Primarno suženje

i (plavo) i centromere (pink).]]
 i mejoze.]]
## Definicija i funkcija 
**Primarno suženje**, centromera ili kinetohor (grč. κίνησις - *kinesis* = kretati, kretanje + ”χῶρος - *khōros* = mjesto, prostor), obavezan je element građe svakog (normalnog) hromosoma. Bez njega se hromosom negdje "zagubi" tokom ćelijskih dioba. Naime, u primarnom suženju nalazi se *centromera* (*kinetohor*) - glavni determinator kinetike hromosoma tokom ćelijskih dioba, osobito u anafazama, budući da ih "vuče" ka polovima diobenog vretena.

Prema broju kinetohora, hromosomi mogu biti:
*monocentrični,
*policentrični, i
*holocentrični

*Monocentrični* organizmi, uključujući i kičmenjake, gljivice i većinu  biljaka, imaju jednu centromernu regiju na svakom hromosomu koja uključuje jedan kinetohor.

*Policentrični* organizmi su rijetkost, a njihove  hromosome odlikuje prisustvo većeg broja kinetohora. Jedan od takvih primjera je konjska glista (*Parascaris equorum*), čiji je (jedan) hromosom ustvari složeni kompleks, sastavljen od više linijski spojenih hromosoma, koji se tokom ćelijskih dioba ponašaju nezavisno jedan od drugog.

*Holocentrični* organizami, kao što su nematode, mnogi člankonošci, biljne uši i neke biljke, funkciju  kinetohora imaju duž cijelog hromosoma.

Kinetohor sadrži dvije regije:

* unutrašnji kinetohor, koji je usko povezan sa centromernom DNK, sadžan u specijaliziranom obliku hromatina koji opstaje u cijelom ćelijskom ciklusu;
* drugi je  vanjski kinetohor, koji je povezan sa  mikrotubulama. Ova struktura je vrlo dinamična, sa mnogim identičnim komponentama, koje su formirane i funkcionalne samo u toku ćelijske diobe.

Od položaja centromere zavisi i oblik hromosoma. Po om kriteriju, hromosomi mogu biti jednokraki (s terminalnom centromerom) ili dvokraki (sa centromerom u ostalim dijelovima regionima). Hromosomski kraci mogu biti jednake dužine ili ih centomera dijeli na dugi i kratki krak. Savremana klasifikacija hromosoma primarno respektira relativnu dužinu hromosomskih krakova, tj. numerički odnos njihovih dužina. Na osnovu tog kriterija razlikuju se metacentrični, submetacentrični, subtelocentrični, akrocentrični i telocentrični hromosomi.

## Struktura kinetohora u životinjskim ćelijama 
Kinetohor je sastavljen iz nekoliko slojeva, što je najprije zabilježeno pod elektronskim mikroskopom, nakon uobičajenog fiksiranja i bojenja preparata.
Najdublji sloj u kinetohoru je *unutrašnja ploča *,  koja sadrži hromatinsku strukturu sa nukleosomima predstavljenim specijaliziranim  histonom (pod nazivom *CENP-A*), pomoćnim proteinom i DNK. *CENP-A* u ovoj  regiji zamenjuje histon *H3*.  Organizacija DNK u centromeri (satelitska DNK) je jedan od najmanje poznatih aspekata u kinetohoru kičmenjaka. Tokom ćelijskog ciklusa, unutrašnji ploča se pojavljuje kao diskretna heterohromatinska domena.
Na spoljnoj strani unutrašnje ploče nalazi se *vanjska ploča*, sastavljena uglavnom od proteina. Kada se jedrova ovojnica razgradi, ova struktura je  na  površini hromosoma. Vanjska ploča u kičmenjačkim kinetohorima sadrži po oko 20 mjesta za kačenje tzv. *MTs* (+)  krajeva (zvanih *kMTs*, nakon kinetohorskog označavanja *MTS*), dok vanjska ploča kinetohora kvasca (*Saccharomyces cerevisiae*) sadrži samo jednu mjesto za kačenje.
Spoljašnja domena  kinetochora formira *vlaknastu koronu*, koji se može vizualizirati konvencionalnim mikroskopom, ali samo u odsustvu *MTS*. Ova korona formira dinamičnu mrežu rezidentnih i privremenih proteina upletenih u vrhu diobenog vretena, u *MTS* i sidrenje u regulaciji ponašanja hromozoma.

Tokom mitoze, svaka sestrinska hromatida, kao i cijeli hromosom,  formira  svoj kompletan kinetohor. U kulturama ćelija,  jasni sestrinski kinetohori se  mogu najprije uočiti na kraju ćelijskog  ciklusa sisara (u fazi *G2*).

Kinetohorski proteini mogu biti grupirani prema njihovim koncentracijama na kinetohoru tokom mitoze: neki proteini ostaju vezani cijelim tokom ćelijske diobe, dok neki drugi promijene koncentraciju. Osim toga, oni se mogu reciklirati na svojim obavezujućim mjestima na kinetohorima – sporo (oni su prilično stabilni) ili brzo (dinamično).
* Proteini čiji je nivo ostao stabilan – od profazedo kraja anafaze,  uključuju konstitutivne komponente unutarnje ploče i stabilne komponente vanjskog kinetohora, kao što je *NDC80/ Ndc80* kompleks.
Izgleda da, zajedno sa konstitutivnim komponentama, ovi proteini organiziraju srž unutarnje i vanjske strukture u kinetohoru.

* Dinamične komponente čija koncentracija varira u kinetohoru tokom mitoze uključuju *molekulske motore* *CENPE/CENP-E* i *dinein* (kao i njihove ciljne komponente *ZW10* i *ROD*, te *checkpoint* proteine diobenog vretena (kao *MAD1/Mad1*, *MAD2/Mad2*, *BUB1B/BubR1*  i  *CDC20/Cdc20*). U odsustvu mikrotubule,  ovi proteini ostaju na kinetohoru u visokoj koncentraciji. Međutim, što je veći broj MTS prikačen na kinetohor, manja je koncentracija tih proteina.
## Reference 
## Također pogledajte 
*Hromosom
*Mitoza
*Mejoza

Kategorija:Genetika
Kategorija:Citologija
Kategorija:Citogenetika