open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
COVID-19

**COVID-19** ( тобшолһон нэрэ — **'), түрүүн **2019-nCoV коронавирусай халдабари''' (тахалай эхиндэ саг зуурын нэрэшэл) — гээшэ SARS-CoV-2 гэжэ коронавирусһаа ушаруулагдаһан магад хүндэ хурса амисхал замай халдабарита үбшэн.
Энэ болбол аюултай, 
хүнгэнөөршье, хүндөөршье урдадаг хурса амисхал замай халдабарита үбшэн. Вирус шууд гү, али бэеын дархалалай харюу урбалаар янза бүриин эрхтэндэ халдабарилха шадабаритай байдаг . Энэ үбшэнэй эгээн ходо hэдэрэлгэ хадаа хурса амисхал замай дистресс-хомсодолые ба һүүлдэ хурса амисхалай дутагдалые ушаруулдаг вирусай пневмони болоод, энэниие анагаахын түлөө хүшэлтүрэгшын терапи ба амисхалай дэмжэлгэ хэрэгтэй. Ондоо hэдэрэлгэнүүдэй дунда баһал олон эрхэтэнэй дутагдал, септическэ сошорол ба венозно тромбоэмболи. Үбшэнэй эгээн үргэнөөр дэлгэрэнги шэнжэ тэмдэг хадаа халуурха, эсэhэнээ мэдэхэ ба хуурайгаар ханяадаха. Шухаг тохёолдолдо үхибүүдые хадалбарилаа һаа, хабдаhан хомсодол ушаруулха магадгүй. Мүн баһа постковид хомсодол гэһэн удаан болзорой hэдэрэлгэ ушаруулха магадгүй.

## Зүүлтэ

Категори:Халдабарита үбшэн
Вакцина

**Вакцина**  (; «үхэр», *vaccinia*; «үхэрэй сагаан сэсэг») гээшэ халдабарита үбшэнһөө һэргылһэн түлөө ологдоһон иммунитедые үгэдэг тарилга хэдэг биологиин бэлдэмэл эм мүн. Вакциные хүн ба амитадые эдэбхитэйгээр дархалаажуулаад (активнаар иммунизировалаад) уридшалан һэргыхэ, эмшэлхэ зорилгоор хэрэглэнэ. Вакцина тон түрүүшынхиеэ вариоляциин аргаар X зуун жэлдэ Хитадта сагаан сэсэг үбшэндэ эсэргүү хэрэглэгдэһэн байгаа. Хитадууд хугжаруугай нунтагые хамарай нүхэн соо табяад сагаан сэсэг тариһан бэлэй. Баруундань, Эдвард Дженнер гэһэн эмшэн 1796 ондо түрүүшынхиеэ хүн зондо үхэрэй сагаан сэсэг тариһан байгаа (тусһаа вакцина гэһэн нэрэ ерэнхэй).

Халдабарита үбшэнтэй тэмсэхэдээ, вакцинаци болбол ашагтай, аюулгүй арга юм гэдэгынь эрдэм ухаанда арсашагүй консенсустай баримта мүн.

## Зүүлтэ

Категори:Үбшэн
Категори:Дархалал
Категори:Халдабарита үбшэн
Расизм

**Расизм** — расануудые «дээдэ», «доодо» зэргын гэжэ илгаруулдаг эрдэм ухаанда эсэргүү, хархис, хүндэ дурагуй фашис теори; расистнууд болбол буляан, дарлаха, мүлжэхэ ба хоёрой хоорондо яһа хаяха ябадалнуудаа зүб болгохо гэжэ рассизмые нэбтэрүүлдэг юм.

## Зүүлтэ

Категори:Ксенофоби
Категори:Хуурмаг эрдэм ухаан
Хархис ябадал

**Хархис ябадал** гээшэ хүгжэжэ байһан зоной болбосоролдо сүнэгшэ ангинуудай зүгһөө эсэргүүсэхэ улас түрын хүдэлөөн; хубисхалда дарагдаһан мүлжэгшэ ангинуудай хуушан эрхэеэ дахяад ерүүлхэ һанаатай тэмсэхэ ябадал.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Сепаратизм

**Сепаратизм** (,  — тусгаар) — илгарха, һалаха тээшэ түмгэлхэ, зүдхэхэ ябадал.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Бонапартизм

**Бонапартизм** — Бонапартнууд гэжэ алдартай Франциин хоёр эзэн хашуул нэрээр нэрлүүлдэг болоһoн улас түрын үзэл; энэ улас түрын үзэл хадаа капиталистнууд хүдэлмэришэн хоёр ангиин хоорондохи шанга тэмсэлые ашаглажа, улас түрын нам бэшэ шэнжэ хуурмагаар узуулдэг байгаа. Иимэ засагай газар болбол үнэндөө болоходоо капиталистнуудай ашаг туһые анхаралтайгаар хамгаалан, хүдэлмэришэн арадые элдэбээр махэлэн, багахан үглигэнүүдээр һамааргадаг байһан юм. Бонапартис засагай газар хадаа сэрэгэй хүсэндэ түшэдэг байгаа. Буржуази болбол өөрынгөө засаг алдангуй бариха тула тэрэнээ (засагаа) нэгэ хүнэй гарта үгэжэ, орон соогоо «гурим» байгуулха ба хубисхалай хүдэлөөе усадхаха ябадалые тэрээндээ даалгадаг юм. Жэшээлбэл — Францида генерал Наполеон Бонапартын диктатура. Оросто генерал Корнилов 1917 ондо бонапартис талаангүй эрьесэ хэхэеэ забдаһан байһан аад, большевигүүдээр ударидаһан хүдэлмэришэн ба сол дадуудаар бута сохюулһан юм. Бонапартизм хадаа — Нэгэдүгээр Наполеон унаһанай һүүлдэ Бонапартнараар толгой барин, Францида эзэнтэ гүрэн байгуулха гэһэн һэдэлгэдэ хамаадагшад болоно.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Категори:Франциин түүхэ
Ихэтуань буһалгаан

**Ихэтуань буһалгаан** () — нэгэ үзүүрээрээ хариин империалистнууд, нүгөөдөөрөө өөрынгөө даралагшад тээшэ шэглүүлһэн 1899—1901 оной хоорондо Хитадай таряашан ба хотын зоной алдарта буһалгаан; Хитадта ехэ
хүндэ хажар яла түлбэри даалгаһан империалистнуудай нэгэдэмэл зэбсэгтэ хүсэндэ буһалгаае хүтэлэгшэ хитадай Ихэцюань («Ехэ нюдарга») гэдэг нюуса байгуулга болбол хайра гамгүй сохигдоһон байна.

## Зүүлтэ

Категори:Хитадай түүхэ
Сатрап

**Сатрап** ( — *хаанлигай сахигша*) — эртэ сагай Ирандахи можодо томилогдоһон хаанай дүүрэн эрхэтэй засаглагша.

## Зүүлтэ

Категори:Иранай түүхэ
Стратеги

**Стратеги** ( — *жанжанай урлал*) — улас түрын, эдэй засагай байдал ба сэрэг дайнда бэлэдхэлэй тухай бухы ушарнуудые хамтаруулжа шудалан үзэхэ сэрэгэй шухала эрдэм ухаан мүн.

## Зүүлтэ

Категори:Дайн
ТАСС

**ТАСС** () — СССР-эй Совнаркомдо шууд мэдүүлээд байһан СССР-эй түб мэдээсэлэй эмхи зургаан. ТАСС-ын зорилго болбол зүблэлтын хэблэлдэ туһалха, бaһa засагай газарай ба ниигэмэй байгуулганууд болоод уласхоорондын байдалые мэдээсэжэ байһан эмхи мүн. ТАСС болбол өөрынгөө материалнуудые газар орон бүри һуудаг һурбалжалагшадһаа абаһан.

## Зүүлтэ

Категори:Һонин
Категори:Зүблэлтэ холбоото улас
Абсентеизм

**Абсентеизм** ( — «үгы байгша», ) —— һунгуулиһаа тэрьелхэ, суглаанда ошодоггүй ябадал хэлэдэг.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Категори:Һунгуули
Абсолютизм

**Абсолютизм** — хизаарлагдаагүй эрхэтэ засаг: иимэ засагай ёһoop дээдэ засаг болбол хэмжээгүй эрхэтэ хаанай гарта байдаг.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Категори:Хаанта засаг
Авантюра

**Авантюра** () —  аюултай забдалга гү, али үнэн шударгын талаар һэжэглэмээр хэрэг.

**Авантюрист** () — аюулта муу хэрэг эрхилэгшэ ба элдэб һэжэгтэй юумэтэй тохёолдохые бэдэрэгшэ хүн.

## Зүүлтэ

Категори:Зан түлэб
Оһол

**Оһол** — аюултай үйлэдбэриин объект дээрэ барилгын ба техникын түхөөрэмжын hандарал, хиналтагүй тэһэрэлгэ ба аюултай бодосой хоролто. **Авари** гээшэ тээбэриин хэрэгсэл гэмтэлгэ, аюул, тодхор.

## Зүүлтэ

Категори:Аюулгүй байдал
Агаарай тээбэри

**Агаарай тээбэри** хадаа хүн гү, али ашаанай бараан дэлхэйн агаар мандалаар Карманай шугамһаа доошо дэлхэйн гадаргуутай ямар нэгэн хатуу холбооһогүйгөөр тээбэрилхые хэлэнэ. Агаарай тээбэри гэһэн ухагдахуунда ниидэхэ хүлэгэй үйлэшэлгые болон тээбэрилтэдэ харьяалагдаха бүхы хүн, арадай ажахын нэгэжэ, ажал хүдэлмэри болон харьяа һалбаринуудые (газарта байдагшье баһа) хамаруулдаг. 

**Авиаци** (,  — шубуун) aгaapһaa хүндэ аппарадаар ниидэхэ ябадал.

## Зүүлтэ

Категори:Тээбэри
Авторитаризм

**Авторитаризм** ( — засаг) — засагай гарта гүйсэд орожо, ямаршье эрхэ мэдэлгүйгөөр захирагдаха арадшалһан буса улас түрын дэглэм.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Амуници

**Амуници** ( — «зэбсэгжүүлхэ», ) — сэрэгэй зэбсэг болохо юумэнүүд

## Зүүлтэ

Категори:Дайн
Амнисти

**Амнисти** ( — «марталга», «уушалал») гээшэ ялалуулһан хүнүүдые дээдэ улас түрын засагай уушалалай тогтоол, акт.

## Зүүлтэ

Категори:Хуули ёһон
Категори:Эрхэ зүй
Акционер

**Акционер** — гэшүүдэй хуби дээрэ тогтоһон ажаүйлэдбэриин наймаанай г. м. хампааниин (хубисаата бүлгэмэй) хубисаагай эзэн. Хуби хүншье, хуулиин этэгээдшье акционер боложо болохо.

## Зүүлтэ

Категори:Капитализм
Автодром

**Автодром** (авто… ба  — урилдаанай газар) — автомашинануудые туршажа үзэхэ, туршалдуулха газар.

## Зүүлтэ

Категори:Тээбэри
Автожир

**Автожир** ( «өөрөө» +  «тойрог») — агаарһаа хүндэ аад, ниидэдэг аппарат (вертолёт); мотороо зогсоошье һаа дэрээһээ сэхэ шахуу бууха шадалтай юм.

## Зүүлтэ

Категори:Ниидэхэ онгосо
Авроро (крейсер)

**Авроро** () — Балтиин флодой «Диана» янзын крейсер, 1917 ондо октябриин 25 үдэр Үбэлэй ордон хаанай ордон буляан абахада тон ехэ 
хубисхалай туһа хүргэһэн сэрэгэй пароходой-крейсер

## Зүүлтэ

Категори:Октябриин хубисхал
Авиетка

**Авиетка** — хүнгэхэн (1-2 хүнэй һyyxa) багахан хүсэтэй ниидэхэ онгосо.

## Зүүлтэ

Категори:Ниидэхэ онгосо
Агитаци

**Агитаци** ( — «хүдэлгэхэ») тусхай ухаан үзэлнүүдые, лозунгнуудые арад ниитын дунда дэлгэрүүлхэ ябадал юм.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Категори:Һунгуули
Адмирал

**Адмирал** — уһан сэрэгэй флодой тушаалай дээдэ нэрэ зэргэ, далайн сэрэгэй жанжан.

## Зүүлтэ

Категори:Уһан далайн сэрэгэй флот
Категори:Сэрэгэй тушаал
Түримхэйлэлгын дайн

**Түримхэйлэлгын дайн** хадаа дайшалан эзэлхэ, буляан абаха зорилготой добтололго, жээшэнь фашис гүрэнүүдэй зүгһөө бусад орониие дээрэмдэн добтплхо ябадал, жэшээлбэл, Финляндиие Зүблэлтэ холбоото улас добтолһон, Абиссини ба Албаниие Итали добтолжо, Хитадые Япон добтолон, Испаниие Итали ба Германи хоёр дайлан, Чехословаки ба Австри хоёрые Германи добтолон ороһон г. м. Добтолон орогшо тала, эзэрхэг, буляан абагша, эзэрхэг дээрэмдэлэй дай үүсхэгшые **түримхэйлэгшэ** (агрессор) гэнэ. 

## Зүүлтэ

Категори:Дайн
Адвокат

**Адвокат** ( — *advoco*һоо — «уринаб») — шүүхэ дээрэ гэмнэгдэгшые үмөөрэгшэ, үмэглэгшэ. Адвокат шүүхэдэ хэн нэгэнэй хэрэгые ябуулагша, хуулиин талаар зүбшөөл үгэдэг хуулиша мүн.

Оросой холбоото уласта адвокат — хадаа бэеэ даанги мэргэжэлтэ хуули зүйн талаар заабаришан (2002 оной 5 һарын 31-эй № 63-ФЗ «Оросой холбоото уласай адвокадай ажаябуулга ба адвокатура тухай» Холбоото хуулиин 2 зүйл 1 мүрые дахабал). 

## Зүүлтэ

Категори:Хуули ёһон
Категори:Эрхэ зүй
Ажиотаж

**Ажиотаж** ( «хүртэгшэ, туһалагша») — үнэтэ саарһа ба эд бараагаар хонжоо наймаа хэхэ хүрэнгын биржэ дээрэ шунахай спекуляци.

## Зүүлтэ

Категори:Капитализм
Адепт

**Адепт** ( «хүртэгшэ, туһалагша») — ямар нэгэ һургаалые, шажан мүргэлые айхабтараар дахан баримталһан хүн.

## Зүүлтэ

Категори:Шажан мүргэл
Косово

**Косово** (алб: *Republika e Kosovës*, серб: *Република Косово / Republika Kosovo*), албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Косово Улас** — болбол Зүүн Урдахи Европодо оршодог дутуу хүлеэн зүбшөөрэгдэһэн улас юм.

## Зүүлтэ


Категори:Албани хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Серб хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Европодохи арсалдаатай газар нютагууд
Категори:Зүүн Урда Европын уласууд
Категори:Урда Европын уласууд
Категори:2008 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:2008 ондо Косоводо байгуулагдаhан
Категори:Босни хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Категори:Европын уласууд
Категори:Далайда гаралгагүй уласууд
Категори:Балканай уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Академизм

**Академизм** () — гээшэ XVIII-XIX зуунай үеын Европын янза бүриин академи, ехэ дээдэ һургуулинуудта хэрэгжүүлжэ байһан уран зурагай, уран барималай хэб маяг юм. Академис уралиг болбол илангаяа Франциин Дүрсэлхэ уралигай академи нүлөөндэ абтаһан уран бүтээлшэд юм. 
Академик уралигай онсолиг шэнжэ шанар тодорхой түгэс түгэлдэржэһэн хэб маяг, түүхын юм гү, али домог һэдэб, уралигай бүтээлэй «ёһо суртахуунай үнгэ аялгые» дүрсэлхэ, ондоогоор хэлэбэл зурааша ёһо суртахуунай захяануудые дамжуулха ябадал юм.

## Зүүлтэ

Категори:Уралиг
Аккредитив

**Аккредитив** (лат.) — нэгэ банк гү, али сберкассаһаа нүгөө банкта гү, али сберкассада тэрэ хүндэ тэдышэнээн мүнгэ түлэгты гэжэ бэшэһэн болзошогүй мүнгэнэй уялга, жэшээнь, хэрбээ банк-эмитентдэ мүнгөө хадагалжа байһан хүн аккредитив абаад тэрээгээрээ гүйсэдхэхэ банкһaa мүнгөө абадаг байна.

## Зүүлтэ

Категори:Банкын үйлэ
Этигэмжэлхэ жууха бэшэг

**Этигэмжэлхэ жууха бэшэг** (, , ) — хари гүрэндэ ошоһон дипломат түлөөлэгшын этигэмжые үнэмшэлһэн бэшэг. Дипломат түлөөлэгшын газарай тэригүүн болохо элшэн сайд гү, али бүрин эрхэтэ түлөөлэгшэнэрые тус уласай тэригүүн томилһон гээшые баталжа үгөөд, тус томилогдожо байһан уласта хүлеэн абахые хүсэжэ байдаг албан ёһоной баримта бэшэг юм. Энэ бэшэгэй агуулгада, эльгээгшэ уласай түрын тэригүүн болон засагай газарай нэрын урда тус элшэн сайдай хэлсэн зүйлдэ этигэхые хүсэһэн байдаг. 

## Зүүлтэ

Категори:Дипломати
Категори:Баримта бэшэг
Актив

**Актив** () гээшэ мүнгэ, эд бараан гэхэ мэтэ үнэтэй сэнтэй ба ондоо тээһээ үри шэрэ абалгатай хуулиин этэгээдэй санхүүгэй тайлан тэнсэлэй (балансын) нэгэн хуби (зүүн тала).

## Зүүлтэ

Категори:Банкын үйлэ
Агони

**Агони** ( — «тэмсэл») — ами гээхын урда тээхи шэлэлгэн, эсэсэй махабадай байдал.

## Зүүлтэ

Категори:Үхэл
Хубисаа

**Хубисаа** гү, али **акци** — хубисаата бүлгэмэй оруулһан хубита хонжобори, ногдол ашаг (девиденд) үгэдэг үнэмлэхэ бэшэг, үнэтэ саарһан.

## Зүүлтэ

Категори:Капитализм
Категори:Үнэтэ саарһан
Акын

**Акын** (, ) — хасаг ба хиргис арадай ябууд дундаа зохёодог дууша—ирагуу найрагша.

## Зүүлтэ

Категори:Ирагуу найраг
Категори:Казахстан
Категори:Кыргызстан
Аммонал

**Аммонал** — хада уула эбдэхэдэ ба сэрэг дайнда хэрэглэгдэхэ тэһэ дэлбэ һүрэдэг юумэ, тэһэрхэ бодос. Аммониин нитрат, тротил, нунтаг хүнгэн сагаан ба гексогенэй холимогые шулуунай аммонал гэдэг.

## Зүүлтэ

Категори:Тэһэрхэ бодос
Ампутаци

**Ампутаци** () — операциин аргаар хүл гар гү, али бэеын бэшэ үе мүсэ отолхо, тайраха.

## Зүүлтэ

Категори:Хирурги
Аналоги

**Аналоги** () — ухаан ба юумэнүүдэй элитэ адли тааруу тэмдэгүүд.

## Зүүлтэ

Категори:Ушар ухаан
Аннекси

**Аннекси** (,  — «*хабсаргаһан*») хадаа нэгэ улас нүгөө уласынгаа бухы гү, али зарим газар хүшөөр буляан абаха. Аннексиин жэшээнүүд: 1910 ондо Япон эзэнтэ гүрэн Солонгосые эзэрхэн абаһан, 1936 ондо Итали Абиссиниие, Германи Австриие аншлюс хэһэн ба 1938 ондо мүн Германи, Чехословакиин хэсэг газар буляан абаба.

## Зүүлтэ

Категори:Дипломати
Академи

**Академи** () — эрдэм ухаанай ба уралигай хүгжүүлхэ зорилготой эрдэмэй байгуулга, нэгэ зарим дээдэ һургуулинуудай нэрэ.

## Зүүлтэ

Категори:Эрдэм ухаан
Категори:Уралиг
Аккордын түлбэри

**Аккордын түлбэри** хадаа хэлсээнэй ёһоор тусхай, амяараа хүдэлмэри бүтөөһэнэй түлөө түлэхэ түлбэри.

## Зүүлтэ

Категори:Хүдэлмэри
Антагонизм

**Антагонизм** ( «тэмсэл») — ниигэмдэ удхаараа харша юумэнуудай туйлай эблэршэгүй шанга зүрэлдөөн.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Антиимпериализм

**Антиимпериализм** гээшэ империализмда эсэргүү, империализмын дарлалтатай тэмсэгшэ үзэл суртал. Владимир Ленинэй «Империализм, капитализмын эгээн дээдэ сэг» нүлөө абтажа бүридэһэн байна.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Категори:Үзэл суртал
Антиклерикализм

**Антиклерикализм** ( — «эсэргүү» ба  — «санаартан») хадаа ехэбшэлэн ниигэм ба улас түрын асуудал дээрэж санаартанай эрхэтэй тэмсэбэшье шажан мүргэлдэ, эсэргүү бэшэ хүдэлөөн.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Категори:Шажан мүргэл
Категори:Үзэл суртал
Антифашизм

**Антифашизм** — фашизм тээшэ эсэргүүгээр хандаһан, фашизмтай тэмсэгшэ үзэл суртал мүн.

## Зүүлтэ

Категори:Үзэл суртал
Категори:Фашизм
Үзэл суртал

**Үзэл суртал** (ондоогоор хэлэбэл **идеологи**, ;  «үзэл» +  «суртал») тусхай анги, үндэһэнэй, хүдэлөөн зоной үзэл; байгаа эдэй засагай ба хүнэй хоорондын харилсаануудаар үндэһэлжэ бии болоһон улас түрын, гүн ухаанай, хуулиин ба уралигай гэхэ мэтэ үзэлнүүдэй идеологи болбол ниитын байдал ба мэдэрэлэй шэнжэ болодог тула өөрөө эрьелдэн ниигэмэй-эдэй засагай һууриие (базисые) нүлөөлнэ; анги ниигэмэй эзэрхэгшэ үзэл суртал хадаа эзэн болодог ангиин идеологи болоно.

## Зүүлтэ

Категори:Үзэл суртал
Категори:Улас түрэ
Аншлюс

**Аншлюс** ( — «хабсаран нэгэдхэлгэ») — Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай 1938 ондо нацис Германи болбол Австриие гүрэндөө дайшалан ниилүүлжэ, бэеэ дааха эрхэгүй болгохо гэһэн зүдхэлгые хэлэдэг. 1938 оной 3 һapын 12-13 үдэр герман фашистнууд Австриие дээрэмшэнэй ёһoop бажуун абаһан байна.

## Зүүлтэ

Категори:Австриин түүхэ
Категори:Германиин түүхэ
Апати

**Апати** ( «үгы» +  «шунал») — хамаагүй байдал; һонирхолгүй, шуналгүй, һанаа амар. Психопатологиин шэнжэ тэмдэг.

## Зүүлтэ

Категори:Сэдьхэл шудалал
Апелляци

**Апелляци** ( — «гуйлта») — хуули зүйн ёһоор, ямар нэгэ тогтоолые буруушаажа тус хэрэг ёһооронь дахин хараха эрхэтэй дээдэ газарта гомодол бариха.

## Зүүлтэ

Категори:Хуули
Апломб

**Апломб** ( — «*шууд*») — хэлэхэ барихадаа бэедээ найданги, бардам.

## Зүүлтэ

Категори:Сэдьхэл шудалал
Апокриф

**Апокриф** — хуурмаг, мэхэтэй, ёһoop бэшэ, үнэн бэшэ шажан мүргэлэй зохёол.

## Зүүлтэ

Категори:Шажан мүргэл
Аполитицизм

**Аполитицизм** — улас түрын хэрэгээр һонирходоггүй, улас түрын хэрэгтэ хамаадалсахаһаа тэрьелхэ, зайлаха.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Апофеоз

**Апофеоз** (,  «хубилха» +  «бурхан тэнгэри») хүниие гү, али ямар нэгэ хэрэг ябадалые магталга; алибаа хэрэг, ябадалай һүрөөтэйгөөр дүүргэлгэ; театрын зүжэгтэ, илангаяа эрьюуһэн удхатай үзэгдэлэй, дүүргэлтын һүрөөтэй хэлбэри.

## Зүүлтэ

Категори:Уралиг
Түхеэрэмжэ

**Түхеэрэмжэ** () — булта нэгэ юумэ бүтөөхэ ба нэгэ ажалда хэрэглэгдэхэ бүхы аппарат, хэрэгсэл, техникын тааруулга; түхеэрэмжээр ямарбаа зүйлые заһабарилха, үйлэдбэрилхэ гү, али нүлөөлхэ боломжотой.

**Аппаратура** — бүхы аппарадууд (хэрэгсэлнүүд); али нэгэ лабараториин, цехэй хэрэгсэл, багажа.

## Зүүлтэ

Категори:Техникэ
Априори

**Априори** (  «урдахиһаа») — баруун гүн ухаанда туршалгын баримтагүй, туршалгагүйгөөр үндэһэлһэн юумэ (апостериоридо харша удхатай). 

## Зүүлтэ

Категори:Гүн ухаан
Аргумент

**Аргумент** ( — «баримта») — 
# али нэгэ хэрэгтэ туһа болохо баримта, ушар, гэршэлэлгэ; 
# тооной ухаанда бэеэ дааһан тусхай һэлгэлдэдэг хэмжээ;

**Аргументаци** — бүхы аргументнүүд, ушар, баримтануудые гаргаха.

## Зүүлтэ
Аренэ

**Аренэ** ( — «эльһэн») хадаа олониитын хэмжээ ябуулгада зорюулагдаһан барилга, илангаяа циркдэ наадан гараха гаэар; ажал, үйлэдэлгын газар. 


Файл:69th-regiment-armory.JPG|НБА-гай түрүүн аренэ болохо «69-дэхи Реджимент амори»
Файл:Msg2005d.JPG|«Нью-Йорк Никс» багай гэрэй аренэ болохо «Мэдисон-сквер-гарден»
Файл:Lanxess-Arena, Köln-7892.jpg|Кёльндо «Ланксесс-Аренэ»
Файл:VTB Arena1.jpg|Москвадахи «ВТБ Аренэ»


## Зүүлтэ

Категори:Тамир
Аристократи

**Аристократи** (,  — «изагууртан»,  — «засаг»), изагууртанай эзэрхэлгэ, . Энэ нэрэ томьёон «эгээ hайн зоной засаг» гэһэн удхаар Эртын Грециһээ гаралтай.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Апостериори

**Апостериори** (  «удаахиһаа») — баруун гүн ухаанда баримта, туршалга дээрэ үндэһэлһэн юумэ (априоридо харша удхатай). Иммануил Кантын гүн ухаанда шухала.

## Зүүлтэ

Категори:Гүн ухаан
Арсенал

**Арсенал** — арми ба флодой зэбсэг, хэрэгсэл хадагалха газар, цейхгауз.

## Зүүлтэ

Категори:Дайн
Архаизм

**Архаизм** ( «хуушарһан үгэ») — хэрэглэгдэхэеэ болиһон үгэ, хуушарһан үзэгдэл, эртэнэй үлэгдэл мүн.

## Зүүлтэ

Категори:Хэлэ шэнжэлэл
Аспект

**Аспект** ( «янза, маяг; үзэл бодол») — 
* одоо сагта тус юумэнэй ушар ухаан мэдэхэ, сэгнэхэ үзэл, бодол; 
* тус үзэгдэл соо харагдаһан ерэхын түлэб;

## Зүүлтэ

Категори:Хэлэ шэнжэлэл
Бюджетһээ мүнгэ һомололго

**Бюджетһээ мүнгэ һомололго** () — ямар нэгэ ушарта зорюулжа мүнгэ гаргаха, табиха һомолхо бюджедэй мүнгэнэй хэмжээн.

## Зүүлтэ

Категори:Арадай ажахы
Түлбэриин захяалга

**Түлбэриин захяалга** — лаблаһан ёһoop зарагдаха тула алба хаагшада гү, али байгуулгада үгэдэг мүнгэнэй документ, тушаал.

## Зүүлтэ

Категори:Санхүү
Авроро

**Авроро** () — 
* Авроро — Эртын Римэй үүрэй тэнгэри.
* Авроро — үүрэй толон.
* «Авроро» — крейсер.
Албадаһан ассимиляци

**Албадаһан ассимиляци** — эзэрхэг үндэһэтэн даралжа байһан яһатанайнгаа үндэһэнэй илгабари үгы хэжэ, өөрынгөө хэлэ бэшэг, ёһо заншал, байгуулга, шажан мүргэл гэхэ мэтэ хара хүшөөр абуулхые оролдохо дээрэнхы улас түрын бодолго.

## Зүүлтэ

Категори:Уугуул зон
Категори:Улас түрын бодолго
Категори:Империализм
Артиллери

**Артиллери** (, *atillier* — «бэлдэхэ», «түхеэрхэ») — дайсаниие холоһоо сохихо, гэмтэйхэ сэрэгэй бүхы зэбсэг, галта зэбсэгээр дайлалдадаг тусхай сэрэг, мүн артиллериин зэбсэгэй ушар ухааниие шудалха һургаал.

## Зүүлтэ

Категори:Дайн
Атака

**Атака** — дайсанда шууд добтолон орохо; дайсантай гараараа тулаха, наншалдаха.

## Зүүлтэ

Категори:Дайн
Атрофи

**Атрофи** (,  — «үлэсхэлэн») — шэмэ тээжэлэй дутаха ушар хүн, амитанай эд эс, арһа мяхан хатаха, хосорхо; барагдаха үгы болохо.

## Зүүлтэ

Категори:Үбшэн
Атташе

**Атташе** ( «хабсаргаһан») — бага дипломат албан тушаал, элшэн сайдай яаман гү, али дипломат түлөөлэгшын газар командировалагдаһан ба тусхай хэрэг бүтөөгшэ хүн (жэшээнь, сэрэгэй атташе).

## Зүүлтэ

Категори:Дипломати
Аттестат

**Аттестат** ( — «үнэмшэлгэ») — һургуули дүүргэһэн гү, али хүдэлмэрилһэн ба зан абари тухай үнэмлэхэ бэшэг.

## Зүүлтэ

Категори:Болбосорол
Шалгалта

**Шалгалта** () — ойлгомжо, шадабари ба абари зан тухай һанал, сэгнэлгэ.

## Зүүлтэ

Категори:Болбосорол
Ашуг

**Ашуг** (**ашык**) (, ,  [ashyq]) — арадай дууша, ирагуу найрагша (Үбэр Кавказта, Дагестанда)

## Зүүлтэ

Категори:Ирагуу найраг
Категори:Азербайджан
Категори:Армени
Категори:Иран
Аэромаяк

**Аэромаяк** — 1960-аад оной хүрэтэр хэрэглэгдэһэн дээрээ тон ехэ гэрэлтэй (миллиард тооной зулатай) үндэр барилга, гэрэлтэ самхаг; энээнэй гэрэл хадаа мананшье соогуур харагдадаг; аэромаяк пилодуудай хараха тула аэропланай ябаха лини дээрэ табиһан байгаа.

## Зүүлтэ

Категори:Ниидэхэ онгосо
Ниидэхэ онгосын буудал

**Ниидэхэ онгосын буудал** — ниидэхэ онгосо бууха газар, ниидэхэ онгосын ниидэхэ шугамуудай уулзабари газар ба бүхы барилганууд (аэровокзал, ангарнууд, ашаанай терминалнууд, гэхэ мэтэ).

## Зүүлтэ

Категори:Ниидэхэ онгосо
Аэростат

**Аэростат** ( — «агаар»,  — «зогсохо») — бэедээ байгаа хиин (газай) хүшөөр ниидэдэг агаарһаа хүнгэн ниидэхэ аппарат.

## Зүүлтэ

Категори:Ниидэлгэ
Агаараар тарилга

**Агаараар тарилга** — аэропланаар хүдөө ажалай ургамал тариха.

## Зүүлтэ

Категори:Хүдөө ажахы
Категори:Ниидэлгэ
Сэрэгэй бааза

**Сэрэгэй бааза** —  зон, арми, экспедицинүүдые алибаа юумээр хангааха складууд, дархалдаг газарнууд, бараагууд.

## Зүүлтэ

Категори:Сэрэг
Мэхэ гохо

**Мэхэ гохо** харанхы хэрэг, хуурмаг, мэхэшэ байгуулалтын туһаар ондоо хүнэй эд хүрэнгые хулгайлга, авантюра.

## Зүүлтэ

Категори:Гэм
Балл

**Балл** —  алибаа үзэгдэлдэ (һалхи, газарай хүдэлөөн, ургаса гэхэ мэтэ) сэгнэлгэ үгэхэ тогтомол хэмжээ, нэгэжэ. Жээшэнь, һурагшадай хэшээл сэгнэхэдэ табидаг тооной тэмдэг.

## Зүүлтэ

Категори:Хэмжэлтын нэгэжэ
Балласт

**Балласт** () — онгосо гэхэ мэтэ дээрэ тэнсүүреэ алдангүй байхын тула тээхэ үлүү ашаан, һаад; хэрэггүй үлүү юумэ.

## Зүүлтэ

Категори:Техникэ
Баллон

**Баллон** (, ) — монсогор шаазан саба, хабшажа багадхаһан хии (газ) хадагалха саба.

## Зүүлтэ

Категори:Техникэ
Банкното

**Банкното** ( — «банк» ба  — «бэшэлгэ»)— хүбэнгөөр, саарһаар, маалингааар гү, али пластигаар хэһэн гүрэнэй банкнуудай гаргадаг банкын биледүүд, мүнгэнэй тэмдэг.

## Зүүлтэ

Категори:Мүнгэн
Панхаруудталга

**Панхаруудталга** али нэгэ юумэдэ хаба шадалаа бараһан ба үрэгдэлдэ нэрбэгдэлгэ, үридэ дарагдалга, үриеэ түлэхэһөө арсалга, түлэхэ шадалгүйе сүүдээр тогтоолго.

## Зүүлтэ

Категори:Банкын үйлэ
Антисемитизм

**Антисемитизм** (ондоогоор хэлэбэл **юдофобство**) — үндэһэнэй тэсэбэригүй байдалай, ксенофобиин нэгэ янза, еврейнэрые туйлай зорюута харшалха, үһөөлхэ ябадал; хүндэ дурагуй национализмын хамагай муухай янза юм. Оросой хаанта засагай үешэг, нацис Германи, фашис Италиин засаглалнууд антисемитизмые элитэ һайшааһан байгаа; антисемитизмын янза хадаа фашизмын оронуудта гайхалтай, үзэгдөөгүй зэрлиг янзатай болобо.

## Зүүлтэ

Категори:Үзэл суртал
Категори:Ксенофоби
Басмач хүдэлөөн

**Басмач хүдэлөөн** (түрэг хэлэн «басмачи» — добтологшо) Дунда Азида — Зүблэлтэ засагта эсэргүү, Узбекистанай, Казахстанай, Таджикистанай, Туркменистанай ба Кыргызстанай нютаг дэбисхэртэ болоһон панисламис үндэһэнэй сүлөөрэлгын хүдэлөөн.

## Зүүлтэ

Категори:Ородой түүхэ
Бастили

**Бастили** (, түүхын нэрэ ) — 1789 оной 6 һарын 14-дэ Францида болоһон хубисхалай үедэ бодоһон зоноор абтагдажа эбдүүлһэн Парис бэхилэлтэ, түрмэ шорон.

## Зүүлтэ

Категори:Франциин түүхэ
Батальон

**Батальон** (,  <  «отряд») — нэгэ хэды ябаган рото нэгэдэһэн хэсэг сэрэг.

## Зүүлтэ

Категори:Сэрэгэй нэгэжэ
Батарей

**Батарей** (, < *battre* «сохихо») — 
# артиллериин эмхидхэлгын тактикын бүлэг (нэгэжэ);
# батальон сэрэгэй байдаг байра (казарма);
# нэгэ хэды хунда зэбсэг тодхохоор бэхижүүлһэн газар;
# зайн галай ехэ хүсэ гаргахаар табиһан элементнүүдэй ниилүүлгэ;
# түлилгын радиатор;

## Зүүлтэ

Категори:Сэрэг
Категори:Техникэ
Бек

**Бек** — олон удхатай үгэ

## Түрэг үгэ
# (, ) Түрэг уласай феодал, помещик, СССР-тэ бэгэй анги усадхагдаһан байна. 
# Каган-бек — хазар хаанай нэрэ соло.
# хүнэй нэрэ соо оролсодог үгэ.

## Зүүлтэ
Бетон

**Бетон** — шулуун ба элдэб залгаха шанартай зүйлнүүдые холижо, барилгануудта хэрэглэхэ, хатуужадаг холимог юумэ.

## Зүүлтэ

Категори:Барилга
Барон

**Барон** — Баруун Европодохи феодал изагууртанай соло нэрэ; графай, маркизай, герцогой г. м. доодохи соло. Оросой эзэнтэ гүрэндэ бароной соло Нэгэдүгээр Пётр хаан Прибалтиин хизаарай помещигүүдтэ олгоһон юм.

## Зүүлтэ

Категори:Изагууртан
Баррикада

**Баррикада** — массын хубисхалай үедэ тэмсэхэдээ элдэб зүйлын томонууд юумэ суглуулжа үйлсэ хааһан юумэнүүд, (тэргэ, шарга, шэрээ, стул г. м.).

## Зүүлтэ

Категори:Бэхилэлтэ
Дурам

**Дурам** — холо байһан юумые ойро болгожо харуулха хэрэгсэл юм. Дурамбай адли.

## Зүүлтэ

Категори:Оптико
Намтар

**Намтар** (, , *rNam-thar*) — хүн, алибаа юумэнэй амидарал, ахы, бүтээлые тобшолон тодорхойлжо бэшэһэн түүхэ, садиг, биографи.

## Зүүлтэ

Категори:Түүхэ
Биплан

**Биплан** — забһартайгаар дабхасаһан хоёр далитай аэроплан, ниидэхэ онгосо.

## Зүүлтэ

Категори:Ниидэхэ онгосо
Биржэ

**Биржэ** — үнэтэ саарһан, валюта, эд бараан, дериватив болон бусад заха зээлиин хэрэгсэлнүүд аралжаха газар. Жэшээнь, хүбэн, нооһон, кофе, талхан г. м. бараае аралжаха биржые бараанай биржэ гэдэг аад, гансал үнэтэ саарһан аралжаха биржэ хүрэнгын биржэ гэнэ. Эд бараа үзэнгүйгөөр тусхай газарта худалдан абалсадаг; биржын ондоо гайхалтай талань гэхэдэ ушаргүй шуналтай спекуляци гээшэ.

## Зүүлтэ

Категори:Заха зээли
Категори:Санхүү
Категори:Капитализм
Хүдэлмэриин биржэ

**Хүдэлмэриин биржэ** — ажалгүйшүүлые бүридхэхэ ба тэдээндэ ажал оложо үгэхэ тухай зууршалагша байгуулга.

## Зүүлтэ

Категори:Ажал
Бланкизм

**Бланкизм** — социалист-утопист Луи Огюст Бланкиин (1805 — 1881) нэрэтэй холбоотой Франциин хубисхалта хүдэлөөнэй шэглэлтэ; Ленинэй тайлбарилгаар: «Бланкизм хадаа ангиин тэмсэлые буруушаадаг теори ба богоол байдалһаа мултархые пролетариадай ангиин тэмсэлээр бэшэ, харин үсөөбтэр иителлигентнуудэй нюуса хэлсээгээр болоно гэһэн юм.»

## Зүүлтэ

Категори:Социализм
Хэрэм

**Хэрэм** () — хото орон, һүбэ боомто мэтын газар ямар нэгэн оһол аюулһаа һэргылхэ хинаха зэргэдэ зорюулжа шулуу хирпиисээр согсолһон али, гү шоройгоор нягтаруулаад хаалга үүдэ гаргажа үйлэдэһэн бэхилэлтэ, илангаяа энэ бэхилэлтын хашаа.

## Зүүлтэ

Категори:Бэхилэлтэ
Олтирог

**Олтирог** () — бэе бэедээ ойрохон байрладаг бүлэг аралнууд. 

## Томо олтирог
* Азор олтирог
* Аланд олтирог
* Александрын олтирог
* Амирантсын олтирог
* Антилиин олтирог
* Бисмаркын олтирог
* Британи арал
* Галта Газар олтирог
* Гебрид арал
* Грециин олтирог
* Һавай арал
* Зонд арал
* Канадын арктикын олтирог
* Канарай аралнууд
* Каролинын арал
* Кергелен олтирог
* Курил олтирог
* Малай олтирог
* Моонзунд олтирог
* Новосибирск арал
* Ногоон хушуунай арал
* Норденшельдын олтирог
* Норманд арал
* Олтирог тэнгис
* Оркней арал
* Парри олтирог
* Соловецкын арал
* Соломоной арал
* Солонгос олтирог
* Урда Шетланд арал
* Фарер арал
* Фолкленд арал
* Франц-Иосифой газар
* Хойто Газар
* Чилиин олтирог
* Шэнэ Зеланд
* Шэнэ Газар
* Шантар арал
* Шпицберген
* Япон олтирог.

Категори:Олтирог
Категори:Арал
Блиндаж

**Блиндаж** () — газараар (шоройгоор) хушагдаһан сарай, газар дооро бэхилэлтэ; дээрэһээ бууха һомоһоо сэрэгүүдые хамгаална.

## Зүүлтэ

Категори:Сэрэг
Категори:Бэхилэлтэ
Бэхилэлтэ

**Бэхилэлтэ** () — өөрынгөө сэрэгтэ хүнгэн ба дайсанда хүндэ болгохо зорилготойгоор тус нютагые бэхижүүлхэ барилга юм.
Хэрэм, форт, хото, шэбээ, самхаг гэхэ мэтэ сэрэгэй олон барилгануудые бэхилэлтэ гэжэ нэрлэдэг. 

## Зүүлтэ

Категори:Бэхилэлтэ
Арал

**Арал** () — нуур далай, гол мүрэн соо бүхы талаараа уһаар хүреэлэгдэһэн, хөөрэлгын сагташье хуурай газар юм. Хэдэ хэдэн арал бүлэгые олтирог гэнэ.

## Зүүлтэ
Ирландын Парламент

**Ирландын Парламент** гү , али **Эряхтас** (Ирланд: *Oireachtas*) — болбол Ирландын хуули тогтоохо байгуулга юм. Эряхтас хадаа удаахи зүйлһөө бүридэдэг:

* Ирландын Юрэнхылэгшэ
* Ирландын Парламентын хоёр танхимһаа (Ирланд:*Tithe an Oireachtais*):
** Dáil Éireann (доодо танхим)
** Seanad Éireann (дээдэ танхим)

Парламентын танхимууд 18-р зуунай үеын Дублиндахи Ленстер-хаусда шуулдаг. Шууд һунгагдадаг Дойл Эрен хадаа Эряхтасай хамагай хүсэтэй hалаа юм.

## Зүүлтэ
Категори:Ирландиин Парламент
Категори:1937 ондо Ирландта байгуулагдаһан
Категори:Үндэһэнэй хуули тогтоохо байгуулга
Категори:Парламент улас уласаар
Категори:Хоёр танхимтай парламент
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Ирланд Уласай улас түрэ
Европын Парламент

**Европын Парламент** (**Европарла́мент**, **ЕП**) — болбол Европын Холбооной хуули тогтоохо гурбан һалбариин нэгэ ба ЕХ-ой долоон институдай нэгэ юм. Европын Холбооны Зүблэлэй хамта Европын Комиссиин һанал болгоһоноор Европын хуули тогтоомжые баталдаг. Парламент нь 705 гэшүүдһээ бүридэдэг. Энэнь дэлхэйн хоёрдохи томо арадшалһан һунгагшадые (Энэдхэгэй Парламентын дараа) ба дэлхэйн хамагай томо үндэһэтэн дамнаhан һунгагшадые (2009 ондо 375 сая һунгагша) түлөөлдөг.

1979 онһоо хойшо парламентые Европын Холбооной эрхэтэд бүгэдэ ниитын һунгууляар табан жэл бүридэ шууд һунгадаг болоһон. Парламентын һунгуулида һунгагшадай ерэлгэ 1979 онһоо хойшо 2019 он хүрэтэр буураша, һунгагшадай ерэлгэ 8 хубяар дээшэлжэ, 1994 онһоо хойшо анхан удаа 50 хубиһаа дээшэ гараһан. Һанал үгэхэ наһаниинь 16-тай Австри, Мальта ба 17-той Грециһээ бусад бүхы гэшүүн уласуудта 18 юм.

## Зүүлтэ

Категори:Европын Парламент
Категори:1952 ондо Францида байгуулагдаһан
Категори:Брюссель хотодо байрладаг байгуулганууд
Категори:Страсбург хотодо байрладаг байгуулганууд
Категори:1952 ондо байгуулагдаһан байгуулга
Категори:Парламент хоорондын байгуулга
Бородиногой байлдаан

**Бородиногой байлдаан** — 1812 он 8 һарын 26-да Франциин ба Орос эзэнтэ гүрэнэй арми хоёрой хоорондо болоһон тулалдаан. Французай зүгһөө 130 мянган сэрэгшэн, 687 ехэ буу, ородой зүгһөө 120 мянга, 640 ехэ буу байгаа Ород армиие Михаил Илларионович Кутузов толгойлһон байгаа. Энэ тулалдаанда французууд 50 мянган солдат алуулһан, шархатуулһан юм, ородой талаһаа энээнһээ дээшэ хороһон байбашье энэ байлдаан Наполеоной сэрэгтэ тон хүндэ сохилго үзүүлһэн ба тэрээнһээ хойшо сэрэгынь өөдэлхөө болиһон юм.

## Зүүлтэ

Категори:Ородой түүхэ
Категори:Франциин түүхэ
Борт

**Борт** () — онгосын хажуу тала. Уһан дээрэ бортын хэһэг **фальшборт** гэнэ. Далайшадай уласхоорондын хэлээр, онгосын баруун борт «starboard side» (*старборд сайд*), зүүн борт — «port side» (*порт сайд*) гэнэ.

## Зүүлтэ

Категори:Далайгаар ябалга
Браунинг

**Браунинг** (вер) — түргэнөөр, автоматическа һураха Бельгиин системын буу (пистолет, пулемёт г. м.).

## Модельнууд
### Пистоледүүд
* Браунинг M1900
* Браунинг M1903
* Браунинг M1906
* FN Model 1910
* Browning Hi-Power

### Пулемёдууд
* Кольт-Браунинг M1895
* Браунинг M1917
* Браунинг M1918
* Браунинг M1919
* Браунинг М1921
* Браунинг M2

## Зүүлтэ

Категори:Буу
Брестын энхэ тайбан

**Брестын энхэ тайбан** (, ) — 1918 оной 3 һарын 3-да Брест—Литовск хотодо нэгэ талаһаа Зүблэлтэ Орос, нүгөө талаһaa Германи, Австри-Унгар, Османай эзэнтэ гүрэн ба Болгари эдэ хоёр тала хэрээ бэшэг баталжа, Орос Дэлхэйн нэгэдүгээр дайнда хабаадалсахаяа огтолон зогсоһон юм.

## Зүүлтэ

Категори:Дэлхэйн нэгэдүгээр дайн
Бригада

**Бригада** ( «отряд, баг») — нэгэ гү, али хэды түрэлэй таһагуудай нэгэдэмэл сэрэг, тусхай ба тусхай бэшэ бригаданууд байдаг; нэгэ флагманай баг доро ябадаг далайн сэрэгэй онгосонуудай нэгэдэл; ажаүйлэдбэриин бригада (заводто, МТС, колхоздо байдаг)—танюуһатай ажал дүүргэхэ зорилготойгоор нэгэдэһэн бүлэг хүдэлмэришэн.

## Зүүлтэ

Категори:Сэрэгэй нэгэжэ
Бонзо

**Бонзо** (, < , *бо: дзу*, «хамба лама») — Япон ба Хитадта Буддын шажанай ламанарые, гэлэнгые нэрлэжэ европынхидэй үгэһэн нэрэ. Заримда намай ба шэнэшлэхэ профсоюзнуудай албан хойрогуудые, түшэмэдые ёгтолон нэрлэһэн һaрюу нэрэ.

## Зүүлтэ

Категори:Буддын шажан
Бойкот

**Бойкот** () — нэгэ хүн гү, али байгуулга, фирмэ гүрэнтэй эбээ таһаржа, хэлсээ барисаа үгы болохо ба зарим нэгэ эд бараа абахаа болихо г. м. улас түрын ба эдэй засагай тэмсэл хэһэнэй нэгэ тэмдэг, жэшээнь, түлөөлэгшэдые һунгахаа тэбшэхэ ябадал.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Брошюра

**Брошюра** (,  — «оёгдохо») — багашаг зохёол, бэшэг; нимгэн ном, номхон, дэбтэр (нэгэ хэды хэблэлэй хуудаһатай).

## Зүүлтэ

Категори:Хэблэл
Шэрүүл онгосо

**Шэрүүл онгосо** ( < ) — хойноо онгосо шэрэдэг онгосо.

## Зүүлтэ

Категори:Далайгаар ябалга
Буфер гүрэн

**Буфер гүрэн** — ехэнүүд гүрэнүүдэй дэбисхэрэй хоорондохи гүрэн; юрэдөө, хэмжээ багатай, хүсэ шадалай талаар багашаг улас байдаг.

## Зарим буфер гүрэн

* Краков сүлөөтэ хото  (1815-1846) — Оросой эзэнтэ гүрэн, Прусси хаанта улас ба Австриин эзэнтэ гүрэн гурбанай хоорондо
* Афганистан — Оросой эзэнтэ гүрэн ба Британиин эзэнтэ гүрэн хоёрой хоорондо (XIX зуун жэлдэ албан бэшээр, албан ёһоор 1907-1917 — 1907 оной хэлсээнэй һүүлдэ)
* Бельги  (1839-1914) —  Франци,  Прусси (1871 оной һүүлдэ Германиин эзэнтэ гүрэн),  Нидерланд ба Ехэ Британи дүрбэнэй хоорондо
* Алас Дурнын улас (1920-1922) – РСФСР ба Япон эзэнтэ гүрэн хоёрой хоорондо
* Монгол Улас — (1921 һүүлдэ) – Зүблэлтэ Оросой, һүүлдэ СССР-эй ба Хитадай хоорондо (1931-1945 оной хоорондо Япон эзэнтэ гүрэнэй эзэмдэһэн Маньчжоу-го), 1991 оной һүүлдэ Оросой холбоото улас ба Хитадай хоорондо
* Балба, Бутан, Сикким – Британиин эзэнтэ гүрэн ба Манжын гүрэнэй хоорондо, 1947 оной һүүлдэ Хитад ба Энэдхэг хоёрой хоорондо
* Сиам – Британиин ранза ба Франциин Энэдхэгхитад ба Британиин Малайя хоорондо
* Уругвай болон Парагвай – XIX зуун жэлдэ Аргентина Бразил хоёрой хоорондо.

## Зүүлтэ

Категори:Уласхоорондын харилсаа
Бюджет

**Бюджет** (хуушан норман хэлээр *bougette* «мүнгын хэтэбшэ, уута») — улас гүрэн, байгуулга, үйлэдбэри ба гансашье хуби хүнэй тусхай саг соо хүлеэгдэхэ гарша оролгые түлэблэһэн тоо, санхүүгэй түсэб.

## Зүүлтэ

Категори:Санхүү
Мэдээлэл

**Мэдээлэл** гү, али **бюллетень** — 
# мэдээсэл
# ниитэдэ һонирхолтой дайлалдаан гү, али гүрэнэй онсо тушаалтанай бэеын элүүр энхэ ба юрэ шухала юумэнүүдэй тухай тобшо соносхол
# тусхай саг болзор соо гаража байдаг һонин, сэдхүүлэй нэрэ
# һунгуулиин бюллетень
# юрэдөө, үбдэһэн хүнэй эмнэлгэһээ абадаг саарһан-һурагшалга

Категори:Хэблэл
Категори:Баримта бэшэг
Һунгуулиин бюллетень

**Һунгуулиин бюллетень** — тус һунгалтын тойрогой кандидадуудай фамили бэшэгдэһэн тусхай формотой һунгалтын хуудаһа саарһан. 

## Зүүлтэ

Категори:Һунгуули
Холбооной Суглаан

**Оросой холбоото уласай Холбооной Суглаан** (**Федеральна Суглаан**) гээшэ Оросой холбоото уласай түлөөлэгшэ хуули тогтоохо эмхидхэлгэ мүн. 

Холбооной Суглаан Арадай депутадуудай зүблэлэй орондо 1993 оной Оросой холбоото уласай Үндэһэн хуулиин 5-дугаар бүлэгэй ёһоор үүсхэн байгуулагдаһан бэлэй. Холбооной Суглаан Холбооной Зүблэл ба Гүрэнэй Дүүмэ гэжэ хоёр танхимһаа бүридэдэг. Холбооной Зүблэлые ба Гүрэнэй Дүүмые бүридэхэ гурим холбооной хууляар тодорхойлогдоно. Хэн нэгэн Холбооной Зүблэлдэ ба Гүрэнэй Дүүмэдэ нэгэ доро һууха эрхэгүй. Холбооной Суглаан болбол үргэлжэдөө үйлэдэхэ эмхидхэлгэ мүн. Хоёр танхим амяараань зүблөө хэдэгшье һаа, Оросой Юрэнхылэгшын, Оросой Үндэһэн хуулиин Шүүхэ газарай ба хари гүрэнэй тэригүүнэй хандалга хоюуландаа шагнажа болохо. Холбооной Суглаанай танхим бүри өөрынгөө регламент абтадаг ба өөрынгөө ажал ябуулха доторой журамые шиидхэдэг.

## Зүүлтэ

Категори:Оросой холбоото улас
Бюро

**Бюро** () — 
# али нэгэ байгуулгын, эмхиин, сугларалга гэхэ мэтэ хүтэлбэрилжэ байһан хүнүүд;
# тусхай хэрэг дүүргүүлхэ тээшэ эмхи гү, али зоной илган олоһон хүнүүд;
# али нэгэ эмхиин канцеляри, конторо ба захирха эмхи;
# бэшэгэй шэрээ;

## Зүүлтэ

Категори:Байгуулга
Буржуази

**Буржуази** () — анхандаа хотын зониие изагууртан, ноёдһоо илгахаа иижэ нэрлэһэн байгаа юм, марксизмын ёһоор, капитализм журамда — хүдэлмэрилхэ хэрэгсэлэй эзэн, хүдэлмэришэниие даралагша, мүлжэгшэ, эзэрхэг хүрэнгэтэ анги гээшэ. Буржуази ангиин хүниие **буржуа** гэнэ.

## Зүүлтэ

Категори:Капитализм
Буфер

**Буфер** (,  — «сохилтые шэнгээхэ») — мүргэсэлдөөе һуларуулхын тула вагонуудай хоорондо хэдэг бурзанаг оньһон юм.

## Зүүлтэ

Категори:Түмэр зам
Бюрократи

**Бюрократи** ( «бюро, канцеляри» +  «засаг») — түшэмэд (ноёрхуу) ёһоной системэтэй захиргаан, мүлжэгшэдэй тала улас түрын үмэгэлжэ, арад зониие даралха ёһо; юрэдөө, бүхы зоной бодото байдалһаа таһархай ба юумэнэй ганса газаада дүрсэ баримталһан албан хойрог ябадал.

Владимир Ленинэй һанамжаар, бюрократи хадаа «олониитэһээ таһархай, олониитэһээ дэгүүр, холо байдаг үлүү зэргэтэнээр бэелүүлэгдэдэг захиргаанай журам, ёһо» юм.

## Зүүлтэ

Категори:Бюрократи
Категори:Улас түрэ
Ваканси

**Ваканси** ( — «хооһон, сүлөө»)  эмхи зургаанда, һургуулиин газарта эзэлэгдээгүй тушаал, даамал, сүлөө албанай һуури.

## Зүүлтэ

Категори:Бюрократи
Вакханали

**Вакханали** () гээшэ архидалга сэнгэлгын тэнгэри Вакхын хүндэлэлдэ гэжэ эртэ урдын грегүүд болон римынхидэй хэдэг байһан һайндэр юм. Ондоо удхатайгаар, зэрлиг маягай найр, зугаа, забхай найр наадан, хүлгүй архидаан, дошхоролго, аашалалга.

## Зүүлтэ

Категори:Эртын Греци
Категори:Эртын Рим
Мүнгэн тэмдэгтэ

**Мүнгэн тэмдэгтэ** (*валюта*) тус орондо абтагдаһан мүнгэнэй системэ, түлэблэл юм. Заримдаа, хари гүрэнэй саарһан мүнгэн зоос баһал валюта гэнэ.

## Зүүлтэ

Категори:Мүнгэн тэмдэгтэ
Вампир

**Вампир** — европынхидой онтохондо нүхэнһөө гаража, амиды хүнэй шуһа һородог гэжэ үльгэртэ байдаг үхээр альбан, ороолон юм.

## Зүүлтэ

Категори:Үльгэр онтохон
Вандализм

**Вандализм** — соёлой үнэтэ юумые зэрлиг эбдэхэ, үгы хэхэ. Жэшээнь, Германи уласуудай фашистнуудаар номые галдагдаһан ябадал.

## Зүүлтэ

Категори:Соёл
Категори:Уралиг
Вассал

**Вассал** (,  — «зараса») — Европодо дундада зуун жэлнүүдэй үедэ сюзеренэй мэдэлдэ байжа, тэрээндээ элдэб алба хэхэ ёһотой, феодализм үеын газарай эзэн. Вассал ондоо, үлэмжэ томо феодалда мэдэгдэнги, тэрээндэ элдэб түлбэринүүдые түлэдэг газар эдлэгшэ юм. Бэеэ даанги эрхэгүй байһан ганса гүрэн гү, али хүниие баһал харьяатан гэнэ.

## Зүүлтэ

Категори:Феодализм
Категори:Европын түүхэ
Варвар

**Варвар** ( — «зэрлиг хүн») — эртэ сагай грек ба римэйхидэй уласууд эна нэрээр ямаршье хари хүниие нэрлэдэг бaйһан юм. Соёл эргэншэл ондоо соёлой арад зониие бүдүүлиг, зэрлиг гээд, гадуурхахын нэгэ маяг мүн.

Фридрих Энгельсын тодорхойлһоноор, хүн түрэлхитэнэй ниигэмэй болбосоролой гурбан шатын (зэрлиг, бүдүүлиг, гэгээрэл) хоёрдохинь.

## Зүүлтэ

Категори:Ксенофоби
Вариант

**Вариант** (,  — «хубилгаһан») — 
# зүһэ түхэл ондоо болохо ябадал;
# план проект ба эрдэм ухаанай гү, али уран зохёолой зохёохо ябадалай шэнэ үе ба ондоогоор хүдэлмэрилгэ;
# вирусай, нянгай түхэл;

## Зүүлтэ
Вахта

**Вахта** ( — «вахтёр, харуулшан») — онгосо дээрэ дежур хэлгэ; дежурна халаа.

## Зүүлтэ

Категори:Далайгаар ябалга
Албанда татлага

**Албанда татлага** гээшэ татан абалга, элсүүлгэ, жэшээлбэл, хүдэлмэришэниие үйлэдбэриин газар хүдэлгэхөө татан абаха. Тагнуулай хэрэг ябуулхын тула шпион, диверсант ба террористнуудые татан абаха.

## Зүүлтэ

Категори:Хүдэлмэри
Вексель

**Вексель** () — үри шэрын уялга болохо бэшэг, үнэтэ саарһан.

## Зүүлтэ

Категори:Үнэтэ саарһан
Юрэ хирын ното

**Юрэ хирын ното** — дипломатиин агентын гартабилгагүйгөөр гурбадахи нюураар дамжуулжа мэдүүлһэн аман үгэдэ адли тоологдодог ното бэшэг, үгөөр дамжуулһанда адляар сэгнэгдэдэг дипломатиин хандалга.

## Зүүлтэ

Категори:Дипломати
Категори:Баримта бэшэг
Версаль

**Версаль** — Парисһаа 18 километр газарта байдаг Франциин хото; 2004 ондо хүнэйнь тоо 86 мянган. Урданай сагта Франциин хашуулай һуудаг газар байһан юм, ехэ гоё Версаль ордон ба сэсэрлигүүдээрээ алдаршаһан хото. Парис коммунын үедэ (1871 он) энэ хотодо Франциин засагай газар байһан юм. Версальда ехэ олон уласхоорондын хэрээ бэшэгүүд баталагдаһан байна. Жэшээлбэл, эндэ 1914 — 1913 онуудта нэгэ талаһаа диилэгшэ гүрэнүүд, нүгөө талаһаа Германи энэ хоёр тала Версалиин энхэ тайбан баталһан байнад.

## Зүүлтэ

Категори:Франциин хотонууд
Версалиин хэрээ

**Версалиин хэрээ** — 1914—1918 онуудта болоһон Дэлхэйн нэгэдүгээр дайниие эсэслэһэн уласхоорондын хэрээнүүд. Эдэ хэрээнүүдые нэгэ талаһаа Ехэ Британи, Франци, Итали болоод холбоотонтойгоо, нүгөө талараа Германи, Австри, Унгар баталһан байнад. Версаль гэжэ хотодо (6 һарын 28, 1919 он) Германитай, Сен-Жермендэ (9 һарын 10, 1919 ондо) Австритай, Трианондо (6 һарын 4, 1919 ондо) Унгартай, Нейдэ (11 һарын 27, 1919 ондо) Болгаритай ба Севрдэ (8 һарын 10, 1920 ондо) Түрэгтэй хэһэн байна.

Версальска хэрээгэй ёһоор Германи болбол урид буляан абаһан газарнуудаа ба колонинуудаа диилэгшэ гүрэнүүдтэ бусаажа үгэхэһөө гадна сэрэгэй хүсэ зэбсэг бэлэдхэ, бариха эрхээ хизаарлагдаба. Гэбэшье, Германида хубисхал тэмсэхэ тула сэрэгэй-сагдаагай хүсэнүүд үгтэһэн юм. Эдэ хэрээнүүдэй ёһоор олон уласуудай хилэ хизаарнууд һэлэгдэн, Европын карта нилээд ондоо болобо. Диилэгшэ гүрэнүүд болбол уласхоорондын бүхы системые эдэ  хэрээнүүдые баримталан тогтоохо һэдэлгэтэй байгаа. Теэд, эна һэдэлгэнь шэнээр тогтоһон байдалые хангаажа шадаагүйһөө гадна, империалис зүршэлдөөнүүдые үшөө үлүүгээр шангаруулжа, шанэ дайн дажарые алгасашагүй үүдхэхэ болобо.

## Зүүлтэ

Категори:Дэлхэйн нэгэдүгээр дайн
Ветеран

**Ветеран** () — хуушанай алдарта сэрэг хүн; алибаа ажал хэрэгтэ ханамжатайгаар оролдожо хүндэтэ нэрэ алдар олоһон хүн.

## Зүүлтэ

Категори:Сэрэг
Визэ

**Визэ** (— *орожо үзэхэ*, *эрьехэ* или — *хараха*) — орохо гараха гү, али һуухые зүбшөөржэ гадаада паспорт дээрэ табидаг хари гүрэнэй тэмдэг; ямар нага ушартайгаар алба хаагша хүндэ баримта бэшэг үзүүлһэниие гэршэлжэ даарань тэмдэг табилга.

## Зүүлтэ

Категори:Баримта бэшэг
Вираж

**Вираж** — хэлтыһэнһээ шалтагаалһан ниидэхэ онгосын эрьесэ, мурюу шугамаар ниидэлгэ, автомашина, велосипед г. м. хазагай эрьелгэ.

## Зүүлтэ

Категори:Ниидэхэ онгосо
Виртуоз

**Виртуоз** (,  — «абьяас») — өөрынгөө аэрхилдэг уралигай техникые эрхим һайнаар шудалһан артист, илангаяа хүгжэмшэн, эрхим зэргын амжалта олоһон хүн.

## Зүүлтэ

Категори:Хүгжэм
Сэрэгэй даалгабари

**Сэрэгэй даалгабари** — ямар нэгэ даабаритайгаар хари гүрэндэ эльгээһэн бүлэг сэрэгэй хүнүүд.

## Зүүлтэ

Категори:Сэрэг
Уһан далайн сэрэгэй бааза

**Уһан далайн сэрэгэй бааза** — сэрэгэй онгосонуудай байха, заһалга хүүлхэ ба дайсанай добтолгоһоо хаана хаанаһаа элдэб зэбсэгүүдээр хамгаалагдаһан тусхай бүхэжүүлһэн боомто порт. Империалис гүрэнүүд иимэ портнуудые ходо барижа байдаг.

## Зүүлтэ

Категори:Уһан далайн сэрэгэй флот
Уһан далайн сэрэгэй флот

**Уһан сэрэгэй флот** — улас гүрэнэй бүхы зэбсэгтэй хүсэндэ багтаһан ба далай дээрэ дайлалсахаар зорюулһан сэрэг. Уһан сэрэгэй флот болбол үндэһэтэнэй улас түрын бодолгые
зорилгонуудые бэелүүлхын тула байдаг: колонинуудые гарһаан алдахагүй ба элдэб наймаанай хэрэгүүдые эзэмдэхэ г. м. Мүнөө сагай уһан сэрэгэй флодто иимэнүүд онгосонууд байдаг: уһан дээгүүр ябадаг онгосонууд (линиин онгосонууд, крейсернүүд, тральщигууд, ниидэхэ онгосо тээбэрилэгшэ, миноносцууд ба бусад); эдэ болбол далай дээрэхи байлдаанда ба хуурай газарай армида туһалалсадаг, ехэ онгосонуудые гэмтээхэ зорилготой элдэб янзын шунгагша онгосо.

## Зүүлтэ

Категори:Сэрэг
Категори:Уһан далайн сэрэгэй флот
Сэрэгэй талын шүүхэ газар

**Сэрэгэй талын шүүхэ газар** — дайнай үедэ байгуулдаг тусхай, зэбсэгтэй хүсэнэй эмхидхэгдэһэн шүүхэ газар.

## Зүүлтэ

Категори:Сэрэг
Категори:Шүүхэ газар
Сэрэгэй трибунал

**Сэрэгэй трибунал** — сэрэгэй ябадал тушаа гэм хэлгэ ба сэрэгэй, улас түрын, эдэй засагай хүсэ шадалыень бууруулха хэрэг үйлэдһэниие шиидхэбэрилхэ тусхай шүүхэ газар.

## Зүүлтэ

Категори:Шүүхэ газар
Категори:Дайн
Һайн дуранай ажал

**Һайн дуранай ажал** хадаа өөрынгөө дураар ажал, хүдэлмэри хэхэ ябадал мүн. Википеэди нэбтэрхэй толи һайн дуратанай бэшэһэн байна.

Жээшэнь, коронавирус тахалай үедэ Буряад Уласта һайн дуратан изоляцида һуудаг хүнүүдтэ эдеэ хоол, эм дом асараа.

## Зүүлтэ

Категори:Хүдэлмэри
Ворошиловай мэргэн буудагша

**Ворошиловай мэргэн буудагша** — эрхим мэргэн буудалгын үльгэр жэшээ харуулагша Климент Ефремович Ворошиловай нэрые хүндэлжэ, мэргэн буудагшадта СССР-эй Осоавиахимай үгэһэн нэрэ зэргэ. Энэ нэрэ зэргэ олоходоо 1-дэхи гү, али 2-хи зэргын буудалгын тогтомол нормо гүйсөөхэ хэрэгтэй байгаа ха юм. 2 дугаар нэрэзэргын нормо гүйсөөжэ шадаһан хүн снайперай нэрэзэргэ олохоо мэргэжэхэ байгаа.

## Зүүлтэ

Категори:Сэрэгэй нэрэ зэргэ
Газификаци

**Газификаци** — хатуу түлишые (модо, шулуун нүүрһэн г. м.) хиин дүрсэтай болгохо.

## Зүүлтэ

Категори:Хии
Хиин генератор

**Хиин үүдхүүр** — хатуу түлишые дүргэхэдэ хии болгодог (газификаци) тусхай аргаар хэгдэһэн пеэшэн.

## Зүүлтэ

Категори:Хии
Категори:Техникэ
Һайдамагууд

**Һайдамагууд** () — XVIII-дахи зуунай үедэ Польшын бага изагууртантай (шляхтатай) тэмсэһэн украин буһалгаалагшад; 1917—1919 онуудта болоһон Оросой эрхэтэнэй дайнай үеын Украинын Түб зүблэл ба Симон Васильевич Петлюра, Павел Петрович Скоропадский хоёрой сэрэгүүд.

## Зүүлтэ

Категори:Украинын түүхэ
Категори:Ородой түүхэ
Хии үзэгдэл

**Хии үзэгдэл** — уураг тархиин муудаһан дээрэһээ хүнэй нюдэндэ элдэб хуурмаг юумэ харагдаха ёһо. Шизофрениин шэнжэ тэмдэгэй нэгэ.

## Зүүлтэ

Категори:Сэдьхэл зүй
Гандизм

**Гандизм** — хүсэрхэл ба империализмые буруушаажа, эдибхи багатай тэмсэл ба Ехэ Британиин эд бараа эсэ абаха болоод хуушан сагай байдалда эрьен орохо хэрэгтэй г. м. ябадалнуудые номлогшо Энэдхэгэй үндэһэ яһатанай-сүлөөрэлгын хүдэлөөнэй шэглэл. Энэ шэглэлэй ударидагша ба идеолог Махатма Ганди гээшэ хүн байгаа; гандизмын зорилго хадаа — Энэдхэгтэхи үндэһэ яһатанай-сүлөөрэлгын хүдэлөөниие хүсэрхэл харгыһаань гаргаха гэһэн байгаа; үндэһэтэнэй эрхэ ашагые һахигша Ганди болбол 1919 -1922 онуулта хүсэрхэлһөө айхадаа империализмһаа айхаһаан үлэмжэ ехээр айһан дээрэһээ сүлөөрэлгын хүдэлөөн тээшэ сэхэ орожо, Британиин Ранзада эсэргүү болоһон байна.

## Зүүлтэ

Категори:Антиимпериализм
Категори:Үндэһэнэй сүлөөрэлгын хүдэлөөн
Категори:Энэдхэгэй түүхэ
Гангстер

**Гангстер** хадаа АНУ-та дээрмэшэнэй бүлгэмдэ хабаадагша, бандит.

## Зүүлтэ

Категори:Эмхидэнги гэмтэ хэрэг
Джузеппе Гарибальди

**Джузеппе Гарибальди** — XIX-дэхи зуунай үедэ Итали ороноо Австри-Унгарай даралалтаһаа сүлөөлхэ ба нэгэдхэхэ зорилготойгоор тэмсэлһэн патриот-демократ, Италиин ороной баатар, хубисхаша. Гарибальдиин ударидалга дооро ябажа һайн дураараа дайлалдаһан дружина сэрэгүүдые гарибальдиинхид гэнэ.

## Зүүлтэ

Категори:Үндэһэнэй сүлөөрэлгын хүдэлөөн
Гарнизон

**Гарнизон** — хэрэм, шэбээ, бэхилэлтэ гү, али хото соо хододоо байлгагдаһан сэрэг, хамгаалха баг юм.

## Зүүлтэ

Категори:Бэхилэлтэ
Һауптвахта

**Һауптвахта** (, — «гол харуул») гээшэ хаагдаһан (тушааһан) сэрэгүүдэй һyyxa байра, вахта.

## Зүүлтэ

Категори:Сэрэг
Ноёрхол

**Ноёрхол** (*һегемони*  — «ударидалга») — эзэрхэлгэ, ударидалга, түрүү; эдэй засагай ба улас түрын талаар дээшээ, үлүү байдал.

## Зүүлтэ

Категори:Улас түрэ
Категори:Уласхоорондын харилсаа
Уг гарбал

**Уг гарбал** — угсаа түрэлэй түүхэ ба бэшэг, уг гарбалай түүхэнүүдые шэнжэлэн үзэдэг түүхын шэглэл.

## Зүүлтэ

Категори:Түүхэ
Категори:Гэр бүлэ
Гоминьдан

**Гоминьдан** — Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Уластахи улас түрын нам. 

1912 ондо Сунь Ятсенээр тогтоогдоһон арадай—багабуржуази нам, 1925-27 онуудта Хитадай коммунис намтай нэгэдэн, антиимпериалис үндэһэ яһатанай-сүлөөрэлгын тэмсэл хэһэн байна; хитад арадай эрхэ ашаг урбаһан буржуази урбаһанһаа һүүлдэ хүдэлмэришэн ба таряашанай олониитэ гоминьданһаа таһарба; гоминьдан хадаа хүдэлмэришэн ба таряашанай революционно хүдэлөө хатуугаар мүшхэн харшалба; гэбэшье, хитад арадай дунда үндэһэ яһатанай-сүлөөрэлгын хүдэлөөе түргэдхэгшэ япон империализмын түримхэйлэлгын шангархалаар, гоминьдан болбол 1937 он 9 һарада хитадай Хитадай коммунис нам дурадхаһан уряалаар Хоёрдугаар нэгэдэмэл фронтдо хабаадалсажа япон түримхэйлэлдэ эсэргүүсэһэн байна.

## Зүүлтэ

Категори:Хитадай түүхэ
Геополитикэ

**Геополитикэ** — ниигэмэй ба эдэй засагай байдал ба гүрэнэй хүгжэлтэ болбол ганса газар зүйн, физикын, расын гэхэ мэтэ ушарнуудһаа болохо юм гэдэг уласхоорондын харилсаанай шэглэл.

## Зүүлтэ

Категори:Уласхоорондын харилсаа
Һүлдэ

**Һүлдэ** () — гүрэнэй, хотын гэхэ мэтэ илгабариин тэмдэг; туг, зоос, тамга гэхэ мэтэ дээрэ зурадаг тэмдэг.

## Зүүлтэ

Категори:Тэмдэг
Сэсэн мэргэн

**Сэсэн мэргэн** — эрхим зэргын сэсэн мэргэн ухаан, дээдэ зэргын ухаагай, бэлигтэй хүн.

## Зүүлтэ

Категори:Сэдьхэл зүй
Генератор

**Үүдхүүр** — 
# сахилгаан гүйдэлые гаргадаг машина (динамо машина);
# ууралаар хүдэлдэг машина соохи тогоон;
# хиин үүдхүүр

## Зүүлтэ

Категори:Түхөөрэмжэ
Категори:Техникэ