Retinol

**Retinol**, znan i kaol  **vitamin A1**, je vitamin rastvorljiv u mastima iz porodice vitamina A koji se nalazi u hrani i koristi se kao dodatak ishrani. Uzima se na usta ili injekcija u mišić. Visoke doze u  trudnoćama mogu oštetiti fetus.

## Medicinska upotreba
Retinol se koristi za liječenje nedostatka vitamina A.

Kada populacije imaju nizak nivo vitamina A mogu se koristiti tri pristupa:

# Modifikacija ishrane koja uključuje prilagođavanje izbora jelovnika pogođenih osoba iz dostupnih izvora hrane kako bi se optimizirao sadržaj vitamina A.
# Obogaćivanje uobičajene i pristupačne hrane vitaminom A, procesom koji se zove fortifikacija. Uključuje dodavanje sintetskog vitamina A osnovnoj hrani kao što su margarin, hljeb, brašno, žitarice i druge formule za dojenčad tokom obrade
# Uzimanje visokih doza vitamina A u ciljanoj deficijentnoj populaciji, metodom poznatom kao suplementacija.

## Neželjeni efekti
Podnošljivi gornji nivo unosa (UL) za vitamin A, za 25-godišnjeg muškarca, je 3.000 mikrograma/dan, ili oko 10.000 IU. Kod dojilja unos vitamina A treba da bude 1.200 do 1.300 jedinica aktivnosti retinola (RAE).

Previše vitamina A u obliku retinoida može biti štetno. Ofrganizam pretvara dimerizirani oblik, karoten, u vitamin A koliko je potrebno, tako da visoki nivoi karotena nisu otrovni, dok estarski (životinjski) oblici jesu. Jetra određenih životinja, posebno onih prilagođenih polarnom okruženju, kao što su polarni medvjedi i foke, često sadrže količine vitamina A koje bi bile toksične za ljude. Stoga se toksičnost vitamina A obično javlja kod istraživača Arktika i ljudi koji su uzimali velike doze sintetskog vitamina A. Prva dokumentirana smrt koja je mogla biti uzrokovana trovanjem vitaminom A bila je smrt Xaviera Mertza, švicarskog naučnika , koji je umro u januaru 1913. na Antarktiku, u ekspediciji koja je izgubila zalihe hrane i počela je da jede svoje pse za saonice. Mertz je možda konzumirao smrtonosne količine vitamina A jedući jetru pasa.

Akutna toksičnost vitamina A nastaje kada ga osoba unese u velikim količinama, koje su veće od dnevne preporučene vrijednosti na pragu od 25.000 IU/kg ili više. Često, pacijent konzumira oko 3–4 puta više od preporučene RDA. Vjeruje se da je toksičnost vitamina A povezana s načinima povećanja vitamina A u tijelu, kao što su modifikacija hrane, obogaćivanje i suplementacija, a svi oni se koriste za borbu protiv nedostatka vitamina A. Toksičnost se dijeli u dvije kategorije: akutna i hronična. Prva se javlja nekoliko sati ili dana nakon uzimanja velike količine vitamina A. Hronična toksičnost nastaje kada se oko 4000 IU/kg ili više vitamina A konzumira duže vrijeme. Simptomi u oba slučaja uključuju mučninu, zamagljen vid, umor, gubitak težine i menstrualne abnormalnosti.

Sumnja se da višak vitamina A doprinosi osteoporozi. Čini se da se to događa pri mnogo nižim dozama od onih potrebnih za izazivanje akutne intoksikacije. Samo pripremljeni vitamin A može uzrokovati ove probleme, jer je konverzija karotenoida u vitamin A smanjena kada su fiziološki zahtjevi ispunjeni; ali prekomjerno uzimanje karotenoida može uzrokovati karotenozu.

Višak preformiranog vitamina A tokom rane trudnoće povezan je sa značajnim povećanjem urođenih mahana. Ovi defekti mogu biti teški, čak i opasni po život. Već i dvostruko veća dnevna preporučena količina može uzrokovati teške urođene mahane. FDA preporučuje da trudnice unose vitamin A iz hrane koja sadrži beta karoten i da se pobrinu da ne unose više od 5.000 IU prethodno pripremljenog vitamina A (ako ga ima) dnevno. Iako je vitamin A neophodan za razvoj fetusa, većina žena ima zalihe vitamina A u svojim masnim ćelijama, tako da treba strogo izbjegavati prekomjernu suplementaciju.

Pregled svih randomiziranih kontroliranih studija u naučnoj literaturi kod Cochrane Collaboration objavljenog u *Journal of the American Medical Association* 2007. godine otkrio je da suplementacija beta karotenom ili vitaminom A povećan mortalitet za 5%, odnosno 16%.

Studije iz zemalja u razvoju, kao što u Indija, Bangladeš i Indonezija,  snažno sugeriraju da, u populacijama u kojima je nedostatak vitamina A čest, a smrtnost majki visoka, doziranje trudnica može uveliko smanjiti smrtnost majki. Slično, doziranje novorođenčadi sa 50.000 IU (15&nbsp;mg) vitamina A unutar dva dana od rođenja može značajno smanjiti neonatusni mortalitet.

## Biološke uloge
Retinol ili drugi oblici vitamina A potrebni su za vid, održavanje kože i ljudski razvoj.

### Imunski sistem
Vitamin A je neophodan za održavanje netaknutog epitelnog tkiva kao fizičke barijere infekciji; također je uključen u održavanje brojnih tipova imunskih ćelija kako iz urođenog tako i iz stečenog imunskog sistema. To uključuje limfocite (B-ćelije, T-ćelije i prirodne ćelije ubice), kao i mnoge mijelocite (neutrofile, makrofage i mijeloidne dendritske ćelije).

### Koža
Nedostaci vitamina A povezani su s povećanom osjetljivošću na infekcije i upale kože. Vitamin A modulira urođeni imunski odgovor i održava homeostazu epitelnog tkiva i sluznice putem svog metabolita, retinoidne kiseline (RA). Kao dio urođenog imunskog sistema, receptori  u ćelijama kože reagiraju na patogene i ćelijska oštećenja, indukcijom proupalnog imunskog odgovora koji uključuje povećanu proizvodnju RA. nedostatak uzrokuje abnormalnosti u metabolizmu gvožđa. Vitamin A je potreban za proizvodnju crvenih krvnih zrnaca iz matičnih ćelija, diferencijacijom retinoida.

## Ishrana
Ovaj vitamin ima esencijalnu ulogu u vidu, posebno noćnom vidu, normalnom razvoju kostiju i zuba, reprodukciji i zdravlju kože i sluzokože (sloj koji luči sluz koji oblaže dijelove tijela kao što je respiratorni trakt). Vitamin A također djeluje u tijelu kao antioksidans, zaštitna hemikalija koja može smanjiti rizik od određenih karcinoma.

Postoje dva izvora  vitamina A u hrani. Aktivni oblici, koji su odmah dostupni organizmu, dobijaju se iz životinjskih proizvoda. Poznati su kao retinoidi i uključuju retinaldehid i retinol. Prekursori, također poznati kao provitamini, koje organizham mora pretvoriti u aktivne forme, dobijaju se iz voća i povrća koje sadrži žute, narandžaste i tamnozelene pigmente, poznate kao karotenoidi, od kojih je najpoznatiji β-karoten. Iz tog razloga, količine vitamina A mjere se u ekvivalentima retinola (RE). Jedan RE je ekvivalentan 0,001&nbsp;mg retinola ili 0,006&nbsp;mg β-karotena, ili 3,3 međunarodne jedinice vitamina A.

U crijevima, vitamin A je zaštićen od hemijske promjene vitamonom E. Vitamin A je topiv u mastima i može se skladištiti u tijelu. Većina konzumiranog vitamina A pohranjuje se u jetri. Kada to zahtijeva određeni dio organizma, jetra oslobađa nešto vitamina A, koji se prenosi krvlju i dostavlja ciljnim ćelijama i tkivima.

### Izvori
Retinoidi se prirodno nalaze samo u hrani životinjskog porijekla. Svaki od sljedećih sadrži najmanje 0,15&nbsp;mg retinoida po :
* Ulje jetre bakalara
* Maslac
* Jetra (govedina, svinjetina, piletina, ćuretina, riba)
* Jaja
* Sir, mlijeko

## Hemija
Mnogi različiti geometrijski izomeri retinola, retinala i retinoidne kiseline su mogući kao rezultat bilo *trans* ili *cis* konfiguracije četiri od pet dvostrukih veza  u polienskom lancu. *cis* izomeri su manje stabilni i mogu se lahko pretvoriti u potpuno *trans* konfiguraciju (kao što se vidi u strukturi sve- *trans*-retinola prikazanoj na vrhu ove stranice). Ipak, neki "cis" izomeri nalaze se u prirodi i obavljaju bitne funkcije. Naprimjer, 11-*cis*-retinski izomer je hromofor rodopsina, kičmenjaka ftoreceptorska molekula. Rodopsin se sastoji od 11-cis-retinala koji je kovalentno povezan preko Schiffove baze na opsinski protein (opsin štapića ili oblici plavih, crvenih ili zelenih opsine u čepićima). Proces vida se oslanja na izomerizaciju hromofora, izazvanu svjetlom od 11-*cis* u sve-*trans*, što rezultira promjenom konformacije i aktivacijom molekula fotoreceptora. Jedan od najranijih znakova nedostatka vitamina A je noćno sljepilo praćeno smanjenom oštrinom vida.

Mnoge nevizualne funkcije vitamina A posredovane su retinoinskom kiselinom, koja regulira ekspresiju gena aktiviranjem jedarnih retinoidnih receptora. Nevizuelne funkcije vitamina A ključne su u imunskoj funkciji, reprodukciji i embrionskom razvoju kičmenjaka, o čemu svjedoči poremećeni rast, podložnost infekcijama i urođene mane, uočene u populacijama koje primaju suboptimalni nivo vitamina A u svojoj ishrani.

## Sinteza
### Biosinteza
Retinol se sintetizira razgradnjom β-karotena. Prvo, β-karoten 15-15'-monooksigenaza cijepa β-karoten na centralnoj dvostrukoj vezi, stvarajući epoksid. Ovaj epoksid zatim napada voda stvarajući dvije hidroksilne grupe u centru strukture. Do cijepanja dolazi kada se ovi alkoholi reduciraju u aldehide pomoću NADH. Ovaj spoj naziva se retinal. Retinal se zatim redukuje u retinol pomoću enzima retinol-dehidrogenaza. Retinol dehidrogenaza je enzim koji zavisi od NADH.

### Industrijska sinteza
β-karoten se može ekstrahirati iz gljive *Blakeslea trispora*, morskih algi *Dunaliella salina* ili genetički modificiranih bakterija iz roda *Sphingomonas* ili putem totalne sinteze, koristeći bilo koji razvijeni metod  BASF-a ili Grignardovu reakciju koju koristi Hoffman-La Roche.

Svjetsko tržište sintetskog retinola je prvenstveno za stočnu hranu, ostavljajući otprilike 13% za kombinaciju hrane, lijekova na recept i upotrebe dodataka prehrani. Čisti retinol je izuzetno osjetljiv na oksidaciju i priprema se i transportuje na niskim temperaturama i u atmosferi bez kisika. Kada se priprema kao dodatak ishrani ili aditiv za hranu, retinol se stabilizuje kao esterski derivati retinil-acetat ili retinil-palmitat. Prije 1999. godine, tri kompanije, Roche, BASF i Rhone-Poulenc kontrolirale su 96% globalne prodaje vitamina A. Evropska komisija je 2001. godine izrekla ukupne kazne od 855,22 eura ovim i pet drugih kompanija zbog učešća u osam različitih kartela za podjelu tržišta i nameštanje cijena koji datiraju iz 1989. Roche je prodao svoj odjel za vitamine DSM-u 2003. DSM i BASF imaju najveći udio u industrijskoj proizvodnji.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
*NIH Office of Dietary Supplements – Vitamin A
*Vitamin A Deficiency at the *Merck Manual of Diagnosis and Therapy*
*WHO publications on Vitamin A Deficiency
* 

Kategorija:Antioksidansi
Kategorija:Apokarotenoidi
Kategorija:Ciklohekseni
Kategorija:Diterpeni
Kategorija:Primarni alkoholi
Kategorija:Vitamini
Kategorija:Esencijalni lijekovi Svjetske zdravstvene organizacije