open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нигери

**Нигери** (), албан ёһоор **Холбооной Бүгэдэ Найрамдаха Нигери Улас** (), 36 можо улас, нэгэ Холбооной Ниислэлэй Нютаг дэбисхэрһээ тогтохо, үндэһэн хуулита холбоотой улас юм. Тус уласынь Түб Африкада, баруун талаараа Бенин, зүүн талаараа Чад, Камерун, хойто талаараа Нигер уласуудтай хилэлнэ. Урда таладань Атлантын далайн нэгэ хэһэг болохо Гвинейн булан оршоно. Ниислэл хадаа Абуджа хото. Тус уласай хамагай томо болоод нүлөө бүхы 3 угсаатаниинь хауса, игбо, йоруба юм.

Нигери гэхэ нэрэнь тус уласай нютагаар урдаха Нигер мүрэнэй нэрэһээ гаралтай болоод Нигер, ареа (талбай) гэһэн үгдые ниилүүлэн бүтээжээ. Уг нэрые хожом Британиин колониин захирагша Барон Лугардын эхинэр болоһон Флора Шау 19-р зуунай һүүлшээр бодожо олоһон гэдэг.

Нигерииинь Африка түбиин хамагай ехэ хүн зонтой улас болоод дэлхэйдэ наймада жагсана. 148 сая эрхэтэнтэй тус уласынь эгээл ехэ хүн зонтой 'хара' улас юм. Бүһэ нютагтаа нүлөө бүхы тус уласынь «Next 11» гү, али эдэй засагаар дэлхэйе ударидаха дараагай 11 уласай тоондо нэрлэгдэһэн болоод Британиин хамтын нүхэрлэлэй гэшүүн улас юм. Нигеригай эдэй засагынь Олон Уласай Валютын Сангай тоосоогоор 2008 ондо 9 % байһан болоод 2009 ондо 8,3 % байха түлэбтэй байгаань тус уласые дэлхэйн хамагай хурдасатай хүгжэгшэ оронуудай нэгэндэ зүй ёһоор оруулжа байгаа юм.

## Зүүлтэ

## Холбооһон

* Официальный сайт Нигерии (англ.) 
* Официальный туристский сайт Нигерии (англ.) 
* Сайт ''NigeriaWorld — All about Nigeria'' (англ.)
* Конституция Нигерии (англ.) 
* Сборник законодательства Нигерии (англ.) 
* Как живёт Нигерия 

Категори:Африка
Урда Африка (улас)

**Урда Африка**, албан ёһоор **Урда Африкын Бүгэдэ Найрамдаха Улас** (, ) — Африкын урда үзүүрые эзэлэн оршохо улас. Урда Африкын эрьень 2,798 км үргэлжэлхэ болоод Атлантын, Энэдхэгэй далайнуудтай хилэлнэ. Урда Африкын хойто талада Намиби, Ботсвана, Зимбабве, Мозамбик, Эсватини уласууд оршодог болон доторынь Лесотын хаанта улас оршодог. 

Урда Африка хүн зонхи олон янза байдалаараа алдартай болон Үндэһэн Хуулидань 11 албан ёһоной хэлэниие зааһан байдаг. Албан ёһоной үйлэ хэрэг болон худалдаа, аралжаанда англи хэл эгээн ехэ хэрэглэгдэдэг болобошье гэртэ хөөрэлдэхэ хэлээрээ табадал жагсадаг. Урда Африкань сагаан, энэдхэгхи, холимог шуһата хүн зоноороо Африкада тэргүүлдэг. Хэдыгээр хүн зонойхинь 79.5% хара арһатай болобошье энэ ангилалда олон үндэһэтэн багтадаг. Албан ёһоной 11 хэлэнэй 9 Африкын хэлэнүүд юм. 2006 оной байдалаар Урда Африка хүн зониие 47.4 сая гэжэ тоособо.

## Түүхэ
Мүнөөнэй Урда Африка нютагта оршон үеын хүнүүд 100,000 үлүү жэлэй турша оршон һууһан. Харин Һайн Найдалай хушуунаар үнгэрхэ замые оложо нээһэнээр Голландын Зүүн Энэдхэг Компани мүнөөнэй Кейптаун болохо газарта 1652 ондо амарха зогсоолые байгуулба. Кейптаун 1806 ондо Британиин колони болоһтон байна. 1820-оод оной үедэ Европошуудай һууришил улам тэлэһэн болоод тэрэнэй ушарынь Бурнууд (анханай Голландиин һуугшанар) болон Британишууд уласай хойто, зүүн хэһэгэй газарай болгон абаа. Үрэ дүндэ тэдэ болон нютагай унаган зон болохо Коса, Зулушууд хоорондо мүргэлдөөн бии болоһон байна. Хожомынь алмаз олдоһоноор Британи, Буршууд Урда Африка кристалл бодосой нөөсые өөртөө абаха гэжэ Англи-Бур дайн болобо. Хэдыгээр Буршууд илагдаһан болобошье 1910 ондо Британиин эрхэ мэдэл дооро Урда Африкада хизгаарлагдамал тусгаар тогтонолые үгэһэн байна. Британида эсэргүү бодолгонууд бүрин тусгаар тогтониһон дээрэ тулгуурилжа байһан болоод 1961 ондо Урда Африка бүгэдэ найрамдаха улас болоһон бэлэй. Иигээд тэригүүлэгшэ Үндэһэнэй нам апартеид гэжэ тусгаарлалтые зүбшөөрһэн хуулиие тогтообо. Гэбэш энэнь дотоодо, гадаадаһаа шүүмжэлэл хүртэжэ байһан болоод 1990 ондо хуушан юрэнхылэгшэ Фредерик Виллем де Клерк энэ хуулиие буулгажа эхилжэ, 1994 ондо анханай арадшалһан һунгуули ябагдаһан байна. Энэхүү һунгууляар Нельсон Мандела болон мүнөө ударидагша нам, Африкын Үндэһэнэй Конгрессые эрхэ мэдэлдэ хүргэбэ.

## Зүүлтэ

## Холбооһон
* Сайт правительства ЮАР 
* Сайт посольства Южно-Африканской Республики в Российской Федерации
* Всё о ЮАР Подборка статей и сюжетов на сайте журнала «Вокруг Света»
* Дмитрий Жуков. Апартеид. История режима 
* Про ЮАР 
* Фотогалерея
* ЮАР  Для путешественников
* Русскоязычный форум ЮАР

Категори:Африка
Танзани

**Танзани**, албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Нэгэдэһэн Танзани Улас** (Суахили: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) — Зүүн Африкада хойто зүгтэ Кени, Угандатай, баруун зүгтэ Руанда, Бурунди, Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Конго Уластай, урда зүгтэ Замби, Малави, Мозамбик уластай хилэлэн оршодог. Зүүн талаараа Энэдхэгэй далайгаар хүрээлэгдэһэн.

Тус уласай нэрэнь Танганьика хэмээхэ эхэ газарай нютаг дэбисхэр ба Занзибар хэмээхэ олтирогой нэрэнүүдэй эхинэй үенүүдые ниилүүлһэн нэрэ юм. 1964 ондо Британиин Эзэнтэ уласай дээрэхи нэрэ бүхы хоёр колони нэгэдэжэ, Танганьика ба Занзибарай Нэгэдэһэн Бүгэдэ Найрамдаха Уласые байгуулһан болон тэрэ жэлээ нэрээ Бүгэдэ Найрамдаха Нэгэдэһэн Танзани Улас болгон өөршэлбэ.

1996 ондо түрын байгуулгануудынь Дар-эс-Салаамһаа Додома руу нүүжэ Додомые уласай ниислэл болгоһон. Дар-эс-Салаамынь тус уласай эдэй засагай гол түб хэбээр байна.

## Түүхэ

Мүнөөнэй Танзанинь 1880-1919 ондо Германиин колони болон нэгэ хэһэг байһан. Үндэһэтэнүүдэй Лигын тогтоолоор тус нютаг дэбисхэрые Британиин мандатта шэлжүүлһэнээр 1919-1961 ондо иимэ статустай байба. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай үедэ энэ нютаг дэбисхэрые сэрэгэй пост болгон ашаглажа байһан болон санхүүгэй тусаламжаһаа гадана зэбсэг хэрэглэлээр хангажа байба. 1960 ондо Британиин захиргаанда байһан Танганьикагай Амбан сайдаар Жюлиус Нерере томилогдоһон ба 1961 ондо Танганьика тусгаар тогтонход Юрэнхы сайд болоо. Танганьика 1963 ондо тусгаар тогтониһон хүршэ улас Занзибартай 1964 оной дүрбэдүгээр һарын 26-нда нэгэдэжэ Танзани уласые байгуулһан. 1970-аад онһоо хойшо тус уласта анха удаа 1995 ондо арадшалһан һунгуули болоһоноор нэгэ намын ноёрхол эсэс болоо.

Тусгаар тогтониһонойнгоо һүүлдэ удалгүй социалис улас болоһон Танзанида эдэй засагыень доройтуулһан бүтэсын өөршэлэлтэ хэхэ нүхэсэлтэйгээр эдийн засгийн тусламж олгогдсон. Тус уласай ниигэм, эдэй засагай хүреэн социалис хэбээрээ байха үедэ капитализм руу огосоом шэлжэһэн тула энэ эдэй засагай хүндэрэл бэрхэшээл үүдэһэн юм. 1980-аад ондо Танзаниин ДНБ үдэһэн болобошье хүнэй хүгжэлэй индексынь буурээ.

Танзаниин эдэй засагай хүгжэл һаад бэрхэшээлтэй тулгаржа байгаа хэдышье тус уласай байгаалиин нөөсын экспорт үдэжэ байгаа ушарһаа хэтын түлэб сайтай харагдажа байна.

## Зүүлтэ

Категори:Африка
Тунис

**Тунис** - Африкийн улас.


Категори:1956 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:1962 ондо Тунисда байгуулагдаhан
Категори:Магрибай улас
Категори:Араб хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютаг
Категори:Бербер хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютаг
Категори:Франци хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютаг
Категори:Хойто Африкын улас
Категори:Ехэ НАТО-гой гэшүүн бэшэ союзник
Категори:Африкын Холбооной гэшүүн улас
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Арабай Лигын гэшүүн улас
Категори:Сахарын улас
Категори:Африкын улас
Эфиопи

**Эфиопи**, албан ёһоор **Холбооной Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Эфиопи Улас** Дорно Африкада оршохо, далайда гаралгагүй улас юм. Хойто талаараа Эритрей, баруун талаараа Судан, Урда талаараа Кени, зүүн урда талаараа Сомали, зүүн хойто талаараа Джибути оронуудтай тус тус хилэлдэг.

Эфиопи хадаа дэлхэйн хамагай эртэнэй оронуудай нэгэ болоод хүн зоноороо Африкада хоёрто ородог. Хүнэй эволюциин һудалгаанда маша хэрэгтэй олдоборууд Эфиопидо олдожоо. Һүүлын үеын һудалгаагаар одоогой Аддис-Абеба хотын оршомһоо хүн түрэлхэтэн дэлхэйд тархаһан хэмээгдэжэ байна. 

## Зүүлтэ

Категори:Африка
Австри

**Австри** (**Остеррайх**) — Европын улас болон орон. Ниислэл хото — Венэ.
**Бүгэдэ Найрамдаха Австри Улас** (, *"Österreich"* [ˈøːstəˌʁaɪç], дуудалга - ) — түб Европын 8,5 миллион ажаһуугшатай далайда гаралгагүй улас. Хойто талаараа Германи, Чехи, зүүн талаараа Словаки, Унгар, урд талаараа Словени, Итали, баруун талаараа Швейцари, Лихтенштейн гэһэн найман уластай газараар хилэлэдэг. Дунай мүрэнэй эрьедэ байха Венэ нэрэтэй ниислэл хототой.

Оршон үеын Австриин түүхэ 9-р зуунда дээдэ, доодо Австриин нютаг дэбисхэр дээрэ хүн зон ургаха үеэһээ эхилһэн байна. 996 ондо "Остаррихи" (*Ostarrichi*) гэдэг нэрэ албан ёһоной бэшэгтэй тэмдэглэгдэн үлдэбэ. Энэ үгэ мүнөө Оостеррайх (*Österreich*) болотороо хубилһан байба.

Австри - парламентын засаглалтай түлөөлэлэй арадшалһан системэтэй болоод юһэн холбооной можотой. Мүн мүнхэдөө түб сахиха байдалые (хэзээшье нейтральна байха) тунхаглаһан зургаан Европын ороной нэгэ болоод Үндэһэн хуулидань тиигэжэ заагдаһан байдаг үсөөн оронуудай нэгэ юм. 1955 онһоо НҮБ, 1995 онһоо Европын холбооной гэшүүн байна.

## Холбооной можонууд

## Холбооһон
* 
* oesterreich.com 

## Зүүлтэ


Категори:Түб Европын уласууд
Категори:Холбооной үндэhэн хуулита Бүгэдэ найрамдаха уласууд
Категори:Германи хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Далайда гаралгагүй уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:1955 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:Баруун Европын уласууд
Категори:Европын уласууд
Беларусь

**Беларусь** (, «Сагаан Ород»; ), албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Беларусь Улас** (, ) — Зүүн Европодо оршохо далайда гаралгагүй улас юм. Хойто болон зүүн талаараа Оросой холбоото улас, урда талаараа Украина, баруун талаараа Польшо, баруун хойто талаараа Литва, Латви уласуудтай хиллэнэ. Ниислэл Минск; бусад томохон хотонуудые дуридабал, Брэст, Гродна, Гомель, Могилёв, Вицебск. Тус уласай газар нютагай 40 хуби ой модоор хушагдаһан болон хүдөө ажахы, ажаүйлэдбэриин һалбаринууд үндэр хүгжэһэн.

XX зууниие хүрэтэр белорусууд өөрһэдын үндэһэнэй үзэл һанаае түлэбшүүлхэ боломжоор бага байһан болоод энэ оршон үеын Беларусь уласай нютаг дэбисхэр Полацкын гүнлиг, Литвагай гүнтэ улас, Речь Посполита зэргэ уласуудай мэдэлдэ хэдэн зуунай турша байһантай холбоотой. 1918-19 ондо богони наһатай Бүгэдэ Найрамдаха Беларусь Арад Улас бии боложо, тун удалгүй Зүблэлтэ Холбооной бүрилдэхүүндэ Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Белорус Улас нэрэтэйгээр нэгдэн оробо.

Тус уласай мүнөөнэй хилэ 1939 ондо бүрилдэн тогтоһон болон тэрэ үедэ Польшо-Зүблэлтын дайнаар нэгэ хэһэг газар нютагые Польшоһоо һалган абажа, ЗСБН Белорус Уласта нэгэдхэһэн ажа. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай үедэ Беларусиин нютаг дэбисхэр Нацис Германида эзэлэгдэжэ, хүн зонойнгоо гурбанай нэгые, эдэй засагай нөөсынгөө хахадһаа үлүүе алдаа һэн. Беларусиин парламент өөрын тусгаар байдалаа 1990 оной 7 һарын 27-нда зарлаһан болон СССР задарһанаар 1991 оной 8 һарын 25-нда тусгаар тогтониһон хүлеэн зүбшөөрэгдөө. 1994 онһоо тус уласай юрэнхылэгшээр Александр Лукашенко ажаллажа байна. Россиин талые баримталһан тэрэниие баруунайхи дарангылагша гэжэ шүүмжэлдэг. 1996 онһоо хойшо Беларусь улас ОХУ-тай Ород Беларусиин Холбоо гэһэн нэгэдэмэл улас бии болгохо хэлэлсээр хэжэ байгаа.

Беларусиин 9.85 сая хүн зоной ехэнхи ниислэл Минск болон тэрэниие тойроһон можын түбүүдтэ түблэрһэн байдаг. Хүн зоной 80 % шахуу Беларусь үндэһэтэн болоод ород, польшо, украин үндэһэтэнэй үсөөнхи бүлгэмүүд ажаһууна. 1995 ондо ябагдаһан бүхы арад түмэнэй һанал асуулгын үрэ дүндэ тус улс беларусь, ород гэһэн 2 албан ёһоной хэлэтэй болоһон юм.

## Засаг захиргаанай хубаари

## Зүүлтэ


Категори:Европын уласууд
Болгари

**Бүгэдэ Найрамдаха Болгари Улас** — () — урда зүүн Европодо Балкануудай хахад аралай зүүн талаар оршодог улас. Зүүн талаараа Хара тэнгисээр хүрээлэгдэжэ, бусад талараа Турк, Грек, Хойто Македони, Серби, Румынтай хилэ залгадаг. Румынтай хилэлхэ хилын ехэнхи зурбас Дунай мүрэнээр татагдадаг.

## Холбооһон
* 


Категори:Балканай уласууд
Категори:Зүүн Европын уласууд
Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:Зүүн Урда Европын уласууд
Категори:1908 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:Европын уласууд
Категори:Болгар хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Босни ба Герцеговина

**Босна ба Һерцеговина** (босн. ба хорв. Bosna i Hercegovina, BiH, серб. Босна и Херцеговина, БиХ) — Европын улас. Ниислэл — **[[Сараево]]**.


Категори:Балканай уласууд
Категори:Босни хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Хорват хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Холбооной бүгэдэ найрамдаха улас
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Серб хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Зүүн Урда Европын уласууд
Категори:Урда Европын уласууд
Категори:1992 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:Европын уласууд
Ватикан

**Ватикан** — Рим хотодо байрладаг Европын хото-улас.

## Холбооһон
* 
* vatican.va


Категори:Католик шажан
Категори:Европын уласууд
Албани

**Албани** () — Европын улас. Ниислэл — **[[Тирана]]**.

## Холбооһон
* 


Категори:Албани хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Урда Европын уласууд
Категори:Зүүн Урда Европын уласууд
Категори:Балканай уласууд
Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:1912 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:Европын уласууд
Андорро

**Андоррын Гүнтэ Улас** (, , ) — Урда Европодо Франци Испани хоёроор хүрээлүүлжэ Пиренейн ууланда оршодог улас. Ниислэл - Андорра ла Велла.

Нютагай дэбсэгэр - 468 км², хүн амын тоо 2010 байдлаар - 91 023. 
Андорра аялал зуулшалал үндэр хүгжэһэн, татбарай дарамта багатай шинээлэг улас болоно. НҮБ-ын гэшүүн оронуудай дотрһоо хүн амын дундажа наслалтаараа тэргүүлнэ. Андоррашууд дундажаар 82.17 наһалдаг ажа.. Тус улас Европо түбиин 6 дахи жаахан улас болоно. Андорра хэмээхэ нэрэ Пиренейн нуруу хабида мянга гаруй жэлэй урдаһаа нютаглажа байһан гэгдэдэг, эртэнэй Баскэй аймаг болохо Андосиносшуудэй нэрэнһээ гаралтай.

Андоррагай түрын тэргүүн Францын юрэнхылэгшэ болон Испаниин Каталан можын Урхелиин хамба лам нар юм.

## Холбооһон
* 

## Зүүлтэ

Категори:Европын уласууд
Категори:Далайда гаралгагүй уласууд
Ирланд

**Ирланд** ( ) албан ёhоор **Бүгэдэ Найрамдаха Ирланд Улас** (**), баруун-хойто Европын Ирланд аралдахи 32-ой 26 графствоһоо бүридэдэг улас юм. Нийслэл болон эгээн том хотоинь аралай зүүн зүгтэ байрладаг Дублин хото юм. 4.9 сая хүн зонтой тус уласай хүн зоной 40 шахуу хубиинь Ехэ Дублин Бүһэдэ оршон һуудаг. Ирландиинь Нэгэдэһэн Хаанта Уласай нэгэ хэсэг Хойто Ирландтай нэгэнэй хуурай газарай хилээ хубаалсадаг. Энэ хилые эһэн тоособол Ирландиинь Атлантай далай, урда зүгээр Кельтэй тэнгис, зүүн-урда зүгээр Гэгээн Георгиин хоолой, зүүн зүгээр Ирландын тэнгисээр хүреэлэгдэнэ. Энэнь нэгэдэмэл парламентын бүгэдэ найрамдаха улас. Хуули тогтоохо байгуулга, *[[Ирландын Парламент|Oireachtas]],* нь доодо танхим, *[[Ирландын Түлөөлэгшын танхим|Dáil Éireann]],* дээдэ танхим, *[[Ирландын Сенат|Seanad Éireann]]*,-һаа ба һунгагдаhан Юрэнхылэгшэһээ бүрэдидэг. Засагай газарай даргань ''Taoiseach'' (Юрэнхы Сайд, буквальна. 'Ударидагша') Дайлаар һунгагдадаг ба Юрэнхылэгшээр томилогдодог; Taoiseach өөрын ээлжээндэ засагай газарай бусад министрүүдые томилдог.

Ирландын Сүлөөтэ Улас нь 1922 ондо Англи-Ирландын хэрээнэй дагуу доминион статустай байгуулагдаһан. 1937 ондо, шэнэ үндэһэн хуулиие абажа, туһа можые "Ирланд" гээшэ нэрлэжэ, һунгагдаһан гүйсэдхэгшэ бэшэ юрэнхылэгшэтэй бүгэдэ найрамдаха улас болоһон. 1948 оной Бүгэдэ Найрамдаха Ирланд Уласай Актын дагуу 1949 ондо албан ёһоор бүгэдэ найрамдаха уласаар тунхаглаһан. Ирланд 1955 оной 12 һарада НҮБ-ын гэшүүн болоһон. Энэ нь 1973 ондо Европын Холбооной урдахи байгуулга болохо Европын Ниигэмлэгүүдтэ (ЕН) нэгэдэһэн. Гүрэн 20-р зуунай ехэнхи хугасаанда Хойто Ирландтай албан ёһоной харилсаагүй байһаншье, 1980-д, 1990-д оной үедэ Ехэ Британи, Ирландын засаг газар Хойто Ирландын намуудтай "проблемууд"-ые шиидхэлгын түлөө ажаллаһан. 1998 ондо Белфастын Зүбшөөрэлэй баталалгын дараа Ирландын засагай газар ба Хойто Ирландын гүйсэдхэгшэ засаг Зүбшөөрэлэй дагуу байгуулагдаһан Хойто/Урдын министрүүдэй зүблэлэй хизаарда хэдэ хэдэн улас түрын талада хүдэлмэрилжэ байна. 

Европын томоохон финансова түбүүдиинь нэгэнь Дублин хотодо суглардаг. Ирланд нь нэгэ хүндэ ноогдохо ДНБ-эй хэмжээгээр дэлхэйн хамагай баян арбан гүрэнэй тоондо ородогшье, энэнь Ирландта ажаллажа буй транснациональна компаниудай налогой инверситэй практикаһаа үүдэлтэй хазайлгалттай холбоотой юм. Стандарт хазагайралгань Ирландын эдэй засагай нарин нягта хэмжэлгэдэ гү, али дэбжүүлгэдэ хэтэрхэй ехэ хазайһан тула Ирландын Түб Банк 2017 онһоо эхилэн хубилгаһан үндэһэнэй ниитэ доходые (ҮНД*) баталһан. ЕХ-до нэгэдэһэнэй дараа засагай газар 1995-2007 оной хоорондо эдэй засагай ургалтые бии болгоһон либерал эдэй засагай политикые бэелүүлһэн ба мүнөө үедэ Кельтын Барай үе гээшэ нэрлэгдэдэг ба дараань Ехэ Рецессиин үеэр болиһон. 

Хүгжэһэн улас болохо Ирланд нь элүүрые хамгаалга, эдэй засагай эрхэ сүлөө, хэблэлэй эрхэ сүлөө зэргэ харуулһан баримтаар һайн дүн харуулдаг. Ирланд болбол Европын Холбооной гэшүүн ба Европын Зүблэл ба ЭЗХАХБ-ын байгуулагша гэшүүн мүн. Ирландын засагай газар Дэлхэйн 2-р дайнай үмэнэ сэрэгэй нейтралитетые баримталжа ерэһэн ба НАТО-гой гэшүүн бэшэ, болобошье Эб найрамдалай түлөө Партнёрство, PESCO-ын гэшүүн юм.




Категори:Европын уласууд
Европо

**Европо** — Дэлхэйн долоон континентнүүдэй нэгэн. Евразиин баруун тала. Азитэй Европын хилэнь Ураал хадануудаар, Ураал голоор, Каспиин далайгаар, Кавказ хадануудаар, Хара далайгаар, Гантиг далайгаар, Босфор ба Дарданеллын хоёр далайн хоолойнуудар болон Эгейн далайгаар гарадаг.

## Уласууд
# Австри
# Албани
# Андорра
# Ватикан
# Беларусь
# Бельги
# Болгари
# Босна ба Һерцеговина
# Германи
# Гибралтар
# Грек
# Дани
# Ирланд
# Исланд
# Испани
# Итали
# Ехэ Британи
# Латви
# Литва
# Лихтенштейн
# Люксембург
# Хойто Македони
# Мальта
# Молдави
# Монако
# Монтенегро
# Нидерланд
# Норвеги
# Ород
# Польш
# Португали
# Румыни
# Сан-Марино
# Серби
# Словаки
# Словени
# Украина
# Унгар
# Фарэрын аралууд
# Финланд
# Франци
# Хорвати
# Чехи
# Швеци
# Швейцари
# Эстони

## Холбооһон
* Евроатлас
Исланд

**Исланд** (; ) болбол Хойто Атлантын далай дахи Хойто зүгэй аралай улас ба Европын хамагай һиирэг хүн зонтой улас юм. Ниислэл ба хамагай томо хотонь Рейкьявик юм. Рейкьявик ба уласай баруун-урда хэсэгтэ оршохо хажуудахи нютагуудта хүн зоной гурбанай хоёрһоо үлүү хубинь амидардаг.

## Тэмдэглэл

## Зүүлтэ



Категори:Европын уласууд
Греци

**Греци** (), албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Грек Улас** () — Балканай хахад аралай урда хэһэгтэ оршох зүүн урда Европын орон юм. Хойто таладаа Албани, Македони, Болгари, зүүн таладаа Турк оронуудтай хилэлдэг. Зүүн болон урда таладань Эгейн тэнгис, баруун таладань Ионой тэнгис оршоно. Зүүн Газарай дундада тэнгисэй һаба газарай хоёр талын хоюуландань маша олон арал байдаг.

Грециинь Европо, Ази, Африка гурбые холбоһон газар оршодог. Мүн Эртэнэй Грек, Рома, Византиин гүрэнүүд, Османай эзэнтэ гүрэнэй 4 зуунай туршаха захиргаанай үбые залгамжалагша юм. Грецида арадшалал, баруунай гүн ухаан, Олимпиин наадан, баруунай удха зохёол, историографи, улас түрын шэнжэлхэ ухаан, шэнжэлхэ ухаанай болон тооной ухаанай гол заршамууд, баруунай зүжэгэй уралиг (эмгэнэлт болон хошон) зэргэ анха гаража хүгжэбэ.

Грециинь хүгжэнгүй орон болоод 1981 онһоо Европын Холбооной, 2001 онһоо ЕХ-ной Эдэй засаг, Санхүүгэй Холбооной, 1952 онһоо НАТО-гай, 1961 онһоо Эдэй засагай хамтын ажалалгаа, хүгжэлэй байгуулалгын (OECD), 1995 онһоо Баруун Европын Холбооной (WEU), 2005 онһоо Европын Сансарын Агентлигай гэшүүн болобо.

Ниислэлиинь Афина болоод бусад томобтор хотонуудта Салоники, Патрас, Ираклио, Волос, Янина, Лариса, Валака зэргэ ороно.

Православиин шажаниие «зонхилхо шажан» гэжэ үндэһэн хуулидаа зааһан байдаг.

## Зүүлтэ

## Холбооһон
* 


Категори:1891 ондо Европодо байгуулагдаhан
Категори:Балканай уласууд
Категори:Европын уласууд
Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Шэнэ Гэрээнэй һуурин
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:Зүүн Урда Европын уласууд
Категори:Урда Европын уласууд
Категори:Грек хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:1891 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:Христосой шажантай уласууд
Дани

**Даниин хаанта улас** () гү, али **Дани** () болбол Балтын тэнгис, Хойто тэнгисэй хоорондо байралха Ютландай хахад арал ба ойро оршомой аралнууд дээрэ оршохо Хойто Европын улас юм. Ниислэл Зеланд арал дээрэ оршохо Копенһаген хото.

Хойто талаараа далайгаар Скандинавиин оронууд, урда талаараа газараар Германи уластай хилэлнэ. Гренланд, Фарерай аралнууд тус ороной харьяанда өөртөө заһан тохинхо эрхэтэй.

## Зүүлтэ

## Холбооһон
* 


Категори:Европын уласууд
Лихтенштейн

**Лихтенштейн** (; ), албан ёһоор **Лихтенштейнэй Ванта Улас** (), — Европын улас. Ниислэл — **[[Вадуц]]**.

## Холбооһон
* 


Категори:1415 ондо Арюун Римэй эзэнтэ гүрэндэ байгуулагдаhан
Категори:Түб Европын уласууд
Категори:Христосой шажантай уласууд
Категори:Европын уласууд
Категори:Германи хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Далайда гаралгагүй уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Сүлөөтэ Худалдаанай Эблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:1866 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:Баруун Европын уласууд
Люксембург

**Люксембург** (люксемб. *Groussherzogtum Lëtzebuerg*, , , ) — Европын улас.

## Холбооһон
* 

Категори:Люксембург
Категори:Европын уласууд
Хойто Македони

**Хойто Македони** (македоноор *Република Северна Македонија*) — Зүүн Европын Балканай хахад аралда байрладаг бүгэдэ найрамдаха улас юм. Хуушан Югославиин бүрилдэхүүндэ байһан болон урда талаараа Греци, зүүн талаараа Болгари, баруун талаараа Албани, хойто талаараа Серби болон Косовотой хилэлдэг, далайда гаралгагүй улас юм.

Ниислэл хото — Скопье. Уласай албан ёһоной ганса хэлэн хадаа македон хэлэн юм. Албани хэлэн гүрэндөө «хоёрдугаар албан хэлэнэй» статустай (), харин улас хоорондын харилсаанай, уласые хамгаалхада, түб сагдаагай ба мүнгэн тэмдэгэй бодолгодо тэрэниие хэрэглэнэгүй.

Хуушан Югославиин Македони улас гэһэн түр зуурын нэрэтэйгээр 1993 ондо НҮБ-ын гэшүүн болоһон. 2018 оной 6 һарада, Македони Греци хоёр бааталһан Преспа хэлсээнэй ёһоор, Македони Улас нэрэеэ  Хойто Македонидо хубилгаха ёһотой байна. 2019 оной 2 һарын 12-да тус хэлсээн хүсэн түгэлдэр боложо 12 һарын шэлжэлтын хугасаа эхилһэн байна.

## Холбооһон
* 
* Хойто Македони засагай газар  (Македони, англи хэлээр)
* Хойто Македони юрэнхылэгшэ  (Англи хэлээр)

## Зүүлтэ


Категори:Балканай уласууд
Категори:Далайда гаралгагүй уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:Зүүн Урда Европын уласууд
Категори:Урда Европын уласууд
Категори:1991 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:1991 ондо Бүгэдэ Найрамдаха Македони Уласда байгуулагдаhан
Категори:Европын уласууд
Категори:Албани хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Мальта

**Мальта** (Мальтын хэлэн: *Repubblika ta' Malta* ) — Европын Газарай дундада тэнгистэ оршохо арал орон юм. Ниислэл хото Валлетта.

## Түүхэ

## Газар зүй

### Засаг захиргаанай хубаарми

### Саг агаар

## Ажахы

## Шүтэлгэ

## Үндэһэн

Категори:Үндэһэтэнүүдэй Хамтын Нүхэрлэлэй бүгэдэ найрамдаха уласууд
Категори:Аралай уласууд
Категори:Англи хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Газарай дундада тэнгисэй аралнууд
Категори:Үндэһэтэнүүдэй Хамтын Нүхэрлэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Мальтадахи Финикиин колони
Категори:Урда Европын уласууд
Категори:1964 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:1964 ондо Мальтада байгуулагдаhан
Категори:Европын уласууд
Категори:Христосой шажантай уласууд
Молдави

**Молдави** (**Молдово**, мол. *Republica Moldova*) — албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Молдави Улас** баруун талаараа Румыни, бусад талаараа Украинатай хилэлдэг далайда гаралгагүй зүүн Европын улас юм. Парламентын засаглалтай арадшалһан улас 4,5 сая тухай хүн зонтой. Европын хамагай хобор уласай тоондо ородог юм. Мүн хамагай тайбан амгалан, хүгжэл дорой уласай тоондо ороод байгаа.

Ниислэл хото - Кишинэу. Албан ёһоной хэлэн үндэһэн хуулиин ёһoop молдави хэлэн байдаг аад, үндэһэн хуулиин сэсын шиидхэбэрилгээр румыни хэлэн байна.

## Зүүлтэ


Категори:Далайда гаралгагүй уласууд
Категори:Румын хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Ород хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Тусгаар Уласуудай Хамтын Нүхэрлэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:Зүүн Урда Европын уласууд
Категори:1991 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:1991 ондо Европодо байгуулагдаhан
Категори:Европын уласууд
Категори:Зүүн Европын уласууд
Монако

**Монако** -Европын улас.


Категори:Европын ниислэлнүүд
Категори:Хото улас
Категори:Франци хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютаг
Категори:Итали хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Генуя Уласай газар нютаг
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Газарай дундада тэнгисэй боомтын хото
Категори:1297 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:Европын уласууд
Категори:Христосой шажантай уласууд
Категори:Баруун Европын уласууд
Черногори

**Черногори** (черн. *Црна Гора / Crna Gora*) — Европын болон Евразиин улас ба орон. Ниислэл хотонь Цетине. Хүн зон 626 000 хүн, газар нютаг хэмжээ 13 812 км².

## Уласууд

* Андриевица — захиргаанай түб Андриевица
* Бар — захиргаанай түб Бар
* Беране — захиргаанай түб Беране
* Биело-Поле — захиргаанай түб Биело-Поле
* Будва — захиргаанай түб Будва
* Даниловград — захиргаанай түб Даниловград
* Жабляк — захиргаанай түб Жабляк
* Колашин — захиргаанай түб Колашин
* Котор — захиргаанай түб Котор
* Мойковац — захиргаанай түб Мойковац
* Никшич — захиргаанай түб Никшич
* Плав — захиргаанай түб Плав
* Плужине — захиргаанай түб Плужине
* Плевля — захиргаанай түб Плевля
* Подгорица — захиргаанай түб Подгорица
* Рожае — захиргаанай түб Рожае
* Тиват — захиргаанай түб Тиват
* Улцинь — захиргаанай түб Улцинь
* Херцег-Нови — захиргаанай түб Херцег-Нови
* Цетине — захиргаанай түб Цетине
* Шавник — захиргаанай түб Шавник


Категори:2006 ондо Черногоридо байгуулагдаhан
Категори:Балканай уласууд
Категори:Европын уласууд
Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Серб хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Зүүн Урда Европын уласууд
Категори:Урда Европын уласууд
Категори:2006 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Норвеги

**Норвеги** (, букмол ба *Noreg*, нюнорск) гү, али албан ёһоор **Норвегиин Хаанта Улас** болбол Хойто Европодохи Скандинавиин хахад аралай баруун эрьеэ эзэлэн оршохо, үндэһэн хуулита хаанта засагта улас юм. Газарай хилын ехэнхинь Швецитэй байха болоод, зүүн хизгаарынь урда талаараа Финланд, зүүн талаараа Оросой холбоото уластай хиллэдэг. Хойто тэнгистэхи уһан хилээр баруун талаараа Нэгэдэһэн Хаанта Улас, Фарерай аралнууд, Скагерракай хоолойгоор урда талаараа Дани уластай хиллэдэг. Тус уласай Атлантын далай болон Баренцын тэнгисэй эрьень фьордуудаараа алдартай.

1920-ёод ондо Норвеги Ян Майениие нэгэдхэжэ, Хойто мүльһэн далайдахи Свальбардай ольтирог буюу Шпицбергениие Шпицбергенэй хэрээ ёһоор эзэмшэхэ болоһон юм. Мүн туйл оршомой Бувье арал, Пётр I арал, Мод хатанай газар Норвегиин хамааралтай нютаг дэбисхэр болобошье албан ёһоор тус уласта харьяалагдадаггүй. Антарктидадахи Мод хатанай газар бусад уласаар хүлеэн зүбшөөрэгдөөгүй байгаа.

Дэлхэйн хоёрдугаар дайнһаа хойшо Норвеги эдэй засагай хурдасатай үсэлтын үрээр дэлхэйн хамагай баян оронуудай нэгэ болоо. Норвеги дэлхэйдэ газарай тоһоной экспортоороо 4-дэ орохо болоо газарай тоһон олборилолтонь тус уласай ДНБ-эй дүрбэнэй нэгые бүридүүлдэг.

Мүн Норвеги байгаалиин хии, уһанай эршэм хүсэн, загаһан, ой, кристалл бодосой баялигтай улас болоно. 2006 оной байдалаар далайн хүнэһэнэй экспортоор дэлхэйдэ Хитадай дараа 2-то бэшэгдэжэ байна. Тэрэшэлэн хүнэһэнэй, уһан онгосын, химиин, олборилхо, металл болбосоруулха, загаһан агнуури, саарһанай ажаүйлэдбэри үндэр хүгжэһэн.

Тус улас 2001-2006 онуудта хүнэй хүгжэлэй индексээрээ дэлхэйдэ тэргүүлһэн болоод 2007, 2008 онуудта Исландтай тэргүүн байрые хубаан эзэлжэ байна. 2007 оной Олон уласай энхэтайбанай индексээршье дэлхэйн хамагай тайбан ороноор шалгарһан аж. Норвеги НАТО-е үүсхэн байгуулһан оронуудай нэгэ юм.


Bryggen (6-2007).jpg|Берген
Geiranger2.JPG|Гейрангер
Sognefjord, Norway.jpg|Согнефьорд
Vippetangen2.jpg|Осло
Vegaoyan.jpg|Баруун Норвегиин эрье
Mixed_Picea_(Spruce)_forest_from_Vestfold_county_in_Norway.jpg|Вестфолл ой
Norway National House.JPG|Норвеги уламжалалтай гэр байра
Troll_A_Platform.jpg|Газарай тоһоной платформо


## Зүүлтэ


Категори:Хойто Европын уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд
Категори:Умарадын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Сүлөөтэ Худалдаанай Эблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Скандинавиин уласууд
Категори:872 ондо байгуулагдаhан
Категори:1814 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:1905 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:Европын уласууд
Категори:Христосой шажантай уласууд
Латви

**Латви** (лат *Latvija*) — Европын улас.

## Холбооһон
* 
* www.latvija.lv


Категори:Балтиин уласууд
Категори:Европын уласууд
Категори:Хойто Европын уласууд
Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:Ород хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:1918 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:1991 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Нидерланд

**Нидерланд** - Нидерланд болон Карибын тэнгистэ оршохо Нидерландын Антилын аралууд, Арубаһаа бүрдэхэ Нидерландын Хаанта Уласай Европодо оршохо хэһэг юм. Нидерланд Баруун Европын, парламентиин арадшалһан үндэһэн хуулида хаанта засагтай улас болоно. Тус улас хойто болон баруун талаараа Хойто тэнгисээр хүрээлэгдэһэн ба урда зүгтэ Бельги, зүүн зүгтэ Германитай тус тус хилэлдэг. 

## Холбооһон
* 

## Зүүлтэ


Категори:Европын уласууд
Серби

**Серби** али **Серб** - Европын (Эвропын) болон Евразиин улас ба орон. Ниислэл хото Белград. Хүн зон 7,334,935 хүн, газар нютаг хэмжээ 88 361 км2.

## Зүүлтэ


Категори:Европын уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:Балканай уласууд
Категори:Түб Европын уласууд
Категори:Зүүн Урда Европын уласууд
Категори:Урда Европын уласууд
Категори:Далайда гаралгагүй уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Серб хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:1882 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:Христосой шажантай уласууд
Словаки

**Словаки** ( ), албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Словаки Улас** (), — болбол Түб Европдо байрладаг далайда гаралгагүй улас. Словакиинь хойто зүгөөрөө Польшо, зүүн зүгөөрөө Украина, урда зүгөөрөө Унгар, баруун урда зүгөөрөө Австри, баруун хойто зүгөөрөө Чехи уластай хилэлдэг. Ниислэл ба томоохон хотонь Братислава, хоёрдохи томо хотонь Кошице юм.

Словаки болбол үндэр хүгжэлтэй, Хүнэй хүгжөөлгын индексээр маша үндэр байра эзэлһэн улас юм. Тус уласиинь заха зээлиин эдэй засагые олониитын хамгаалалай согсо системэтэй тааруулан хэрэгжүүлжэ, эрхэтэндэ элүүр мэндын туһаламжа үйлэшэлгэеэ, үнэ түлбэригүй болбосорол, ЭЗХАХБ-да хамагай удаан салинтай эсэгэ эхын сүлөө олгохо боломжые олгодог. Словаки улас НАТО, ЕССБ, Европын Холбоо, Евробүһэ, Шенгенэй бүһэ, НҮБ, ЭЗХАХБ, ДХБ, Европын Зүблэл, Вишеградай бүлэг, ЕАБХАБ-ын гэшүүн юм. Энэнь нэгэ хүндэ ноогдохо автомашинай үйлэдбэрилэлээр дэлхэйд тэргүүлдэг; 2019 ондо ниитэ 1,1 сая үйлэдбэрилһэниинь ажаүйлэдбэриин 43%-иие эзэлжэ байна.

## Засагай газар ба улас түрэ

### Засаг захиргаанай хубаалга
Словакиинь 8 аймагта хубаагдадаг ба туһа бүрие ниислэл хотоной нэрээр нэрлэһэн байдаг.

## Зүүлтэ


## Холбооһон


Категори:Түб Европын уласууд
Категори:Европын уласууд
Категори:Далайда гаралгагүй уласууд
Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:1993 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:Христосой шажантай уласууд
Румыни

**Румыни** ( ) — Европын улас.

## Холбооһон
* http://gov.ro/
* http://presidency.ro/
* http://senat.ro/
* http://cdep.ro/ 


Категори:1859 ондо Европодо байгуулагдаhан
Категори:Балканай уласууд
Категори:Зүүн Европын уласууд
Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:Румын хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Зүүн Урда Европын уласууд
Категори:1859 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:Европын уласууд
Словени

**Словени** ( ), албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Словени Улас** (Словен: ,) — болбол Түб Европын улас. Энэнь баруун зүгтэ Итали, хойто зүгтэ Австри, зүүн хойно зүгтэ Унгар, зүүн урда зүгтэ Хорвати, баруун урда зүгтэ Адриатикын тэнгистэй хилэлдэг. Словениин газар нютагай ехэнхиинь уулархаг, ой модотой ба 20,271 хабтагай дүрбэлжэн километр газар нютагые эзэлдэг ба 2,1 сая хүн зонтойһоо 500,000-нь ниислэл ба хамагай томо хото Люблянада амидардаг. Словеншууд тус уласай хүн зоной олонхиие бүридүүлдэг ба сербүүд хамагай томо хүн зоной бага юм. Урда Славян хэлэн болохо словени хэлэниинь албан ёһоной хэлэн юм. Газарай дундада тэнгисэй уур амисхалтай Словениин эрье шадар болон Альпын уур амисхалтай баруун хойто хэһэгтэ оршихо Юлиин Альпые эсэ тоособол Словениинь гол түлэб эхэ газарай уур амисхалтай. Люблянань уласай ниислэл ба томоохон хото юм.

## Зүүлтэ


## Холбоо
но


Категори:Балканай уласууд
Категори:Түб Европын уласууд
Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:Урда Европын уласууд
Категори:Зүүн Урда Европын уласууд
Категори:1991 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:1415 ондо Европодо байгуулагдаhан
Категори:Европын уласууд
Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас

**Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас** (), **Чехи** () — түб Европын нэгэн улас болоод өөрөөр Богемишье гэжэ нэрлэгдэдэг. Ниислэл болоод хамагай томо хото Прага юм. Мүнгэн тэмдэгтэ — Чехиин крона (*koruna* — CZK) болоод 1 евро ойролсоогоор 25 CZK-той тэнсэдэг. Хүн зон — 10 сая шахуу.

Албан ёһоной хэлэн чехи хэлэн юм. Чехи хэлэн Славян хэлэнэй бүлэд багтдаг болоод словаки, польшо хэлэнүүдтэй түрэл юм.
1993 онд Чехиин Гадаад ябадалай яам *Чехи* гэһэн нэрэ албан ёһоной бэшэг баримтаһаа гадуур хэрэглэжэ болоно гэжэ мэдэгдэһэн. Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас далайда гаралгагүй улас болоод Германи, Австри, Словаки, Польшо уласуудтай хилэлэдэг.

## Түүхэ
Чехиин түүхэ  IX зуунһаа эхэтэй болоод удаан хугасаанай турш Түб Европын хамагай хүсэрхэг уласуудай нэгэ байһан. Хожом Чехи Нэгэдүгээр Райхай хамагай олон хүн зонтой, хамагай баян улас болоһон болоод олоншье эзэн хаан эндэһээ карьераяа эхилжэ байгаа. 1515 оной Венагай хэрээнэй нүхэсэлэй ёһoop 1526 ондо Луи Ягеллон наһа бараһанай дараа одоогой Чехиин нютаг дэбисхэрэй хэһэгүүд болохо Богеми, Унгарай хаанта уласууд Габсбургын захиргаанда ороһон. Энэ Габсбургын бүрилдэхүүндэ 1918 он хүрэтэр байһан.
Тус улас 1918—1992 ондо Чехословакиин нэгэ хэһэг байба.
Чехословаки 1918 ондо Австри-Унгарын эзэнтэ гүрэнһөө тусгаар тогтножо байгаа. Чехословакиин анханай юрэнхылэгшэ Томас Гарриг Мазарик байгаа. Чехословаки 1993 ондо тайбан замаар Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас болон Словаки гэһэн хоёр улас болон задараа һэн.
Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас 2004 оной табадугаар һарын 1-ндэ Европын Холбооной гэшүүн болоһон.

## Зүүлтэ


Категори:Түб Европо
Категори:Түб Европын уласууд
Категори:Европын уласууд
Категори:Далайда гаралгагүй уласууд
Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:1993 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Хорвати

**Хорвати** (, ), албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Хорвати Улас** () — болбол Адриатикын тэнгис дээрхи Түб Европо ба Зүүн Урдахи Европын уулзадха дээрэ байдаг улас. Энэнь баруун хойто зүгтэ Словени, зүүн хойто зүгтэ Унгар, зүүн зүгтэ Серби, зүүн урда зүгтэ Босни ба Герцеговина ба Монтенегротой хилэлдэг ба баруун ба баруун урда зүгтэ Италитай далайн хилээр хилэлдэг. Ниислэл ба хамагай томо хотонь Загреб юм. Хорвати улас 56,594 хабтагай дүрбэлжэн км газар нютаг, 4,07 сая хүн зонтой.

## Зүүлтэ



Категори:Балканай уласууд
Категори:Түб Европын уласууд
Категори:Европын уласууд
Категори:Хорват хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд
Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:Зүүн Урда Европын уласууд
Категори:Урда Европын уласууд
Категори:1991 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Эстони

**Эстони** () Зүүн хойто Европодо оршодог Балтиин гурбан уласуудай хойто талынхи улас юм. Албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Эстони Улас** () гэнэ.

Эстони Балтиин тэнгисэй эхэ газар руу түрэжэ ороһон хэһэг болохо Финэй булангаар хойто талаараа, Ригын булангаар баруун урда талаараа, Балтиин тэнгис нэрэтэ уһаар баруун талаараа далай тэнгистэ тулана.
Урда талаараа Латви (343 км), зүүн талаараа Росси (338.6 км) гэхэ хоёр уластай газараар хиллэдэг. Балтиин тэнгисэй саана урда зүгтэ Швеци, хойто зүгтэ Финланд хоёр улас Эстонидэ үлүү ойро байрладаг.

Эстони 45 227 км² (дэлхэйд 132-р томо) газар нютагтай, 2010 оной үедэ 1.3 сая хүн зонтой (дэлхэйдэ 151-р олон) байһан юм. Нэгэжэ км²-дэ 29 хүн (дэлхэйдэ 181-р шэгүү) оногдожо байна. Газар нютаг, хүн зоной тоогоор харисангы жаахан уласта тоосогдоно.

Һүүлшын зуун жэлэй түүхые үзэбэл Эстони Эзэнтэ Ородые мүхэһэнэй дараа 1918 ондо дараа тусгаар тогтонолоо зарлажа, хүршэ уласуудтаа эзэлэгдэхэ шахажа, хорёод жэл тусгаар байһанай дараа Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараа СССР-ээр эзэмдэгдэжэ арбан табан Бүгэдэ Найрамдаха Уласуудай нэгэ болоһон. Удаан сагта зоблоһоной дараа 1991 ондо СССР бутархада дахин бэе даанги улас болоһон юм.

## Хүн зон
2011 оной тоололгоор хүн зоной 68,7 % (889,770)-ые эстонишууд, 24.8-ые ородууд, 6,5%-ые бусад яһа үндэһэтэ хүнүүд эзэлжэ байна. Эстонишуудай түрэлхи эстони хэлэн уласай ганса албан ёһоной хэлэн болоно. Эстони орон хэды газар нютагай байраар Балтын гэхэ болобошье эстони хэлэниинь балт түрэлэй хэлэн бэшэ харин Ураал изагуурай фин түрэлэй хэлэн болохын хубида эстонишууд финшүүдтэй үлүү хамаатай арад түмэн юм.

Эстони уласай нютаг дэбисхэр эхилээд 15 нэгэжэдэ хубаагдадаг. Эстонёор *«maakond»* (*аймаг*, ; ) гэхэ энэ нэгэжэ дундажаар 4 742 км² нютаг, 90 мянган хүниие харьяалдагһаа үзэбэл монголоор «аймаг» гэжэ нэрлэжэ болохо юм. Үгы гү, нарин тоосохогүйгөөр «можо» гэжэ ойлгожо болоно. Эстонидо ниислэл Таллин (2010 ондо 411 980 ажаһуугшатай байба), Тарту (103,284) гэхэ зуун мянганһаа олон хүнтэй хоёр хото байдаг.

## Засаг захиргаанай хубаари

## Зүүлтэ


Категори:Балтиин уласууд
Категори:Хойто Европын уласууд
Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд
Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд
Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:1918 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:1991 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:Европын уласууд
Вануату

**Вануату** - Австралиин болон Океаниин улас.

Категори:Австрали ба Океани
Кирибати

**Кирибати** - Австралийн улас.

Категори:Австрали ба Океани
Фиджи

**Фиджи** — Австрали ба Океаниин улас. Ниислэл — Сува.

## Зүүлтэ

Категори:Австрали ба Океани
Шэнэ Зеланд

**Шинэ Зеланд** (, маори *Aotearoa*) — баруун урда Номгон далайда байрладаг хоёр томо арал (Хойто арал, Урда арал) болон олон тооной бишыхан аралһаа (томо аралнуудынь Стьюарт арал, Чатем аралнууд) бүридэнэ. 

## Зүүлтэ

## Холбооһон
*
Антигуа ба Барбуда

**Антигуа ба Барбуда** — Хойто Америкын улас. Һалхинай аралнуудай бүлэгэй Бага Антиль аралнуудай  гурбан арал дээрэ (Антигуа, Барбуда, Редонда) байрладаг Карибын тэнгистэхи арал можо улас. Тус улас Гваделупа аралһаа хойто зүгтэ, Сент-Кристофер ба Невис аралнуудһаа зүүн зүгтэ оршодог. Британиин хамтын нүхэрлэлэй гэшүүн улас.

Ехэнхи ажаһуугшад колониин үедэ асарагдаһан Африкын богоолнуудай үри һадаһад мүн.

## Зүүлтэ

## Холбооһон
* 
* Официальный сайт правительства Антигуа и Барбуда

Категори:Хойто Америкэ
Категори:Британиин хамтын нүхэрлэл
Баһамын аралнууд

**Баһамын Нүхэрлэл** гээшэ Атлантын далайда **Баһамын аралнууд** гэжэ нэрэтэй ольтирогто оршодог Хойто Америкын улас. Уласай нютаг дэбисхэртэ 700 үлүү аралнууд ба 2000 шүрэн хада ороно, тэдэнэй дунда ойролсоогоор 40-дэ хүн зон амидардаг. Ехэ Баһама арал Флорида хахад аралһаа (АНУ) 80 км зайда оршодог. Ольтирог хадаа баруун хойтоһоо зүүн урда зүг тээ Ехэ Баһама ба Ехэ Инагуа аралнуудай хоорондо 1 200 үлүү км үргэлжэлнэ. Нассау гэжэ ниислэл хотонь Нью-Провиденс аралда байрладаг. Британиин хамтын нүхэрлэлэй гэшүүн улас.

## Зүүлтэ

## Холбооһон
* 

Категори:Хойто Америкэ
Категори:Британиин хамтын нүхэрлэл
Америкэ

**Америкэ** - дэлхэйн хоёр тибэнүүдэй нэрэ: Хойто Америкэ болон Урда Америкэ.

## Холбооһон
* 

*
Барбадос

**Барба́дос** — Хойто Америкын улас, Карибын тэнгистэхи адли нэрэтэй арал дээрэ оршодог, Һалхинай аралнуудай бүлэгтэ байрладаг Бага Антиль аралнуудай нэгэ хэһэг юм. Барбадос арал хойтоһоо урда тээшэ 34 км үргэлжэлдэг, эгээн ехэ үргэниинь 23 км. Талмай — 439 дүрбэлжэн км. Хүн зониинь 303 мянган хүн (2023). Ниислэл хото — Бриджтаун. Британиин хамтын нүхэрлэлэй гэшүүн улас.

## Зүүлтэ

## Холбооһон
* 
* barbados.gov.bb 

Категори:Хойто Америкэ
Категори:Британиин хамтын нүхэрлэл
Швеци

**Швеци** (), албан ёһоор **Швециин Хаанта Улас** () — Хойто Европодо  Скандинавиин хахад арал дээрэ оршохо норд улас болоно. Ниислэл хото  Стокхольм. Швед уласынь Норвеги (баруун зүгтэ), Финланд (зүүн хойто зүгтэ), Скагеррак, Каттегат, Эресуннын хоолойнууд (баруун үмэнэ зүгтэ) болон Балтиин тэнгистэй хилэлнэ (зүүн зүгтэ). Далайгаар Дани, Германи, Польшо, Росси, Литва, Латви, Эстони уласуудтай хилэлхэ болоод Дани уластай (баруун үмэнэ зүгтэ) Эресуннын гүүрээр холбогдодог. 1995 онд Европын Холбоондо гэшүүнээр ороһон.

449,964 км² нютаг дэбисхэрэй хэмжээгээр Швеци улас Хойто Европодо гурбадахи томо уласта тоосогдоно. Хотожоһон бүһэнүүдһээ бусад нютагуудынь хүн зоной нягташал багатай. Хүн зоной 84 хубиинь ниитэ газар нютагай 1.3 хубиие эзэлхэ хото һуурин газарта амидардаг.

Швеци улас оршон үеын үндэр хүгжэлтэй, арадшалһан улас болоод эргэдэй амидаралай түбшэн үндэр. Хубиин хэбшэл ажа үйлэдбэриин бүтээгдэхүүнэй 90 хубиие гаргаха болоод үүндэ инженерэй һалбари тэн хахадыень эзэлнэ. Энэнь Икеа, Вольво зэргэ дэлхэйдэ данһатай компанинуудые дурдахад ойлгомжотой.  Хүдөө ажахы үндэһэнэй ниитэ бүтээгдэхүүнэй зүбхэн 1 хубиие эзэлдэг онсолготой. Швеци уласынь ута хугасаанай турша түмэр, зэд, модоной гол экспортлогшодой нэгэ байһан. 1890-ээд онһоо эхилэн болбосоролой болон ажа үйлэдбэриин һалбари эршэмтэй хүгжэн 20-р зуунда Швеци уласынь эдэй засаг, ниигэмэй хамгаалалай хубида хүсэрхэг улас болон дэлхэйн табсанда гаража ерэһэн болоод мүнөөдэр НҮБ-ын хүниин хүгжэлэй индексээр топ оронуудай тоондо байнга дээгүүр бэшэгдэхэ түбшэндэ хүрэһэн. Уһанай баялиг нөөсэтэй болобош нүүрһэн, газарай тоһоной нөөсөөр дутамаг.

100-аад жэлэй үмэнэ сая үлүү Шведүүд Америкын Нэгдэһэн Улас руу шэлжэн һуурижаһан гэгдэдэг. Тэдэнэй ехэнхинь газар таряалан эрхэлдэг байгаа. Ажа үлйдэбэржэлтэ хүгжэхын зэргэсээ гадаад уласһаа сагаашадые олоноор хүлээн абаха болоһон.

## Зүүлтэ


Категори:Европын уласууд
Тувалу

**Тувалу** - Австрали болон Океаниин улас.

Категори:Австрали ба Океани
Белиз

**Белиз** — Түб Америкын улас, Юкатан хахад аралай зүүн урда хэһэгтэ оршодог. Белиз хоёр зуун жэл шахуу Британиин эзэмшэл доро байһан ба 1840 онһоо 1973 он хүрэтэр Британиин Һондурас гэжэ нэрлэгдэһэн байгаа. 1981 ондо тусгаар тогтонижо НҮБ-эй гэшүүн улас болобо. Белиз Британиин ударидаһан хамтын нүхэрлэлэй гэшүүн мүн. Зүүн талаараа Карибын тэнгисээр угаагдана. Баруун хойто таладаа Белиз Мексикэ хоёрой хоорондо Рио-Хондо мүрэн байдаг, урда болон баруун талаараа Гватемалатай хилэлдэг. Уласай хойтоһоо урда хүрэтэрхи эгээн ехэ талмайнь ойролсоогоор 280 км, баруунһаа зүүн тээшээ (эрьеын аралнуудые тоолохогүйгөөр) — ойролсоогоор 105 км. Талмайнь — 22966 км².
Британиин хамтын нүхэрлэлэй гэшүүн улас.

## Зүүлтэ

Категори:Хойто Америкэ
Категори:Британиин хамтын нүхэрлэл
Гаити

**Гаити** — Хойто Америкын олтирог арал ба улас.
* Гаити (олтирог арал)
* Бүгэдэ Найрамдаха Гаити Улас
Хойто-Байгал хото

**Хойто-Байгал** () — Буряад Уласай хото. Оросой холбоото уласай Байгалай хойто эрьеын хото, тэрэ дундаа Буряад Ороной хоёрдугаар ехэ хото байна. 1979 ондо 12.9 мянгаһаа оршон ажаһуугшадай тоо үзэгдэһэн байгаа. 1989 ондо 28.3 мянган хүнтэй болоһон. Мүнөө ха даа - 2010 ондо гэхэдэ, Хойто Байгалда 24.6 мянган хүн хүртэр хүн амын тоо үсөөрэбэ.

**үзэсхэлэнтэ газарнууд**

Казаниин һүмэ:

Казаниин сүмэ (2016 он болотор Казанска сүмэ) — Бурхан Эхын Казанска дүрсын хүндэдэ зорюулжа арилгагдаһан үнэн алдартанай һүмэ, Ородой үнэн алдартанай һүмын Буряадай митрополиин Северобайкальскын епархида хамаарна.
1994 ондо Ородой үнэн алдартанай Казанска Эхын приход хотодо бүридхэлдэ абтаа. 1995 ондо һүзэглэгшэдтэ мүргэхэ байра үгтөө. 2009 ондо Казаниин бурханай Эхын дүрсын хүндэлэлдэ һүмэ баригдажа, арюудхагдаһан байна. 2015 оной майн 5-да Буряадай митрополиин байгуулагдахада, бэеэ дааһан Северобайкальскын епархи Улаан-Үдын епархиһаа таһарһан байна.

## Зурагай цомог


Северобайкальск 01.jpg|Хотын түб
Северобайкальск 10.jpg|Түмэр замай үртөө
Severo port2.jpg|Байгалай хойто зүгэй эрье



## Зүүлтэ

Категори:Буряад Улас
Бүгэдэ Найрамдаха Доминикана Улас

**Доминикана Бүгэдэ Найрамдаха Улас** - Америкын улас.

Категори:Хойто Америкэ
Һондурас

**Бүгэдэ Найрамдаха Һондурас Улас** — Түб Америкын улас, 112 492 дүрбэлжэн км талмайтай. Хойто зүгтэ Карибын тэнгисээр угаагдадаг, зүүн урда зүгтэ Никарагуатай, урда ба баруун урда зүгтэ — Сальвадортой, баруун зүгтэ — Гватемалатай хилэлдэг; урда зүгтэ Номгон далай дээрэхи Фонсекын булан руу харана. Уласай ниислэл хото — Тегусигальпа.

## Зүүлтэ

Категори:Хойто Америкэ
Сент-Винсент ба Гренадин

**Сент-Винсент ба Гренадин** - Дунда Америкын улас.

Категори:Хойто Америкэ
Аргентинэ

**Аргентинэ** - Урда Америкын улас. Ниислэл — Буэнос-Айрес.

## Газар зүй
Аргентинын дарааха уласуудтай хилэ залгана (сагай зүүнэй эсрэгээр, баруун-хойто зүгhөө зүүн-үмэнэдэ зүг рүү): Чили, Боливи, Парагвай. Мүн харисангы бага уhаар  Атлантын далай ойролсоо.

## Газарзүй

## Хотонууд

## Арадшалал

## Уласууд
# Буэнос-Айрес
# Катамарка
# Чако
# Чубут
# Кордова
# Корриентес
# Энтре-Риос
# Формоса
# Жужуй
# Ла-Пампа
# Ла-Риоха
# Мендоса
# Мисьонес
# Неукен
# Рио-Негро
# Сальта
# Сан-Хуан
# Сан-Луис
# Санта-Крус
# Санта-Фе
# Сантьяго-дель-Эстеро
# Тукуман

## Зүүлтэ

## Мөн үзэхэ
* Диего Марадона

## Холбооһон

*
Категори:Урда Америкэ
Боливи

**Боливи** () — Америкийн улас.

## Холбооһон
* 

Категори:Урда Америкэ