open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лейси Дюваль

**Лейси Дюваль** (англ. *Lacey Duvalle*, 4 һарын 5 1982, Вашингтон (Колумби тойрог), Америкын Нэгэдэһэн Улас) — Америкын порнозүжэгшэ.

## Холбооһон

* Lacey Duvalle / Internet Movie Database
* Lacey Duvalle / Internet Adult Film Database
* Lacey Duvalle / Adult Film Database
* Lacey Duvalle / Myspace
* Lacey Duvalle / Twitter

Категори:Порнозүжэгшэд
Майдари

**Майдари** (; , *maitreya*, , ) — ерээдүй галабта эрьехэ Будда бурхан юм..

Категори:Буддын шажан

## Зүүлтэ
Марсель Пруст

**Марсель Пруст** (1871 оной 7 һарын 10 – 1922 оной 11 һарын 18) — Франциин зохёолшо, шүлэгшэ ба шүүмжэлэгшэ, уран зохёолой модернизмын түлөөлэгшэ. Тэрэ «Алдагдаһан сагай эрэлдэ» (*À la recherche du temps perdu*, ) гэһэн долоон номтой баатарлигаараа XX-р зуунай алдар суутай зохёолшо юм.

## Намтар

Тэрэ баян айлай гэр бүлэдэ түрэжэ, Кондорсой элитын лицейдэ болбосорол эзэмшээд, Сорбонна ехэ һургуулиин хуулиин ангида һуралсаба. 1896 ондо «Зугаа сэнгэл ба үдэрнүүд» (*Les Plaisirs et les Jours*) тууриин түрүүшын эмхэдхэлээ хэблүүлжэ, уншагша олоной танил болоһон ажа. 1906 онһоо хүнды үбшэнэй уламһаа зожог амидаралаар амидарха боложо, 1907 оной оршом «Алдагдаһан сагай эрэлдэ» гэһэн 7 боти субарал романаа бэшэжэ эхилһэн. Энэ субаралай «Сэсэглэһэн охидой һүүдэр доро» (*À l'ombre des jeunes filles en fleurs*, 1919) хоёрдохи романаар Пруст нэрэдэ гаража, 1919 ондо Гонкурай шагнал абаба. «Алдагдаһан сагай эрэлдэ» алдарта бүтээлдээ хүнэй сэдьхэл зүй, оюун ухаанай хүгжэлэй хуулиие тайлбарилхые эрмэлзэбэ. Прустын гүн ухаан-гоо зүйн үзэл бодолдонь зүн бэлгэдэлэй нүлөө ехэ байдаг. Зохёолшо зүн бэлгээрээ дамжуулан юртэмсэ, ниигэм тухай хүнэй түһөөлэл туйлбаргүй, харисангы байдагые үзүүлжэ, ниигэмэй хэбрэг гуйбамтагай шанарые үзүүлхиые оролдоһон юм. Прустын үзэжэ байгаар бол хүниие зүбхэн уралиг лэ энэ "харисангы" ноёрхолһоо ангижаруулжа, мүнхын амидаралда нэгэдхээ һэн.

## Гол зохёолнууд
* 1896 — Зугаа сэнгэл ба үдэрнүүд ()
* 1896—1899 — Жан Сантёй ()
* 1908—1909 — Сент-Бёвада эсэргүү ()
* Цикл «Алдагдаһан сагай эрэлдэ» ():
** 1913 — Сванай шэглэлдээ ().
** 1919 — Сэсэглэһэн охидой һүүдэр доро ()
** 1921—1922 — Германтуудтаа ()
** 1922—1923 — Содом ба Гоморра ()
** 1925 — Олзологдоһон ()
** 1927 — Оргодол ()
** 1927 — Шэнэхэн олоһон цаг ()

Категори:Франциин зохёолшод
Лос-Анджелес

**Лос-Анжелес** ( мүн *L.A.* гэдэг) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Калифорни можо уласай урда хэһэгтэ оршохо хото юм. Тус хотодо 3,847,400 хүн ажаһуудаг болоод Лос-Анжелесэй бүһэ ниитэ 18 сая үлүү хүн зонтой. Тус хотын нютаг дэбисхэр 1200 ам км. Хүн зоноороо АНУ-да зүбхэн Нью-Йоркын дараал ородог ба Калифорни можо уласай хамагай томо хото юм.

Категори:АНУ
Категори:Калифорни
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Уласай хотонууд
Рио-де-Жанейро

**Рио-де-Жанейро** () — Сан-Паолын дараа ородог Бразилиин хоёрдохи томо хото, Рио-де-Жанейро можын түб юм. Хотын нэрэнь "Нэгэдүгээр һарын гол" гэһэн удхатай. Бразили улас Португалиин колони байха үедэ 1763 онһоо 1822 он хүрэтэр бараг хоёр зуунай туршада, тусгаар тоготноһоной дараа 1822 онһоо 1960 он хүрэтэр тус уласай ниислэл байгаа. 1808 онһоо 1821 он хүрэтэр Португалиин эзэнтэ гүрэнэй *де факто* ниислэл байгаа. Рио-де-Жанейронь ехэнхдээ "Рио" хэмээгдэдэг болоод энэһээ гадна *A Cidade Maravilhosa* гү, али "Гайхалтай хото" нэрэтэй ажа.

Рио-де-Жанейро байгаалиин үзэмжэ, Карнавал баяр, самба болон бусад хүгжэм, зошод буудал олонтой туристуудай далайн эрье зэргээрээ дэлхэйдэ алдартай. Далайн эрьенүүдһээ гадна Корковадо уула дээрэ оршохо, Шэнэ Дэлхэйн долоон гайхамшагай нэгэ "Нүгэл арилгагша Христос" (*O Cristo Redentor*) гэһэн Иисус Христосой абарга хүшөө, Шэхэрэй обооной уула, Самбидромо жэл бүри Карнавалай үедэ хэрэглэгдэдэг бүһэ, дэлхэйн хүлбүмбэгэй хамагай томо сэнгэлдэхэ хүрээлэнгүүдэй нэгэ Маракана сэнгэлдэхэ хүрээлэн зэргээрээ баһа алдартай. Рио-де-Жанейродо мүн *Parque Estadual da Pedra Branca* буюу Сагаан шулуунай можын парк, *Floresta da Tijuca* гү, али "Тижука ой" гэһэн хото доторхи эгээн томо ойнууд оршодог.

Галеао - Антонио Карлос Жобим олон уласай ниидэхэ буудалынь Рио-де-Жанейро хотые Бразилиин болон олон уласай хотонуудтай холбодог. Рио-де-Жанейронь хэдыгээр ехэ үзэсхэлэнтэйдэ тоосогдодог болобош дэлхэйн эгээн догшон хотонуудай нэгэн юм.

## Зүүлтэ

Категори:Бразил
Британиин эзэнтэ гүрэн

**Британиин эзэнтэ гүрэн** (), хүн түрэлхитэнэй түүхэдэ эгээн томо гүрэнүүдэй нэгэн болон дэлхэйн бүхы эхэ газарнуудта өөрын эзэмшэлтэй түүхын ганса улас байна. Нэгэдэһэн Хаанта Уласынь XX зуунай 30-аад ондо нютаг дэбисхэрэй хэмжээгээрээ дэлхэйн хуурай эхэ газарай дүрбэнэй нэгые гү, али 41,2 сая км² талмайтай байгаа. Эзэнтэ гүрэнэй хүн зониинь 480 сая гү, али дэлхэйн хүн зоной мүн дүрбэнэй нэгэ боложо байгаа.

## Зүүлтэ

Категори:Усадхаһан хаанта уласууд
Категори:Ехэ Британи
Категори:Британиин түүхэ
Шотланд

**Шотланд** (,  ) Нэгэдэһэн Хаанта Уласые бүридүүлэгшэ улас юм. Тус уласынь газар зүйн байралалай хубида Ехэ Британи аралай хойто хэһэгтэ оршохо ба урда талаараа Англи улас, зүүн талаараа Хойто тэнгис, баруун хойто талаараа Атлантын далай, баруун урда талаараа Хойто һубаг, Ирландын тэнгисээр тус тус хүреэлэгдэһэн. Шотландиин эхэ газарые *Хойто Исль* болон *Гебрид* гэжэ хубааха ба ниитэ **790** аралһаа бүридэнэ. Лох-Несс нуурынь байгаалиин зүй тогтолой хэб шэнжээрээ дэлхэйдэ нэн алдартай бэлэй.

Тус уласай хоёрдохи томо хото Эдинбургынь ниислэлынь болоод Европын санхүүгэй томохон түбтэ тоосогдодог бол хамагай томо хото болохо Глазгонь үйлэдбэрилэлэй хүгжэлээрээ дэлхэйн хотонуудые түрүүлэгшэ, гурбадахи томо хото Абердиниинь газарай тоһоной нөөсэ баялиг ехэтэй тула энэ һалбариингаа Европын түб юм. Уһанай нөөсэ баялигынь Атлантын далай болон Хойто тэнгисһээ тэдхэгдэдэг тула мүн адли баян нөөсэтэй ороной тоондо ородог.

Хаанта уласай статустай байха үедөө 1707 ондо Англиин Хаанта уластай нэгэдэн Ехэ Британи, Хойто Ирландын Нэгэдэһэн Хаанта Уласые байгуулалсаһан түүхэтэй.

## Зурагай сомог

Scottish Cabinet, 2018.jpg|Шотландын Засагай газарай танхим
Debating chamber, Scottish Parliament (31-05-2006).jpg|Парламентын ордон
Glasgow City Chambers, Glasgow.jpg|Глазго хото
Scotland map-en.jpg|Шотландын газарай зураг


## Хотонууд
:*Ниислэл* Эдинбург хото.

## Зүүлтэ

## Нэмэлтээр уншажа болото
* Brown, Dauvit, (1999) *Anglo-French acculturation and the Irish element in Scottish Identity* in Smith, Brendan (ed.), *Insular Responses to Medieval European Change*, Cambridge University Press, pp.&nbsp;135–53
* Brown, Michael (2004) *The Wars of Scotland, 1214–1371*, Edinburgh University Press., pp.&nbsp;157–254
* Devine, T.M [1999] (2000). *The Scottish Nation 1700–2000* (New Ed. edition). London:Penguin. ISBN 0-14-023004-1
* 
* Flom, George Tobias.  *Scandinavian influence on Southern Lowland Scotch. A Contribution to the Study of the Linguistic Relations of English and Scandinavian* (Columbia University Press, New York. 1900)
* 
* MacLeod, Wilson (2004) *Divided Gaels: Gaelic Cultural Identities in Scotland and Ireland: c.1200–1650*. Oxford University Press.
* Pope, Robert (ed.), *Religion and National Identity: Wales and Scotland, c.1700-2000* (University of Wales Press, 2001)
* Sharp, L. W. *The Expansion of the English Language in Scotland*, (Cambridge University Ph.D. thesis, 1927), pp.&nbsp;102–325;
* Trevor-Roper, Hugh, *The Invention of Scotland: Myth and History*, Yale, 2008, ISBN 0-300-13686-2
## Холбооһон
* Scotland.org - Шотландын албан ёсны онлайн хөтөч
* http://www.scotland.gov.uk/ - Шотландын Засгийн газар
* http://www.scottish.parliament.uk/ - Шотландын парламент
* http://www.nas.gov.uk/ - Шотландын Үндэсний Архивын газар
* Газрын зураг  
* Цахим номын сан  Шотландын Үндэсний Төв номын сан
* Шотландын 2005 оны эдийн засгийн үзүүлэлтүүд  (.pdf)

Категори:Шотланд
Категори:Ехэ Британи
Категори:Европо
Уэльс

**Уэльс** ( ) Нэгэдэһэн Хаанта Уласай бүрилдэхүүн оронуудай нэгэ болоод зүүн талаараа Англи уластай хилэлдэг бол баруун талаараа Атлантын далай болон Ирландын тэнгисээр хүреэлэгдэнэ. Гурбан сая үлүү хүн зоной диилэнхинь Уэльс болон Англи хэлээр ярьдаг. Уэльс хэлний тухайд дурдвал Уэльсийн соёл иргэншлийн хамгийн үнэт зүйл гэгддэг байх ба сүүлийн энэ хэлээрээ яригсадын тоо 20 хувь болон аажамаар бууржа бай гэхэ дүгнэлтэ бии.

Түмэр зэбсэгэй үе болон дундада зуунай он жэлнүүдтэ Уэльсшүүд Селтик, Бритоной нютаг дэбисхэр амидардаг байһан байна. Уэльс бэе даанги нэгэдэл болохо замналаа V дугаар зуунда гү, али Римэй эзэнтэ гүрэн харьяалалдаа байһан Британиие сүлөөлһэн үеһөө эхилэлтэй гэжэ үзэдэг. XIII дугаар зуунда I Эдуард хаан Лливелинд илагдал хүлеэһэнэй дараа Англо-Норманшууд эзэлэгдэһэн Уэльсын нютаг дэбисхэр дээрэ бүтэн зуунай туршада амидаржа байгаа. Хожомынь Уэльс Англиин бүрилдэхүүндэ нэгэдэһэн болоод 1535—1542 оной Уэльсын Англитай байгуулһан санамжа бэшэгэй хүреэндэ Англи-Уэльсын хуулиие баталжа одоо хүрэтэр заһабари хэгдэһээр хүсэн түгэлдэр мүрдэгдэһөөр бай. Уэльсын улас түрын амидарал XIX дүгээр зуунда эршэмтэй ябагдажа байһан болоод 1881 ондо дээдэ Уэльсын дээдэ эрхэ мэдэлтэнүүд болохо Англиин парламентын бүлгэм далда ухуулга гэжэ нэрын дооро хүнэй эрхэ, эрхэ сүлөөдэ халдаһан хэд хэдэн хуулиин заалта, тогтоолые баталжа байһаниинь түүхэдэ тодоор бэшэгдэдэг ажа һэн.

1955 ондо ниислэл Кардифф хотые зарлан тунхаглаһан болоод 317,500 хүн зонтой тус хото тухайн үеын хамагай ехэ ажаһуугшадтай хото боложо байгаа. Шулуун нүүрһэнэй дэлхэйдэ хамагай ехэ баялиг нөөсэтэй гэгдэхэ Уэльсшүүд анхалан Дэлхэйн нэгэдүгээр дайнай үенүүдтэ Лондон, Ливеруль хотонуудаар дамжуулан дэлхэйн заха зээлдэ гаргажа байгаа.

## Засаг захиргаанай хубаари

{| border=0
|-
|''* тэмдэгээр тэмдэглэһэниинь хото болохыень элидхэхэ ба энэнь гүнгэй хэргэмтэ (гүнлиг) нютаг дэбисхэр харьяалагдаха юм. † тэмдэгээр тэмдэглэһэниинь хото-гүнлиг гү, али гүнлиг.

## Зүүлтэ

Категори:Уэльс
Категори:Ехэ Британи
Айдахо

**Айдахо можо улас** () — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Баруун Хойто Номгон Далайн бүһэ нютаг оршодог можо улас юм. Тус можо уласай эгээн томо хото болон ниислэлынь Бойсе хото. Айдахонь 1890 оной долодугаар һарын 3-нда АНУ-ай 43-дахи можо улас болон нэгэдэһэн.  

АНУ-ай хүн зоной тоололгын тобшооной мэдээлэлээр 2007 ондо тус можо уласай хүн зон 1,499,402 байгаа. Можо уласай шуудангай тобшолол **ID**. Айдахонь тус можо уласта байгаалиин баялиг ехэтэй тула **Эрдэниин шулуун можо улас** гэһэн нэрэтэй болоо. Можо уласай уряань **Esto Perpetua** (латинаар "Энэ үүрдэ байг" гэһэн үгэ).

## Газар зүй


## Зүүлтэ

## Холбооһон
* State of Idaho government website
* Energy Profile for Idaho
* Idaho Department of Parks and Recreation
* Idaho Newspapers 
* Idaho State Databases  - Annotated list of searchable databases produced by Idaho state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
* Idaho State Facts 
* Log Cabins in America: The Finnish Experience, a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan
* The History of Idaho 
* U.S. Census Bureau 
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Idaho
* Visit Idaho site


Категори:АНУ-ай можо уласууд
Айова

**Айова можо улас** () — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Дунда баруун бүһэдэ оршохо АНУ-ай нэгэ можо улас юм. Айова Холбоондо 1846 оной арбанхоёрдугаар һарын 28-нда нэгэдэн ороһоноор АНУ-ай 29-дэхи можо улас болоо. Тус можо уласай нэрэнь урида үмэнэ эндэ нютаглажа байһан Сиу угсаанай нэгэн омог болохо Айовашуудай нэрээр нэрэлэгдэбэ. Тус можо уласые албан ёһоор *The Hawkeye State* (Харсагын нюдэн можо улас) гэдэг болоод албан бусаар *The Tall Corn State* (Үндэр кукурузын можо улас) гэдэг.

## Газар зүй



## Зүүлтэ

## Холбооһон
* Official State of Iowa Website
* Energy Data & Statistics for Iowa- From the U.S. Department of Energy 
* Iowa State Databases  - Annotated list of searchable databases produced by Iowa state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
* U.S. Census Bureau Quick Facts 


Категори:Америкэн Нэгэдэһэн Улас
Аляска

**Аляска** () — Хойто Америкэ түбиин баруун хойто хэһэгтэ оршихо Америкын Нэгэдэһэн Уласай можо улас юм. 2007 оной байдалаар хүн зон 683,478 байһанай ойролсоогоор 50%-нь Анкоридж метрополиин бүһын дагуу ажаһуудаг.

Конгрессһоо Аляскын байгаалиин нөөсэ баялигые АНУ-ай ерээдүйн үдэлтэ хүгжэлдэ онсо шухала ажа холбогдолтой гэжэ үзэн шиидбэри гаргаһанай үндэһэн дээрэ тус нютагые Россиин эзэнтэ гүрэнһөө худалдан абаа. Америкын Нэгэдэһэн Улас 1867 оной гурбадугаар һарын 30-нда нэгэ акр газарые 2 түб гү, али нэгэ га газарые 5 цент оршом үнээр ниитэ 7.2 сая доллараар худалдан абаһан. Ханша уналтые тоосожо үзэбэл тухайн үедэ түлэһэн мүнгэн дүн 2008 оной 360 сая оршом доллартай тэнсэнэ. 1912 оной табадугаар һарын 11-нда зохёон байгуулалтай нютаг дэбисхэр болгохоһоо үмэнэ энэ нютагта засаг захиргаанай хэд хэдэн өөршэлэлтэ хэгдэһэн. 1959 оной нэгэдүгээр һарын 3-нда АНУ-ай 49-дэхи можо улас болоо. Хойгые нэрэлхэдэл хэрэглэдэг байһан "Аляска" гэхэ нэрые Россиин колонизацилгын үедэ үгэһэн болоод энэ нэрэнь алеут хэлэнэй *alaxsxaq* ("эхэ газар" гү, али үгэшэлбэл "тэнгисэй ажаллалга шэглэдэг зүйл" гэһэн үгэһөө гаралтай. Энэ можо уласые мүн эжэл үндэһэнһөө гаралтай алеут үгэ болохо *Alyeska* гү, али "ехэ газар" гэһэн үгээр нэрэлдэг.

## Холбооһон

;Можо уласай засагай газар
* State of Alaska website
* Alaska State Databases  - Annotated list of searchable databases produced by Alaska state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
;АНУ-ай засагай газар
* Energy & Environmental Data for Alaska
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Alaska
* US Census Bureau 
* Alaska State Facts 
;Бусад
* Alaska Community Database System
* Alaska's Digital Archives
* Alaska , project area of the American Land Conservancy 
* Alaska Inter-Tribal Council


Категори:Америкэн Нэгэдэһэн Улас
Аризона

**Аризона** (, навахо *Hoozdo Hahoodzo*) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Баруун Урда бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас. Ниислэл болоод хамагай томо хотонь Финикс. Хоёрдохи томо хотонь Таксон болоод энэнэй дараа Фениксын бүһын дүрбэн хото, тухайлбал Меза, Чандлер, Глендэйл, Скоттсдэйл хотонууд ороно.

Аризона 1912 оной хоёрдугаар һарын 14-ндэ Холбоондо нэгэдэһэн, АНУ-ай эхэ газарай можо уласуудһаа эгээн һүүлшын гү, али 48-дахи можо улас болоһон. Аризонань сүлын уурал амисхал, илангуяа халуун зун, хүйтэн үбэлөөрөө нэрэтэй. Гэбэш хойто зүгтэ байха үндэрлиг нютагаараа сүлһөө сэрүүн уур амисхалтай нарһан ой, уулатай. 2006 оной долодугаар һарын 1-нэй хүн зоной тоосоогоор Аризона хүн зоной үһэлтэгөөр АНУ-да түрүүлжэ, Невадые гүйсэжэ түрүүлбэ.

Аризонань Дүрбэн үнсэгэй (Four Corners) можо уласуудай нэгэ юм. Аризона Нью-Мексико, Юта, Невада, Калифорни можо уласуудтай хилэлдэг болоод Колорадо можо уластай нэгэ үзүүрээрээ ниилэдэг. Тэрэ Мексикын Сонора, Баха Калифорни можо уласуудтай хилэ залгадаг. Аризонада Гранд-Каньонһоо гадна олон ой модон, үндэһэнэй парк, дурасхалта газар, индианай нөөсэ газар байдаг бэлэй.

## Зүүлтэ

## Холбооһон
### Засагай газарай албан ёһоной сахим сүлжээ
* Official Website of the State of Arizona

### Бусад
* Arizona State Guide, from the Library of Congress
* Arizona Regional Accounts Data
* Arizona Demographic Data from FedStats 
* Energy Data & Statistics for Arizona
* Arizona State Databases  - Annotated list of searchable databases produced by Arizona state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
* Arizona State Library, Archives and Public Records 
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Arizona
* Arizona State Facts 
* Arizona Republic -- daily newspaper serving the state
* History topics timeline of Arizona 1862-1962

### Аялал туристнарай мэдээсэл
* Official Arizona Office of Tourism
* Arizona Game & Fish Department (Hunting, Boating & Fishing)
* Arizona State Parks
* Arizona Russian Center 
* American Southwest, a National Park Service ''Discover Our Shared Heritage'' Travel Itinerary

## Мүн үзэхэ
* Bayless, Betsy, 1998, *Arizona Blue Book, 1997-1998.* Phoenix, Arizona.
* McIntyre, Allan J., 2008, ''The Tohono O'odham and Pimeria Alta.''  Charleston, SC: Arcadia Publishing, (ISBN 978-0-7385-5633-8)
* Miller, Tom (editor), 1986, *Arizona: The Land and the People.* Tucson, AZ: University of Arizona Press. (ISBN 0-8165-1004-0)
* Thomas, David M. (editor), 2003, *Arizona Legislative Manual.* In *.* Phoenix, AZ: Arizona Legislative Council. Google Print. Retrieved January 16 2006.
* Trimble, Marshall, 1998, *Arizona, A Cavalcade of History.* Tucson, AZ: Treasure Chest Publications. (ISBN 0-918080-43-6)


Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Арканзас

**Арканзас** () — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Урда бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас юм. Арканзас зургаан можо уластай хилэ залгадаг болоод зүүн хилэнь юрэнхыдөө Миссисипи мүрэниие дагаһан байдаг. Тус можо уласай газарзүйн бүһэнүүдтэнь АНУ-ай дотоодр үндэрлиг газарые бүридүүлэгшэ Озаркс ба Уачита уулархаг бүһэһөө эхлээд зүүн зүгтэ Миссисипи мүрэнэй дагууха нам доро газар хүрэтэр хамаарна. Ниислэл болоод эгээн олон хүн зонтой хотонь тус можо уласай түб хэһэгтэ оршохо Литл-Рок юм.

## Зүүлтэ

## Нэмэлтэ уншаха материал
* Blair, Diane D. & Jay Barth *Arkansas Politics & Government: Do the People Rule?* (2005)
* Deblack, Thomas A. *With Fire and Sword: Arkansas, 1861-1874* (2003)
* Donovan, Timothy P. and Willard B. Gatewood Jr., eds. *The Governors of Arkansas* (1981)
* Dougan, Michael B. *Confederate Arkansas* (1982),
* Duvall, Leland. ed., *Arkansas: Colony and State* (1973)
* Fletcher, John Gould. *Arkansas* (1947)
* Hamilton, Peter Joseph. ''The Reconstruction Period'' (1906), full length history of era; Dunning School approach; 570 pp; ch 13 on Arkansas
* Hanson, Gerald T. and Carl H. Moneyhon. *Historical Atlas of Arkansas* (1992)
* Key, V. O. *Southern Politics* (1949)
* Kirk, John A., *Redefining the Color Line: Black Activism in Little Rock, Arkansas, 1940-1970* (2002).
* McMath, Sidney S. *Promises Kept* (2003)
* Moore, Waddy W. ed., *Arkansas in the Gilded Age, 1874-1900* (1976).
* Peirce, Neal R. *The Deep South States of America: People, Politics, and Power in the Seven Deep South States* (1974)
* Thompson, George H. *Arkansas and Reconstruction* (1976)
* Whayne, Jeannie M. et al. *Arkansas: A Narrative History * (2002)
* Whayne, Jeannie M. *Arkansas Biography: A Collection of Notable Lives* (2000)
* White, Lonnie J. *Politics on the Southwestern Frontier: Arkansas Territory, 1819-1836* (1964)
* Williams, C. Fred. ed. *A Documentary History Of Arkansas* (2005)
* WPA., *Arkansas: A Guide to the State* (1941)

## Холбооһон
* Arkansas State Code (the state statutes of Arkansas) 
* Arkansas State Databases  - Annotated list of searchable databases produced by Arkansas state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.*Arkansas State Facts 
* Official State tourism website
* Official State website
* The Encyclopedia of Arkansas History & Culture
* History topics timeline of Arkansas 1786-1886 http://www.usastatesdates.com/arkansas.htm 
* Energy & Environmental Data for Arkansas
* U.S. Census Bureau 
* The Arkansas Chapters of Iota Phi Theta Fraternity, Inc. 
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Arkansas


Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Вайоминг

**Вайоминг можо улас** () — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Баруун бүһэдэ оршодог хүн зон үсөөтэй АНУ-ай можо улас. Тус можо уласай ехэнхи хэһэгтэ Рокки уула болон бэлшээр зонхилдог бол можо уласай зүүн захад Хай Плэйнз гэжэ нэрэтэй үндэрлиг тала нютагай бүһэ байдаг. Нютаг дэбисхэрэй хэмжээгээр АНУ-да арбада ородог Вайоминг хамагай үсөөн хүн зонтой можо улас юм. АНУ-ай хүн зоной тоололгоор 2007 ондо 522,830 хүн ажаһуудаг гэжэ тоосоолһониинь 2000 онһоо хойшо 5.9%-яар ехэдхэһэн дүн юм. Ниислэл болон эгээн олон хүн зонтой хотонь Шайенн.

## Зүүлтэ

## Холбооһон
;Можо уласай засагай газар
* State of Wyoming government website
* Wyoming Department of Transportation website
* State information and symbols
* Official Wyoming State Travel Website - Forever West 
;АНУ-ай Засагай газар
* Energy Data & Statistics for Wyoming- From the U.S. Department of Energy 
* Wyoming State Law Library
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Wyoming
* U.S. Census Bureau 
* Wyoming State Facts 
;Бусад
* Wyoming's portal to knowledge and learning
* Wyoming Ski and Snowboard Areas on SnowGuide.org
* ''Gertrude of Wyoming'' by Thomas Campbell
* Wyoming Travel Guide 
* Free State Wyoming 

Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Вашингтон (можо улас)

**Вашингтон** () — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Номгон далайн Баруун-Хойто бүһэдэ оршохо АНУ-ай можо улас юм. Вашингтониие анха Вашингтонай нютаг дэбисхэрэй баруун хэһэгһээ таһадан абажа 1889 ондо Холбоондо 42-дохи можо уласаар нэгэдхэһэн юм. 2006 ондо Хүн зоной тоололгын тобшооһоо тус можо уласай хүн зониие 6,395,798 гэжэ тоосоолһон.

Тус можо улас Америкын Нэгэдэһэн Уласын анханай юрэнхылэгшэ Джордж Вашингтоной нэрээр нэрлэгдэһэн. Вашингтониие АНУ-ай ниислэл Вашингтон хотоһоо илгахын тулада Вашингтон можо улас гэхэнь бии.

Ниислэлнь Олимпи болобошье эдэй засагай түб, эгээн томо хотонь Сиэтл юм.

Майкрософт корпорациин түб байра байралдаг, Старбакс һүлжээ кофейниин үлгы нютаг юм.

## Түүхэ
1848 ондо Орегоной нютаг дэбисхэр (Oregon territory) бии болобо.
1853 ондо Орегоной нютаг дэбисхэрһээ тусгаарлажа, Вашингтоной нютаг дэбисхэр гэгдэхэ болоо.
1889 оной 11 һарын 11-нда АНУ-ай 42-дохи можо улас болото.

## Газарзүй
Вашингтон можо уласынь баруун талаараа Номгон далай, урда талаараа Орегон, зүүн талаараа Айдахо, хойто талаараа Канада уласай Британиин Колумби можотой хилэлнэ. Шэлбүүһэтэ ойгоор бүрихэгдэһэн үндэр ууланууд элбэгтэй.

Байгаалиин олон янзын бүһэлүүртэй. Олимпик хахад аралынь үдхэн ойгоор бүрихэгдэһэн, бороо элбэгтэй, Хойто Америкэдэ ганса Халуун ороной шииглиг ойн бүһэ юм. Нүгөө талаар Кастгейтэй хадаһаа зүүн талань сүл гобиин бүһэтэ багтаха болоод, ургамал үсөөтэй. Можын хамагай үндэр орьёл болохо Рэйньер уулань Сиэтлэй зүүн урда хэһэгтэ байха болон мүльһэн гол элбэгтэй. Вашингтон можые газарзүйн байдалаарынь Оканоганай үндэрлиг ба Колумби голой ай һаба гэжэ хоёр хубаажа болоно.




## Хүн зон
### Хүн зоной бүридэл
Вашингтон можын хүн зоной бүридэл:
* 78.9% сагаан арһатан
* 7.5% испани хэлэтэн
* 5.5% азиинхид
* 3.6% эрлииз
* 3.2% хара арһатан
* 1.6% уугуул американшууд

Вашингтон можын оршон һуугшадай угсаа гарабалые абажа үзэбэл, германшууд (18.7%), англишууд (12%), ирландшууд (11.4%), норвегишууд (6.2%), мексикашууд (5.6%) гаралтай хүнүүд олон.

### Шажан шүтэлгэ
Вашингтон можын хүн зоной шажан шүтэлгын байдал：

* Христосой шажан &ndash; 71%
** Протестант &ndash; 45%
*** Баптист &ndash; 7%
*** Рутель &ndash; 7%
*** Методист &ndash; 4%
*** Протестантын бусад урадхал &ndash; 24%
** Католик &ndash; 22%
** Мормон &ndash; 5%
** Бусад урадхал &ndash; 1%
* Бусад шажан &ndash; 2%
* Шажангүй үзэлтэнүүд &ndash; 27%

## Томо хотонууд
* Сиэтл
* Олимпи
* Спокен
* Тахома
* Беллеву
* Редмонд
* Абердин
* Эверетт
* Касл Рок
* Калама
* Келсо
* Лонгвеу
* Воодланд
* Ванкувер
* Камас
* Вашугал
* Рижфелд
* Яколт
* Ла Сентер
* Батлгронд

## Эдэй засаг
Вашингтон можонь дотоодын ниитэ бүтээгдэхүүнээрээ 2004 ондо АНУ-ай можонууд дотор 14-дэ орожо байна http://www.bea.gov/bea/newsrel/gspnewsrelease.htm . Нэгэ хүндэ ногдохо оролгонь 33,332 америкын доллар.

### Томо компанинууд
Вашингтон можодо түбынь байралдаг компанинууд:
* Amazon.com
* Аляска Эйрлайнз
* Costco
* Старбакс
* Майкрософт

### Ажа үйлэдбэриин гол һалбаринууд
Онгосо үйлэдбэрилэл, мэдээлэлэй технологи, сарһанай үйлэдбэрилэл

## Зүүлтэ

Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Категори:Вашингтон можо улас
Висконсин

**Висконсин** () — Америкын Нэгэдэһэн Уласай түб хойто хэһэгтэ оршохо нэгэ можо улас юм. Тус можо уласынь табан Ехэ нуурнуудай хоёроор хүреэлэгдэһэн болоод АНУ-ай Иллинойс, Айова, Мичиган, Миннесота можо уласуудтай хилэлдэг. Висконсиной ниислэлынь Мэдисон хото болоод эгээн томо хотонь Милуоки юм.

## Газарзүйн байра


## Зүүлтэ

Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Вирджини

**Вирджиниин Хамтын Нүхэрлэл** () — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Урда хэһэгэй Атлантын далайн эрье дээрэ байрлаха АНУ-ай нэгэ можо улас. Тус можо уласынь хэзээшье хүнтэй һуугаагүй тула "Онгон хатан хаан" () гэгдэдэг байһан Англиин хатан хаан I Елизаветын нэрээр нэрлэгдэһэн юм. Тус можо уласта АНУ-ай найман юрэнхылэгшэ мэндэлһэн тула Юрэнхылэгшэдэй эхэ гэжэ нэрлэгдэхэнь бии. Тэрэ Хуушан доминионшье гэдэг. Можо уласай газарзүйе Блу-Ридж уула болон Чесапик булан тодорхойлно. Ниислэл хотонь Ричмонд, эгээн томо хотонь Вирджини Бич болоно.

## Танисуулга
Бүри 1607 ондо Лондон компани Шэнэ Юртэмсэ дэхи Англиин түрүүшын байнгын колони болохо Вирджиниин колониие байгуулһанаар оршон үеын Вирджиниин үндэһэн һуури табигдаба. Вирджиниин эхин үеын эдэй засаг, улас түрэдэ богоолшолго томохон үүргэ гүйсэдхэжэ байба. Вирджини Америкын хубисхалта дайнда оролсоһон арбан гурбан колониин нэгэ болоһон болон Америкын эрхэтэнэй дайнай үеэр Америкын Холбооной Уласта нэгэдэжэ байгаа. Уламжалал ёһоор консерватив болон Урдада багтажа байһан түүхэтэй болобошье оршон үеын Вирджининь үндэһэнэй хэмжээнэй хоёр томо намай мүрысөөнэй талбари болоһон можо улас юм.

Вирджининь хэд хэдэн һалбари бүхы эдэй засагтай. Тухайлбал хүдөө ажахы хүгжэһэн. Тэрэ тус можо уласай Хэмптон-Роудс сэрэгэй ангинууд байрладаг болон хойто хэһэгтэнь Пентагон зэргэ холбооной засагай газарай байгуулганууд байрладаг. Түүхын гурбалжан хэмжээхэ аялал туризмын түгээмэл маршрутда Джеймстаун, Йорктаун болон Колониин үеын Вилльямсбургын амиды музей ородог. Технологиин һалбари үдэжэ хүгжэһэнөө тус можо уласай экспортын түрүүлхэ бүтээгдхүүниинь компьютерын чип болоһон болон энэ һалбаринь Вирджиниин уласай һургуулинууд болон ехэ һургуулинуудай хүсэн дээрэ тулгуурилһан.

## Газарзүйн байра


## Зүүлтэ

## Холбооһон
**Засгийн газар**
* State Government website
* Virginia General Assembly
* Virginia's Judicial system
* Constitution of Virginia

**Аялал жуулчлал**
* Virginia Tourism Website
* Virginia State Parks
* Virginia Main Street Communities Travel
* Virginia - Wikivoyage guide

**Соёл, түүх**
* Virginia Historical Society 
* Virginia Historical Markers
* Virginia's First People 

**Газрын зураг ба хүн амзүй**
* USGS geographic resources of Virginia
* Virginia State Climatology Office 
* Virginia State Fact Sheet 

Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Джорджи

**Джорджи** () — Америкын Нэгэдэһэн Уласай нэгэ можо улас болоод Америкын хубисхалта дайнаар Британиин ноёрхолдо эсэргүү бодоһон түрүүшын арбан гурбан колониин нэгэ бэлэй. Джорджи эдэ 13 колониһоо эгээн һүүлдэ гү, али 1733 ондол можо улас болон байгуулагдажа байба. 1788 оной 1-р һарын 2-до АНУ-ай Үндэһэн хуулиие баталһан дүрбэдэхи можо улас болоһон. 1861 оной 1-р һарын 21-ндэ Нэгэдэһэн Уласһаа һалан тусгаарлажа, Америкын Холбооной Уласые байгуулалсаһан түрүүшын 7 можо уласай нэгэ болоо. Джорджи 1870 оной 7-р һарын 15-нда гү, али эгээн һүүлдэ Нэгэдэһэн Уласта дахин оробо. Джорджи хүн зоноор уласдаа юһэдүгээртэ ородог ба 2007 оной 7-р һарын 1-нэй байдалаар 9,544,750 оршон һуугшадтай байгаа. Тэрэнэй хүн зоной тооной үдэлтээр 4-тэ, үдэлтын хубяар 9-дэ ородог болоод һүүлшын жэлдэ 1.7 хубяар гү, али 162,447 хүнээр ехэдхэбэ.http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/013049.html Джорджиин ниислэл болон эгээн олон хүн зонтой хотонь Атланта хаа юм.

## Газарзүйн байра
Урда талаараа Флорида; зүүн талаараа Атлантын далай, Урда Каролина можо уластай; баруун талаараа Алабама, баруун урда булангаараа Флоридатай; хойто хэһэгээрээ Теннесси, Хойто Каролинатай тус тус хилэлнэ. Можо уласай хойто хэһэгтэ Аппалачиин уулануудай томохон уулын системэ болохо Блу-Ридж уула байдаг. Джорджиин хамагай үндэр сэгынь Брасстаун Болд 1,458 м үндэр бол эгээн нам сэгынь далайн нюруу юм.

Ниитэ 153,909 км² нютаг дэбисхэртэй Джорджи АНУ-ай 50 можо улас дотороо 24-дэ ородог. Джорджи хуурай газарай талмайгаар Миссисипи мүрэнһөө зүүн тиишэ оршохо можо уласууд дотороо эгээн томонь болон ниитэ нютаг дэбисхэрээрээ Мичиган, Флорида, Висконсинай дараа 4-дэ ородог.



## Зүүлтэ

## Мүн үзэхэ
* ''New Georgia Encyclopedia'' (2005).
* Bartley, Numan V. *The Creation of Modern Georgia* (1990). Covers 1865-1990 period. ISBN 0-8203-1183-9.
* Coleman, Kenneth. ed. *A History of Georgia* (1991). ISBN 0-8203-1269-X.
* London, Bonnie Bullard. (2005) *Georgia and the American Experience* Atlanta, Georgia: Clairmont Press ISBN 1-56733-100-9. A middle school textbook.
* Peirce, Neal R. *The Deep South States of America: People, Politics, and Power in the Seven Deep South States* (1974). Information on politics and economics 1960-72. ISBN 0-393-05496-9.

## Холбооһон

* Georgia state government website 
* Georgia State Guide, from the Library of Congress
* Official Georgia Tourism Website
* Georgia State Databases  - Annotated list of searchable databases produced by Georgia state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
* Georgia Constitution Web Page, Carl Vinson Institute of Government at The University of Georgia (includes historical Constitutions of Georgia) 
* Summary of duties, powers and responsibilities of the branches of Georgia state government (Georgia Secretary of State website) 
* Energy Profile for Georgia 
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Georgia
* U.S. Census Bureau 
* The New Georgia Encyclopedia
* Digital Library of Georgia 

Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Һавай

**Һавай можо улас**  (; Һавай *Moku'āina o Hawai'i*) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай эхэ газарһаа баруун урда зүгтэ, Японһоо зүүн урда зүгтэ, Австралиһаа зүүн хойто зүгтэ Номгон далайн түб хэһэгтэ оршохо АНУ-ай можо улас юм. Тус можо уласынь 1959 оной наймадугаар һарын 21-ндэ Холбоондо нэгэдэн ороһоноор АНУ-ай табидахи можо улас болоһон. Ниислэлынь Оаху арал дээрэ байрладаг Гонолулу хото юм. Хүн зоной эгээн һүүлшын тоололгоор можын хүн зон 1,283,388 байба.

Энэ можо уласынь уртаашаа 2400 үлүү км талмайда тархаһан олон зуун аралһаа бүридэхэ, галта ууланууд бүхы Һавайн аралнуудые бараг тэрэ шэгтэнь хамардаг. Ольтирогой зүүн урда үзүүртэ найман "гол арал" байдаг ба баруун хойноһоо, зүүн үмэнэшөөнь нэрлэбэл Ниихау, Кауай, Оаху, Молокай, Ланай, Кахоолаве, Мауй, Һавай болоно. Эдэһээ Һавай арал эгээн томо болоод можо уласай нэрэтэй бусайдуулхагүйн тулада "Томо арал" гэжэ дуудахань элбэг байдаг. Энэ ольтирогынь физик газарзүй болон угсаатан шудалалай хубида Далайн оронуудай Полинезиин дэд бүһэдэ багтана.

## Зүүлтэ

## Мүн үзэхэ
* The Constitution of the State of Hawaii. Article XV.
* Bushnell, O. A. 1993. *The Gifts of Civilization: Germs and Genocide in Hawai'i*. ISBN 0-8248-1457-6. Honolulu: University of Hawaii Press
* Kinzer, Stephen 2007, *Overthrow: America's Century of Regime Change from Hawaii to Iraq*. ISBN 0-8050-8240-9. Times Books
* 
* 
* Schamel, Wynell and Charles E. Schamel. "The 1897 Petition Against the Annexation of Hawaii." Social Education 63, 7 (November/December 1999): 402-408.
* Stokes, John F.G. 1932. "Spaniard and the Sweet Potato in Hawaii and Hawaiian-American Contacts." American Anthropologist, New Series, v, 34, n, 4, pp. 594-600.

## Холбооһон

* Хавайн аялал жуулчлалын албан ёсны вэбсайт
* Муж улсын албан ёсны вэбсайт
* Хавай муж улсын баримт мэдээлэл  АНУ-ай Хөдөө аж ахуйн департамент
* Хавайн газарзүй, шинжлэх ухааны бусад мэдээлэл
* Хавайн эрчим хүчний өгөгдөл мэдээлэл 
* Хавайн арлуудын сансраас авсан зураг НАСА-гийн Дэлхийн одон орон судлах төв
* http://www.netstate.com/states/intro/hi_intro.htm

Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Делавэр

**Делавэр** () — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Дундада Атлантын бүһэдэ Атлантын далайн эрьедэ байрладаг АНУ-ай нэгэ можо улас. Тус можо уласай нэрэ Британиин тайжа, Вирджиниин түрүүшын колониин захирагша Томас Вэст, 3-р барон Де Ла Варрай нэрээр мүнөөнэй Хэнлопен хошууниие анха нэрлэһэнһээ үүдэлтэй.

## Танисуулга
Делавэрынь Делмарва хахад аралай зүүн хэһэгтэ, Делавэр булан, Чесапик булангай хоорондо оршохо болон нютаг дэбисхэрээр Род-Айлендын лэ урда һүүлһээ хоёрто ородог. 2007 оной тоосоогоор Делавэрэй хүн зон уласдаа 45-да орожо байһан бол, хүн зоной нягташалаар 6-да орожо байба. Хүн зоной 60 үлүү хубинь Нью-Касл тойрогто амидардаг. Делавэрынь гурбан тойрогто хубаагдана. Тухайлбал: Нью-Касл, Кент, Сассекс,, Урда хоёр тойрогынь хүдөө ажахын тойрогууд бол, хойто хэһэгынь тус можо уласые эрхэтэнэй эрдэмтэд, инженерэй ажаллаха хүсэндэ эзэлхэ хуби болон 1000 хүндэ ногдохо компани, хуби хүндэ олгогдоһон патентын тоогоор хоёрто ороходо нэмэри болоһон. Можо уласай эдэй засаг, үйлэдбэриин хүгжэлэй түүхэнь дэлхэйн хамагай томо химиин үйлэдбэринүүдэй нэгэ болохо Дюпоной гэр бүлын нүлөөлэлтэй ойро холбоотой.

Анха XVI зуунда европошууд эрьэень нээхэһээ үмэнэ, Делавэртэ унаган америкынхидай хэд хэдэн бүлэг оршон һуужа байһанай дотор хойто зүгтэ Линапе, урда зүгтэ Нантикоке омогойхид нютаглажа байба. Анха 1631 ондо мүнөөдэрэй Левес хотын ойролсоо оршохо Зваанендэ дахи голланд худалдаашад энэ нютагые колонизацилһан. Делавэрынь Америкын хубисхалта дайнда оролсоһон түрүүшын 13 можо уласай нэгэ болон 1787 оной арбанхоёрдугаар һарын 7-ндо АНУ-ай Үндэһэн Хуулиие соёрхон баталһан түрүүшын можо улас болобо.

## Газарзүйн байра


## Зүүлтэ

## Холбооһон

* State of Delaware homepage
* Delaware State Databases  - Annotated list of searchable databases produced by Delaware state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
* Delaware Tourism homepage
* Delaware Map Data 
* Delaware Population Projections 
* The Kalmar Nyckel Foundation & Tall Ship Kalmar Nyckel.
* 
* U.S. Senate site with the full U.S. Constitution and the Thirteenth Amendment  "Slavery and Involuntary Servitude"
* Energy & Environmental Data for Delaware
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Delaware
* U.S. Census Bureau 
* Delaware Newspapers 
* Delaware State Facts 
* [History topics timeline of Delaware 1737–1837]http://www.usastatesdates.com/delaware.htm 
* Delaware Academy of Medicine
* HealthyDE.org 

Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Уряанхай хэлэн

**Уряанхай хэлэн** (тыва хэлэн, һоёд хэлэн; *тыва дыл*) — Тыва (Уряанхай, Һоёд) арадай хэлэлсэдэг бусадһаа үлүү Монгол хэлэтэй найралдаһан Түрэг түрэлэй хэлэн. Одоогоор тус хэлээр хэлэдэг 264 мянга оршом хүн байна.

Тыва хэлэн оршон сагта Росси, Монгол, Хитад гурбан улас, тэгэхэдээ Оросой холбоото уласай холбооной нэгэжэ—Бүгэдэ Найрамдаха Тыва Уласта эгээн олон хүниие хамаржа дэлгэрһэн байдаг.

## Онсолиг
Ута эгшэг абяатай. Үгэнүүдэй сандаа Монгол (тэр бүридээ Буряад, Халха, Ойрад) болон Түбэд хэлэн маша ехэ нүлөөтэй.

## Зүүлтэ

Категори:Уряанхай
Категори:Хэлэнүүд
Канзас

**Канзас** () — Америкын Нэгэдэһэн Уласай "зүрхэн" гэгдэдэг Түб бүһэдэ оршодог АНУ-ай Дундада Үрэнэ бүһын можо улас юм. Тус можо уласай дундуур урсадаг Канзас голой нэрээр нэрлэгдэһэн ба энэ голой нэрэнь тус нютагта оршон һуудаг байһан Канза омогойхидай нэрээр нэрлэгдэбэ. Тус омогой нэрэ (тухайн хэлээр *kką:ze*) "һалхинай хүнүүд" буюу "урдын һалхинай хүнүүд" гэһэн удхатай гэдэг болобошье энэнь тус нэрын түрүүшын удха бэшэ бэлэй.

## Түүхэ
Түүхын үүдэнһээ абажа үзэбэл тус нютагта бизон агнажа амидардаг нүүдэлшэн унаган америкынхид олоноороо ажа түрэдэг байгаа. 1830-аад ондо европо гаралтай америкынхид анха һуурижаһан болобош 1850-яад ондо богоолшолгын асуудалаар улас түрын дайн эд ябагдажа байха үедэ ерэжэ һуурижагшадай тооной үдэлтэ түргэдхэбэ. 1854 ондо АНУ-а засагай газар тус нютагта нүүдэллэн һуурижаха ябадалые албан ёһоор нээлтэтэй болгоһоноор Шэнэ Англиһаа богоолшолгодо эсэргүүсэгшэ сүлөөтэ можо уласайхи, хүршэ Миссуриһээ богоолшолгые дэмжэгшэ һуурижагшад Канзасые сүлөөтэ можо улас болохо гү, али богоолой можо улас болохо гү, гэдэгые шиидбэрилхын тулада тус нютаг дэбисхэр рүү бөөн бөөнөөрөө ерэсгээжэ байба. Эдэ хүсэнүүд хоорондоо мүргэлдэжэ, зүршэлдэжэ байһан тула тус можо уласынь байгуулагдаһан эхинэй үедээ хүсэрхылэл, эмхэ замбараагүй байдалай үүр уурхай боложо байһан болон Шуһата Канзас гэгдэдэг байба. Богоолшолгые эсэргүүсэгшэд ябаандаа диилэжэ, 1861 оной нэгэдүгээр һарын 29-ндэ Канзас Холбоондо сүлөөтэ можо уласай хубяар нэгдэбэ. Америкын эрхэтэнэй дайнай дараа сагаашадай дабалгаа тала газарые үржэл шэмтэй газар таряалангын талмай болгоходо Канзасын хүн зон огсом үдэбэ. Мүнөөдэр Канзас эгээн үржэл шэмтэй хүдөө ажахын можо уласуудай нэгэ болоһон ба олон үрэ таряаны түрэн таридгаһаа улаан буудай, нарансэсэгэй үйлэдбэрилэлээр ехэнхи жэл уласдаа тэргүүлдэг.

## Газарзүйн байра

## Зүүлтэ

## Холбооһон

* State of Kansas
* Kansas Travel and Tourism Division
* Kansas State Historical Society
* Kansas State Databases  - Annotated list of searchable databases produced by Kansas state agencies
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Kansas
* Persian Community in Kansas 
* Kansas Department of Transportation maps 
* Cutler's History of Kansas
* Kansas Maps from the Perry-Castañeda Library map collection at the University of Texas

Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Колорадо

**Колорадо можо улас** () — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Хабсагайта уулануудай бүһэдэ оршохо АНУ-ай можо улас. Колорадонь АНУ-ай Баруун болон Баруун Урда бүһэнүүдэй нэгэ хэһэг гэжэ тоосогдожо болоно. АНУ-ай Хүн зоной тоололгын тобшооной гаргаһан тоосоогоор тус можо уласай хүн зон 2007 ондо 4,861,515 байһаниинь 2000 оной АНУ-ай Хүн зоной тоололгоһоо хойшо 13.03% үдэһэн дүн юм. Денвер хотонь Колорадогой ниислэл ба эгээн олон хүн зонтой хот ажа һэн.

## Газарзүйн байра

## Зүүлтэ

## Ном зохёол
* Explore Colorado, A Naturalist's Handbook, The Denver Museum of Natural History and Westcliff Publishers, 1995, ISBN 1-56579-124-X for an excellent guide to the ecological regions of Colorado.
* The Archeology of Colorado, Revised Edition, E. Steve Cassells, Johnson Books, Boulder, Colorado, 1997, trade paperback, ISBN 1-55566-193-9.
* Chokecherry Places, Essays from the High Plains, Merrill Gilfillan, Johnson Press, Boulder, Colorado, trade paperback, ISBN 1-55566-227-7.
* The Tie That Binds, Kent Haruf, 1984, hardcover, ISBN 0-03-071979-8, a fictional account of farming in Colorado.
* Railroads of Colorado: Your Guide to Colorado's Historic Trains and Railway Sites, Claude Wiatrowski, Voyageur Press, 2002, hardcover, 160 pages, ISBN 0-89658-591-3

## Холбооһон

**Муж улсын засгийн газар**
* State of Colorado government website
* Colorado Department of Education 
** Colorado state symbols and emblems 
** Colorado official state vacation guide
* Energy Profile for Colorado
** Colorado Chambers of Commerce 
** Colorado state government departments and agencies 
*** Colorado Department of Transportation 
**** Colorado highway maps
***** Colorado Travel Map 
* List of searchable databases produced by Colorado state agencies  hosted by the American Library Association Government Documents Roundtable .
**Холбооны засгийн газар**
* Energy & Environmental Data for Colorado
* USGS Colorado state facts, real-time, geographic, and other scientific resources of Colorado
* United States Census Bureau
** Colorado QuickFacts 
** Colorado - Race and Hispanic Origin: 1860 to 1990
** Colorado economic data 
** Colorado housing data 
** Colorado social data 
* USDA ERS Colorado state facts 
**Бусад**
* History topics timeline of Colorado 1826-1926 
** Colorado Places by County
** Colorado County Evolution 
* Ask Colorado

Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Коннектикут

**Коннектикут** () — Америкын Нэгэдэһэн Уласын Зүүн Хойто хэһэгэй Шэнэ Англиин бүһэдэ байрладаг АНУ-ай нэгэ можо улас. Урда болон баруун талаараа Нью-Йорк (далайгаар Лонг-Айленд аралтай), хойто талаараа Массачусетс, зүүн талаараа Род-Айленд можо уласуудтай хилэлдэг. Коннектикут можо уласай баруун урда хэһэгынь Нью-Йоркой метрополиин бүһын нэгэ хэһэг гэжэ тоосогдодог. Коннектикутынь 3.4 сая хүн зонто болоод хүн зоноор 29, нютаг дэбисхэрээр 48-да, хүн зоной нягташалаар 4-дэ ородог. "Үндэһэн хуулиин можо улас" гэгдэдэг Коннектикутынь колонизацилгын эхин үеһээ эхитэй ута түүхэтэй болоод Америкын засагай газарай эхин үеын үүдэл хүгжэлд нүлөөтэй байба.

## Танисуулга
Коннектикутай түрүүнэй европынхи һууришагшадынь голландшууд байһан болоод англишууд 1630-аад ондо түрүүнэй томоохон һуурингуудаа байгуулһан. Томас Хукер хэһэг дагалдагшадай хамта Массачусетсын булангай колониһоо дээшэ үгэһэн ябажа Коннектикут колониие байгуулаа; Массачусетсһаа ерэһэн бусад һууришагшад Сейбрук колони, Нью-Хэйвен колониие байгуулсгааба. Коннектикут болон Нью-Хэйвен колонинууд Коннектикутай һуури зарлиг гэхэ баримта бэшэгые байгуулһаниинь Хойто Америкэ дахи анханай үндэһэн хуули гэжэ тоосогдодог. 1662 ондо өөр өөр колонинууд эзэн хаанай хартын доро нэгэдэһэнээр Коннектикут титамай колони болобо. Энэ колонинь Америкын хубисхал дайнаар Британиин ноёрхолдо эсэргүү бодоһон түрүүшын арбангурбан колониин нэгэ байһан.

Коннектикут Лонг-Айлендай хоолойн эрье дагуу оршодог тула тогтуун уур амисхалтай. Энэ байрашалынь тус можо уласые далайн хүсэтэй уламжалал бүхы можо улас болгоһон. Оршон үеын Коннектикутынь баялгаараа алдартай бэлэй. XVIII-XIX зуунда Коннектикут ажа үйлэдбэриин хүсэтэй һалбари бии болгоходо тусалһан түүхэй эдэй нөөсэтэй байба. XIX—XX зуунда санхүүгэй байгуулалганууд сэсэглэн хүгжэбэ. Хартфорд зэргэ анханай даадхалай компанинууд, дараань Алтан эрьеын дагуу һүргэ даадхалай сангууд үүдэбэ. Энэ хүгжэл сэсэглэлтэнь Коннектикутнай нэгэ хүндэ ноогдохо оролгые хамагай үндэр болгожо, хүнэй хүгжэлэй индекс, үрхын оролгоор уласдаа түрүүлхэ болобо.

## Газарзүйн байра

## Холбооһон

### Засгийн газар
* State of Connecticut - Official state website
* Energy Data & Statistics for Connecticut- From the U.S. Department of Energy
* Connecticut State Databases  - Annotated list of searchable databases produced by Connecticut state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
* Connecticut State Register & Manual  - updated annually
* Directory of Web sites of Connecticut towns and cities 

### Аялал жуулчлал
* CTVisit.com - Official state tourism website
### Түүх
* Connecticut Society of Genealogists (Est. 1968)
* Connecticut Historical Society
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Connecticut
* U.S. Census Bureau 
* Connecticut State Facts 
* History topics timeline of Connecticut 1738-1838

### Иргэний ба бизнесийн байгууллага
* Connecticut Junior Chamber (Jaycees) 
* Connecticut Newspapers 
* Connecticut Business & Industry Association
* The Connecticut Business Hall Of Fame 

## Зүүлтэ

Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Калифорни

**Калифорни** () — Номгон далайн эрье дагуу, Америкын Нэгэдэһэн Уласай Баруун Эрьедэ оршохо АНУ-ай можо улас юм. Хойто талаараа Орегон, зүүн талаараа Невада, зүүн урда талаараа Аризона можо уластай, урда талаараа Мексикын Баха Калифорни можо уластай тус тус хилэлдэг. Калифорнинь АНУ-ай эгээн олон хүн зонтой можо улас юм. Эгээн томо дүрбэн хотыень дурдабал Лос-Анджелес, Сан-Диего, Сан-Хосе, Сан-Франциско хотонууд болоно. Тус можо уласынь янза бүриин сагай уларил, газарзүйн бүһээрээ болон олон үндэһэтэн яһатанһаа бүридэһэн хүн зоноороо алдартай.

## Танисуулга

*Alta California* гэһэн газар нютагые XVIII зуунай һүүлээр Испаниин эзэнтэ гүрэн колонизацилһан. 1821 ондо энэ газар нютаг Мексикын бусад хэһэгэй хамта тусгаар тогтониһон бүгэдэ найрамдаха улас болоһон. 1846 ондо Калифорни Мексикэһээ бэе даанги болоод Мексика-Америкын дайнай дараа Мексика Калифорниие АНУ-да үгэһэн ажа һэн. 1850 оной юһэдүгээр һарын 9-ндэ Калифорни АНУ-да албан ёһоор нэгэдэһэн.

Калифорнинь хуурай газарай нютаг дэбисхэрээр АНУ-ай гурбадахи томо можо улас юм. Калифорниин газарзүйн бүһэдэ Номгон далайн эрьеһээ абахуулаад зүүн зүгтэ Сьерра Невада уула, зүүн урда зүгтэ Мохаве сүл, баруун хойто зүгтэ секвойя буюу улаан модог-дугласай жодоон ой модон хүрэтэр ородог. Можо уласай түб хэһэгтэ дэлхэйн эгээн үржэл шимтэй хүдөө ажахын эдэлбэри газар болохо Калифорниин түб хүнды зонхилно.

Калифорниин алтанай халууралай үеэр (1848-1855) маша олон хүн Калифорнида нүүдэллэн ерэжэ, эдэй засаг огсом үдэжэ нэмэгдэһэнээр Калифорни эрэс хубилагдаһан. XX зуунай эхеэр Лос-Анджелес хото зугаа сэнгэлэй һалбариин түб боложо, можо уласай туризмын һалбариин үдэлтэдэ түлхэсэ үгэбэ. Калифорниин хүдөө ажахын һалбари сэсэглэн хүгжэһэнэй зэргэсээ агаар-сансар, газарай тоһон, компьютер, мэдээлэлэй технологиин һалбаринууд маша ехэ хүгжэһэн. Калифорни эдэй засагай хэмжээгээр дэлхэйдэ эхинэй арбанда жагсадаг болон тусдаа улас байһан бол хүн зоноор Кениин арад 35-да жагсаха байһан.

## Газарзүйн байра

## Зүүлтэ

## Ном зохёол
* 
* 
* 

## Холбооһон

;АНУ-ай засгийн газар
* Energy Data & Statistics for California 
* U.S. Census Bureau 
* Economic Research Service, USDA - California State 
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of California
;Муж улсын засгийн газар
* State of California Official Web site
* California State Databases  - Annotated list of searchable databases produced by California state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
* List of official California State Symbols  from the California State Library
;Эрчим хүч
* Hydroelectic - from California's government site
;Аялал жуулчлал, чөлөөт цаг
* visitcalifornia.com California's Official Vacation Guide
;Бусад
* Native Tribes, Groups, Language Families and Dialects of California
* Counting California
* California Historical Society cultural sites index
* California Crime Rates 1960 - 2006
* California Law Enforcement Agency Uniform Crime Reports 1980 to 2005

Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Лата үзэг

**Лата үзэг** — грек үзэгһөө гараһан нэгэ түрэлэй үзэг бэшэг юм. Мүнөө үеын герман, роман, г. м. бүлэгэй хэлэнүүдэй олонхи хубиин бэшэг болоһон тус бэшэгэй үндэһэн хубилбари 26 үзэгтэй.

 VII зуунда мүнөөнэй Италиин нютагта байһан этрус аймагайхи нэгэн үзэг бэшэгые зохёоһониинь, үлүү хүсэрхэг лата аймагайхид сааша саашад түгээн дэлгэрүүлһэнээр лата үзэг гэгдэбэ. Римэй гүрэн анха уласай бэшэг болгоһон тула, ромын үзэгшье гэгдэдэг.
Европодо славян зарим арад түмэн, грекүүдһээ бусадынь; Африкада араб хэлэтэ уласууд, Эфиопи, Эритрейһээ бусадынь; Америкэ, Австрали түбиинхи булатаараа лата үзэг хэрэглэжэ байна.
Азида Түрк, Туркменистан, Узбекистан, Вьетнам, Индонези, Малайзи, Сингапур, Филиппин, Брунэй, Тимор уласууд, Хитад, Энэдхэгэй бага арад түмэнүүд хэрэглэдэг. Хитад улас 1950-яад онһоо, лата үзэгтэ шэлжэхэ туршалтануудые хэһээр ерэбэ. Япондо XIX зуунда **лата үзэг**тэ шэлжэхэ оролдолго хэһэншье үл хэрэгжэжэ, ромадзи гэхэ үзэглэл дурасхалынь боложо үлэбэ.

Категори:Үзэг бэшэг
Эмнэлгэ

**Эмнэлгэ** (), мүн **эмнэлгын газар** — хэбтүүлэн эмшэлхэ байгуулга, үбшэн хү һахиха газар юм. Сэрэгэй эмнэлгэ госпиталь гэдэг.

Категори:Анагааха ухаан
Һургуули

**Һургуули** () ном эрдэм һургаха газар юм. Һургуули хоёр янза бии:

**Түрын һургуули* - Дюркейэй тодорхойлһоноор болбосоролынь ниигэмэй алишье бүлэгтэ адли тэнсүү байдаггүй. Энэһээ үүдээд ниигэмэй дабхараажалта бии болоһон түрын һургуулинь бага болбосоролые үнэгүй һургаха, ниитээр мэдэлгэ болбосоролтой болгохо зорилготой.

**Хубиин һургуули* - оролгын шадамжаһаа хамааржа үлүү һайн шанарай болбосоролые олгохо зорилготой бии болоһон. 

## Зүүлтэ

## Холбооһон

Категори:Болбосорол
Араб хэлэн

**Араб хэлэн** (, *al-ʿarabīyah* гү, али , *ʿarabi*) — хэбрэй болон нео-арамай хэлэнүүдийн хамта түб семитэй бүлэдэ багтадаг хэлэн юм. Хэлсэгшэдэй тоогоор араб хэлэн семит хэлэнэй обог дотороо толгой сохино. Ниитэ 280 сая үлүү хүнэй түрэлхи хэлэн (ехэнхинь Ойрхи Дурна, Хойто Африкада һуудаг), 250 сая хүнэй хоёрдохи хэлэниинь юм. Олон аялгатай болоод зарим аялгануудынь хоорондоо ойлголсохооргүй өөр байдаг. Стандарт араб хэлые һургуули, дээдэ һургуулидэ үргэн заажа, ажалай байра, засагай газар, хэблэл мэдээлэлэй хэрэгсэлдэ ашагладаг.

## Зүүлтэ

* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 

## Холбооһон

* Journal of Arabic and Islamic Studies
* Google Ta3reeb - Arabic Keyboard using English/Latin Characters
* ''Lane's Arabic-English Lexicon'' , an 8-volume, 3000-page dictionary available for download in PDF format.
* Learn Classical Arabic Online 
* Best Way To Learn Arabic Online
* Arabic - a Category III language Languages which are exceptionally difficult for native English speakers
* Yalla-2009, a free software to understand how Arabic language is built 
* Arabic grammar online
* Arabic language pronunciation applet with audio samples
* The Expansion of the Arabic language video on YouTube
* Free Arabic Course Online
* Dr. Habash's Introduction to Arabic Natural Language Processing 
* The Arabic Language & the Qur'an
* Software utility for converting between Arabic language

Категори:Хэлэнүүд