open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Монгол хэлэнэй Халха-Буряад-Хальмаг тобшо толи бэшэг

**Монгол-Буряад-Хальмаг тобшо толь бэшэг** энэ Монгол хэлэнэй Монгол улас дахин Халха, ОХУ-д хэрэглэгдэжэ бай Буряад, Хальмаг аялгуудын бэшэглэлийн зэрэгсүүлэн харисуулhан жагсаалт юм.

Монголшууд Түвэй Азийн харилсан ялгаатай оронуудад тархан суурьшиж, нэгэн бус олон тусгаар улас дотор багтан байгаа тул үсэг бэшэгэйн систем буюу сагаан толгой зарим үг үсгээр ялгаатай дуудагдан, бэшэгдэх болсон ушраас хоорондоо ойлголсоогүй байх ябдал гаргахгүй тулд түгээмэл хэрэглэгддэг үгсийг харьсуулан жишиж байүзүүлэв. Энэ нь Монгол хэлээр хэлэлцэгсэд хил хязгаараар хязгаарлагдсанаш хоорондоо ойлголсох, үндэстэний хэлэ, соёлоо хадгалан хөгжүүлэхэд дэмжлэг болох зорилготой юм.
 
* Монгол улсад албан ёһоор хэрэглэгдэжэ бай Халха Монгол кирилл бэшгээр бэшэгдсэн үгсийг нэгдүгээр баганад, 
* Оросой холбоото улас (ОХУ)-ын Бүгд найрамдах Буряад Улсад албан ёһоор хэрэглэгдэжэ бай Буряад кирилл бичгээр бичигдсэн үгсийг хоёрдугаар баганад,
* ОХУ-ын Бүгд найрамдах Халимаг Улсад албан ёһоор хэрэглэгдэжэ бай Хальмаг кирилл бичгээр бичигдсэн үгсийг гуравдугаар баганад
* Эргэлзээтэй утгыг тайлахын тулд ОХУ-д албан ёһоор хэрэглэгдэдэг Ород хэлэнийг Ород кирилл бичигт хөрвүүлсэнийг тавдугаар баганад тус тус харууллаа.
__TOC__
## Түгээмэл хэрэглэгддэг хэлц хэллэгүүд

## Түгээмэл хэрэглэгддэг үгс

## Холбооһон
* Буряадхэлэн.ком сайтын мэдээсэл 
* Elista - Форум Калмыкии Хальмг келн мини Торскн келн 

Категори:Буряад Улас
Категори:Хэлэнүүд
Смоленскын можо

**Смоленскай можо** (, *Smolenskaya oblast*; албан бэшэ нэрэ — ()) — Оросой холбоото уласай нютаг можо. Можын ниислэл — Смоленск.

## Газар зүй

## Хотонууд

## Демокраати

## Уласууд

## Холбооһон

**Органы власти**
* Администрация Смоленской области — официальный портал  

**Разное**
* Культурное наследие земли Смоленской  
* Красная книга Смоленской области 
* Голубовский Петр Васильевич, История смоленской земли до начала XV ст. на сайте «Руниверс» 

Категори:Оросой холбоото уласай можонууд
Селена Гомес

**Селена Мари Гомес** (, 1992 оной 7 һарын 22-ндо түрэһэн) нь Америкийн дуушан, зүжэгшэ юм.

Багадаа “Барни ба түүний найзууд”-д тоглодог байхдаа жүжиглэх тухай бүхнийг сурч авсан гэж тэрээр ярьдаг. Магадгүй түүний ээж нь жүжигчин байсан учир тэр жүжигчин болохыг илүү их хүссэн байх. 5 настайд нь ээж аав 2 нь салж, 2006 онд ээж нь дахин гэрлэсэн байна. Селена тусламжийн зүйл их хийдэг. Саяхан 4 орон гэргүй нохой үрчилж авсан, мөн тэр ЮНИСЕФ-ийн хамгийн залуу элч билээ. Хамгийн сайн найз Демитэйгээ хамт "Demi and Selena show" гэсэн сериал хийж байсан. Мөн тэр Тэйлор Свифттэй салшгүй сайн найзууд юм. Селена өөрийн гэсэн "Selena Gomez and the Scene" гэсэн хамтлагтай. 2009 оны дундуур "Kiss and Tell" хэмээх анхны цомгоо гаргасан. Одоогоор бөмбөр, гитар, төгөлдөр хуур тоглохыг сурч байгаа, бас хоолойны хичээл авч байгаа юм байна. Селена үргэлж гоё хувцасладаг хүмүүсийн жагсаалтыг тэргүүлдэг. 2008 онд Ник Жонастай болзож байгаад 12 сард салсан байна.

## Тоглосон кинонууд

## Цомог

## Сингл

## Бусад

## Клип

## Ажаглалата


## Холбооһон

* Официальный сайт
Деми Ловато

**Деметриа Девонн "Деми" Ловато** ( 1992 оной 8 һарын 20-ндо түрэһэн) — Америкын өсвөр наһанай дуушан, ая зохёогшо, зүжэгшэ юм. Тэрэ өөрын карьерээ 6 наһатайдаа “Барни найзууд” цувралын Анжелагын дүрд тоглосноор эхилүүлһэн юм (тэндэ л өөрын экс-һайн найз Селенатэй таарсан юм). Тэрэ Мексикэ, Ирланди, Итали холисотой. 7-р ангид нь хүүхэдүүд дээрэлхээж байснаас боложо һургуулиһаа гаража, гэрээр һуража эхилһэн. Тэрэ багааһаа л дуушан болохые хүсдэг байһан бүгөөдэ "Дуулахань минии хуби заяа, харин зүжэглэхэ бол хобби” гэжэ хэлэһэн удаатай. Эхинэй сомог нь Джонас Бразерстай хамтаран бэшэһэн дуунуудтай сомог болохо "Don’t Forget" бүгөөдэ ехэ эрчимтэй цоглог дуунуудтай; дараагийнх нь "Here we go again" бүгөөдэ ехэ амжалат олоһон сомог, мүн ехэ магтаал хүртэһэн. Тэрэ эхилээд Кэмп Рокто тоглоһоноор олоной анхаaрлые татаһан юм, дараагаарынь Кэмп Рогой 2-р ангида тогложо баһа л багагүй амжалта олоһон. Түүнчлэн Prison Break, As the bell rings, Sonny with a chance олон ангита киногой гол дүрэ, Princess Protection Program, Camp Rock: Final Jam-д тоголһон. Тэрэ 1 эгч (Даллас), эхи нэгэтэй 1 эмэгтэй дүүтэй (Мэдисон).

## Цомгууд
### Студийн цомгууд

### Extended plays

### Амьдаар дуулсан цомгууд

### Soundtracks

## Синглүүд

### Киноны дуу синглүүд

### Чартад байр эзэлсэн дуунууд

## Ажаглалата


## Холбооһон

* Официальный сайт
Новосибирскын можо

**Новосэбирскэ можо** (, *Novosibirskaya oblast*), гэжэ Оросой холбоото уласай нютаг можо. Можонууд ниислэл — Новосэбирск.

## Газар зүй

## Хотонууд

## Демокраати

## Уласууд

## Холбооһон


**Органы власти**
* Администрация Новосибирской области  
* Законодательное собрание Новосибирской области  
* Гербы Муниципальных районов Новосибирской области 

**Разное**
* Новосибирская область в справочнике-каталоге «Вся Россия»  
* Историческая справка к 70-летнему юбилею Новосибирской области  
* Состав Новосибирской области по ОКАТО 
* Карты Новосибирской области 

Категори:Оросой холбоото уласай можонууд
Ехэ Найман

**Ехэ Найман** (англ.: *Group of eight*, *G8*, ород: *Большая восьмёрка*) - дэлхэйн эдэй засагай хубида тэргүүлдэг уласуудһаа бүридэхэ бүлэг юм. Дэлхэйн (Хитадһаа бэшэ) эгээ ехэ экономиконууд юм.

*  Ородой Холбооной Улас
*  Япон
*  Ехэ Британи
*  Америкын Нэгэдэһэн Улас
*  Германи
*  Канада
*  Итали
*  Франци
Токио

**Токио** (;  , «зүүн ниислэл»), албан ёһоор **Токио ниислэл хото** ( *Tōkyō-to*) — Японой 47 можын нэгэ юм. Токио бол уласай ниислэл, дэлхэйн хамагай олон хүнтэй хотын тоондо ороно. 2013 оной 4 һарын 1-эй байдалаар хүн зоной тоо 13,230,000 хүнтэй байна.

Засаг захиргаанай хубаариин буса, уламжлалта Японой 8 бүс нютагай нэгэ болохо Канто бүһын зүүн урда талада байрладаг.
Хотонь 23 дүүргэ болон баруун талын Тама бүһын 30 дүүргэ, Изү болон Огасавара аралнуудай 9 бага хото тосхонуудһаа бүридэдэг болоод 1943 ондо 23 дүүргэ болон баруун талын Тама бүһые нэгэдхэһэнээр одоогой Токио хотын һуури бүтэсэ табигдаһан.

Токио 1.479 ехэ наяд америкын доллараар хэмжэгдэһэн 2008 оной ХАШ-аар тэгшэгдхэһэн ДНБ-ын хэмжээгээрээ Нью-Йорк хотын дараа дэлхэйдэ хоёрто эрэмбэлэгдэхэ том эдэй засагтай хото ба *Fortune* сэтгүүлһөө зарладаг дэлхэйн 500 томо компаниин дүшэн долоониинь түблэрдэг хото болоно.

## Нэрэ
Уридань *[[Эдо]]* (, «булангай үүдэн») гэхэ нэрэтэй байһанаа, 1868 оной Мэйджигэй шэнэшэлэлээр Киото хотоһоо зүүн зүгтэ оршодог, эзэн хаанай ордон байрладаг тула «Зүүн ниислэл» гэхэ удхатай **Токио** (*то* (зүүн) + *кио* (ниислэл)) гэжэ нэрлэгдэбэ.

## Засаг захиргаанай нэгэжэ
Токио хотонь 23 дүүргэ (, ku, «дүүргэ»), баруун талын Тама бүһын 30 дахуул хото (, shi, «хот»), Изү, Огасавара аралай 9 бага хото болон тосхонуудһаа бүридэнэ.

## Гадаада холбооһон
* Токиогийн метрополийн засгийн газрын албан ёсны сайт 
* Токио хотын газрын зураг 
* 

## Зүүлтэ

Категори:Азиин ниислэлнүүд
Категори:Японой хотонууд
Лезгин Википеэди

**Лезгин [[Википеэди]]** (лезг: *Лезги Википедия*) — лезгин хэлэнэй нэбтэрхы толи бэшэгынь сүлөөтэ агуулгатай, Creative Commons Attribution-ShareAlike лицензитэй бидэнэй сайн дүрын оролсоотойгоор баяшадаг нэбтэрхэй толи юм.

## Холбооһон
* ФЛНКА — Лезгинская Википедия

                                 
Категори:Лезгинүүд
Лезгин хэлэн

**Лезгин хэлэн** (лезг: *лезги чlал*)

## Холбооһон
* Словари лезгинского языка
* Лезгинский информационно просветительный портал

Категори:Лезгинүүд
Категори:Хэлэнүүд
2012 он

2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 

**2012 он** (**[[Римэй тоо|MMXII]]**) гү, али **Хоёр мянга арбан хоёр он** хадаа нима гарагаар эхилһэн үндэр жэл юм. Григориин тоолол гү, али Ниитиин тоолол ёһоор *[[Манай эрин]]*-эй 2012 дахи он болоод 3 дахи мянган болон 21-р зуунай 12 дахи, 2010-д оной 3 дахи он болно.

## Үйл ябадал
### Нэгэдүгээр һара
* 1 һарын 23 - Уран баяжуулах үйл ажиллагааных нь төлөө, Европын холбоо Ираны эсрэг хориг тавив.

### Хоёрдугаар һара
* 2 һарын 1 – Египетын Порт Саидта болоһон хүлбүмбэгэй тэмсээнэй дараа 79 хүн наһа баржа, доро хаяжа 1000 хүн гэмтэһэн.
* 2 һарын 6 – Хатан Хаан II Элизабет хаан ширээнд һууһанай болон Хамтын нүхэрлэлэй оронуудай түрын тэргүүн болоһоной 60 жэлэй ой тохёобо.
* 2 һарын 15 – Хондурасын Комаягуа дахи шорондо гарһан түймэртэ 360 хүн ами үрэгдэбэ.
* 2 һарын 19 - АНУ болон Европын холбооной табиһан хоригһоо болоод Иран улас Ехэ Британи, Франци уруу газарай тосоной экспортоо зогсообо.
* 2 һарын 21 - Грекын засагай газарай үрын асуудлаар Евро бүһын сангийн сайд нара зүблэлдэн, Гректа дахин €130 тэрбум еврогоор тусламжа үзүүлэхэ шиидбэр гаргаба.  
* 2 һарын 27 - Үргэлжэлһэн эсэргүүсэлэй үр дүндэ Йеменэй юрэнхылэгшэ Али Абдулла Салех албан тушаалаасаа буун, дэдэ юрэнхылэгшэ Абд Раббух Мансур Ал-Хадидад һуудалаа табижа үгэбэ.

## Ушарнууд

## Түрэлгэнүүд

## Үхэлнүүд

Категори:Онууд
Категори:21-дүгээр зуун жэл
Шанхай

**Шанхай** () — Хитад Уласай хамагай ехэ хото юм. Хитадай жожонынь зиндаанай 4 хотын нэгэ ба 2010 оной тоололгоор 23 сая хүнтэй байна. Хүхэ мүрэнэй тэнгистэ шудхаха аманда байрладаг, Жианьсу, Жезян можонуудтай баруун таладаа хилэ залгана.

Шанхай — ехэ загаһанай ажахы, даабуунай үйлэдбэрилэл ябуулдаг тосхон байһан болобошье 19-р зуунһаа байра һууритай болобо. Үүнэй ушар — Шанхайн боомтын ашагтай байрлалга болон 1842 оной Нанкинай хэрээр гадаадтай худалдаа хэхые зүбшөөрһэн хотонуудай нэгэ байһанда оршоно. Шанхай — зүүн, баруунай хоорондохи худалдаа аралжаанай түб боложо хүгжэһэн болоод 1930-аад он гэхэдэ санхүү, бизнесэй томохон түб болоһон байба. Гэбэшье 1949 оной коммунистууд засагай эрхэдэ гараһанаар гадаадын хүрэнгэ оруулалта зогсожо, эдэй засагынь гэнэтэ зогсобо. 1990 оной эдэй засагай шэнэжэлэл хэһэнээр Шанхай — дахин эрэс хурдатайгаар хүгжэжэ, 2005 он гэхэдэ дэлхэйн хамагай томо боомто болоһон байна.

Шанхай — үдэжэ бай аялал жуулшалалай түб болоод Бунд, Шинтианди зэргэ түүхэн дурасхалта газарууд, оршон үеын хүгжэжэ бай Пудонг дүүрэгэй байшан барилга, соёл уралиг, дизайнай түб гэдэгээр алдартай. Мүнөө үедэ Шанхай — худалдаа арилжаа, санхүүгай шухала түб болоо. Шанхайе «ерээдүйн дэлхэйн хото», дэлхэйн хамагай хурдасатай хүгжэжэ бай эдэй засагай «үзүүлэн» гэжэ тодорхойлжо байна.

Шанхай — Экспо-2010 үзэсхэлэн зохёон байгуулха болоод үүндэ маша ехэ ажа холбогдол үгэжэ, хотоо хүгжүүлжэ байгаа болоно.

## Нэрэ
*Шанхай* гэдэг — «Тэнгисэй мандал дээрэ» гэхэ удхатай 上 («дээрэхи»), 海 («тэнгис») хоёр ханзы үзэгэй ниилэмжэ юм. Энэ нэрэ — Хүхэ мүрэнэй бэлшэртэ хото байраладһаа үүдэн лаба 11-р зуунай Сүн уласай үедэ дэлгэр хэрэглэгдэдэг байба. Хитадай түүхэшэд энэ нэрэ — Тан уласай үеһөө хэрэглэгдэһэн гэжэ таамагладаг.
Англи хэлэнэй «Дурнын Парис» гэхэ удхатай хос нэрэ мүн бии.


Shanghai-Jin Mao-24-Aussicht-2012-gje.jpg
Shanghai-Bund-12-Flussufer-2012-gje.jpg
Shanghai-Pudong-22-World Financial Center-2012-gje.jpg
Shanghai-Ghettoviertel-06-Synagoge-2012-gje.jpg
Shanghai-Stadtplanungsmuseum-18-2012-gje.jpg
Shanghai-Markt-42-Kohl-2012-gje.jpg
Shanghai-Abrissquartier-08-Haus-2012-gje.jpg
Shanghai-12-Dongyuhang-Road-Wohnhochhaeuser-2012-gje.jpg


## Холбооһон
* Шанхай хотын албан ёһоной сайт 
* Шанхайн аялал жуулшалалай албан ёһоной сайт 
* Шанхайн хотын статистика
* 

Категори:Хитадай хотонууд
Нэгэдүгээр һара

**Нэгэдүгээр һара** (Латин: *Jānuārius mēnsis*)

## Ушарнууд

## Түрэлгэнүүд

## Үхэлнүүд

## Холбооһон
* Круглый год. Русский земледельческий календарь. — М: «Правда», 1989. ISBN 5-253-00598-6
* Народный Месяцеслов. — М: «Современник», 1992. ISBN 5-270-01376-2
*
Юһэдүгээр һара

**Юһэдүгээр һара** (Латин: *September*)
## Ушарнууд

## Түрэлгэнүүд

## Үхэлнүүд

## Холбооһон
*
Арбадугаар һара

**Арбадугаар һара** (Латин: *October*)
## Ушарнууд

## Түрэлгэнүүд

## Үхэлнүүд

## Холбооһон
* В октябре  — стихотворение Александра Блока
*
Арбан нэгэдүгээр һара

**Арбан нэгэдүгээр һара** (Латин: *November*)
## Ушарнууд

## Түрэлгэнүүд

## Үхэлнүүд

## Холбооһон
*
Stromae

**Поль Ван Авер** (Paul Van Haver) гү, али **Stromae** [stromaj] өсвөр наһанай дуушан, ая зохёогшо, зүжэгшэ юм.

## Бүтээлүүд

### EP-цомог

### Mixtape-цомог

### Video-цомог

### Сингл

### Видео клип

### Бусад цомог

### Чарт

## Зүүлтэ

Категори:Бельги
Мустафа Кемаль Ататюрк

**Мустафа Кемаль Ататюрк**, *Гази Мустафа Кемаль-паша* (1881 оной 5 һарын 19 - 1938 оной 11 һарын 10) - осман болон түрэг шэнэшлэгшэ, улас түрын ажаябуулагша, жанжан; Түрэгэй бүгэдэ найрамдаха арадай намай үндэһэлэгшэ; Түрэг Уласай түрүүшын юрэнхылэгшэ. «**Ататюрк**» гэжэ нэрэнь түрэг хэлэнһээ буряадшалбал «түрэгүүдэй эсэгэ» гэжэ удхатай.

## Зүүлтэ

Категори:Намтар
Монгол Википеэди

**Монгол Википеэди** (монг.: *Монгол Википедиа*) – монгол хэлэнэй сүлөөтэ нэбтэрхы толи. 2012 оной 09-р hарын 15 8000 Монгол хэлэний өгүүллүүд.
## Холбооһон
* Википедиад тавтай морилно уу
* Wikipedia Statistics Mongolian — Монгол Википедиатай холбоотой бүх статистик мэдээсэл 
Категори:Википеэди
Категори:Монгол
Янка Купала

**Янка Купала** (07.06.1882 - 28.06.1942 Беларусь)
## Мөн үзэхэ
* Якуб Колас
## Холбооһон

* Yanka Kupala's sonnets  translated by Vera Rich
* Творы на «Беларускай Палічцы»
* Паэтычная старонка Янкі Купалы
* Вершы Я. Купалы на сайце «Родныя Вобразы»
* Першыя выданьні твораў і архіўная спадчына Янкі Купалы
* Вершы Я. Купалы ў перакладзе на ангельскую мову
* Дзяржаўны літаратурны музэй Янкі Купалы і яго філіі
* [Успаміны аб Янку Купалу/ [Вацлаў Ластоўскі] // Газэта «Наша Ніва», 21 чэрвеня 2007 г.]
* [Вечна жывы Купала / [Анатоль Сідарэвіч|А.Сідарэвіч] // Часопіс «ARCHE Пачатак», № 3, 2002]
* [Шлях (папулярны біяграфічны нарыс) / [Уладзімер Някляеў|Ул. Някляеў] // Часопіс «Дзеяслоў», № 28, 3 / 2007]
* [Янка Купала. Нараджэньне і сьмерць паэта / [Сяргей Дубавец|С.Дубавец] // Газэта «Народная Воля», 6 ліпеня 2007 г.] 
* [Янкаў вянок / [Уладзімер Ліпскі|Ул. Ліпскі] // Газэта «Культура», 6-13 ліпеня 2007 г.] 
* [Купала Янка і лаянка / [Міхась Скобла|М.Скобла] // Радыё «Свабода», 13 сьнежня 2011 г.]
* Я.Купала. Мэдалі і значкі
Якуб Колас

**Якуб Колас** (03.11.1882 - 13.08.1956 Беларусь)
## Мүн үзэхэ
* Янка Купала

## Хэтэдээ уншаха
* Вялікі пясняр беларускага народа. Зборнік артыкулаў аб жыцці і дзейнасці Якуба Коласа. Мінск, 1959.
* З жыццяпісу Якуба Коласа: Дакументы і матэрыялы / Уклад., уступ. артыкул і імян. паказ. Г. В. Кісялёва; Рэд. В. В. Барысенка, М. І. Мушынскі. Мінск, 1982.
* Казбярук У. М. Колас Якуб // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 8. Мінск, 1999. С. 382—384.
* Лужанін М. Колас расказвае пра сябе. Мінск, 1982.
* Мацюх М. Д., Мушынскі М. І. Колас Якуб // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 3 / Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Рэспублікі Беларусь, Беларус. Энцыкл.; Пад рэд. А. В. Мальдзіса. Мінск, 1994. С. 299—304.
* Мушынскі М. І. Коласазнаўства // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 8. Мінск:, 1999. С. 386—387.
* Мушынскі М. І. Якуб Колас: Летапіс жыцця і творчасці. Мінск, 1982.
* Навуменка І. Я. Якуб Колас: Нарыс жыцця і творчасці. Мінск, 1982.
* Разам з народам. Матэрыялы юбілейнай навуковай сесіі АН БССР, прысвечанай 100-годдзю з дня нараджэння Янкі Купалы і Якуба Коласа / Пад рэд. І. Я. Навуменкі. Мінск, 1983.
* Тычына М. Колас Якуб // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4. Мінск, 1997. С. 225—227.
* Якуб Колас: Да 100-годдзя з дня нараджэння. Біябібліягр. паказ. / Склад. Н. Б. Ватацы, М. І. Пратасевіч, Н. А. Адамовіч, А. Б. Дунаеўская; Рэд. В. П. Рагойша. Мінск, 1983.
* Янка Купала і Якуб Колас у кантэксце славянскіх літаратур. — Мн., 2002.

## Холбооһон

* Паэтычная старонка Якуба Коласа
* Творы на «Беларускай Палічцы»
* Неизвестный Колас. К 125-летию.
Намиби

**Намиби** гү, али **Намиби Орон** (нама: *Namibia*, , Ярмаан: ) — Африкийн улас юм. Хүн зон — 2 171 916 хүн. Газар 825 418 км².

## Газар зүй
Намибынь дарааха улсуудтай хил залгана (сагай зүүнэй эсрэгээр, баруун-хойто зүгhөө зүүн-үмэнэдэ зүг рүү): Ангола, Замби, Ботсвана, Урда Африк. Мүн харисангы бага уhаар Атлантын далай ойролсоо.

## Уласууд

# Каприви
# Эронго
# Хардап
# Карас
# Окаванго
# Кхомас
# Кунене
# Охангвена
# Омахеке
# Омусати
# Ошана
# Ошикото
# Очосондьюпа

## Хотонууд
Ниислэл хото — Виндхук.

## Демокраати

## Яһатанууд

## Мүн үзэхэ
* Ород хэлэн
* Ородууд
* Оросой холбоото уласай холбооной тойрогууд
* Оросой холбоото уласай нютаг можонууд

## Зүүлтэ



## Холбооһон

* Намибия, энциклопедия Кругосвет 
* Government of Namibia Правительственный портал
* Windhoek City Council  Мэрия Виндхука
* http://www.embnamibia.at - EMBASSY / PERMANENT MISSION OF THE REPUBLIC OF NAMIBIA in Austria
* Die Republikein Газета на африкаанс
* Allgemeine Zeitung Единственная в Африке газета на немецком языке
* The Namibian Газета на английском, ндонга, а также португальском языках
* New Era Газета на английском и ряде африканских языков
* Radio Kudu  Радиостанция, вещание на английском языке, новости также на африкаанс
* Radiowave 96,7 FM Музыкальная радиостанция
* Namibian Broadcasting Corporation  Государственная радио- и телекомпания
* Намиб — последняя пустыня Африки 
* Статистика экономического и политического состояния Намибии 
* Природа и животный мир Намибии  (рус.)
* Библиотека Клауса Диркса
* Уничтожение коренных народов Намибии в 1904—1907 гг. 
* Запасы природного газа Намибии 
* Namibian Russian Development Close Company — Союз Намибии и России 

Категори:Африка
Азербайджан

**Азербайджан** (; ) — Каспиин тэнгисэй эрьеын, Кавказай гэхэ тодотголтой бүрин эрхэтэ улас Азиин орон.
Албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Азербайджан Улас** () гэнэ. Угиинь Баруун Азиинхи, арай өөрөөр бодобол Зүүн Европоынхи гэжэ баһа хэлэжэ болоно. Яг Азербайджан, өөртөө засах Нахчыван гэхэ хоёр салангид газартай. Энэ хоёрыг Армены нутаг зааглаж байдаг. Яг Азербайджаниинь Армени (566 км), Гүрж (322 км), ОХУ (Дагестанаар, 284 км), Иран (432 км) дүрбэн уластай, Нахчиваниинь Иран, Армени, үлэ ялиг зайгаар (9 км) Турктай тус тус хилэ залгана. Яг Азербайджан зүүншэ Каспи (эрьеын утань 713 км) хүрэдэг.

Азербайджанда Кавказай уулархаг газар, Каспиин тэнгисэй нама доро газар, энэ хоёрын дундаха тэгшэ тала газар гэһэн гурбан янза байса ажаглагдадаг. Оростой хилэлхэ зурбаһанаа байха Ехэ Кавказай нюруунай Базардүзү уула (4,466 м) хамагай үндэр, эсэргээр Каспиин тэнгисэй эрьедэ (-28 м) хамагай набтар сэг байна гэжэ тоосоолбо.

Бүхэлдээ 86,600 км² (дэлхэйдэ 113-р томо) нютагтай Азербайджанда 2011 ондо 9.1 сая (дэлхэйдэ 89-р олон) хүн ажа түрэн һуужа байна. Энэнь нэгэжэ км²-т 105.8 хүн (дэлхэйдэ 103-р шигүү) оногдожо байна гэһэн үгэ. 2009 оной байдалаар хүн зоной олонхи 91.6%-иие Азербайджан үндэһэтэн бүрдүүлжэ байна. Тэдэ Түрэг һалбариин Огуз бүлэгэй хэлэн яряатай болохоор Турк, Туркментэй арай ойро хамаатан болодог.

## Газарзүй
Азербайжанынь дарааха улсуудтай хил залгана (сагай зүүнэй эсрэгээр, баруун-хойто зүгhөө зүүн-үмэнэдэ зүг рүү): Оросой холбоото улас.

## Хотонууд
Ниислэл хото — Баку. Нэгэдэмэл түрын байгууламжатай Азербайджан уласай нютаг дэбисхэр үндэһэн 59 аймаг (rayon, «район»), эдэгээр аймагһаа гадуур 10 хото (şəhər) болон салангид оршоһон Нахчыван орон гээд нэрэ бүхы 70 нютагһаа бүрдэнэ. Саашалбал аймагууд дотороо 2698 һуурин газар (bələdiyyə), хотууд дотороо дүүргэ (şəhər rayon) болож хубаагддаг. Харамһалтайнь Уулын-Карабах 12 нютагай абаад тусгаарлашахаһан.

## Арадшалал

## Уласууд

## Яһатанууд

## Мүн үзэхэ
* Ород хэлэн
* Ородууд
* Оросой холбоото уласай холбооной тойрогууд
* Оросой холбоото уласай нютаг можоэнүүд

## Зүүлтэ

## Холбооһон

* Сайт об Азербайджане
* Официальные сайты органов власти и организаций Азербайджана
* История Азербайджана
* CIA World Factbook  
* Заповедники Азербайджана 
* История национальной валюты Азербайджана. Материалы, подготовленные Президентской библиотекой Управления делами Президента Азербайджанской Республики
* Ордена и медали Азербайджана. Материалы, подготовленные Президентской библиотекой Управления делами Президента Азербайджанской Республики
* Стенли Эскудейро: «Азербайджан должен стать важным игроком на международном рынке» 
* Министр молодёжи и спорта Азербайджана Азад Рагимов: «Мы докажем всему миру, что Азербайджан — страна спорта!» 


Категори:Азиин уласууд
Категори:Европын уласууд
Категори:Далайда гаралгагүй уласууд
Афганистан

**Афганистан** (Перс افغانستان‎; пуштугаар Afġānistān‎), бүхэли албан еһоной нэрэнь **Лалын Бүгэдэ Найрамдаха Афган Улас** (үгээр хураахад **ЛБНАУ**), гээшэ Ази түбиин түб, урда зүгтэ хэһэгтэ далайһаа зайдуу оршодог улас гүрэн, 1946 ондо НҮБ-да ороһон 29 сая хүн зонтой  бүрин эрхэтэ улас юм.

Албан еһоной хэлэнүүд — пашту ба дари. Диилэнхи шажан — лалын шажан. 34 можодо (ولایت‎, вилаят) хубаагдана. Ниислэл хото — Кабул. Түрын тэригүүн — юрэнхылэгшэ.

Афганистан хадаа уулархаг орон мүн. Зүүн-хойто зүгһөө баруун-урда зүг хүрэтэр Гиндукуш уула (Афганистан соо 6729 м үндэрые хүрэнэ) үргэлжэлнэ, хойто ба урда зүгтэнь — тэгшэ ба хадалиг газар. Хуурай, түби газарай уларилтай. Тэгшэ газарта 1 һарын дундажа температура 0-һээ 8 градус хүрэтэр найгалзаад, үндэр уулада -20°C хүрэнэ. Зундаа 7 һарын дундажа температура тус тусда 24-һөө 32°C, 0-һээ 10°C хүрэнэ. Жэлдээ 200-400 мм шииг нойтотой, уулын газартань 800 мм бороотой. Гол мүрэнүүд - Амударья, Мургаб, Герируд, Гильменд, Кабул. Сүлэй ба хахад-сүлэй ургамал диилэнэ. 

## Нютаг можонууд

## Хотонууд

## Зүүлтэ

Категори:Аази
Категори:Далайда гаралгагүй уласууд
Брүнэй

**Брүнэй** - Азиин орон. Ниислэл - Бандар Сери Бегаван

## Зүүлтэ

Категори:Ази
Балба

**Балба** (албан ёһоор  **Холбоото Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Балба Улас**) — Урда Азидахи, Гималайн түб хэһэгтэ байрладаг холбоото улас юм. Хитадтай болон Энэдхэгтэй хилэ зурыдаг. Хүн зоной 17 % хотынхид. Албан ёһоной хэлэниинь непали, уласай шажаниинь — энэдхэгэй шажан. Засаг захиргаанай хуубари — долоон можо нютагуудта хубаагдана (2015 оной байдалаар). Ниислэл хотонь — Катманду.

Балба орон Гималайн урда хэһэгтэ байрлана, Балба ба Түбэдэй хилэ дээрэ Дэлхэйн эгээн үндэр уула болохо Жомолунгма (Эверест, үндэрынь 8848 м) байрлана; урда хэһэгээрнь — Ганга мүрэнэй хотогор нэмжынэ. Халуун (субэкваторой), бороотой, уулын уларилтай. Урда хэһэгтэ 7 һарын дундажа температура 30°C, 1 һарын дундажа температура 15°C; ууладаа энэнһээ хүйтэн, үндэр ууладаа байнгын хюруу. Жэл бүри 2000 мм шииг нойтонтой. Ганга мүрэнэй һабын гол горхон (Карнали, Кали-Гандак, Арун). Урда хэһэгтэнь — халуун ороной тропигой ой ба терай (намагархаг шэрэнги ой), уулын дунда бүһэдэнь — набшата болон шэлбэһэтэ ой, 4500 м дээшэ — нуга, хабсагай, мүльһэн гол.


Kathmandu-Durbar Square-34-Jagannath-Indrapur-Vishnu-2007-gje.jpg|Kathmandu
Pashupatinath-Mrigasthali-08-Vishvarupa-2007-gje.jpg|Pashupatinath
Bhaktapur-Menschen-30-PalastplatzB-Portrait Junge-2013-gje.jpg|Bhaktapur
Patan-Palastplatz-02-von oben-2007-gje.jpg|Patan
Dingboche to Chhukung-42-Riffelkamm-2007-gje.jpg|Himalaya
Mustang-Ghami to Lo Gekar-31-2015-gje.jpg|Mustang
Pokhara-Tansen-46-Terrassen-Gehoeft-2013-gje.jpg|Rice
Prithvi Highway-96-Meditation-2013-gje.jpg|Transport


## Холбооһон
* 

Категори:Аази
Бангладеш

**Бүгэдэ Найрамдаха Бангладеш Арад Улас** (). богонёор хэлэбэл **Бангладеш** ( — «Бангла орон»), Урда Азиин улас, Энэдхэгэй далайн Бегалиин булангай уһаар угаажа байна. Зүүн урда хэһэгтэнь Мьянматай хилын хэһэг гадна Энэдхэгээр хүреэлэгдэһэн байна. Нютаг дэбисхэрынь 144 мянган км²оршом, хүн зониинь 169 сая хүн (2015), 98 % үлүү бенгалнууд. Албан еһоной хэлэн — бенгал хэлэн. 85 % үлүү лалын шажантад, 12 % оршом энэдхэгэй шажантад.

8 можодо хубаагдана (). Ниислэл хото — Дакка. Хамтын Нүхэрлэлэй гэшүүн байна. Түрын тэригүүниинь юрэнхылэгшэ, хуули тогтоохо эмхи — нэгэ танхимтай Үндэһэтэнэй суглаан.

Улас гүрэнэй нютаг дэбисхэрэй ехэнхи хуби Ганга, Брахмапутра болон Мегхна мүрэнүүдэй ниитын адаг соо байна. Субэкваторой бороотой уларилтай. 1 һарын дундажа температура 12-25&nbsp;°C, 4 һарын (эгээн халуун һара) температура 23-34&nbsp;°C. Жэл бүри 2000-3000 мм шииг нойтонтой. Борооной саг уларилда (6 — 10 һарада) ба үерэй саг уларилда адагта хүнды үер болоно. Нютаг дэбисхэрэй 14 % халуун ороной ой эзэмдэнэ.

Мүнөөгэй Бангладешэй нютаг дэбисхэртэ түрүүшын уласууд  VII—VI зуун жэлдэ байгуулаа (Ванга гэхэ мэтэ). VIII—XIII зуун жэлэй үедэ нэгэдэһэн бенгал гүрэн байгаа. XIII зуунай эртэ хахадһаа XVIII зуун хүрэтэр Бангладеш лалын обогуудай засаг доро байгаа, энэ тоодо XVI зуунда Ехэ Могол уласай хамаанда ороо. XVIII зуунай эхиндэ Даккада түблэрһэн Могол уласай амбан можо үнэндөө бэе даанги гүрэн байгаа. 1757 оной Плессиин байлдаанай һүүлдэ Бенгали англиин колонизаторнуудай засаг доро орожо, Британиин Ранзын нэгэ хэһэг болобо. 1947 ондо Энэдхэгые хоер хэһэгтэ хубаажа, Пакистанай нэгэ хэһэг (Зүүн Пакистан можо) болобо. 1971 оной Энэдхэг-Пакистан хоорондын дайн болон бэе даанги байдалай дайнай үрэ дүндэ 1971 оной 3 һарын 26 үдэртэ тусгаар амяарлан тогтобо. 1982 ондо түрын эрьелтын үрэ дүндэ Хуссейн Мохаммад Эршадай сэрэгэй дэглэм байгуулаашье һаа, 1990 ондо арадшаланхай.

## Засаг захиргаанай хуубари

Бангладешэй нютаг дэбисхэр 8 «бипхага» (, можо), дотроо 64 «зила» (тойрог), 483 «упазила» (дэд тойрогто) хубаагдадаг.

## Хотонууд

Категори:Ази
Бутан

**Бутан** - Азиин орон. Ниислэл хото - Тимпу.

## Зүүлтэ

## Холбооһон
* Бутана сайт 

Категори:Ази
Вьетнам

**Вьетнам** (*Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam*) — Аазийн улас. Ниислэл хото — Ханой.

## Хотонууд
# Ханой
# Хошимин
# Дананг
# Кантхо
# Хайфон
# Бакльеу
# Бакзянг
# Бакнинь
# Бьенхоа
# Бенче
# Буонматхуот
# Камау
# Каолань
# Далат
# Дьенбьенфу
# Донгха
# Донгхой
# Хазянг
# Хатинь
# Халонг
# Хайзыонг
# Хоабинь
# Хюэ
# Хынгйен
# Контум
# Лангшон
# Лаокай
# Лонгсюен
# Митхо
# Намдинь
# Ниньбинь
# Нячанг
# Фанранг-Тхапчам
# Фантхиет
# Фули
# Плейку
# Куангнгай
# Куинён
# Ратьзя
# Шокчанг
# Шонла
# Тамки
# Танан
# Тхайбинь
# Тхайнгуен
# Тханьхоа
# Тхузаумот
# Чавинь
# Туихоа
# Туенкуанг
# Витхань
# Вьетчи
# Винь
# Виньлонг
# Виньйен
# Вунгтау
# Йенбай
# Баолок
# Бариа
# Камфа
# Камрань
# Хойан
# Монгкай
# Уонгби
# Баккан
# Донгсёай
# Зянгиа
# Каобанг
# Лайтяу
# Тайнинь
# Куангчи
# Хонггай
# Шадек

Категори:Аази
*
Египет

**Еги́пет** ( Миср/Miṣr ,  Маср/Maṣr ,  ), албан ёһоной нэрэ — **Араб Бүгэдэ Найрамдаха Египет Улас** ( *Джумхурийят Миср аль-Арабийя*,  *Гумхурия Маср иль-Арабийя*), — Хойто Африкада болон Азиин Синай хахад аралда байрладаг улас мүн.

Зүүн-хойто зүгтэ Израильтай болон хэһэгшэлэн хүлеэн зүбшөөрэгдэһэн Палестинатай, урда зүгтэ Судантай, баруун зүгтэ Ливитэй хилэлдэг. Хойто ба зүүн зүгһөө Суэц һубагаар нэгэдэһэн Газарай дундада тэнгисэй, Улаан тэнгисэй хоорондо байрладаг.

## Зүүлтэ

## Холбооһон
* 

Категори:Африка
Зүүн Тимор

**Зүүн Тимор** - Азийн орон болон улас.

## Зүүлтэ

Категори:Ази
Индонези

**Индонези** али **Индонез** (энэ халха-монгол хэлэнэй бусад) - Азиин орон болон улас.

## Зурагай цомог

Museum Nasional Indonesia.jpg|Индонезиин арадай музей Джакартын түб соо
Jakarta Skyline Part 2.jpg|Висма 46, Джакартын түб соо байһан Индонезиин эгээ үндэр барилга
Central Jakarta.JPG|Джалаан Тамрин - Джакартын түбэй гол гудамжа
Gambir Station Platform.jpg|Түмэр харгын Гамбир үртөө Джакартын түб соо
BungKarno-indonoob.JPG|Бунг Карно Стэдиум, 100 000 харагшадай багтасатай
Indonesia 2002 CIA map.png|Индонезиин газарай зураг
Indonesia provinces english.png|Индонезиин можо-аймагууд
Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Малиборо - Йогьякарта хотын эгээ алдарта гудамжа 


## Зүүлтэ

## Холбооһон
* 

Категори:Ази
Иордани

**Йордан** - Азийн орон ба улас.

## Зүүлтэ

## Холбооһон
* 

Категори:Ази
Ирак

**Ирак** - Азиин орон болон улас. Эндэ хоридой буряадуудай 250 жэл ажаhууhан газар наян-наваа байна, муноо болотор Ирак гурэнэй 1 аймагын болоно Наиннава гэжэ нэрэтэй.

## Мүн үзэхэ
*Иран

## Зүүлтэ

## Холбооһон
* 

Категори:Ази
Иран

**Иран** (персээр ايران ), албан ёһоор **Лалын Бүгэдэ Найрамдаха Иран Улас** — гээшэ Ойрохи Дурнын улас юм. Баруун уласуудта 1935 он хүрэтэр **Перси** гэгдэнхэй ушарһаа Иранай соёлой тайлбарида перс гэдэг нэрэ одоошье хэрэглэгдэдэг.

Иран бүхэлидөө 1 648 000 км² нютагтай (дэлхэйн 18 дахи томо), 78 сая хүнтэй. Далайн үргэн эрье газартай, Евразиин түбидэхи газар зүйн ашагтай байрлалтай гэгдэхэ орон юм. Хойгуураа Армени, Азербайжан, Туркменистан уласуудтай болон Каспиин тэнгис; зүүн талаараа Афганистан, Пакистан; урдуураа Персиин булан, Оманай булан; баруун талаараа Түрэг, Ирак уласуудтай тус тус хиллэдэг. Ниислэл болон эгээн томо хото Тегеран уласай гүрэнэц түрын бодолгын, соёл уралиг, наймаан, ажаүйлэдбэриин түб болодог. Иран бол газарай тоһон, байгаалиин хии нөөсэ ехэтэй болон Ойрохи Дурнадаа нүлөөтэй гүрэн гэгдэнэ.

Иранда эртэ сагһаа цивилизаци дэлгэржэ, түүхэдэ тэмдэглэгдэһэн түрэтэ улас гүрэниинь  2800 оной Эламһаа эхилдэг.  625 ондо түрүүшынхие мидишүүд нэгэдхэжэ мүнөөнэй Иран үндэһэтэнэй һуури табинхай. Тэдэниие залгамжалжа 1000 гаран жэлэй турша ахеменид, аршакид, сасанид гэһэн Иранай гурбан улас дараалан оршожо байгаад араб, Ехэ Монгол болон бусад хари уласуудай харьяада байһаар 1501 ондо ираншуудай байгуулһан Сефевид улас тогтожо үндэһэтэнэй хубижа дахин нэгэдхэгдэбэ. Энэ улас лалын шажанай Шиит урасхалые дэмжэжэ байһанһаа энэ номлол хүсэтэйгөөр тархаһан юм. Тэрэнһээ хойшо эзэн хаанта ёһон үргэлжэлһээр 1906 ондо үндэһэн хуулита хаанта засагтай, 1979 оной 4 һарын 1-эй хубисхалай һүүлдэ албан ёһоор Лалын бүгэдэ найрамдаха засагтай улас болонхой.

Иран улас НҮБ, Эбсэлдэ үл нэгэдэхэ хүдэлөөн, ЛШУБ, ОПЕК гэхэ байгуулгануудай үүсхэн байгуулсаһан гэшүүн. 1979 оной Үндэһэн Хуули дээрэнь тулгуурилһан Иранай улас түрын тогтолсоо үбэрмэсэ (онсо), түбэгтэй бүтэсэ бүхы ударидаха албануудһаа бүридэнэ. Түрын тэргүүниинь Дээдэ ударидагша. Албан ёһоной шажаниинь лалын шажанай шиит урасхал болон албан ёһоной хэлэниинь перс хэлэн.

## Мүн үзэхэ
*Ирак
## Зүүлтэ

Категори:Ази
Казахстан

**Казахстан** () — Астана ниислэлтэй Азиин улас. Түб Ази, тэрэ дотороо Дунда Азида Алтайһаа Каспи хүрдэг, багахан зай дурна Европодо харьяалагдадаг энтэй ехэ орон, дээрэ оршон байгаа 1992 ондо Нэгэдэмэл Үндэһэнэй Байгуулгада элэһэһэн бүрин эрхэтэ уласые Хасаг (адли нэрэтэй бусад зүйлһөө илгажа Хасаг улас, хасагаар Qazaqstan, ородоор Казахстан) гэдэг.

Хасаг орон (Казахстан)-д тала хээрэ, тайга, хада хабсал, добо толгодо, мүнхэ саһата уула нуруу, үргэн гол мүрэн сүм бүридэһэн. Дэлхэйдэ 9-р байрта, далайда гаралгагүй уласуудһаа түрүүн байрые эзэлхээр томо – 2,724,900 км2 талмай бүхы нютаг дэбисхэртэй. Ород, Хитад, Хиргис, Узбек, Түркмен гэһэн табан оронтой 12,012 километр зурбаһаар хилэлээд 1,894 км газар Каспиин тэнгисые эмжэбэ.

## Зүүлтэ

Категори:Ази
Кипр

**Кипр** () — Аазийн ба орон болон улас.

## Холбооһон
* 

Категори:Аази
Кыргызстан

**Кыргызстан** (**Хиргис Улас**) —  Дунда Азидахи Тэнгэри уулын уулархаг нютагта оршодог бүрин эрхэтэ улас юм. Хойто талаараа Казахстан, баруун талаараа Узбекистан, урда талаараа Таджикистан, зүүн талаараа Хитад уластай хиллэдэг далайда гаралгагүй орон. Эгээн томо хото ба ниислэлынь — Бишкек.
Нютаг дэбисхэр — 199,900 км2, 2015 ондо тоосоһоноор хүн зоной тоо — 5,895,100. Олонхи гү, али 72 процентынь хиргис үндэһэтэн. Мүн узбек, ород, дунган, таджик, турк, хасаг зэргэ арад түмэн амидардаг. Диилэнхи олонхи 80 процентынь лалын шажантад.

## Хото һуурин




## Уласын баяр

## Холбооһон
* Бүгэдэ Найрамдаха Хиргис Уласай Юрынхэлэгшэ  — Кыргызстанай Юрынхэлэгшын албанай сайт.
* Бүгэдэ Найрамдаха Хиргис Уласай Засагай газар — Бүгэдэ Найрамдаха Хиргис Уласай Засагай газарай албанай сайт.
* Оросой холбоото уласай элшэн сайдай яаман  — Оросой холбоото уласай элшэн сайдай яаманай албанай сайт.
* Бүгэдэ Найрамдаха Хиргис Улас  — Бүгэдэ Найрамдаха Хиргис Уласай элшэн сайдай яаманай албанай сайт.
* Америкын Нэгэдэһэн Уласай элшэн сайдай яаман  — Америкын Нэгэдэһэн Уласай элшэн сайдай яаманай албанай сайт.
* Кыргызстанай түрын дуулал YouTube сайтдахи.

Категори:Ази
Малайзи

**Малайзи** () — Малай болон ондоо Британиин эзэмдэлгэтэй (Сингапур, Саравак ба Сабах) нэгэдэһэнэй үрэ дүндэ 1963 оной 9 һарын 16 үдэрдэ байгуулһан Зүүн-Урда Азиин улас. Ниислэл — Куала-Лумпур хото (2009 оной тоололгоор 1 809 мянган хүн зонтой). 1965 ондо Сингапур Малайзиһаа гаража тусгаар амяарлан тогтобо. 1966 онһоо хойшо Саравак ба Сабах албан еһоор Зүүн Малайзи нэрэтэй боложо, Малайн хуушан нютагынь Баруун Малайзи нэрэтэй болобо. 1972 онһоо Баруун Малайзи Хахад аралай (Хойгой) Малайзи нэрлэжэ, Зүүн Малайзида Саравак ба Сабах дахин һэргээбэ.

Ниитэ газар нютагай талмайнь 330,4 мянган дүрбэлжэн км. Холбоото уласай 9 можо уласуудые удамшалай ударидагшад (ехэнхидээ султанууд) толгойлно. Хоер танхимтай хурал. Эдэ дундаһаа Малайзиин Дээдэ захирагша зэргэтэй хааниие һунгана. Куала-Лумпур хото Малайзиин ниислэл хото гэдэгшье һаа, 1999 онһоо гүрэнэйнгөө засаг захиргаанай түб Путраджая хотодо байна. Ондоо хотонууд: Джорджтаун, Ипох, Джохор-Бару, Петалинг-Джая, Кучинг. 

2015 оной тоосогоор 30 987 мянган хүн зонтой, нягтаралынь 85,8 хүн; хүн зонойнгоо 51 % хотынхид; малайшууд ба ондоо уугуул угсаатад 59 %, хитадууд 32,1 %, Урда Азиинхид 8,2 %. Һүзэгтэд дунда – 50 % оршом лалын шажантад, буддын шажантад – 20 %, христос шажантад, энэдхэгэй шажантад, күнзын шажантад – 5 %, сикхууд, бахайшууд. Албан еһоной хэлэнүүд – малай хэлэн; англи хитад ба тамил хэлэншье бии. 

VII–XIV зуун жэлэй хоорондо мүнөө үеын Малайзиин газар нютагынь Шривиджая уласай хэһэг байгаа. 1511 ондо Малаккые португалшуудай эзэлһэниинь колониализацилгын эхилһэниие тэмдэглэбэ. 1641 ондо һолланшууд һэлгэжэ ерээд, XVIII зуун жэлһээ англишуудай засаг доро оробо. 1914 ондо бүхэ орониие мэдэлдээ эсэслэн абаа.1941–45 оной хоорондо японшуудай эзэлбэ.

## Холбооһон
* 

Категори:Ази
Ливан

**Лива́н** (, *Любна́н*), албан ёһоной нэрэ — **Бүгэдэ Найрамдаха Ливан Улас** (; *аль-Джумхури́ййа аль-Любнани́ййа*), — гээшэ Газарай дундада тэнгисэй зүүн эрьедэ уулархаг газарта байрладаг Дунда Дурнын улас. Зүүн болон хойто талада Сиритэй, урда талада Израильтай хилэлдэг.

Ливанай хүн зониинь 6 сая дабажа, арабай юртэмсэдэ Ливан яһала шажан мүргэлэй талаар олон янзатай юм. Ливанда конфессионализм гэжэ ниигэмые олон шажанай бүлгэмүүдтэ хубаададаг тусгай улас түрын системэ байгуулагдаһан.

1975—1990-ээд оной эрхэтэнэй дайнай урда Ливан арабай юртэмсын сэсэглэжэ хүгжэһэн улас, банкын ба санхүүгэй ниислэл байгаа.

Дэлхэйн эгээн хуушан хотонуудай нэгэ болохо Баальбек хото Ливанда оршоно.

## Зүүлтэ

Категори:Ази
Сири

**Сири** () — Аазийн орн. Ниислэл — **[[Дамаск]]**.

## Холбооһон
* 

Категори:Аази
Пакистан

**Пакистан** (), албан ёһоор **Лалын Бүгэдэ Найрамдаха Пакистан Улас** () болбол Урда Азиин орон юм. Баруун талаараа Афганистан, Иран оронуудтай, зүүн талаараа Энэдхэгтэй, зүүн хойто талаараа Хитадтай тус тус хиллэдэг. Урда талаараа Аравиин тэнгистэ 1,046 км ута эрьетэй.

Мүнөөгэй Пакистан уласай оршохо газар нютагта эртын Инд хүндын эргэншил, Энэдхэг-Грекын хаанта улас тогтоножо байһан байна. Энэ газар нютаг персүүд, грекүүд, арабууд, түрэгүүд, афганууд, монголшууд зэргэ үндэһэтэнүүдтэ уридын түүхэдэ эзэлэгдэжэ байба. Пакистан 1947 он хүрэтэр Британиин ударидалга доорохи Энэдхэгэй хэһэг байгаа. Харин 1947 ондо Мухаммад Али Жиннах ба Лалашуудай суулганай ударидаһан, лалашуудта зорюулһан орон байгуулха хүдэлөөнэй үрэ дүндэ Синд, Баруун хойто заагай можо, Баруун Пенджаб, Балучистан, Зүүн Бенгал можонууд нэгэдэжэ Пакистан улас бүрилдэн тогтохо болоо. 1956 оной Үндэһэн Хууляар Пакистан лалын бүгэдэ найрамдаха улас болсон. 1971 ондо зүүн Пакистанда һалан тусгаарлахаар тэмсэһэнээр Бангладеш улас бэе даанги байдалаа олобо. Пакистанай түүхэ эдэй засагай үһэлтэ болон сэрэгэй ударидалга, улас түрын тогтоборигүй байдалай үенүүдээр тодорхойлогдоно.

Пакистан улас хүн зоноороо дэлхэйдэ зургаад жагсадаг болон лалын шажантан хүн зоноороо зүбхэн Индонезиин дараа хоёрто ородог. Энэ улас "Дараагай 11" гэгдэхэ эдэй засагтай оронуудта багтадаг. Пакистан Лалын зүблөөн байгуулга (*Organization of the Islamic Conference*), Урда Азиин бүһын хамтын ажаллалгын нэгэдэл (*South Asian Association for Regional Cooperation*), Хүгжэжэ бай 8 орон (*Developing 8 Countries*), Эдэй засагай хамтын ажаллалгын байгуулга (*Economic Cooperation Organization*) зэргэ байгуулгануудые анха байгуулһан оронуудай тоондо ороно. Мүн НҮБ, Үндэһэтэнүүдэй Хамтын Нүхэрлэл (*Commonwealth of Nations*), Дэлхэйн худалдаанай байгуулга, G33 хүгжэжэ бай оронууд (*G33*), G77 хүгжэжэ бай оронууд (*Group of 77*) зэргын гэшүүн болон, НАТО-гай гэшүүн бэшэ АНУ-ай шухала холбоотон болон атомай зэбсэгтэй юм.

## Засаг захиргаанай хубаари
}

### Можонууд

## Зүүлтэ

Категори:Ази
Саудай Арави

**Саудай Арави** () — албан ёһоор **Саудай Аравиин Хаанта Улас** Аравиин хахад аралай ихэнхийг эзэлэн оршохо Баруун Азиин орон юм. Баруун хойто талаараа Йордан, хойто ба зүүн хойто талаараа Ирак, зүүн талаараа Кувейт, Катар, Бахрейн, Аравиин Нэгэдэһэн Эмиртэ Улас, зүүн урда талаараа Оман, урда талаараа Йемен оронуудтай хилэлдэг. Зүүн хойто зүгтэнь Персиин булан, баруун зүгтэнь Улаан тэнгис оршодог. Саудай Аравиин хүн зон ойролсоогоор 27.6 сая болоод газар нютаг 2,150,000 квадрат километр оршом.

Ниислэл — **[[Эр-Рияд]]**. Саудай Аравида Мекка, Медина гэһэн Лалын шажанай хамагай арюун газарууд оршодог тула заримдаа «Хоёр арюун сүмын нютаг» хэмээгдэдэг. Харин монгол хэлэн, англи хэлээр голдуу **Саудай Араб** гэгдэдэг. Энэ хаанта уласые анха Абдул-Азиз бин Сауд байгуулжээ. түүниин зүтгэл нь 1902 ондо Ал-Саудай удамай нютаг болохо Риядые эзэлһэнээр эхилһэн болоод 1932 ондо Саудай Аравиин Хаанта Улас тунхаглагдажа, хүлээн зүбшөөрэгдэһэнээр дууссан ажээ.

Саудай Араб газарай тоһоной экспортоор дэлхэйдэ тэргүүлдэг болоод энэнь эдэй засагые хангадаг. Ниитэ экспортын 90 гаруй хубие газарай тоһон эзэлдэг болоод засагай газарай орлогой бараг 75 хубие эзэлдэг. Үүнэй үр дүндэ улас хүн ардыгаа хангадаг болоод газарай тоһоной үнэ буурһан үедэ бага зэргэ хэсүү болодог. Саудай Араб дахи хүнэй эрхын байдалда Улас Хороондын Хүлисэл (*Amnesty International*), Хүнэй эрхын хяналта (*Human Rights Watch*) зэргэ байгуулалгууд удаа дараа һанаа табиһан байдалтай хандажа байһан болобошье эдгээрые засагай газар нясаажа байна.

## Холбооһон
* 
* SAMIRAD, the Saudi Arabian Market Information Resource. 

## Зүүлтэ

Категори:Ази
Категори:Саудай Араб
Тайланд

|хүн_ам_тоолсон_он =2000
|хүн_амын_тооллого_эрэмбэ_тоологдсоноор =
|хүн_амай_нягтрал_нэгжэ_км2 =132.1
|хүн_амын нягтрал_эрэмбэ_дэс =88
|ДНБ_ХАЧ =$586.877 тэрбум
|ДНБ_ХАЧ_он =2010
|ДНБ_ХАЧ_эрэмбэ =24
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд =$9,187
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд_эрэмбэ =86
|ДНБ_нэрлэсэн =$318,850 тэрбум
|ДНБ_нэрлэсэн_он =2010
|ДНБ_нэрлэһэн_эрэмбэ) =30 
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд =$4,992
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд_эрэмбэ =88
|ХТББИ =42.5 
|Илтгэлцүүр_он =2009
|Илтгэлцүүр_ангилал =
|Илтгэлцүүр_эрэмбэ =
|ХХИ =0.682
|ХХИ_он =2011
|ХХИ_ангилал =дунд
|ХХИ_эрэмбэ =103
|мүнгэн_тэмдэгтэ                   = Тайн бат (฿)
|мүнгэн_тэмдэгтэ_код    = THB
|интернет_домэйн                   = латин .th, тай .ไทย
|телефоной_код            = +66
|сагай_бүһэ               = +7
|зүүлтэ                   = 
}}
**Тайландай Хаанта Улас** (тайгаар ราชอาณาจักรไทย - *Ратча аначак Тай*), тобшоор **Тайланд**, **Тай улас** (тайгаар ประเทศไทย - *Пратет Тай* - «Тай улас/орон») — Зүүн урда Азиин түб хэһэгтэ дүрбэн уластай хилэлэн, далайда гаралгатай 513 мянган км² газарые эзэлэн оршодог, Бангкок ниислэлтэй, бүрэн эрхэтэй, хэмжээтэ эрхэтэ хаанта засагтай хаанта улас; Тай хэлээр ойлголсохо 67 сая хүнэй эхэ орон.

## Нэрэ
Энэ орониие 1939 он хүрэтэр олон уласта **Сиам** (тай хэлэн бэшэгтэ สยาม - *Саяам*) гэдэгээр танижа байба. Герман хэлэнэй *Thailand* («Тай нютаг») гэдэгһээ Ородто 1930-аад ондо *Таиланд*, дараань Ородһоо Монголдо **Таиланд** гэжэ оробо. 1982 оной толида *Таиланд* → **Таи улас** гэжэ оршуулһаниинь бии. Арадшалһан Монголдо түды анзаарагдахагүйгээр *Таиланд*-һаа **Тайланд** боложо хубисажа байгаа (сасуулга:  - "тайгук"). Тиимэһээ манай Буряад хэлэндэ баһа *Тайланд* гэдэгиинь зүб хубилбари байна.

## Газар орон

Тай боло Энэдхэг-Хитадай хахад аралда, хойто захаараа Мьянмар (хилын ута - 1800 км), зүүнда Лаос (1754 км), Камбоджа (803 км), урдаар Малайзи (506 км) дүрбэтэй 4,863 км ута зурбаһаар хилэлжэ, х.ү.5° – 20°, з.у. 97° – 105° хоорондо 513,120 км2 газар эзлэн байгаагаараа дэлхэйн 49-р томо (Йеменһээ жаахан, Испаниһаа томо) орон.

## Хүн арад
Тайланд газар нютагаараа дэлхэйдэ 50-да, хүн зоноороо 20-д ородог. Хүн амынхиинь 80% Тай, 10% хитад, 3% малай гаралтай. Үлэһэн 7%-иие мон, кхмер, жаахан үндэһэтэн яһатанууд бүрдүүлнэ. Уласай албан ёһоной яряанай ба бэшэгэй хэлэниинь Тай хэлэн юм.

## Эдэй засаг
### Янханай ябадал
Мүн Паттайя гэһэн *нюуса хангалта*  гү, али нюусалиг секс туризмын томохон хото байдаг мүн mambo party гү, али эрэгтэй байһан болобош эмэгтэй болоһоноор тэдэнэй жуулшадта үзүүлдэг олон шоу болон амитадай үзүүлбэри гээд юрэнь бол аялал туризмын нээлтэтэй бүһэ юм.

## Зүүлтэ

## Холбооһон
* 
* Thaigov.go.th Тайландай засагай газар
* Тайландын аялал жуулчлалын захиргаа Аялал жуулчлалын албан ёсны саят
* Тайландын Үндсэний Ассемблей Тайландын парламент
* Mfa.go.th Тайландын гадаад хэргийн яам
* CIA - The World Factbook - Thailand 

Категори:Ази
Шри Ланка

**Шри Ланка** (синhал ශ්‍රී ලංකාව, śrī laṃkā; тамил இலங்கை, ilaṅkai) - Аазиин улас. Ниислэл - **Коломбо**, **Колумпа** (синhал කොළඹ; тамил கொழும்ப)

Категори:Аази
Антарктика

**Антарктика** - дэлхэйн тибэ. Сагаан континент. Дэлхэйн 6 тибэнүүдэй нэгэн. Хүн зон ажаһуудаггүй, гансал эрдэмтэдэй уласхоорондын поляр үртөөнүүд тэндэ хүдэлдэг. Ямаршье гүрэнэй эзэнтэдэ ородоггүй.


File:Location Antarctica.svg|Антарктика
File:Antarctica surface.jpg
File:Antarctica Without Ice Sheet.png
File:AntarcticBedrock2.jpg
File:AntarcticBedrock.jpg


Категори:Антарктика
Бельги

**Бельги**, албан ёһоор **Бельгиин Хаанта Улас**, болбол Баруун Европодо оршодог улас. Улас нь хойто талаараа Нидерланд, зүүн талаараа Германи, зүүн-урда талаараа Люксембург, баруун-урда талаараа Франци, баруун-хойто талаараа Хойто тэнгистэй хилэлдэг. Энэнь 30,689 км2 (11,849 миль2) газар нютагтай, 11,5 сая хүн зонтой ба нэгэ квадратна километр талмайда 376 хүн зон нягтаралтай (970/миль2) дэлхэйн хорин хоёрто, европын зургаада ороно. Ниислэл ба хамагай томо хото нь Брюссель; бусад томо хотонууд нь Антверпен, Гент, Шарлеруа, Льеж, Брюгге ба Намюр юм.

## Зүүлтэ


## Холбооһон
* 


Категори:Европын уласууд
Африка

**Африка** али **Хара континент**, Латин хэлэнһээ **Africa** — дэлхэйн тибэ болоно. Дэлхэйн хоёрдохи тибэ талмайгаараа болоно (Евразиин һүүлдэ). Ехэнхидээ Зүүн хахад бумбэрсэгтэ һууна. Тэгэндэнь Экватор зурлаа гарана. Хоёр талаһаа 2 тэнгисэй уһаар угаагдана: Энэтхэг тэнгис — зүүн талынь, Атлантик тэнгис — баруун талынь, мүн Газар дундын далайгаар хойто талаһаа эрьеэ угаана, зүүн-хойноһоо Улаан далай дабһатай уһаараа Африка норгоодог. Африкын талмай 29,2 млн модо², хажуугаархи аралнуудтай — 30,3 млн модо², мүн, тиигээд бүгэдэ дэлхэйн талмай 6 % хушана, ба дэлхэйн хатуу газарай 20,4 % хушана. Африкын талмай дээрэ 54 улас гүрэнүүд һуудаг юм, 5 зүбшөөгдөөгүй уласууд ба 5 ондоо гүрэнэй эзэнтэ дооро (аралай) газарнууд.

## Нэрэ
* Хоёрдохи нэрэнь — *Хара континент*.
* Латин хэлэнһээ *Africa* «хүрэдэггүй» гэжэ буряад хэлэн дээрэ оршуулажа болохо.

## Уласууд

## Зүүлтэ

*
Ботсвана

**Ботсвана** (Англ: *Botswana*), албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Ботсвана Улас** (; Каланга: *Hango yeBotswana*) — Африкын улас болон орон.

Категори:Африка
Буркино-Фасо

**Буркино-Фасо** () — Африкийн улас. Хүн зон — 15,7 млн. Ниислэл хото — Уагадугу.

## Холбооһон
* 

Категори:Африка
Филиппинэ

**Филиппинэ**, албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Филиппин Улас**, Зүүн Урда Азиин ольтирог гүрэн мүн. Номгон далайн баруун хэһэгтэ оршожо, 7641 аралнуудһаа бүридэнэ. Филиппинын ниитэ талмай 300 000 дүрбэлжэн км болоод, энэнь хойтоһоо урда хүрэтэр гурбан гол газар зүйн хубаарида хубаагдана: Лусон, Висаяс ба Минданао. Баруун талаараа Урда Хитадай тэнгисээр, зүүн талаараа Филиппинэй тэнгисээр, урда талаараа Селебесын тэнгисээр хилэлдэг. Хойто талаараа Тайваньтай, зүүн хойто талаараа Японтой, зүүн болон зүүн урда талаараа Палаутай, урда талаараа Индонезитэй, баруун урда талаараа Малайзитай, баруун талаараа Вьетнамтай далайн хилэ нэгэтэй байна. Соёлой, яһатанай талаар баян гүрэн мүн. Хүн зоноороо дэлхэй дээрэ арбан хоёрдохи орон юм. Манила хото уласай ниислэл болоод, эгээн олон хүн зонтой хотонь Кесон Сити юм.

Испани (1521—1898), Америкын Нэгэдэһэн Улас (1898—1946) Филиппииные ба Филиппин тэнгисэй зүүн талада оршодог Палау аралые колонизировалһан. Зүүн Азиин ороной дунда Филиппинэ ба Зүүн Тимор хадаа олонхи хүн зон христосой шажантан гансахан орон юм. Филиппинэ 1946 ондо Америкын Нэгэдэһэн Уласһаа гаража, тусгаар тогтонолые баталһан.

## Зүүлтэ

Категори:Аази
Джибути

**Джибути** - Африкын улас. Ниислэл - Джибути хото.

Категори:Африка
Зимбабве

**Зимбабве** - Африкийн улас.

President : Emmerson Mnangagwa
Категори:Африка
Коморой аралнууд

**Коморын арлууд** (ком. *Udzima wa Komori*, фр. *Union des Comores*, араб. *الاتحاد القمري‎‎*) - Африкийн улас, арлууд. Араб хэлэнһээ *al-qamar* - һар. Хэлэнууд - коморын, франц болон араб. Ниислэл хото - Морони.

Категори:Африка
Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Конго Улас

**Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Конго Улас** () гү, али хуушанаар **Заир** () — газар нютгаар гурбада жагсадаг Африкын орон юм. Хэдыгээр Түб Африкын дэд бүһэдэ хамаарагдадаг болобош Урда Африкын Хүгжэлэй Нэгэдэлэй гишүүн ороной хубида эдэй засаг, нютагай хубида Урда Африкатай нарин холбоотой. Хойто талаараа Түб Африкын Бүгэдэ Найрамдаха Улас, Судан оронуудтай, зүүн талаараа Уганда, Руанда, Бурунди оронуудтай, урда талаараа Замби, Ангола, баруун талаараа Бүгэдэ Найрамдаха Конго Уласуудтай тус тус хилэлнэ. Зүүн таладаа Танзани уласһаа Танганьика нуураар тусгаарлагдадаг. Конго гэһэн нэрэнь "агнагша" гэһэн удхатай, Конго мүрэнэй һаба газарта амидардаг Баконго аймагые түлөөлһэн нэрэ юм.

Категори:Африка
Кот д'Ивуар

**Кот д'Ивуар** гү, али **Заанай яһан эрье**, албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Кот д'Ивуар Улас**, болбол Баруун Африкын урда эрье дээрэ байдаг улас юм. Улас түрын ниислэл хотонь уласай түбдэ оршодог Ямусукро; харин хамагай томо хото, эдэй засагай түб портын хотонь Абиджан юм. Энэнь баруун-хойто талаараа Гвиней, баруун талаараа Либери, баруун-хойто талаараа Мали, зүүн-хойто талаараа Буркино-Фасо, зүүн талаараа Гана, ба урда талаараа Гвинейн булантай (Атлантын далай) хилэлдэг.

## Зүүлтэ


Категори:Шуһан алмаз
Категори:Баруун Африкын уласуудай Эдэй засагай ниигэмлэг
Категори:Малтан Абалгын Үйлэдбэрилгын Тунгалаг Байдалай Инициатива
Категори:Түб Африкын улас
Категори:Хуушан Португалай колони
Категори:Франци хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютаг
Категори:Африкын Холбооной гэшүүн улас
Категори:Исламай Хамтын Ажаллалгын Байгуулгын гэшүүн улас
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Категори:1960 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:Баруун Африкын улас
Категори:1960 ондо Кот д'Ивуарда байгуулагдаhан
Категори:Африкын улас
Мали

**Бүгэдэ Найрамдаха Мали Улас** (; бамана *Mali ka Fasojamana*) — Баруун Африкада оршохо улас. Далайда гаралгагүй энэ орон баруун талаараа Сенегал, хойто талаараа Мавритани, Алжир, зүүн талаараа Нигер, урад талаараа Буркина Фасо, Кот д'Ивуар, Гвинея гэхэ долоон уластай газраар хилэ залгадаг.

1,240,000 км² (дэлхэйн 24-р томо орон) талмайда уудам нютагтай энэ орондо 14.5 сая хүн амидардаг. Ниислэлынь Бамако. Нютагай зүүн хойто хэһэгээр Сахарын сүлэ, баруун урда хэһэгээр хээр тала үргэлжэлнэ. Диилэнхи хүн арад нютагай урда бэеээр Нигер, Сенегал хоёр мүрэнэй һаба газараар һууришадаг. Малиинхидай 35% Бамана яһатан бусад хубинь өөр олон яһатан, омогһоо бүридэнэ. Хүн зоной 90%  лалын шажантад. 

## Зүүлтэ

Категори:Африка
Марокко

**Марокко**, албан ёһоор **Мароккогой Хаанта Улас**, Хойто Африкын Магриб бүһэ нютагай хамагай баруун хойто зүгэй улас юм.

## Тэмдэглэл

## Зүүлтэ


Категори:1956 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Категори:1956 ондо Мароккодо байгуулагдаhан
Категори:1956 ондо Африкада байгуулагдаhан
Категори:Африкын улас
Категори:Хойто Африкын улас
Категори:Магрибай улас
Категори:Сахарын улас
Категори:Африкын Холбооной гэшүүн улас
Категори:Арабай Лигын гэшүүн улас
Категори:Араб хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютаг
Категори:Франци хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютаг
Категори:Ехэ НАТО-гой гэшүүн бэшэ союзник
Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд
Урда Судан

**Урда Судан** - Африкын улас. Ниислэл - Джуба.

Категори:Африка
Эсватини

**Эсватини**, албан ёһоор **Эсватиниин Хаанта Улс**, (), (2018 он хүрэтэр *Свазиланд*) - урда Африкада оршодог далайд гаралгагүй жэжэг улас. Урда Африка ба Мозамбик уласуудтай хилэлдэг.

## Холбооһон
* 
* The Government of The Kingdom of Eswatini, (Government website) 
* Eswatini – CIA World Factbook  

Категори:Африка