Multipla endokrina neoplazija tip 1

**Multipla endokrina neoplazija tip 1** (MEN-1) je jedan od grupe poremećaja, multiple endokrine neoplazije, koji utiču na endokrini sistem razvojem neoplazijskih lezija u hipofizi, paratiroidnoj žlijezdi i gušterači.
It was first described by Paul Wermer in 1954.

## Znakovi i simptomi
### Paratireoza
Hiperparatireoza je prisutna kod ≥ 90% pacijenata. Asimptomska hiperkalcemija je najčešća manifestacija: oko 25% pacijenata ima dokaze o nefrolitijazi ili nefrokalcinozi. Za razliku od sporadičnih slučajeva hiperparatireoze, difuzna hiperplazija ili višestruki adenomi su češći od solitarnih adenoma.

### Gušterača
Tumori ćelija otočića gušterače danas su glavni uzrok smrti kod osoba sa MEN-1. Tumori se javljaju kod 60-80% osoba sa MEN-1 i obično su multicentrični. Često se javljaju višestruki adenomi ili difuzna hiperplazija stanica otočića. Oko 30% tumora je maligno i ima lokalne ili udaljene metastaze. Otprilike 10-15% tumora ćelija ostrvaca potiče od β-ćelija, luče insulin (insulinom) i mogu izazvati hipoglikemiju natašte. Tumori β-ćelija su češći kod pacijenata mlađih od 40 godina.

Većina tumora ćelija otočića luči polipeptide gušterače, čiji klinički značaj nije poznat. Gastrin luče mnogi tumori koji nisu β-ćelijski (povećano lučenje gastrina kod MEN 1 također često potiče iz duodenuma). Povećano lučenje gastrina povećava želučanu kiselinu, što može inaktivirati pankreasnu lipazu, izazivajući dijareje i steatoreje (mastan izmet). Povećano lučenje gastrina takođe dovodi do peptoznih ulkusa kod > 50% pacijenata MEN 1. Ulkusi su obično višestruki ili atipski po lokaciji, i često krvare, perforiraju ili postaju začepljeni. Peptički ulkus može biti neizlječiv i komplikovan. Među pacijentima koji imaju Zollinger-Ellisonov sindrom, 20% do 60% ima MEN 1.

Može se razviti teška sekretorna dijareja i uzrokovati gubitak tekućine i elektrolita kod tumora koji nisu β-ćelije. Ovaj kompleks, koji se naziva sindrom vodene dijareje, hipokalemije i ahlorhidrije (VIPom) pripisuje se vazoaktivnom intestinalnom polipeptidu, iako drugi crijevni hormoni ili sekretagozi (uključujući prostaglandine) mogu doprinijeti. Kod tumora koji nisu β-ćelijski tumori ponekad se javljaju hipersekrecija glukagona, somatostatina, hromogranina ili kalcitonina, ektopijska sekrecija ACTH što rezultira Cushingovim sindromom i hipersekrecija somatotropin-oslobađajućeg hormona (uzrokujući akromegaliju) Sve ovo je rijetko kod MEN 1.Nefunkcionalni tumori pankreasa se također javljaju kod pacijenata sa MEN 1 i mogu biti najčešći tip pankreatoduodenumskog tumora u MEN 1. Veličina nefunkcionalnog tumora korelira sa rizikom od metastaza i smrti.

### Hipofiza
Tumori hipofize javljaju se u 15% do 42% pacijenata MEN 1. Od 25% do 90% su prolaktinomi. Oko 25% tumora hipofize luči hormon rasta ili hormon rasta i prolaktin. Višak prolaktina može uzrokovati galaktoreju, a višak hormona rasta uzrokuje akromegaliju koja se klinički ne razlikuje od sporadične akromegalije. Oko 3% tumora luči ACTH, što uzrokuje Cushingovu bolest. Većina preostalih je nefunkcionalna. Lokalna ekspanzija tumora može uzrokovati smetnje vida, glavobolje i hipopituitarizam. Čini se da su tumori hipofize kod pacijenata MEN 1 veći i ponašaju se agresivnije od sporadičnih tumora hipofize.

### Ostale manifestacije
Kod pacijenata MEN 1 povremeno se javljaju i adenomi nadbubrežne žlijezde. Kao posljedica toga, lučenje hormona rijetko se mijenja, a značaj ovih abnormalnosti je neizvjestan. Karcinoidni tumori, posebno oni koji potiču iz embrionskog prednjeg crijeva (pluća, timus), javljaju se u izolovanim slučajevima. Mogu se pojaviti i višestruki potkožni i visceralni lipomi, angiofibromi i kolagenomi.

## Genetika
Ljudi sa višestrukom endokrinom neoplazijom tipa 1 rađaju se sa jednom mutiranom kopijom gena *MEN1* u svakoj ćeliji. Zatim, tokom  života, druga kopija gena mutira  u malom broju ćelija. Ove genetičke promjene dovode do toga da nema funkcionalnih kopija gena *MEN1* u odabranim ćelijama, omogućavajući ćelijama da se dijele uz malu kontrolu i formiraju tumore. Ovo je poznato kao Knudsonova hipoteza o dva pogotka i to je uobičajena karakteristika koja se vidi kod inherentnih defekata u genima za supresiju tumora. Onkogeni mogu postati neoplazijski, uz samo jednu aktivirajuću mutaciju, ali tumorski supresori naslijeđeni i od majke i od oca moraju biti oštećeni prije nego što izgube svoju efikasnost. Izuzetak od "hipoteze dva pogotka" nastaje kada supresorski geni pokazuju doza-odgovor, kao što je ATR. Tačna funkcija MEN1 i proteina, menina, koji proizvodi ovaj gen nije poznata, ali sukladno pravilu nasljeđivanja po "hipotezi o dva pogotka" ukazuje da djeluje kao supresor tumora.

## Dijagnoza
U dijagnostičkom pregledu osoba s kombinacijom endokrinih neoplazija koje sugeriraju na *MEN1 sindrom* preporučuje se mutacijska analiza gena MEN1 ako su dodatni dijagnostički kriteriji dovoljno ispunjeni, uglavnom uključujući:
* starost < 40 godina
* pozitivna porodična anamneza
* Multifokusna ili rekurentna neoplazija
* Pogođena su dva ili više organskih sistema

### Tipovi
Višestruka endokrina neoplazija ili MEN dio je grupe poremećaja koji utiču na tjelesnu mrežu žlijezda koje proizvode hormone (endokrini sistem). Hormoni su hemijski glasnici koji putuju kroz krvotok i regulišu funkciju ćelija i tkiva u cijelom organizmu. Višestruka endokrina neoplazija uključuje tumore u najmanje dvije endokrine žlijezde; tumori se mogu razviti i u drugim organima i tkivima. Ove izrasline mogu biti nekancerozne (benigne) ili kancerogene (maligne). Ako tumori postanu kancerozni, neki slučajevi mogu biti opasni po život.

Dva glavna oblika višestruke endokrine neoplazije nazivaju se tip 1 i tip 2. Ova dva tipa se često brkaju zbog sličnih naziva. Međutim, tip 1 i tip 2 razlikuju se po uključenim genima,

Tumori endokrinog dijela pankreasa liječe se operacijom i citotoksičnim lijekovima u slučaju maligne bolesti.

Tumori hipofize liječe se operacijom (akromegalija i Mb. Cushingov sindrom) ili lijekovima (prolaktinomi).

## Također pogledajte
* Akromegalija
* Multipla endokrina neoplazija
* Višestruka endokrina neoplazija tip 2a
* Multipla endokrina neoplazija tip 2b
* Prolaktinom

## Reference
* Ovaj članak uključuje tekst iz javnog domena sa U.S. Nacionalna medicinska biblioteka

## Vanjski linkovi
* GeneReview/NIH/UW entry on Multiple Endocrine Neoplasia Type 1

Kategorija:Geni na hromosomu 11
Kategorija:Kožna stanja povezana s endokrinim sistemom
Kategorija:Autosomno dominantni poremećaji
Kategorija:Endokrine neoplazije
Kategorija:Rak gušterače
Kategorija:Sindromi