Гастроэнтерит

**Гастроэнтерит** гү, али **халдабарита һуулгалта** гээшэ хотые ба нарин гэдэһые нүлөөлдэг гэдэһэ доторой үрбисэл юм. Шэнжэ тэмдэгүүдынь диарей (һуулгаха), бөөжэхэ ба хэбэлэй хэһэгээр үбдэхэ юм. Баһал халууржа, эршэм хүсэгүйдэжэ ба шэнгэн алдажа болоно. Энэнь хоёр һараһаа бага хугасаа үргэлжэнэ. «Хотодын хэжэг» ходо нэрлэдэгшье һаа, тус үбшэн хэжэгтэй ямаршье холбоогүй .

Вирусай, нянгай, паразит ба мөөгэнсэрэй халдабари гастроэнтеритые ушаруулжа болоно. Эгээн ходонь вирусаар ушаруулагдана. Хүүгэдтэ ротавирус хадаа эгээн хүнды үбшэнэй ушар мүн. Наһаа хүсэһэн хүнүүдтэ, норовирус ба *[[Campylobacter]]* түгээмэл ушар байна. Зохидгүй бэлдэгдэһэн хоолые эдеэһэнэй, бузарааһан уһа ууһанай гү, али халдабари абаһан хүнтэй холбоо бариһанай ушар бии боложо байна. Диагнозые баталхын тулада шэнжэлэлгэ хэхэ хэрэггүй.

Үбшэниие һэргылхын тулада мылэтэйгээр гар угааха, сэбэр уһан ууха, хүнэй хог хаяагдалые зүб аргаар усадхаха ба һүнэй холисооор хүхүүлхэ хэрэгтэй. Хүүгэдтэ ротавирус вакцина үгэхэ зүблэжэ байна. Эмнэлхэдэ нилээн уһа ууха хэрэгтэй. Бага болон дунда зэргын тохёолдолдо реһидрациин шээдэл уужа болоно (уһа, дабһан, саахарай холимог). Хүнды тохёолдолдо, һудаһаар шэнгэн ундалуулна. Хотодо зонидровани хэжэ болоно. Цинк нэмэлтые хүүгэдтэ зүблэжэ байна. Антибиотик юрэнхыдөө хэрэггүй байна.

2015 ондо гастроэнтеритэй хоёр миллиард тохёолдолнууд 1,3&nbsp;сая үхэлнүүдтэ хүргэбэ. Хүүгэд ба хүгжэдэг дэлхэйн арад зон олоор үбдэбэ. 2011 ондо, 5-һаа багатайшуулда 1,7&nbsp;миллиард тохёолдолнууд 700 000 үхэлнүүдтэ хүргэбэ. Хүгжэдэг дэлхэйдэ хоёрһоо багатай хүүгэд жэл бүри зургаан удаа дээшэ үбдэнэ. Наһаа хүсэһэн хүнүүдтэ зариманиинь иммунитет бии болоно.

## Шэнжэ шанар ба шэнжэ тэмдэгүүд
Гастроэнтеридэй шэнжэ шанар ба шэнжэ тэмдэгүүд иимэ.
### Бактериин ба вирусай этиологитой
* Ротавирус гастроэнтерит (хүүгэд): эхин үедэ хүйтэ абалгын шэнжэ тэмдэгтэй, һүүлдэнь 2-3 хоног бөөжэхэ, 3-5 хоног диарей абаха.
* Норовирус гастроэнтерит (наһаа хүсэһэн зон): 1-3 хоног бөөжэхэ, диарей абаха, хэбэл үбдэхын һүүлээр өөр һайжаруулха.
* Сальмоноллёз: 6-72 саг инкубациин хугасаанай һүүлдэ бөөжэхэ, диарей абаха, халуурхын дараа һайжаруулха.
* Vibrio-энтерит хүнэһэнэй хорлолго: бузарааһан уһа ууһаар 2-48 сагай һүүлдэ диарей. Диилэнхидээ эмнэхэгүйгөөр эдэгэхэ.
* Стафилококк хүнэһэнэй хорлолго: 1-8 сагай инкубациин хугасаа үнгэрһэн һүүлдэ хүнды бөөжэхэ, дотор муудаха, диарей. 1-3 хоног һүүлдэ өөр һайжаруулха.

### Халдабарита этиологитой
* Гэдэһэнэй хүнэһэнэй хорлолго: 1-3 үдэрэй инкубациин хугасаа үнгэрһэн һүүлдэ уһа мэтээр бааха. Диилэнхидээ халууралтай, 3-7 хоног һүүлэ һайжаруулха.
* Шигеллёз: 1-7 үдэрэй инкубациин хугасаа үнгэрһэн һүүлдэ шуһатай залхагаар бааха, халуурха, бөөжэхэ, хэбэл үбдэхэ шэнжэтэй.
* Балнад: халдабари абахын һүүлдэ 1-2 долоо хоногой үнгэрһээр халуурха, хэбэл үбдэхэ, дэлюун ехэдхэхэ, дэмырхэ, делирий.

### Экологиин ба генетикын этиологитой
* Үрбисэлтэ гэдэһэнэй үбшэн: Кроной үбшэн (үе үе болоод үзэгдэдэг диарей, халууралта), НЯК (дабтадаг шуһатай бааһан, диарей, гэдэһэ үбдэхэ).

## Зүүлтэ

## Ном зохёол
* [''Гастроэнтерит'' — статья из [Большая медицинская энциклопедия|Большой медицинской энциклопедии]]
* Лорие И. Ф., Болезни кишечника, М., 1957.
* Стандарт медицинской помощи больным хроническим гастритом, дуоденитом, диспепсией. Утвержден Приказом Минздравсоцразвития от 22.11.2004 N 248 
* 
* 

Категори:Үбшэнүүд