Kentauri

i izvan Jupiterovih trojanaca.

'**
]]
U planetarnoj astronomiji, **kentaur'* je malo tijelo Sunčevog sistema koje kruži oko Sunca između Jupitera i Neptuna i prelazi orbite jedne ili više divovskih planeta. Kentauri generalno imaju nestabilne orbite jer prelaze ili su prešli orbite divovskih planeta; Skoro sve njihove orbite imaju dinamički životni vijek od samo nekoliko miliona godina, Kentauri obično pokazuju karakteristike i asteroida i kometa. Ime su dobili po mitološkim kentaurima koji su bili mješavina konja i ljudi. Pristrasnost posmatranja prema velikim objektima otežava određivanje ukupne populacije kentaura. Procjene za broj kentaura u Sunčevom sistemu prečnika većeg od 1&nbsp;km kreću se od čak 44.000 do više od 10.000.000.

Prvi kentaur koji je otkriven, prema definiciji Laboratorije za mlazni pogon i onog koji se ovdje koristi, bio je 944 Hidalgo 1920. Međutim, oni nisu bili priznati kao posebna populacija sve do otkrića 2060 Chirona 1977. Najveći potvrđeni kentaur je 10199 Chariklo, koji je na 260 kmu prečniku velik kao asteroid srednje veličine glavnog asteroida, a poznato je da ima sistem prstenova. Otkriven je 1997.

Nijedan kentaur nije fotografisan izbliza, iako postoje dokazi da je Saturnov mjesec Phoebe, koji je snimila sonda Cassini 2004, možda uhvaćeni kentaur koji potiče iz Kuiperovog pojasa. Osim toga, svemirski teleskop Hubble prikupio je neke informacije o karakteristikama površine 8405 Asbolusa.

Cerera je možda poticao iz područja vanjskih planeta, i ako je tako, može se smatrati bivšim kentaurom, ali svi kentauri koji se danas vide potiču negdje drugo.

Od objekata za koje je poznato da zauzimaju orbite nalik kentaurima, otkriveno je da otprilike 30 pokazuju kome poput kometa, s tim da tri, 2060 Chiron, 60558 Echeclus i 29P/Schwassmann-Wachmann 1, imaju uočljive nivoe nestalne proizvodnje u orbitama u potpunosti iza Jupitera. Iako danas MPC često navodi kentaure i rasute diskove zajedno kao jednu grupu.
* Laboratorija za mlazni pogon (JPL) na sličan način definiše kentaure kao one koji imaju veliku poluosu, a nalaze se između Jupitera i Neptuna (5,5 AJ ≤ a ≤ 30,1 AJ).
* Nasuprot tome, Deep Ecliptic Survey (DES) definiše kentaure koristeći dinamičku klasifikacionu šemu. Ove klasifikacije su zasnovane na simuliranoj promjeni ponašanja sadašnje orbite kada se produži na 10 miliona godina. DES definiše kentaure kao nerezonantne objekte čija je trenutna (oskulirajuća) perihelija manja od oskulirajuće velike poluose Neptuna u bilo kom trenutku tokom simulacije. Ova definicija treba da bude sinonim za orbite koje prelaze planete i da sugeriše relativno kratke životne vijekove u trenutnoj orbiti.
* Zbirka *The Solar System Beyond Neptune* (2008) definiše objekte sa velikom poluosom između Jupitera i Neptuna i parametara Tisserandovog relativnog Jupitera iznad 3,05 kao kentaure, klasifikujući objekte sa Jupiter-relativnim Tisserandovim parametrom ispod ovog da se izuzmu objekti Kuiperovog pojasa, proizvoljni perihel na pola puta do Saturna (q ≤ 7,35 AJ) kao komete iz porodice Jupitera, i klasificiranje tih objekata na nestabilnim orbitama s velikom poluosom većom od Neptunove kao člana rasutog diska.
* Drugi astronomi radije definišu kentaure kao objekte koji nisu u rezonansi s perihelom unutar orbite Neptuna za koje se može pokazati da će vjerovatno preći Hill sferu plinovitog diva u narednih 10 miliona godina, tako da se o kentaurima može misliti kao kao objektima raštrkanim prema unutra i koji jače međusobno djeluju i raspršuju se brže od tipičnih objekata raspršenih diskova.
* JPL-ova baza podataka malih tijela navodi 452 kentaura. Postoji dodatnih 116 transneptunskih objekata (objekata sa velikom poluosom dalje od Neptunove, tj. 30,1 AJ ≤ a) sa perihelom bližim od orbite Urana (q ≤ 19,2 AJ).

## Nejasno klasificirani objekti 
Kriterijum Gladman & Marsden (2008) evolucije objekata Kuiperovog pojasa kroz regiju kentaura identifikovala je kratkotrajne "orbitalne kapije" između 5,4 i 7,8 AJ kroz koje prolazi 21% svih kentaura, uključujući 72% kentaura koji postaju Komete porodice Jupiter. Poznato je da četiri objekta zauzimaju ovu regiju, uključujući 29P/Schwassmann-Wachmann, P/2010 TO20 LINEAR-Grauer, P/2008 CL94 Lemmon i 2016 LN8, ali simulacije pokazuju da bi moglo biti 1000 više objekata >1&nbsp;km u radijusu koji se tek trebaju otkriti. Objekti u ovoj regiji prolaza mogu pokazati značajnu aktivnost i nalaze se u važnom evolucijskom prelaznom stanju koje dodatno zamagljuje razliku između kentaurovih i kometa porodice Jupiter.

Komitet za nomenklaturu malih tijela Međunarodne astronomske unije nije formalno učestvovao ni na jednoj strani debate. Umjesto toga, usvojila je sljedeću konvenciju imenovanja za takve objekte: U skladu sa njihovim prijelaznim orbitama poput kentaura između TNO-a i kometa, "objekti na nestabilnim, nerezonantnim orbitama koje prelaze divovske planete sa velikim poluosama većim od Neptunovih" trebaju biti nazvan po drugim hibridnim mitskim bićima koja mijenjaju oblik. Do sada su samo binarni objekti Ceto i Phorcys i Typhon i Echidna imenovani prema novoj politici.

Kentauri s izmjerenim promjerima navedenim kao mogući patuljasti planeti prema web stranici Mikea Browna uključuju 10199 Chariklo, (523727) 2014 NW65 i 2060 Chiron.

## Orbite 
### Distribucija 
Dijagram ilustruje orbite poznatih kentaura u odnosu na orbite planeta. Za odabrane objekte, ekscentričnost orbite je predstavljen crvenim segmentima (koji se protežu od perihela do afela).

Orbite kentaura pokazuju širok raspon ekscentričnosti, od vrlo ekscentričnog (Pholus, Asbolus, Amycus, Nessus) do više kružnog (Chariklo i Thereus i Okyrhoe koji presjecaju orbitu Saturna).

Da bi se ilustrovao raspon parametara orbita, dijagram prikazuje nekoliko objekata sa vrlo neobičnim orbitama, ucrtanih žutom bojom:
* 1999 XS35 (Apolonski asteroid) prati izuzetno ekscentričnu orbitu (e = 0,947), vodeći je od unutar Zemljine orbite (0,94 AJ) do daleko izvan Neptuna (> 34 AJ)
* 2007 TB434 prati kvazikružnu orbitu (e 255](https://bs.wikipedia.org/wiki/2001_XZ255) ima najmanji nagib (i 32](https://bs.wikipedia.org/wiki/2004_YH32) je jedan od malog udjela kentaura s ekstremnim retrogradnim nagibom (i > 60°). Ona prati tako visoko nagnutu orbitu (79°) da, dok prelazi od udaljenosti pojasa asteroida od Sunca do udaljenosti od Saturna, ako se njegova orbita projektuje na ravan Jupiterove orbite, ne ide ni sve do Jupitera.

Preko desetak poznatih kentaura prati retrogradne orbite. Njihovi nagibi se kreću od skromnih (npr. 160° za Dioretsu) do ekstremnih (i 3](https://bs.wikipedia.org/wiki/%28342842%29_2008_YB3)).). Za sedamnaest ovih visoko nagnutih, retrogradnih kentaura kontroverzno se tvrdilo da imaju međuzvjezdano porijeklo.

### Promjene orbita 
Budući da kentauri nisu zaštićeni orbitalnim rezonansama, njihove orbite su nestabilne u vremenskom okviru od 106-107 godina.

### Boje 
Boje kentaura su vrlo raznolike, što dovodi u pitanje svaki jednostavan model površinske kompozicije. U bočnom dijagramu, indeksi boja su mjere prividne veličine objekta kroz plave (B), vidljive (V) (tj. zeleno-žute) i crvene (R) filtere. Dijagram ilustruje ove razlike (u pretjeranim bojama) za sve kentaure s poznatim indeksima boja. Za referencu, dva mjeseca: Triton i Phoebe, i planeta Mars su ucrtani (žute oznake, veličina nije u mjerilu).

Kentauri su grupisani u dvije klase:
* vrlo crvena – na primjer 5145 Pholus
* plava (ili plavo-siva, prema nekim autorima) – na primjer 2060 Chiron ili 2020 MK4

Postoje brojne teorije koje objašnjavaju ovu razliku u boji, ali se mogu široko podijeliti u dvije kategorije:

* Razlika u boji rezultat je razlike u porjeklu i/ili sastavu kentaura
* Razlika u boji odražava različit nivo svemirskih vremenskih uslova od zračenja i/ili kometne aktivnosti.

Kao primjeri druge kategorije, crvenkasta boja Pholusa je objašnjena kao mogući plašt ozračenih crvenih organskih tvari, dok je Chiron umjesto toga imao izložen led zbog svoje periodične kometne aktivnosti, dajući mu plavo/sivi indeks. Međutim, korelacija sa aktivnošću i bojom nije sigurna, jer aktivni kentauri obuhvataju raspon boja od plave (Chiron) do crvene (166P/NEAT). Alternativno, Pholus je možda tek nedavno izbačen iz Kuiperovog pojasa, tako da se procesi površinske transformacije još nisu dogodili.

*Delsanti et al.'' ukazuju na višestruke konkurentske procese: crvenilo od radijacije i crvenilo od sudara.

### Spektar 
Interpretacija spektra je često dvosmislena, vezana za veličinu čestica i druge faktore, ali spektri pružaju uvid u površinski sastav. Kao i kod boja, posmatrani spektri mogu odgovarati brojnim modelima površine.

Potvrđeni su potpisi vodenog leda na brojnim kentaurima i metanolnog leda.
* Pretpostavlja se da je površina 52872 Okyrhoe mješavina kerogena, olivina i malog procenta vodenog leda.
* 8405 Asbolus Predloženo je da je mješavina 15% tolina sličnih Tritonu, 8% tolina sličnog Titanu, 37% amorfnog ugljika i 40% ledenog tolina. 
Čini se da je Chiron najkompleksniji. Opaženi spektri variraju u zavisnosti od perioda posmatranja. Potpis vodenog leda je detektovan tokom perioda niske aktivnosti i nije detektovan tokom visoke aktivnosti.

### Sličnosti sa kometama 
 pokazuje ponašanje poput kentaura tako što se približava Jupiteru, Saturnu i Uranu između 1982. i 2067.]]

Posmatranja Chirona 1988. i 1989. u blizini perihela otkrila su da pokazuje komu (oblak gasa i prašine koji isparava sa njegove površine). Stoga je sada službeno klasifikovana i kao mala planeta i kao kometa, iako je daleko veća od tipične komete i postoje neke dugotrajne kontroverze. Ostali kentauri se prate radi aktivnosti sličnih kometi: do sada su dva, 60558 Echeclus i 166P/NEAT pokazala takvo ponašanje. 166P/NEAT je otkriven dok je pokazivao komu, pa je klasifikovan kao kometa, iako je njegova orbita orbita kentaura. 60558 Echeclus je otkriven bez kome, ali je nedavno postao aktivan, pa je i on sada klasifikovan i kao kometa i kao asteroid. Sveukupno, postoji oko 30 kentaura za koje je otkrivena aktivnost, pri čemu je aktivna populacija pristrasna prema objektima s manjim perihelijskim udaljenostima.

Ugljik-monoksid je detektovan u 60558 Echeclus i Chiron u vrlo malim količinama, a izračunata je stopa proizvodnje CO da je dovoljna da objasni uočenu komu. Izračunata stopa proizvodnje CO iz oba 60558 Echeclus i Chiron je znatno niža od onoga što se obično opaža za 29P/Schwassmann-Wachmann, Slaba kometa 38P/Stephan–Oterma vjerovatno ne bi pokazivala komu da je imala perihelijsku udaljenost izvan Jupiterove orbite na 5 AJ. Do 2200. kometa 78P/Gehrels će vjerovatno migrirati van u orbitu sličnu kentaurima.

### Rotacioni periodi 
Analiza periodograma svjetlosnih krivulja ovih Chiron i Chariklo daje sljedeće periode rotacije: 5,5±0,4~h i 7,0±0,6~h.

### Veličina, gustoća, refleksivnost 
Kentauri mogu doseći prečnike do stotina kilometara. Najveći kentauri imaju prečnike veće od 300&nbsp;km i uglavnom žive preko 20 AJ.

## Hipoteze o porjeklu 
Proučavanje porijekla kentaura obogaćeno je nedavnim razvojem događaja, ali bilo kakvi zaključci još uvijek su otežani ograničenim fizičkim podacima. Predloženi su različiti modeli mogućeg porijekla kentaura.

Simulacije pokazuju da se orbita nekih objekata Kuiperovog pojasa može poremetiti, što rezultira izbacivanjem objekta tako da on postaje kentaur. Objekti raspršenih diskova bi bili dinamički najbolji kandidati (npr. kentauri bi mogli biti dio "unutrašnjeg" raspršenog diska objekata koji su uznemireni prema unutra iz Kuiperovog pojasa.) za takva izbacivanja, ali njihove boje ne odgovaraju dvobojnoj prirodi kentauri. Plutini su klasa objekata Kuiperovog pojasa koji pokazuju sličnu dvobojnu prirodu, a postoje indicije da nisu sve orbite plutina tako stabilne kao što se prvobitno mislilo, zbog perturbacije od strane Plutona. Očekuje se dalji razvoj sa više fizičkih podataka o objektima Kuiperovog pojasa.

Neki kentauri mogu imati svoje porijeklo u epizodama fragmentacije, možda izazvanim tokom bliskih susreta sa Jupiterom. Orbite kentaura 2020 MK4, P/2008 CL94 (Lemmon) i P/2010 TO20 (LINEAR-Grauer) prolaze blizu orbite komete 29P/Schwassmann-Wachmann, prvog otkrivenog kentaura i mogući su bliski susreti u kojima je jedan od objekata prelaze komu od 29P kada su aktivni.

## Značajni kentauri 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Spisak Kentaura i raspršenih diskova
* Kentauri na The Encyclopedia of Astrobiology Astronomy and Spaceflight
* 
* NASA's WISE otkrila misteriozni Kentauri bi mogli biti komete (2013)

Kategorija:Sunčev sistem