Italijanska umjetnost

[thumb|300px|desno|"Stvaranje Adama", jedno od najpoznatijih djela [Michelangelo Buonarroti|Michelangela Buonarrotija iz perioda visoke renesanse.]]
**Italijanska umjetnost** je naziv za umjetničko stvaralaštvo na području današnje Italije koje obuhvata vremenske periode počevši od prahistorije pa sve do danas. Od antičkih vremena, Grci, Etruščani i Kelti naseljavali su italijansko poluostrvo. Brojni crteži na stijenama u Valcamonici stari su čak 8.000 godina p.n.e., a tu su i bogati ostaci etrurske umjetnosti iz hiljada grobnica, kao i bogati ostaci iz grčkih kolonija u Paestumu, Agrigentu i drugim mjestima. Uspostavom Rimskog Carstva došlo je do pojave nove dominantne italijanske i evropske sile. Rimski ostaci u Italiji su izuzetnog bogatstva, od velikih imperijalnih spomenika samog Rima do opstanka izuzetno očuvanih običnih građevina u Pompejima i susjednim mjestima. Nakon pada Rimskog Carstva, Italije je u Srednjem vijeku ostala važno središte, ne samo karolinške, otonske, umjetnosti svetih rimskih careva, normanske umjetnosti, već i bizantijske umjetnosti Ravenne i drugih lokaliteta.
Italija je bila na čelu umjetničkog i intelektualnog razvoja tokom cijele renesanse (1300-1600), koja je svoj poticaj crpila iz preispitivanja klasičnog grčkog i rimskog svijeta. Počevši od predrenesanse Giotta, dostigla je poseban vrhunac u visokoj renesansi Antonella da Mesine, Leonarda da Vincija, Michelangela i Rafaella, čija su djela inspirisala umjetnike iz kasnije faze renesanse, poznate kao manirizam. Italija je zadržala svoju umjetničku dominaciju u 17. vijeku sa barokom (1600–1750), i u 18. vijeku sa neoklasicizmom (1750–1850). Danas je kulturni turizam postao glavni oslonac italijanske privrede. I barok i neoklasicizam nastali su u Rimu i proširili se na svu zapadnu umjetnost. Italija je zadržala prisustvo na međunarodnoj umjetničkoj sceni od sredine 19. vijeka pa nadalje, sa pokretima kao što su: macchiaioli, futurizam, metafizičko slikarstvo, Novecento Italiano, spacijalizam, Arte povera i transavangarda.

Italijanska umjetnost je utjecala na nekoliko velikih pokreta tokom više vijekova i imala središnju ulogu u zapadnoj kulturi. Tokom Srednjeg vijeka i renesanse, brojni dvorovi takmičili su se da privuku mnoštvo velikih umjetnika, među kojima slikare, arhitekte i skulptore stvarajući tako veliko umjetničko naslijeđe. Danas Italija ima važno mjesto na međunarodnoj umjetničkoj sceni, s nekoliko velikih umjetničkih galerija, muzeja i izložbi. Glavni umjetnički centri u zemlji su: Rim, Firenca, Venecija, Milano, Torino, Genova, Napulj, Palermo, Sirakuza i drugi gradovi. Italija je dom za 58 mjesta svjetske kulturne baštine, što je najveći broj od bilo koje zemlje na svijetu.

### Rimska umjetnost 
[thumb|400px|desno|Maketa Rima u vrijeme [Konstantin Veliki|Konstantina Velikog u čijem središtu je Koloseum, a jugozapadno od njega je Circus Maximus. Između ove dvije monumentalne građevine nalazio se kompleks trgova Rimski forum, a pored njih, tu su brojne palate, gradske četvrti (insule) i domuse (kuće u kojima su živjeli bogatiji Rimljani), koje sve zajedno spajaju brojne ulice i široki forumi.]] 
Rimska umjetnost obuhvata period od skoro 1000 godina, a njeni primjeri rasprostranjeni su na tri kontinenta, od Evrope i Afrike pa sve do jugozapadne Azije. Prvi primjeri rimske umjetnosti potječu iz 509. p. n. e. osnivanjem Rimske Republike pa sve do 330. n. e. (ili mnogo duže, ako se uzme u obzir i bizantijska umjetnost). Ona također obuhvata širok spektar medija, među kojima su: skulptura, slikarstvo, mozaik, dragulji, srebro, zlato, bronza i radovi od mermera i terakote kao i drugih medija. Sám grad Rim, koji je u to vrijeme postao najveći i najnapredniji grad na svijetu, bio je mješavina raznih naroda i kultura, a Rimljani su bili veoma prilagodljivi u prihvatanju umjetničkih utjecaja iz drugih mediteranskih kultura koje su ih okruživale i prethodile. Iz tog razloga je uobičajeno vidjeti grčke, etrurske i egipatske utjecaje u cjelokupnoj rimskoj umjetnosti.
Graditeljsko naslijeđe Rima je posebno rasprostranjeno. Osim tradicionalne prirode rimskog hrama, kojeg karakterizira visoki podij s istaknutim ulazom samo na jednom kraju, rimsku arhitekturu karakterizira usvajanje helenističkog planiranja i upotreba novih materijala, kao što su cigla i posebno beton koji je bio od velike važnosti pri izgradnji veličanstvenih građevina kao što su velike rimske terme, Panteon, te mnoge građevine u provincijama i na kraju Justinijanova crkva Aja Sofija u Konstantinopolju.

Ključni aspekt rimske javne umjetnosti bilo je obilježavanje važnih pojedinaca, a u kasnijem periodu Republike uočljiva je izrada upečatljivih portreta vodećih Rimljana, dijelom slijedeći izvorne verističke tradicije portretiranja, a dijelom pod utjecajem helenističkog interesa za fizionomiju. Za vrijeme Rimskog Carstva, portretne biste predaka - kao i u to vrijeme svemoćnih careva - krasile su javne zgrade i privatne kuće. Kopije i adaptacije poznatih grčkih skulptura također su bile brojne u kućama, hramovima, kupatilima i pozorištima, a osmišljene su da kroz kulturu propagiraju moć i bogatstvo Rima. Za vrijeme Carstva, reljefi koji prikazuju dostignuća careva krasili su komemorativne lukove (kao što je Titov slavoluk) i stubove (posebno Trajanov stub), pružajući svojevrsni vizuelni pandan književnim izvještajima historičara. Ovi aspekti komemoracije mogu se vidjeti i u minijaturnoj skali na rimskom novcu s mnogim od najboljih portreta, kao i širok spektar slika, kako božanskih tako i dokumentarnih. 
[thumb|200px|desno|Detalj s prikazom [Dionisijevog rituala, Vila misterija, Pompeji, 60. p.n.e.]]
Kuće rimskih bogataša bile su raskošno oslikane i ukrašene u štukaturi. Najveći broj sačuvanih primjera rimskog zidnog slikarstva potječe iz gradova (naprimjer, Pompeji i Herkulanum) i prigradskih vila uništenih erupcijom Vezuva 79. nove ere.
Slike su često prikazivale vrtne pejzaže, događaje iz grčke i rimske mitologije, historijske scene ili scene iz svakodnevnog života. Rimljani su ukrašavali podove mozaicima — slikama ili dizajnom napravljenim malim pločicama u boji. Slike i mozaici u bogatim bojama pomogli su da sobe u rimskim kućama izgledaju veće i svjetlije pokazujući i na taj način bogatstvo vlasnika.

U kršćanskoj eri kasnog Carstva, od 350. do 500. nove ere, cvjetalo je zidno slikarstvo, izrada mozaika na plafonima i podovima, kao i pogrebna skulptura, dok je skulptura u punoj veličini u okruglom i panelnom slikarstvu izumrla, najvjerovatnije iz vjerskih razloga. Kada je car Konstantin premjestio glavni grad Rimskog Carstva u Bizantijum (preimenovan u Konstantinopolj), rimska umjetnost je usvojila istočnjačke utjecaje kako bi proizvela bizantijski stil kasnog carstva. Kada je Rim opljačkan u 5. vijeku, zanatlije su se preselile i našli posao u istočnoj prijestonici. Crkva Aja Sofija u Konstantinopolju zapošljavala je skoro 10.000 radnika i zanatlija, u završnom naletu rimske umjetnosti pod carem Justinijanom I, čijom naredbom su nastali mnogi poznati mozaici širom Bizantijskog Carstva, među kojima se posebno ističu oni iz Ravenne.

#### Rimska književnost 
Rimsko Carstvo i njegova prethodnica Rimska Republika proizveli su obilje literature u raznovrsnim književnim žanrovima: poezija, komedije, drame, historije i filozofski traktati. Međutim, Rimljani su izbjegavali pisanje tragedija. Veliki dio ovog književnog opusa opstao je sve do danas. 
Rimska književnost na latinskom jeziku nije se ravnomjerno razvijala i svoje najviše umjetničke domete dostigla je znatno kasnije od početaka rimske političke i kulturne historije. 
U svojim počecima, razvijala se pod snažnim utjecajem antičke Grčke (tačnije Atine). Većina obrazovanih Rimljana bila je itekako svjesna vlastite književne inferiornosti i zbog toga su rimski pisci kopirali grčke klasične teme. Zahvaljujući činjenici da je dobar dio visokoobrazovanih građana mogao govoriti i čitati i grčki,  mnoga značajna grčka djela preveli su na latinski. Rimska književnost započela je krajem 3. vieka p.n.e. pojavom komičnih pisaca kao što su: Plaut, Terencija i Enije. 
Historičar Nigel Rodgers u svom djelu "Rimsko Carstvo" pisao je da su grčki autori proizveli mnoge filozofske i političke koncepte koji su utjecali na Rimljane kao što su: Ciceron, Seneka, Boecije, Katul i Vergilije, čime je stvorena "grčka i rimska sinteza". Iako će veza s grčkim helenizmom ostati još dugi niz godina, Rimljani će uskoro razviti svoju bogatu književnost koja se može podijeliti u nekoliko perioda: Rana latinska književnost, Zlatno doba, Carski period i Kasnoantička rimska književnost.
Rimski pisci su u decenijama i vijekovima koji su uslijedili utjecali na brojne druge pisce, poput Dantea Alighierija, Williama Shakespearea i mnoge druge.

## Srednjovjekovna umjetnost 
Tokom srednjeg vijeka italijanska umjetnost se sastojala prvenstveno od arhitektonskih ukrasa, freski i mozaika. Bizantijska umjetnost u Italiji, veoma utjecajna u to vrijeme, bila je vrlo formalna uz upotrebu profinjene dekoracije sa standardiziranom kaligrafijom i vrijednom upotrebom boje i zlata. Do 13. vijeka umjetnost u Italiji bila je gotovo u potpunosti regionalna, pod utjecajem gotike iz Francuske, istočnih strujanja iz Konstantinopolja i obnovljenog interesa za rimsku arhitekturu Kraljevine Sicilije. Na taj način je Italija u to vrijeme bila raskršće raznih utjecaja, što je dovelo do toga da nakon 1250. umjetnost raznih italijanskih gradova država razviju zajedničke umjetničke karakteristike uz uočljivo određeno jedinstvo, kao i veliku originalnost.

### Italijansko-bizantijska umjetnost 
Padom svoje zapadne prijestonice, Rimsko Carstvo je nastavilo još 1000 godina pod vođstvom Konstantinopolja. Bizantijske zanatlije i umjetnici korišćeni su u važnim projektima širom Italije, a ono što se naziva italijansko-bizantijskim stilovima slikarstva može se naći do 14. vijeka.
Posebno je značajna umjetnost Ravenne iz vremena kasne antike i ranog srednjeg vijeka, kada je grad bio središte Zapadnog Rimskog Carstva (402-476), Ostrogotske Kraljevine Italije (493-540) i Ravenskog Egzarhata (584-751). Mnogobrojna umjetnička svjedočanstva iz Ravenne pokazuju osebujan stil u arhitekturi, skulpturi od slonovače i mozaičkoj umjetnosti. Upravo tu se nalaze neki od najboljih primjera mozaičke umjetnosti u cijeloj Evropi i mediteranskom području tokom 5. i 6. vijeka, budući da su gotovo sva savremena svjedočanstva u Istočnom Rimskom Carstvu uništena u 7. vijeku s periodom ikonoklazma. Iz ovog perioda umjetničkog procvata Ravenne ostali su neki spomenici koje je UNESCO proglasio svjetskom baštinom.

Italijansko-bizantijski stil u početku pokriva uglavnom religiozne slike koje kopiraju ili oponašaju standardne tipove bizantijskih ikona, ali su ih slikali umjetnici bez obuke u bizantijskim tehnikama. Uglavnom su to verzije bizantijskih ikona, većinom Bogorodice s Djetetom, ali i druge teme; u suštini, njihovom zaslugom u zapadnu Evropu uveli su relativno malu prenosivu sliku s okvirom, vrlo često na zlatnoj podlozi. Ovo je bio dominantan stil u italijanskom slikarstvu sve do kraja 13. vijeka. kada su Cimabue i Giotto predvodeći firentinsko, Pietro Cavallini rimsko, te Duccio i Guido da Siena sijensko slikarstvo počeli da prave velike pomake od bizantijskog ka italijanskom slikarskom stilu. Ali, italijansko-bizantijski stil se i dalje nastavio prakticirati u nekim područjima sve do 15. vijeka, a to se posebno odnosi na umjetnike iz sijenske škole.

### Duecento 
### Trecento 
## Reference 
Kategorija:Italijanska umjetnost
Kategorija:Evropska umjetnost
Kategorija:Umjetnost Zapada