤i iā dâing gì téng kuōng-ŭk hìng-siàng lì gì nó̤h, â̤ dé̤ṳng buŏng huōi-siàng-ngàng (火成岩), tìng-cék-ngàng (沉積岩) gâe̤ng biéng-cé-ngàng (變質岩) săng duâi lôi-biék.
Gṳ̆ng-gă

**Gṳ̆ng-gă** (Dièu-siēng-ngṳ̄: ) sê Dièu-siēng uòng-dièu gì Uòng-cŭk (Dâi-gŭng, Gŭng). 1897 nièng Dâi-hàng Dá̤-guók gì Huòng-cŭk (Chĭng-uòng, Dâi-gŭng).

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

分類:Gă-dìng
Gĭ-diòng câng

**Gĭ-diòng câng** (機場站) sê Hók-ciŭ dê-tiék Bĭng-hāi kuái-siáng gì siŏh-bĭh dài-dŏng-câng gì chiă-câng, găk Diòng-lŏ̤h Guók-cié Gĭ-diòng dê-méng gău-tŭng dṳ̆ng-sĭng â-dā̤. Gĭ-diòng câng găk 2025 nièng 9 nguŏk 29 hô̤ kăi-sṳ̄ sāi.

分類:Hók-ciŭ dê-tiék chiă-câng
Dièu-siēng Sìng-uâ

**Dièu-siēng Sìng-uâ** (朝鮮神話, 한국신화) , sê Dièu-siēng gì Sìng-uâ.

## Gái Ché̤ṳ

分類:Sìng-uâ
Bĭng-hāi Dṳ̆ng-iŏng Siŏng-ô-kṳ̆ câng

**Bĭng-hāi Dṳ̆ng-iŏng Siŏng-ô-kṳ̆ câng** (濱海中央商務區站) sê Hók-ciŭ dê-tiék Bĭng-hāi kuái-siáng (F1 siáng) gì siŏh-bĭh dài-dŏng-câng gì chiă-câng. Ĭ găk Hók-gióng-sēng Hók-ciŭ-chê Diòng-lŏ̤h-kṳ̆ Giŏng-gē̤ng-lô (漳港路) gâe̤ng Dṳ̆ng-iŏng Gŭng-huòng-lô (中央公園路) diô-kāu â-dā̤. Bĭng-hāi Dṳ̆ng-iŏng Siŏng-ô-kṳ̆ câng găk 2025 nièng 9 nguŏk 29 hô̤ kăi-sṳ̄ sāi.  

分類:hók-ciŭ dê-tiék chiă-câng
Ciŭ-dáing câng

**Ciŭ-dáing câng** (洲店站) sê Hók-ciŭ dê-tiék Bĭng-hāi kuái-siáng (F1 siáng) gì siŏh-bĭh dài-dŏng-câng gì chiă-câng. Ĭ găk Hók-gióng-sēng Hók-ciŭ-chê Diòng-lŏ̤h-kṳ̆, Dṳ̆ng-guók tiék-lô gŏ̤-sók liĕk-chiă Diòng-lŏ̤h câng nàng-sié. Ciŭ-dáing câng găk 2025 nièng 9 nguŏk 29 hô̤ kăi-sṳ̄ sāi.  

Ciā câng gì Háng-cê miàng sê "首占".

分類:hók-ciŭ dê-tiék chiă-câng
Sìng-tàng-chéu

**Sìng-tàng-chéu** (神壇樹/신단수), sê Dièu-siēng Sìng-uâ gì Sìng-chéu (神樹).

## Ngiê-dāu lièng-giék

分類:Sìng-uâ
Seoul Dâi-hŏk-hâu

**Seoul Dâi-hŏk-hâu** (서울大學校, Hàng-guók-ngṳ̄: 서울대학교), bô hô̤ lā̤ **S-dâi** (S大, Hàng-guók-ngṳ̄: S대) gâe̤ng **USeoul**, sê siŏh-găng guók-lĭk  cūng-hăk-séng ngiĕng-géu-hìng dâi-hŏk, ôi-ché̤ṳ găk Dâi-hàng Mìng-guók Seoul.

Seoul Dâi-hŏk găk 1946 nièng sìng-lĭk. Gáu 1946 nièng gái gāi-miàng „Gĭng-gĭng Dá̤-guók Dâi-hŏk (경성제국대학)“. Gáu 1948 nièng bô ê̤ṳng kī hiêng-káik gì miàng-cê.

## Chăng-kō̤
Laos Gŭng

**Lao Ìng-mìng-Gŭng** (Lao-ngṳ̄: ກອງທັບປະຊາຊົນລາວ) sê Laos gì gŭng-dôi. Lṳ̆k-gŭng, Hāi-gŭng, Kĕ̤ng-gŭng.

分類:Gŭng-sê̤ṳ
Huōi-sĭng 20

**Huōi-sĭng 20** (화성-20형), sê 2025 nièng Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì Hĭ-dàng.

分類:Hĭ-dàng
十八洋

**十八洋**是福州其蜀隻舊地名。着舊底福州城外斗南邊方位，今旦屬臺江區其上海街道、寧化街道、義洲街道、茶亭街道、洋中街道，固有鼓樓區其洪山鎮。

十八洋這地方着福州城南，以今旦八一七路為中心。八一七路舊底出南門兜就是鄉下，由北向南其大墿號𡅏斗中路、洗馬路、福德路、茶亭路（茶亭街）、吉新路、橫山路（橫街）、小橋路（小橋頭）、中亭路（中亭街）。兹蜀片除去沿街都是厝比較鬧熱，再向外斗就是盡荒涼其十八洋。

「洋」舊底着福州話裏勢會指大片其堘共河、浦。十八洋租塊舊底蜀七處都是堘，溪囝池囝成堆三，包括浦東洋、浦西洋、斗池洋、西洋、上河洋、下河洋、洋柄洋、雙埔洋、長汀洋、幫洲洋、荷澤洋、坡尾洋、安淡洋、浦尾洋、水松洋、興園洋、小柳洋、加洋，都領18隻池囝，故此號𡅏十八洋。十八洋其溪囝連𡅏閩江，舊底年年暝都會發溪水，受怪百姓。舊底有蜀句話「十八洋路墿彎彎，蜀年洪水淹九番」。復加野容易發蟲囝，舊底野稠發生傳染病，故此生活盡去困難。舊底有儂講「水淹十八洋，糠菜半年糧，賣兒又賣女，情景好凄涼」，就是講許辰候其情況。

1952年，十八洋附近十幾隻村成立黎明合作社，扒水渠，改造土地。1963年起好閩江墘其堤壩。之後復開始計劃工業區，着今旦工業路附近起玻璃厰、罐頭厰、電子管厰、味素厰、燈泡厰、搪瓷厰、保溫瓶厰、啤酒厰、福大機械厰、抗生素厰、豉油厰等等工廠。改革開放以後，黎明合作社開始辦工廠，1992年成立黎明企業集團，茲單位是福建省頭家村級其企業集團公司。附近其村都開始學這村辦合作社公司，比較出名其固有浦東村辦其紅旗飯店。今旦十八洋其堘基本無了，大部份其溪囝池囝敆起厝起工廠其辰候都乞填澈。遘尾因為環境污染，工廠都搬鄉下去了，這地方變成市中心。有寶龍城市廣場、萬象城總款其商場，也有閩江北岸中央商務區，閩江江墘固有起閩江公園。
Tái-siông Guók-uòng

**Tái-siông Guók-uòng** (太上國王, Hàng-guók-ngṳ̄: 태상국왕) sê Guók-uòng gì Hô-uòng.

分類:Guók-uòng
雞母鳥

**雞母鳥**，逢乇都食，像講雜魚吓，蟲囝吓，總款水裏勢有活命其乇。熱天其前後，會敆歐亞大陸北部、加拿大西部，故有阿拉斯加𡅏蕃；遘凊天，就會飛遘南勢有夠熱其地方——像講非洲其北邊、歐洲、波斯灣其海墘，故有中國其東邊、日本、美國其西勢。

## 名字

這種鳥，講書語號囉**海鷗**，但是土話無總款講。雀雀總款其鳥，野嫩，平常間悗告囉「鳥囝」；雞𡅏，野大；仱海鷗比雀雀總款其鳥囝大，比雞嫩，故此獲「雞」去叫，號𡅏「雞母鳥」。雞母鳥，是馬祖其儂其稱呼。着坂里村、橋囝村都有總款講其。

## 註

## 參考文獻
Hièng-ū (Hĭ-dàng)

**Hièng-ū** (玄武, 현무) sê Dâi-hàng Mìng-guók gì Hĭ-dàng.

分類:Hàng-guók
分類:Ū-ké
冬節花

**冬節花**，書語號𡅏**小油菊**。冬至的時節，小油菊盛開，故此號𡅏冬節花。

另外復號𡅏**帶魚花**，敆馬祖白犬的稱呼。

## 參考資料
Ṳ̄-dêu Hòng-kŭng Tiăng (Dâi-hàng Mìng-guók)

**Ṳ̄-dêu Hòng-kŭng Tiăng** (Hàng-guók-cê: **우**주**항**공**청**) sê Dâi-hàng Mìng-guók gi ṳ̄-dêu hòng-kŭng cū-cék.

## Chăng-kō̤ Cṳ̆-lâiu
分類:Hàng-guók
分類:Ṳ̄-dêu
分類:Hòng-kŭng
分類:cū-cék
KBO Hàng-guók Series

**KBO Hàng-guók Series** (KBO 한국시리즈) sê Dâi-hàng Mìng-guók gì Lā-giù Series.

分類:Tā̤-ṳ̆k
蝦蟆草

**蝦蟆草**也號𡅏**車前草**、**莗前**、或**莗前子**，是蜀種草，會當中藥食。馬祖儂也號𡅏黃蜱衣草。

## 參考資料
Buáng-ciŭ câng

**Buáng-ciŭ câng** (半洲站) sê Hók-ciŭ dê-tiék 4 hô̤ siáng gì muōi-câng. Ĭ găk Hók-gióng-sēng Hók-ciŭ-chê Chŏng-săng-kṳ̆ Buáng-ciŭ-lô (半洲路) gâe̤ng Gùng-sĭng-lô (群星路) gău-chă diô-kāu â-dā̤ hó-gê̤ṳng. Buáng-ciŭ câng găk 2025 nièng 12 nguŏk 10 hô̤ kăi-sṳ̄ sāi.

分類:hók-ciŭ dê-tiék chiă-câng
Gĭng-ngù-săng câng

**Gĭng-ngù-săng câng** (金牛山站) sê Hók-ciŭ dê-tiék 4 hô̤ siáng siŏh-bĭh dài-dŏng-câng gì chiă-câng. Ĭ găk Hók-gióng-sēng Hók-ciŭ-chê Gū-làu-kṳ̆ Să̤-hùng-lô (西洪路) gâe̤ng Iòng-giò Să̤-lô (楊橋西路) gău-chă diô-kāu â-dā̤ hó-gê̤ṳng. Gĭng-ngù-săng câng găk 2025 nièng 12 nguŏk 10 hô̤ kăi-sṳ̄ sāi.

分類:hók-ciŭ dê-tiék chiă-câng
Ùng-liāng câng

**Ùng-liāng câng** (文嶺站) sê Hók-ciŭ dê-tiék Bĭng-hāi kuái-siáng gì muōi-câng. Ĭ găk Hók-gióng-sēng Hók-ciŭ-chê Diòng-lŏ̤h-kṳ̆ Bèng-tiàng-lô (鵬程路) gâe̤ng Siĕng-tàng Dĕ̤ng-lô (仙壇東路) diô-kāu â-dā̤. Ùng-liāng câng găk 2025 nièng 9 nguŏk 29 hô̤ kăi-sṳ̄ sāi.

分類:Hók-ciŭ dê-tiék chiă-câng
壁山

**壁山**（馬拼：Piáh-sang，教會羅馬字：Biáh-săng），敆馬祖北竿島，海拔298米（也有講是291.7米），是北竿共馬祖列島第一懸其山。山頂是北竿指揮部的所在，是軍事重地，一般其民眾無辦法行裏。指揮部下底的公路旁邊，設有蜀芘觀景臺，會使看見塘岐、北竿機場。

## 參考資料
橋囝村

**橋囝村**（馬拼：Kyò-kiāng-tshoung，教會羅馬字：Giò-giāng-chŏng），敆馬祖北竿島其北勢，北方共大坵島㑚離200米。橋囝村境內共總有8間廟，是馬祖地區廟最多的村莊，故此復有「廟村」吓，「神比人多」總款其講法。

## 名字

平常「囝」也寫做「仔」。

## 發展史
這芘村敆壁山下底傾斜的山谷裏勢，裏勢橋囝野価，故此村其名字就告嚽。舊底橋囝因爲討魚、賣鹽總款事際做的野發達，作為對中國大陸商業的轉運港而發展，仈曾是北竿人口最多的村。尾斗因爲拍戰，兩邊無對佮，故有討會着其魚悗來悗少，原因野価，敆煞野価儂搬遘別其位處，橋囝村就總款慢慢沒落。隨著當地政府大力推展「富麗漁村」其計劃，2020年代這幾年旅社起了野価，有能耐看見大海，故有𡅏人口也有回流。

## 參考文獻
坂里村

**坂里村**（馬拼：Pāng-tiē-tshoung，平話字：Bāng-diē-chŏng），敆馬祖北竿，位址是北竿島中段其區域，因爲地野平，故此成為北竿鄉農業比較發達其地區，這塊坂里沙灘、坂里古厝野出名，北竿遊客中心敆這所也有服務據點。

## 村名由來
村名其由來，有兩種講法。一說坂里村地野平，悗算有坡也無盡䖙，很好行，故此按馬祖話講法，告總款野平其位處「坪里」，訛作「坂里」，成為村名。另外蜀種講法，認爲舊底厝都起着山坡𡅏，坡就是坂，故此號囉坂里。

坂里古名塍村（堘村，馬拼：），最早會追溯遘明朝弘治三年（公元1490年）的《八閩通志》。《八閩通志》記做「鏡塍」（就是鏡澳、塍村），仱遘滿清乾隆十九年《福州府志》載為「堘村」。堘是塍的異體字，塍就是馬祖話所謂的田。坂里地野平。舊底底北竿島懸頂㑚坂里村有栽粙；仱現在大多數栽青菜，也盡出名。

## 參考資料
Krasnodar

**Krasnodar** (), nguòng-miàng **Ekaterinodar** (), sê Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì siŏh ciáh duâi siàng-chê, iâ sê Krasnodar Biĕng-giŏng-kṳ̆ gì siū-hū. Ciā siàng-chê sê 1793 nièng gióng-lĭk gì. Ĭ ôi-cé diŏh Ngò̤-lò̤-sṳ̆ nàng-buô gì Kuban-hò̤ biĕng-dáng. Krasnodar sê Ngò̤-lò̤-sṳ̆ nàng-buô gì gĭng-cá̤ gâe̤ng ùng-huá dṳ̆ng-sĭng, iâ ké̤ṳk nè̤ng bĭ-ṳ̀ có̤ Nàng-buô gì siū-dŭ.

## Ìng-ŭk
* Anna Netrebko, nṳ̄ gŏ̤-chiū.

## Siông-piĕng

Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
2023-10-22. Краснодар DSC 7534.jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG


## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

## Ngiê-dāu lièng-giék

* 

分類:Siàng-chê
分類:Ngò̤-lò̤-sṳ̆
Kă-báng

**Kă-báng** (骹柄) sê dṳ̆ kă có̤i sèng-dāu gì siŏh-buô-hông. Ĭ iâ sê Hók-ciŭ-chái gì siŏh cṳ̄ng.

分類:Īng-sĭk
分類:Sĕk-ék ùng-huá
Dŭk-dō̤-nguŏk

**Dŭk-dō̤-nĭk** (獨島月, 독도의 달) sê Dâi-hàng Mìng-guók Gyeongsang Báe̤k-dô̤ gì Dŭk-dō̤-nĭk. Dŭk-dō̤-nĭk, Dó̤i-mā-dō̤-nĭk (對馬島日, 대마도의 날).

## Ngiê-dāu lièng-giék

分類:Gyeongsang Báe̤k-dô̤
分類:2005 nièng
Markel Fernández

Markel Fernández Soto (Sopela, Vizcaya, 6 Ngū-yū 2003) sṳ̄ Yóh-kok hāng-lṳ̄ gṳ̆ lì-dṳ̄, tùē̤ 400 mí-lṳ̆. 
Tṳ̀-ngièn, i chhóh-hóh fút-bó, chī-khṳ́, êskṳ́-pilota, ngṳ̄d-dṳ́ sṳ̄-gnṳ̄, sìh i hāng-lṳ̄ gṳ̆ lì-dṳ̄. 
I gṳ̆ng sṳ̄ yit-piàh chhṳ́-kùe̤ng Europî Hāng-lṳ̄ Gṳ̆ Lì-dṳ̄ 2025 tùē̤ 4 × 400 m. 
I sṳ̄ng-hāng Zorroza, Bilbao, tùe̤ Iago Hermida Benítez, và sṳ̄ng Fútbol Club Barcelona tùe̤ 2026. 

分類:Câi-sié ìng-ŭk
分類:2003 nièng chók-sié
Hū Hŭ-ìng

**Hū Hŭ-ìng** (府夫人, 부부인) sê Dièu-siēng uòng-dièu Dâi-gŭng Hŭ-ìng gi Chĭng-hŭ.

分類:Chĭng-hŭ
Typst

**Typst** sê siŏh cṳ̄ng bà̤-bāng īng-gìng gâe̤ng ngṳ̄-ngiòng. 2022 nièng iù Martin Haug gâe̤ng Laurenz Mädje huák-mìng, áng Apache-2.0 huák-buó.

Â-dā̤ sê sāi Typst siā gì dâi-mā: