Raspršeni disk

, najveći poznati objekat raspršenog diska (u sredini) i njegov mjesec Dysnomia (lijevo od objekta)]]
**Raspršeni disk** ili **rasuti disk** (, SDO) jest udaljeni disk oko zvijezde u Sunčevom sistemu koji je rijetko naseljen ledenim malim tijelima Sunčevog sistema, koja su podskup šire porodice transneptunskih objekata. Objekti rasutih diskova  imaju orbitalne ekscentricitete u rasponu od 0,8, nagiba do 40° i perihelije veće od 30 astronomskih jedinica (4,5×109&nbsp;km; 2,8×109 milja). Smatra se da su ove ekstremne orbite rezultat gravitacionog "rasipanja" plinovitih divova, a objekti su i dalje podložni perturbaciji planete Neptuna.

Iako se najbliži objekti raspršenog diska približavaju Suncu na oko 30-35 AJ, njihove orbite mogu se protezati i dalje od 100 AJ. Ovo čini rasute objekte među najhladnijim i najudaljenijim objektima u Sunčevom sistemu. Unutrašnji dio raspršenog diska preklapa se s područjem orbitalnih objekata u obliku torusa koji se tradicionalno naziva Kuiperov pojas,  Na kraju, perturbacije sa divovskih planeta šalju takve objekte prema Suncu, pretvarajući ih u periodične komete. Smatra se da su mnogi objekti predloženog Oortovog oblaka nastali u rasutom disku. Odvojeni objekti se ne razlikuju znacajno od rasutih diskova, a neki se, kao što je Sedna, ponekad smatraju uključenima u ovu grupu.

## Otkriće 
Tradicionalno, uređaji poput komparatora treptaja korišteni su u astronomiji za otkrivanje objekata u Sunčevom sistemu, jer bi se ovi objekti kretali između dvije ekspozicije - to je uključivalo dugotrajne korake poput ekspozicije i razvijanja fotografskih ploča ili filmova, a ljudi su zatim koristili komparator treptanja za ručno otkrivanje potencijalnih objekata. Tokom 1980-ih, upotreba kamera zasnovanih na CCD-u u teleskopima omogućila je direktnu proizvodnju elektronskih slika koje su se zatim mogle lako digitalizirati i prenijeti u digitalne slike. Budući da je CCD hvatao više svjetla od filma (oko 90% naspram 10% ulaznog svjetla) i da se treptanje sada moglo obaviti na podesivom kompjuterskom ekranu, istraživanja su omogućila veću propusnost. Rezultat je bio poplava novih otkrića: preko hiljadu transneptunskih objekata je otkriveno između 1992. i 2006.

Prvi objekat rasutih diskova (SDO) koji je prepoznat kao takav bio je TL66 iz 1996. koji su prvobitno identifikovali astronomi sa sedištem u Mauna Kei na Havajima 1996. Još tri su identifikovana istim istraživanjem 1999: 1999 CV118, 1999 CY118 i 1999 CF119. Prvi otkriveni objekat koji je trenutno klasifikovan kao SDO bio je TL8 iz 1995, koji je pronašao Spacewatch.

Od 2011, identifikovano je preko 200 SDO-a, 2002. TC302 (NEAT, Trujill i Rabinowitz), Sedna (Brown, Trujillo i Rabinowitz) i 474640 Alicanto (Deep Ecliptic Survey). Iako se pretpostavlja da je broj objekata u Kuiperovom pojasu i raspršenom, disku približno jednak, pristranost posmatranja zbog njihove veće udaljenosti znači da je do danas uočeno mnogo manje SDO.

## Podjele transneptunskog prostora 
 i 5:2 rezonantnim objektima Kuiperovog pojasa]]

Poznati transneptunski objekti se često dijele na dvije subpopulacije: Kuiperov pojas i Raspršeni disk. Pretpostavljena je hipoteza o trećem rezervoaru transneptunskih objekata, Oortovom oblaku, iako nisu izvršena nikakva potvrđena direktna zapažanja Oortovog oblaka. Neki istraživači dalje sugerišu prijelazni prostor između raspršenog diska i unutrašnjeg Oortovog oblaka, naseljen "odvojenim objektima".  koji se sastoji od dvije glavne populacije objekata Kuiperovog pojasa (): klasični objekti Kuiperovog pojasa (ili "cubewanos" ), koji leže u orbitama koje Neptun ne dira, i rezonantni objekti Kuiperovog pojasa; one koje je Neptun zaključao u precizan orbitalni omjer kao što je 2:3 (objekat se okreće dvaput za svake tri Neptunove orbite) i 1:2 (objekat se okreće jednom za svake dvije Neptunove orbite). Ovi omjeri, zvani orbitalne rezonanse, omogućavaju KBO-ima da opstanu u regijama koje bi Neptunov gravitacijski uticaj inače rasčistio tokom trajanja Sunčevog sistema, budući da objekti nikada nisu dovoljno blizu Neptuna da bi se raspršili njegovom gravitacijom. Oni u rezonansi 2:3 poznati su kao "plutini", jer je Pluton najveći član njihove grupe, dok su oni u rezonanciji 1:2 poznati kao "twotinos".

Za razliku od Kuiperovog pojasa, populaciju raspršenih diskova može poremetiti Neptun. Objekti raspršenog diska dolaze u gravitacijski domet Neptuna na svom najbližem približavanju (~30 AJ), ali njihove najveće udaljenosti dostižu višestruko više. Tekuća istraživanja sugerišu da kentauri, klasa ledenih planetoida koji kruže između Jupitera i Neptuna, mogu jednostavno biti SDO koje je Neptun bacio u unutrašnje domete Sunčevog sistema, što ih čini "cis-neptunskim" umjesto transneptunskim razbacanim objektima. Neki objekti, poput (29981) 1999 TD10, zamagljuju razliku, a Centar za male planete (MPC), koji službeno katalogizira sve transneptunske objekte, sada zajedno navodi kentaure i SDO.  Međutim, razlika između Kuiperovog pojasa i Raspršenog diska nije jasna i mnogi astronomi ne vide rasuti disk kao zasebnu populaciju već kao spoljašnji region Kajperovog pojasa. Drugi termin koji se koristi je "razbacani objekt Kuiperovog pojasa" (ili SKBO) za tijela rasutog diska.

Morbidelli i Brown predlažu da je razlika između objekata u Kuiperovom pojasu i objekata rasutih diskova u tome što se potonja tijela "prenose u velikoj poluosi bliskim i udaljenim susretima s Neptunom", Prema ovoj definiciji, objekat sa perihelom većim od 40 AJ može se klasifikovati kao izvan raspršenog diska.

Sedna nije jedini takav objekt: (148209) 2000 CR105 (otkriven prije Sedne) i 474640 Alicanto imaju perihel koji je previše udaljen od Neptuna da bi na njih mogao utjecati. To je dovelo do rasprave među astronomima o novom skupu malih planeta, nazvanom prošireni rasuti disk (E-SDO). 2000 CR105 može biti i unutrašnji Oortov oblak ili (vjerovatnije) prelazni objekat između raspršenog diska i unutrašnjeg Oortovog oblaka. U skorije vrijeme, ovi objekti su se nazivali "razdvojeni", ili udaljeni odvojeni objekti (). ili udaljeni objekat veličine planete.[28] Alternativno, sugerisano je da su ovi objekti uhvaćeni sa zvijezde u prolazu.

Šema koju je uveo izvještaj iz 2005. iz Deep Ecliptic Survey J. L. Elliott i drugi razlikuje dvije kategorije: raspršeni-blizu (tj. tipični SDO) i raspršeni-prošireni (tj. odvojeni objekti).  Objekti u blizini raspršenih su oni čije su orbite nerezonantne, ne-planetarne orbite koje se ukrštaju i imaju Tisserandov parametar (u odnosu na Neptun) manji od 3. Objekat se kvalifikuje kao SDO ako njegova orbita nije rezonantna, ima veliku poluosu ne veću od 2000 AJ, i, tokom integracije, njegova velika poluosa pokazuje ekskurziju od 1,5 AJ ili više.

SDO su tipično okarakterizirane orbitama sa srednjim i visokim ekscentricitetima sa velikom poluosom većom od 50 AJ, ali njihova perihelija ih dovodi pod utjecaj Neptuna. Imati perihel od otprilike 30 AJ je jedna od definišnih karakteristika raspršenih objekata, jer omogućava Neptunu da izvrši svoj gravitacijski uticaj. Klasični predmeti posjeduju ekscentricitete u rasponu od 0,2 do 0,8. Iako su nagibi raspršenih objekata slični ekstremnijim KBO-ovima, vrlo mali broj rasutih objekata ima orbite tako bliže ekliptici kao i većina KBO populacije. Količina vremena za ovaj proces ostaje neizvjesna. Jedna hipoteza procjenjuje period jednak cijeloj starosti Sunčevog sistema; druga pretpostavlja da se raspršivanje dogodilo relativno brzo, tokom Neptunove rane epohe migracije. Jednom kada su se orbite Jupitera i Saturna pomaknule u rezonansu 2:1 (dvije orbite Jupitera za svaku orbitu Saturna), njihova kombinovana gravitacijska sila poremetila je orbite Urana i Neptuna, šaljući Neptun u privremeni "haos" proto-Kuipera pojasa. Kako je Neptun putovao prema van, raspršio je mnoge transneptunske objekte u više i ekscentrične orbite. Ovaj model navodi da je 90% ili više objekata u raspršenom disku možda "promovisano u ove ekscentrične orbite Neptunovim rezonansama tokom epohe migracije... [zbog toga] raspršeni disk možda nije toliko raspršen." Spektralna analiza odabranog Kuiperovog pojasa i raspršenih objekata otkrila je znakove sličnih spojeva. I Pluton i Erida, na primjer, pokazuju tragove metana.

## Komete 
, kometa porodice Jupiter]]

U početku se smatralo da je Kuiperov pojas izvor kometa ekliptike Sunčevog sistema. Međutim, studije regije od 1992. pokazale su da su orbite unutar Kuiperovog pojasa relativno stabilne i da ekliptičke komete potiču iz raspršenog diska, gdje su orbite općenito manje stabilne.

Komete se mogu slobodno podijeliti u dvije kategorije: kratkoperiodične i dugoperiodične – za koje se smatra da potječu iz Oortovog oblaka. Dvije glavne kategorije kratkoperiodičnih kometa su komete Jupiterove porodice (JFC) i komete Halleyjevog tipa.

## Reference 
Kategorija:Raspršeni disk