Jedinica atomske mase

{{Infokutija jedinica
| naziv           = jedinica atomske mase
| sistem_jedinica = ostale jedinice
| jedinica_za     = masu
| simbol          = \mathrm{u} (ili \mathrm{Da})
| jedinica1       = =
| u_jedinici1     = \mathrm{1{,}660\,539\,040(20) \cdot 10^{-27} \; kg}
}}
**Jedinica atomske mase** (skrać. **u** za , zastarjelo *amu* za ) jest jedinica za masu. Njena vrijednost je definirana kao 1/12 mase jednog atoma ugljika (tačnije njegovog izotopa 12C). Jedinica atomske mase dopuštena je za upotrebu unutar SI sistema.

Ona se ne koristi isključivo za masu atoma nego i za iskazivanje mase molekula. U biohemiji, a u Sjedinjenim Američkim Državama također i u oblasti organske hemije, jedinica atomske mase naziva se **dalton** (skr. **Da**), nazvana po engleskom naučniku Daltonu.

## Definicija 
U prevodu brošure Međunarodnog biroa za tegove i mjere, nazivi *jedinica atomske mase* i *dalton* uzeti su kao sinonimi. U zakonskim odredbama Evropske smjernice 80/181/EWG koja vrijedi za članice Evropske unije, kao i u saveznom zakonu o mjernim jedinicama Švicarske, nije korišten naziv "dalton". Međutim, dalton se može smatrati posebnim nazivom za jedinicu mase atoma, ali se ne koristi u zakonskim ni u tehničkim standardima. U mnogim izvorima postoje preklapanja sa molarnom masom, kao i molekulskom masom što je čest slučaj u praksi. Tako naprimjer u nekim slučajevima masa većih molekula poput bjelančevina, DNK i drugih biomolekula označava se u kilodaltonima, što zapravo ne predstavlja brojčanu razliku prema vrijednostima u kg/molu.

Vrijednosti atomske mase (kao i za dalton) mogu imati prefikse, bilo u decimalnom ili razlomskom obliku. Često se koristi prefiks *kilo*dalton (1 kDa = 1.000 Da), a rjeđe i *mega*dalton (1 MDa = 1 milion Da).

### Od 1961. do danas 
Jedna jedinica atomske mase **u** odgovara jednoj dvanaestini (1/12) mase pojedinačnog atoma izotopa ugljika 12C u osnovnom stanju, dakle

:1\,\mathrm{u} = 1{,}660\,539\,040(20) \cdot 10^{-27}\,\mathrm{kg}, a zbog jednakosti mase i energije,  
:1\,\mathrm{u} = 931{,}494\,0954(57)\,\mathrm{MeV}/\mathrm{c}^2

Prema tome proizilazi preračun u SI jedinicu za masu, kilogram:
:1\,\mathrm{kg} = 6{,}022\,140\,857(74) \cdot 10^{26}\,\mathrm{u} i
:1\,\mathrm{g} = 6{,}022\,140\,857(74) \cdot 10^{23}\,\mathrm{u}

Pošto jegro atoma 12C sadrži 12 nukleona, ova jedinica je približno jednaka masi jednog nukleona, dakle jednog protona ili neutrona. Stoga, vrijednost neke atomske mase izražena jednicama **u** približno je jednaka masenom broju ili broju nukleona, odnosno broju teških čestica u jezgru nekog atoma.

### Do 1961. 
Do 1961. godine jednica atomske mase odgovarala je 1/16 mase atoma kisika.

Razlika između "hemijske" definicije (izvedene iz prirodne smjese izotopa kisika) i "fizikalne" definicije (izvedene iz izotopa 16O) bila je povod za uvođenje jedinstvene definicije. Između nove i stare vrijednosti jedinice vrijedi odnos:

: 1\,\mathrm{u_{(od 1961)}} = 1{,}000\,317\,9\,\mathrm{amu_{(stara, fizikalna)}} = 1{,}000\,043\,\mathrm{amu_{(stara, hemijska)}}

Razlika između stare fizikalne i današnje definicije može se objasniti defektom mase, jer je kod 16O viša nego kod 12C.

## Reference 
Kategorija:Metrologija
Kategorija:Nuklearna hemija
Kategorija:Jedinice za masu