Nezakcij

mini|250px|Ostaci Nezakcijuma
desno|mini|250px|Karta koja prikazuje približan razmještaj plemena u Iliriji

**Nezakcijum** (lat. *Nesactium*, lokalizam: *Vizače*), najstariji je grad u Istri, poluostrvu u sjeverozapadnoj Hrvatskoj. Ostaci Nezakcijuma nalaze se u blizini sela Valtura, iznad zaliva desetak kilometara od Pule (nedaleko od aerodroma).

## Historija
Prvi podaci o Nezakciju potječu iz antičkih pisanih izvora. Rimski historičar Livije u svom monumentalnom djelu Ab Urbe Condita, prilikom opisa rata između Rimljana i Histara koji se dogodio početkom II stoljeća p. n. e. pominje tri grada: *Nesactium* (glavni grad), *Mutilla* i *Faveria*.

Histri su bili poznati po izuzetno jakom otporu koji su pružili Rimljanima i kojima su nanijeli nekoliko poraza. Tek nakon što su Rimljani angažovali značajne dodatne snage Histri su poraženi a Nezakcijum porušen nakon herojske odbrane u kojoj je život izgubio i kralj Epulon. Mali broj preživjelih je bio zarobljen i pretvoren u roblje. Iako su Mutila i Faveria i nakon pada Nezakcijuma nastavili pružati otpor, nezavisnost Histara je bila izgubljena i ubrzo su bili romanizovani. Ova pobjeda je Rimljanima bila veoma značajna pa su je slavili dva dana.

Dakle, poslije opsade 177. godine p. n. e., Rimljani su  porušili Nezakcijum, a na istom mjestu sagradili novi, s dobrom urbanističkom organizacijom. Na centralnom platou izgrađen je forum (centralni trg) tri hrama, prostrane terme i druge građevine javnog i privatnog karaktera. Na padinama se nalaze ostaci raskošnih privatnih građevina, a bogata nekropola pružala se duž ceste koja je iz Pula vodila u grad. Predmeti visoke umjetničke vrijednosti govore o zavidnom kulturnom dometu grada u rimsko vrijeme.

Postupnim slabljenjem rimske države dolazi do značajnih promjena: od antičkog *municipija* grad je pretvoren u kasnoantičko utvrđeno naselje. Prostorije raskošnih termi pretvorene su u stambene i ekonomske objekte, dok je južni dio tokom V stoljeća preuređen u dvije monumentalne kultne građevine. Prva, sjeverna i nešto veća, južna bazilika, su značajan prilog poznavanju starokršćanske arheologije.

Grad je preživio pad Rimske Imperije i razvoj kršćanstva, ali nije odolio barbarskim napadima početkom VII stoljeća.

mini|Kultura polja sa urnama nakon širenja, prikazana na karti žutom bojom i natpisom *Urnfield systems*
## Arheološki nalazi
Na jugoistočnim obroncima istarskog poluostrva, iznad zaliva Budava, ostali su kroz stoljeća sačuvani ostaci prahistorijskog, antičkog i kasnoantičkog grada.  Ovaj lokalitet je danas svojevrstan arheološki park s konzerviranim arhitektonskim ostacima antičkog i kasnoantičkog doba. Stari grad je bio okružen s preko 800 m dugim zidom koji je otkriven i otkopan periodu između 1932. i 1934. godine. Ovaj odbrambeni zid potiče iz V stoljeća a bio je sagrađen tako da je pratio izgled terena.
### Bronzano doba 
Naselja poput Nezakcija, građena na dobro odabranim strateškim mjestima, nastala su tokom ranog bronzanog doba. Danas je u Istri poznato oko 330 gradina, od kojih je 29 bilo nastanjeno u i željezno doba. Stanovnici bronzanog doba bili su Indoevropljani, bez jasnijeg etničkog određenja. Tokom XII stoljeća bronzanodobni starosjedioci Istre i osnivači utvrđenih gradina najednom su nestali. Na velikom broju gradina život se jednostavno ugasio, dok se na na manjem broju nastavio.
### Kultura polja sa urnama 
Kultura polja sa urnama je kultura kasnoga bronzanog doba (XIII. do VIII. st. pne), nastala je na prostoru Podunavlja i jugoistočnih Alpa.

U XIII.vijeku iz Podunavlja i Panonije krenuli su prema Apeninskom i Balkanskom poluostrvu pokreti velike mase stanovništva, nosilaca ove kulture. Neki od tih pohoda bili su pljačkaški, drugi su imali karakter seoba i naseljavanja novih teritorija.  Nosioci kulture polja sa urnama, potisnuli su (kao što je bio slučaj u Istri), ili su se nametnuli i miješali (kao što je bio slučaj na budućem japodskom prostoru), sa nosiocima kulture grobnih humki (tumula), koja se označava kao proto-ilirska i koji su naseljavali Istru od ranog bronzanog doba.
Na samom ulazu u grad, između rimskih i prahistorijskih vrata, nalazila se bogata prahistorijska nekropola sa oko 250 grobova. Lokalni proizvodi i luksuzna uvezena roba povezuju Nezakcij i histarsku kulturu, čiji je ovo bio centar, s kulturama gotovo cijelog Sredozemlja i srednje Evrope.

Pronađene su keramičke urne i drugi predmeti od keramike i metala koji su kao prilog polagani u grobove.Nezakcijska nekropola spada u grupu 29 najznačajnijih nekropola u Istri te je i među bolje istraženima. Grobni prilozi odaju status i bogatstvo njezinih stanovnika, sa luksuznom uvoznom robom, kao što su lepeze iz Etrurije ili raskošne garniture za piće, grčki i apulski predmeti.  Ovi predmeti jasno ukazuju na slojevitost naseljavanja i pokapanja od XI stoljeća p. n. e. do rimskog osvajanja.

U VI stoljeću p. n. e. u Nezakcijumu su se stvarali jedinstveni umjetnički predmeti u formi kamenih ploča i statua koji prikazuju likove životinja i ljudi. Većina ovih predmeta je otkrivena na groblju ali su neki, nažalost, kasnije korišteni i u druge svrhe. Civilizacija Histara se razvijala pod stalnim uticajem susjeda a na to ukazuje način izrade predmeta i stilizirani oblici kojim su ti predmeti ukrašavani. Osim toga, umjetnička vrijednost ovih predmeta jasno ukazuje na visoke kulturne domete Histara i ilustruje kako su se oni prilagodili svom kulturnom okruženju ali i dali novu vrijednost onome što su primili od susjeda.

U histarskom je društvu morao postojati vojničko- ratnički sloj, jer je u grobovima kao prilog pronađeno oružje.
### Rimski period 
Važan materijalni dokaz da Vizače predstavljaju ostatke grada sa značajnom prošlošću, predstavlja votivni (zavjetni) žrtvenik caru Gordijanu iz III stoljeća na kome se pominje *Res Publica Nesactiensium*.

Ispod jednog rimskog hrama pronađena je 1981. godine keramika čije porijeklo nije istarsko što ukazuje na moguće razvijenu trgovinu, odnosno, vjerovantnije, piratski plijen.

## Također pogledajte
* Histri
* Epulon

## Reference 
## Vanjski linkovi
* Stranica Arheološkog muzeja Istre
* Istra na internetu
* Livije: Ab urbe condita, XLI, 2, 4-16. 
* Darko Darovec: Pregled istarske povijesti, Pula, 1996. 
* Vodič Arheološkog muzeja Istre, Pula, 1986.

Kategorija:Historija Hrvatske
Kategorija:Ilirski gradovi
Kategorija:Kultura polja sa urnama