Японой Буддын шажан

**Япондо Буддын шажан** хүн зоной диилэнхи хубиин шажан юм. 552 онһоо эхилжэ Буддын шажан Япон Уласта нэбтэрбэ. Бурханай шажан олон зуунай турша Японой соёл уралиг, хүгжэлдэнь ехэ нүлөөе үзүүлһэн юм. Япон хэлээр «Бурханай шажан» гэдэг үгые *bukkyō* () гэдэг болон задалжа үзэбэл *butsu*  («будда») + *kyō*  («һургуули») гэһэн удхатай юм байна.

Япондо 90 сая хүн Бурханай шажантай болон энэнь ниитэ хүн зоной 70 % юм. Одоо үеын Япондо байдаг эгээн алдар нэрэтэй һургуулинууд бол Сэбэр газарай Буддын шажан (, *дзёдо-сю*), Нитирэн (), Сингон () болон Дзэн () юм.

## Һургуулинууд

Мүнөөгэй Япондо арбан гурбан шажанууд болон табин зургаан һургуулинууд илгарна, энэ жагсаалта гүрэнэй дасан хиидэй дараалалай үрэ дүндэ XIX зуунда (Мэйдзи үедэ) хэһэн байна.

Эдэ арбан гурбан шажанууд бол:

# Хоссо-сю () — Нара үедэ бии болоһон югзэр заншалай һургуули;
# Кэгон-сю () — Нара үедэ бии болоһон хитад Хуаянь һургуулитай адли;
# Риссю () — Нара үедэ бии болоһон винайн ёһоной һургуули;
# Сингон-сю () — нюуса тарниин һургуули;
# Риндзай-сю () — самурайн дунда алдартай эгээн хуушан дзэн һургуули;
# Сото-сю () — хара арадай дунда алдартай дзэн һургуули;
# Обаку-сю () — дзэн ба Амида бурханай һургуули;
# Тэндай-сю () — хаанай ордондо алдартай һургуули;
# Юдзу-нэмбуцу-сю () — Тэндайһаа үндэһэ абаһан амидаис һургуули;
# Дзёдо-сю () — эгээн хушаан амидаис һургуули;
# Дзёдо-синсю- () — эгээн алдартай амидаис һургуули;
# Дзисю () — Дзёдоһоо үндэһэ абаһан амидаис һургуули;
# Нитирэн-сю () — Бадма Сэсэгэй Сударай һургуули, Тэндайһаа үндэһэ абаһан.

## Түүхэ

Буддын шажан Япон уласта Хитад ба Солонгос уласаар дамжан, Солонгосой нүхэрсэг Пэкче уласай хаан VI зуунда бэлэг хэлбэреэр нэбтэрһэн юм. Хэдыгээр Японой ноёд изгууртад Бурханай шажаниие таатай хүлеэжэ абажа түрын шажан болгоһон болобошье һаа, тэдэнэй нарин ээдэрээтэй ёһо заншалһаа болож хара арадай дунда тарахаагүй байһан юм.

Японой үндэһэнэй шажан болохо синтотой хэдэхэн удаа тэмсэлдэжэ байһан болобошье һаа, эдэ хоёр шажан һүүлдээ хамтаран оршожо бэе бэеынгээ адли тэгшэ нүхэхэ болмжотой болоһон ха юм.
Ниислэл Нарада байрладаг Бурханай шажанай эгээн агуу дасан хиид болох Нарын Тодайдзиин үедэ гүрэнэй түрын бодолгодо хүсэтэй нүлөө үзүүлхэ хэмжээдэ хүрэһэн болон засагай газарынь ниислэлээ 784 ондо Нагаокада, 794 онд Киото руу нүүлгэхэ болоһон шалтгаануудай нэгэниинь болоһон юм. Гэбэшье, улас түрын нэрэ хүндэдэ дуратай болон дайнша хиидүүд тухай асуудал бол олон жэлэй турша Японой түүхэдэ засагай газарнуудайнхи гол асуудал болоһоор ерэһэн.

Хэйан эртэ үедэ, Хитадһаа Бурханай шажанай хоёр шэнэ урасхал болохо: Тендай () урасхал 805 ондо Сайтё лама (, *Сайтё:* 767—822) гэдэг хүн, Сингон урасхалые Кукай лама (, *Ку:кай* 774—835) гэдэг хүнүүд тус тус дэлгэрүүлээ һэн. Тендай урасхалһаа һүүлдэ олон урасхалнууд һалбарилан гараһан. Тэдэгээрэй доторһоо эгээн шухалануудыень дооро дурдаа.

1175 ондо Дзёдо (Сэбэр газарай Буддын шажан) урасхалые Хонэн (, *Хо: нэн* 1133—1212) гэдэг хүн үүсхэбэ. Энэ урасхалай һургаал номлолынь юрын болон Амида Буддада һайтар этигэжэ һүзэглэхэ юм бол хэншье гэһэн гэгээрэлдэ хүрэжэ болохо боломжотой гэһэн заршамда тулгуурилһан, мүн юрын байдаг ушарһаа ниигэмэй бүхы дабхаргын зүсэгтэнүүдые татажа шадаһан юм. 1224 ондо, Дзёдо Синсю () урасхалые Хонэнэй угсаа залгамжалагша Синран лама (, 1173—1263) үүсхэбэ. Мүнөөдэр Дзёдо урасхал сая сая һүзээгтэнүүдтэй.

1191 ондо Дзэн урасхалынь Хитадһаа нэбтэрһэн юм. Дзэн Буддын шажанай нарин онол һургаалнууд сэрэгэйнхинэй дунда нилээн түгээмэл тархаһан. Дзэн Буддын шажанай һургаалай ёһоор хүн бисалгал хэжэ, сахилга бататай байһанаар гэгээрэлдэ хүрэжэ болоно гэжэ үзэдэг юм. Мүнөө үедэ, Дзэн Буддын шажан Япон доторһоон үлүү бусад уласуудта ехэ үргэн дэлгэрээд байгаа юм.

Хоккэ () гү, али Нитирэн урасхалые 1253 ондо Нитирэн лама (1222—1282) үүсхэһэн юм.

## Ном зохёол
* Буддизм в Японии / отв. ред. Т. П. Григорьева. — М.: Наука, 1993.
* *[[Игнатович, Александр Николаевич|Игнатович А. Н.]]* Буддизм в Японии. Очерк ранней истории. — М.: Наука, 1991.
* *Игнатович А. Н.* Буддизм в Японии. Страницы истории. Школа Нитирэн. — М.: Стилсервис, 2002.
* *Лепехова Е. С.* Буддийская сангха в Японии в VI—IX веках. М., «Восточная литература». 2009 г. 224 стр. ISBN 978-5-02-036405-9
* *Трубникова Н. Н. Бачурин А. С.* История религий Японии: IX—XII века. М.: «Наталис», 2009. 560 стр. ISBN 978-5-8062-0308-4

## Зүүлтэ