Тодо бэшэг

**Тодо бэшэг** (*тод бичиг*)

Тодо бэшэгые үзэхэдэ монгол бэшэгэй хэлые тэрэ сагай аман хэлэндэ ойртуулаха үүднэһээ зохёоһон болобшо хэтэрхэй "Тодо" болгоһон шалтгаанаар ниитэ монголнуудай хубида хүртээмжэтэй боложо шадалгүй зүбхэн Ойрадуудай дунда үлдэһэн. Энэ бэшэгые ойрад, хальмаг, торгуудууд XX-дугаар зуунай 30-40 он хүрэтэр хэрэглэжэ байһан.

Хошуудай Заяа Бандида Огторгойн далай хэмээхэ Намхайжанцан (1599-1662) монгол бэшэгэй сагаан толгойдо үндэһэлэн, ойрад хэлэндэ ниисүүлэн монгол бэшэгэй эжэл үзэгые тус тус илгаха, урта эгэшэгые уртатагалай тэмдэгээр тэмдэглэхэ гэхэ мэтэ нэмэлтэ тодолто хэжэ, тодорхой үзэг гү, али тодо үзэгые 1648 ондо зохёого.

Намхайжамса Бурханай шажаниие ниитэ монголнуудта түгээн дэлгэрүүлхэ, баһа халха ойрадай тэмэсэлые шажан соёлой нүлөөгөөр зогсоохо, ойрад түмэниие гэгээрүүлхэ зорилгоор үгэ бэшэгые зохёоһон юм.

Тодо бэшэгынь ойрад монгол хэлэнэй шухам ниисэһэн тула тэдэнэй удха зохёолой хэлэ боложо энэ бэшэгээр түүхэ, шажан, уран зохёол, анагааха ухаан, оршуулгын ном зохёол олоноор бэшэгдэжэ байһан. Тодо бэшэгэй дурасхал үлэмжэхэн үлдэһэниинь Уласай түб номой һан, Шэнжэлхэ ухааны акадеэмиин Хэлэ зохёолой хүреэлэнгэй номой һан хүмрэгтэ хадгалагдажа байна.

Харин БНХАУ-ай Шэнэжаанай ойрад монголнууд мүнөө болотор уугал бэшэгээрээ шэнэ удха зохёолоо туурбин бэшэжэ, ном һонин хэблэн ниитэлжэ байна. Мүн ОХУ-ай Хальмаг уласта тодо бэшэгые һураха хүдэлгэн үрнэжэ, тодо үзэгөөр һонин һэдхүүл хэблэгдэн, һургуулинуудта заажа байна.

## Тодо үзгүдин нерэ

## Бэшэг
Кирилл Тодо хойр бэшэг бичсн үгмүд цацу биш болна. Цааранднь үлгүрнь хәләтн.

## Юникод

 
 
Character(decimal)DecimalCharacter(hex)HexName 
 
6144&amp;#x1800;1800MONGOLIAN BIRGA 
6145&amp;#x1801;1801MONGOLIAN ELLIPSIS 
6146&amp;#x1802;1802MONGOLIAN COMMA 
6147&amp;#x1803;1803MONGOLIAN FULL STOP 
6148&amp;#x1804;1804MONGOLIAN COLON 
6149&amp;#x1805;1805 MONGOLIAN FOUR DOTS 
6150&amp;#x1806;1806MONGOLIAN TODO SOFT HYPHEN 
6154&amp;#x180A;180AMONGOLIAN NIRUGU 
6155&amp;#x180B;180BMONGOLIAN FREE VARIATION SELECTOR ONE 
6156&amp;#x180C;180CMONGOLIAN FREE VARIATION SELECTOR TWO 
6157&amp;#x180D;180DMONGOLIAN FREE VARIATION SELECTOR THREE 
6158&amp;#x180E;180EMONGOLIAN VOWEL SEPARATOR 
6160&amp;#x1810;1810MONGOLIAN DIGIT ZERO 
6161&amp;#x1811;1811MONGOLIAN DIGITT ONE 
6162&amp;#x1812;1812MONGOLIAN DIGIT TWO 
6163&amp;#x1813;1813 MONGOLIAN DIGIT THREE 
6164&amp;#x1814;1814 MONGOLIAN DIGIT FOUR 
6165&amp;#x1815;1815 MONGOLIAN DIGIT FIVE 
6166&amp;#x1816;1816 MONGOLIAN DIGIT SIX 
6167&amp;#x1817;1817 MONGOLIAN DIGIT SEVEN 
6168&amp;#x1818;1818 MONGOLIAN DIGIT EIGHT 
6169&amp;#x1819;1819 MONGOLIAN DIGIT NINE 
6176&amp;#x1820;1820MONGOLIAN LETTER A 
6177&amp;#x1821;1821MONGOLIAN LETTER E 
6178&amp;#x1822;1822MONGOLIAN LETTER I 
6179&amp;#x1823;1823MONGOLIAN LETTER O 
6180&amp;#x1824;1824MONGOLIAN LETTER U 
6181&amp;#x1825;1825MONGOLIAN LETTER OE 
6182&amp;#x1826;1826MONGOLIAN LETTER UE 
6183&amp;#x1827;1827MONGOLIAN LETTER EE 
6184&amp;#x1828;1828MONGOLIAN LETTER NA 
6185&amp;#x1829;1829MONGOLIAN LETTER ANG 
6186&amp;#x182A;182AMONGOLIAN LETTER BA 
6187&amp;#x182B;182BMONGOLIAN LETTER PA 
6188&amp;#x182C;182CMONGOLIAN LETTER QA 
6189&amp;#x182D;182DMONGOLIAN LETTER GA 
6190&amp;#x182E;182EMONGOLIAN LETTER MA 
6191&amp;#x182F;182FMONGOLIAN LETTER LA 
6192&amp;#x1830;1830MONGOLIAN LETTER SA 
6193&amp;#x1831;1831MONGOLIAN LETTER SHA 
6194&amp;#x1832;1832MONGOLIAN LETTER TA 
6195&amp;#x1833;1833MONGOLIAN LETTER DA 
6196&amp;#x1834;1834MONGOLIAN LETTER CHA 
6197&amp;#x1835;1835MONGOLIAN LETTER JA 
6198&amp;#x1836;1836MONGOLIAN LETTER YA 
6199&amp;#x1837;1837MONGOLIAN LETTER RA 
6200&amp;#x1838;1838MONGOLIAN LETTER WA 
6201&amp;#x1839;1839MONGOLIAN LETTER FA 
6202&amp;#x183A;183AMONGOLIAN LETTER KA 
6203&amp;#x183B;183BMONGOLIAN LETTER KHA 
6204&amp;#x183C;183CMONGOLIAN LETTER TSA 
6205&amp;#x183D;183DMONGOLIAN LETTER ZA 
6206&amp;#x183E;183EMONGOLIAN LETTER HAA 
6207&amp;#x183F;183FMONGOLIAN LETTER ZRA 
6208&amp;#x1840;1840MONGOLIAN LETTER LHA 
6209&amp;#x1841;1841MONGOLIAN LETTER ZHI 
6210&amp;#x1842;1842MONGOLIAN LETTER CHI 
6211&amp;#x1843;1843MONGOLIAN LETTER LONG VOWEL SIGN 
6212&amp;#x1844;1844MONGOLIAN LETTER TODO E 
6213&amp;#x1845;1845MONGOLIAN LETTER TODO I 
6214&amp;#x1846;1846MONGOLIAN LETTER TODO O 
6215&amp;#x1847;1847MONGOLIAN LETTER TODO U 
6216&amp;#x1848;1848MONGOLIAN LETTER TODO OE 
6217&amp;#x1849;1849MONGOLIAN LETTER TODO UE 
6218&amp;#x184A;184AMONGOLIAN LETTER TODO ANG 
6219&amp;#x184B;184BMONGOLIAN LETTER TODO BA 
6220&amp;#x184C;184CMONGOLIAN LETTER TODO PA 
6221&amp;#x184D;184DMONGOLIAN LETTER TODO QA 
6222&amp;#x184E;184EMONGOLIAN LETTER TODO GA 
6223&amp;#x184F;184FMONGOLIAN LETTER TODO MA 
6224&amp;#x1850;1850MONGOLIAN LETTER TODO TA 
6225&amp;#x1851;1851MONGOLIAN LETTER TODO DA 
6226&amp;#x1852;1852MONGOLIAN LETTER TODO CHA 
6227&amp;#x1853;1853MONGOLIAN LETTER TODO JA 
6228&amp;#x1854;1854MONGOLIAN LETTER TODO TSA 
6229&amp;#x1855;1855MONGOLIAN LETTER TODO YA 
6230&amp;#x1856;1856MONGOLIAN LETTER TODO WA 
6231&amp;#x1857;1857MONGOLIAN LETTER TODO KA 
6232&amp;#x1858;1858MONGOLIAN LETTER TODO GAA 
6233&amp;#x1859;1859MONGOLIAN LETTER TODO HAA 
6234&amp;#x185A;185AMONGOLIAN LETTER TODO JIA 
6235&amp;#x185B;185BMONGOLIAN LETTER TODO NIA 
6236&amp;#x185C;185CMONGOLIAN LETTER TODO DZA 
6272&amp;#x1880;1880MONGOLIAN LETTER ALI GALI ANUSVARA ONE 
6273&amp;#x1881;1881MONGOLIAN LETTER ALI GALI VISARGA ONE 
6274&amp;#x1882;1882MONGOLIAN LETTER ALI GALI DAMARU 
6275&amp;#x1883;1883MONGOLIAN LETTER ALI GALI UBADAMA 
6276&amp;#x1884;1884MONGOLIAN LETTER ALI GALI INVERTED UBADAMA 
6277&amp;#x1885;1885MONGOLIAN LETTER ALI GALI BALUDA 
6278&amp;#x1886;1886MONGOLIAN LETTER ALI GALI THREE BALUDA 
6279&amp;#x1887;1887MONGOLIAN LETTER ALI GALI A 
6280&amp;#x1888;1888MONGOLIAN LETTER ALI GALI I 
6281&amp;#x1889;1889MONGOLIAN LETTER ALI GALI KA 
6282&amp;#x188A;188AMONGOLIAN LETTER ALI GALI NGA 
6283&amp;#x188B;188BMONGOLIAN LETTER ALI GALI CA 
6284&amp;#x188C;188CMONGOLIAN LETTER ALI GALI TTA 
6285&amp;#x188D;188DMONGOLIAN LETTER ALI GALI TTHA 
6286&amp;#x188E;188EMONGOLIAN LETTER ALI GALI DDA 
6287&amp;#x188F;188FMONGOLIAN LETTER ALI GALI NNA 
6288&amp;#x1890;1890MONGOLIAN LETTER ALI GALI TA 
6289&amp;#x1891;1891MONGOLIAN LETTER ALI GALI DA 
6290&amp;#x1892;1892MONGOLIAN LETTER ALI GALI PA 
6291&amp;#x1893;1893MONGOLIAN LETTER ALI GALI PHA 
6292&amp;#x1894;1894MONGOLIAN LETTER ALI GALI SSA 
6293&amp;#x1895;1895MONGOLIAN LETTER ALI GALI ZHA 
6294&amp;#x1896;1896MONGOLIAN LETTER ALI GALI ZA 
6295&amp;#x1897;1897MONGOLIAN LETTER ALI GALI AH 
6296&amp;#x1898;1898MONGOLIAN LETTER ALI GALI TA 
6297&amp;#x1899;1899MONGOLIAN LETTER ALI GALI ZHA 
6310&amp;#x18A6;18A6MONGOLIAN LETTER ALI GALI HALF U 
6311&amp;#x18A7;18A7MONGOLIAN LETTER ALI GALI HALF YA 
6313&amp;#x18A9;18A9



## Холбооһон
*  Бадмана эврән дасдг дегтр
* Эн ормд Тод бичгин садта боомгуд олҗ болх 
* Тод бичгәр барлдг заклһн (Windows XP/Vista төлә)

Категори:Бэшэгүүд