Ivo Andrić

{{Infokutija pisac
| ime             = Ivo Andrić
| slika           = S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961.jpg
| opis_slike      = Andrić 1961.
| puno_ime        =
| datum_rođenja   = 
| mjesto_rođenja  = Dolac na Lašvi, Travnik, Austro-Ugarska
| datum_smrti     = 
| mjesto_smrti    = Beograd, SFRJ
| zanimanje       = Književnik
| jezik           =
| nacionalnost    = Jugoslaven, Hrvat
| obrazovanje     =
| period          =
| žanr            =
| poznata_djela   = *Na Drini ćuprija*
| supružnik       =
| djeca           =
| nagrade         = 20px Nobelova nagrada za književnost
{ style="background:transparent"
-
      
}
| potpis          = 200px
| web_stranica    =
}}
mini|desno|180px|Rodna kuća Ive Andrića
180px|mini|desno|Spomenik Ivi Andriću na Andrićevom vencu u Beogradu
[180px|mini|desno|Spomenik Ivi Andriću u [Grazu]]
[180px|mini|desno|Nadgrobna ploča Ive Andrića u [Beogradu]]
**Ivo Andrić** (Travnik, 9. oktobar 1892 – Beograd, 13. mart 1975) bio je jugoslavenski književnik, diplomat, ambasador Kraljevine Jugoslavije u Trećem rajhu od 1939. Rođen je u Docu na Lašvi kod Travnika, a porodica mu je porijeklom iz Sarajeva. Dobitnik je Nobelove nagrade za književnost 1961. za "kompletno književno djelo o historiji jednog naroda", s romanom *Na Drini ćuprija* (1945) kao vrhuncem tog djela.

## Biografija
### Djetinjstvo
Ivo Andrić rođen je 9. ili 10. oktobra 1892. godine u Docu na Lašvi (tada Austro-Ugarska). Andrićevi roditelji Antun i Katarina (rođ. Pejić), su živjeli u Sarajevu. Antun Andrić (1863-1896) se rodio u Sarajevu kao osmo od jedanestero djece. Po zanimanju je bio sudski službenik, porijeklom iz porodice, po porodičnom predanju Andrićevih, koja je izrađivala kafene mlinove i oženio se s Katarinom Pejić (1869-) 3. septembra 1888. u Katedrali Srca Isusova u Sarajevu. Katarina je bila jedino dijete, od petero, koja je preživjela.

Razlozi zašto se Ivo rodio u Travniku nisu poznati. Postoji nekoliko verzija, zašto je Katarina sama posjetila svoju rodbinu u Travniku, poznanike i vjenčane kumove. U Matičnoj knjizi rođenih 1892. godine crkve Svetog Ivana Krstitelja u Travniku, pod rednim brojem 70, piše "*da je 9. oktobra 1892. godine rođen Ivan, sin Antuna Andrića, podvornika i Katarine Andrić, rođene Pejić*". Tada počinje pisati poeziju i 1911. godine u časopisu Bosanska vila objavljuje svoju prvu pjesmu *U sumrak*.

Kao gimnazijalac, Andrić je vatreni pobornik integralnog jugoslavenstva, pripadnik je naprednog nacionalističkog pokreta Mlada Bosna i strastveni borac za oslobođenje južnoslovenskih naroda od Austro-Ugarske.

U zborniku Hrvatska mlada lirika, urednik Andrića predstavlja riječima:
U njegovim prvim pjesmama veoma je teško bilo naslutiti pjesnika blisko vezanog za jednu sredinu sa specifičnim mentalitetom, kao što bi u njima bilo teško naći i nešto bitno od onoga što su u oblasti poezije već bili donijeli Šantić i Dučić Andrićeva doktorska disertacija, objavljena je u prijevodu 1982. godine, u prvom broju časopisa Sveske Zadužbine Ive Andrića. U oktobru 1926, postavljen je za vicekonzula Generalnog konzulata Kraljevine Jugoslavije u Marseilleu, a sljedeće godine tri mjeseca radi u Generalnom konzulatu u Parizu. To vrijeme Andrić koristi za proučavanje historijske građe o Bosni, s početka 19. vijeka i čitajući korespondenciju Pierre Davida, francuskog konzula u Travniku, koju će kasnije upotrijebiti u svojim romanima o Travniku. Na proljeće 1928. godine premješten je za vicekonzula u Ambasadi u Madridu. Te godine objavljuje priče *Olujaci*, *Ispovijedi* i *Most na Žepi*. Sredinom sljedeće godine prelazi u Brisel, na mjesto sekretara poslanstva, a u Srpskom književnom glasniku pojavljuje se njegov esej *Goja*. Ubrzo, 1930. godine u Ženevi, počinje da radi kao sekretar stalne delegacije Kraljevine Jugoslavije pri Društvu naroda. Te godine objavljuje esej o Simonu Bolivaru, priču *Kod kazana* i tekst *Učitelj Ljubomir*. U Beogradu, sljedeće godine, izlazi i druga knjiga pripovijetki kod Srpske književne zadruge u kojoj se, pored priča ranije objavljenih u časopisima, prvi put u cjelini štampaju Anikina vremena, a u kalendaru-almanahu sarajevske Prosvjete pojavljuje se putopis Portugal, zelena zemlja. U rano proljeće 1941. godine Andrić nadležnima u Beogradu nudi ostavku:  Njegov prijedlog nije prihvaćen i 25. marta u Beču, kao zvanični predstavnik Jugoslavije prisustvuje potpisivanju Trojnog pakta. Dan poslije bombardovanja Beograda, 7. aprila, Andrić s osobljem Poslanstva napušta Berlin. Odbija ponudu njemačkih vlasti da ide u bezbjedniju Švicarsku, ali bez ostalih članova Ambasade i njihovih porodica, te bira povratak u okupirani Beograd. U novembru je penzionisan, ali odbija da prima penziju. i potpredsjednik Društva za kulturnu saradnju sa Sovjetskim Savezom i vjećnik Trećeg zasjedanja ZAVNOBIH-a. Tokom 1946. živi u Beogradu i Sarajevu, a 22. marta 1948. postaje redovan član Srpske akademije nauka i umjetnosti, odjeljenja literature i jezika, te odjeljenja likovne i muzičke umjetnosti. Član Predsjedništva SANU je do smrti 13. marta 1975. godine. 23. decembra 1969. godine postaje počasni član Akademije nauka i umjetosti Bosne i Hercegovine.

Godine 1958. u šezdeset šestoj godini, Ivo Andrić se vjenčava sa svojom dugogodišnjom ljubavlju Milicom Babić, kostimografom Narodnog pozorišta iz Beograda Sa ženom se seli u svoj prvi stan - u Ulici Proleterskih brigada 2a. Te godine objavljuje pripovijetke *Panorama*, *U zavadi sa svetom* i jedan od dva predgovora, koji je ikada napisao za neku knjigu: uvodni tekst za knjigu Zuke Džumhura *Nekrolog jednoj čaršiji*.

Drugi predgovor je napisao za slovensko izdanje pripovjedaka Isaka Samokovlije 1955. godine, a objavljen je i u sarajevskom književnom časopisu Život.

Miloš Crnjanski u kritici njegove knjige *Ex ponto* u časopisu Književni jug 1919, povezuje Andrića sa Puškinom, Pandurovićem, Kranjčevićem, Dučićem i Ćipikom, te prepoznaje kvalitete budućeg velikog književnika riječima:
Milan Boganović u beogradskom dnevniku Politika 1919. godine govori o Andrićevom lirizmu, koji ima puno naglašenih filozofskih elemenata, ali on od toga ne pravi nikakav svoj naročiti filozofski sistem. Napominje, da Andrićeva poezija ukazuje na njegovu načitanost i govori o *književnoj pozajmici*: 

### Pripovijetke
### Romani
### Eseji
### Kontroverze
#### Kritika
Vrijednovanje Andrićevog djela se, pogotovo, nakon raspada SFRJ, zasniva na činjenicama o njegovom porijeklu i pripadnosti, pisanju ekavicom, negativnom opisivanju Turaka u svojim djelima, te se na osnovu tih tematika može lako odrediti kulturni izvor kritike.

U svom osvrtu na izdavanje zbirke pripovjedaka u Zagrebu 2012, književik Miljenko Jergović u svojoj kolumni pod nazivom *Jedan Andrićev izbor* piše o prisvajanju i odbijanju Andrića i njegov djela: 

Povodom knjige *Bosanski Muslimani u Andrićevom svijetu*, bosanskohercegovačkog i bošnjačkog književnog kritičara Muhsina Rizvića, Mehmed Delić, govori o Andriću kao piscu koji je pisao u *tako mračnim bojama, sa izrazitim animozitetom i gotovo patološkom mržnjom*, te da je ova knjiga *prvi pravi pokušaj etičke detronizacije ovog neosporno velikog pisca*. Miješanjem i nasumičnim navođenje riječi u ekavici, autor naglašava teoriju o navodnom Andrićevom odricanju od Bosne i bosanskog jezika. 
Autor u daljem tekstu povezuje Andrićev roman *Na Drini ćuprija*, sa velikosrpskom ideologijom, srbijanskim piscima (Dobrica Ćosić), političarima, optuženicima i ratnim zločincima srbijanske i bosanskohercegovačke suvremene politike (Slobodan Milošević, Radovan Karadžić, Vojislav Šešelj, Momčilo Krajišnik, Biljana Plavšić), te navodi da je ovo djelo *bilo izvor patološke mržnje i inspiracija podloga srpskog genocida nad Bošnjacima 1992. do 1995. godine, jer onaj od 1941. do 1945. godine nije u potpunosti uspio i služio je kao priručnik zločina.* Narodna banka Jugoslavije, ga je 1992. godine stavila na novčanicu od 5.000 dinara, koja je ubrzo zbog hiperinflacije izgubila vrijednost, te je nedugo tiskana nova novčanica u apoenu od 10.000.000 dinara. Narodna banka Bosne i Hercegovine tiska dvije novčanice, i to u apoenima od 1 i 200 KM, od kojih apoen od 1 KM, izdanje za Republiku Srpsku, nikada nije pušten u opticaj zbog greške u tiskanju. Ime Ive Andrića, bilo je ćirilicom napisano **Андриђ**. BH pošta je 2008. izdala prigodnu marku u nominalnoj vrijednosti od 2,50 KM s likom Ive Andrića. Pošte Srbije, izdale su 2010. godine prigodnu marku pod motivom *Velikani srpske književnosti*, u kojoj je marka s likom Ive Andrića nominalne vrijednosti od 22 srpska dinara. Pošta Srbije izdala je 2011. godine zajedničko izdanje s Poštom Brazila, povodom 50-godišnjice dodjele Nobelove nagrade za književnost, prigodnu marku na kojoj je osim lika Andrića i obilježje Nobelove nagrade. Marka ima nominalnu vrijednost od 46 srpskih dinara.

Datoteka:Ivo Andric postanska marka yu.jpg|Ivo Andrić na poštanskoj marki Jugoslavije iz 1983. godine
Datoteka:Ivo Andrić 2008 BH pošta.jpg|Ivo Andrić na poštanskoj marki BH pošte 2008. godine.

Datoteka:5000din yu prednja 1992.jpg|Ivo Andrić na prednjoj strani novčanice od 5.000 jugoslavenskih dinara iz 1992. godine
Datoteka:10000000din yu prednja 1993.jpg|Ivo Andrić na prednjoj strani novčanice od 10.000.000 jugoslavenskih dinara iz 1993. godine.
Datoteka:1 KM lice RS (BiH).jpg|Ivo Andrić na prednjoj strani novčanice od 1 KM Bosne i Hercegovine, varijante za Republiku Srpsku.
Datoteka:200 KM lice 2022 (BiH).jpg|Ivo Andrić na prednjoj strani novčanice od 200 KM Bosne i Hercegovine.

### Zadužbina Ive Andrića 
Na osnovu Andrićevog testamenta 12. marta 1976, počela je sa radom Zadužbina Ive Andrića, s ciljem da se njegova zaostavština sačuva kao cjelina i da se može koristiti za opće kulturne i humanitarne potrebe. Od 1975. godine Zadužbina dodjeljuje Andrićevu nagradu za najbolju priču ili zbirku priča. Od 1982. godine Zadužbina izdaje časopis Sveske Zadužbine Ive Andrića, koje izlaze jednom godišnje. Časopis objavljuje nepoznate i nepublikovane Andrićeve rukopise, prepisku, naučne i kritičke studije o Andrićevom djelu i njegovom životu.

### Spomenici 
## Bibliografija 
## Napomene 
## Reference 
## Literatura
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Također pogledajte 
* Spisak akademika SAZU
* Andrićeva nagrada

## Vanjski linkovi 
* Nobelova nagrada za književnost 1961.
* Zadužbina Ive Andrića
* Ivo Andrić: Na Drini ćuprija
* Na kamenu u Počitelju 
* "Ivo Andrić – genijalni pisac kontroverzne biografije", Jasmin Agić, Al Jazeera Balkans, 15. 12. 2018.

*
Kategorija:Rođeni 1892.
Kategorija:Umrli 1975.
Kategorija:Jugoslavenski pisci
Kategorija:Bosanskohercegovački pisci
Kategorija:Biografije, Travnik
Kategorija:Dobitnici Nobelove nagrade za književnost
Kategorija:Članovi ANUBiH
Kategorija:Članovi SANU
Kategorija:Članovi SAZU
Kategorija:Ambasadori Jugoslavije
Kategorija:Jugoslavenski komunisti
Kategorija:Nosioci Ordena junaka socijalističkog rada
Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti
Kategorija:Nosioci Ordena Republike
Kategorija:Nosioci Ordena zasluga za narod