Automatizacija

**Automatizacija** je interdisciplinarna grana tehnike i inženjerska nauka koja obuhvata sve mjere za automatizaciju mašina i opreme da bi one bile u mogućnosti djelovati neovisno i bez suradnje ljudi. 
Razvojem automatizacije omogućena je optimizacija proizvodnih procesa, povećanje efikasnosti i smanjenje ljudskih intervencija u industriji, medicini, transportu i drugim sektorima.

Stepen automatizacije raste s povećanjem autonomnosti mašina i sistema, a napredak u obradi signala, veštačke inteligencije i robotike dodatno je ubrzao ovaj proces. Cilj automatizacije nije samo eliminacija ljudskog rada u opasnim, napornim ili rutinskim aktivnostima, već i poboljšanje tačnosti, brzine i ekonomičnosti rada mašina i sistema.

## Historija automatizacije 
Koncept automatizacije seže unazad do antičkih vremena kada su izumljeni prvi mehanički uređaji poput vodenih satova i automata. Međutim, značajan napredak započinje s Industrijskom revolucijom u 18. i 19. vijeku, kada su parne mašine i mehanički sistemi zamijenili ručni rad u fabrikama.

* **19. vijek** – Razvoj tekstilnih mašina, parnih mašina i prve elektromehaničke kontrole.
* **20. vijek** – Razvoj prvih elektronskih kontrolnih sistema i računarskih sistema za industrijske procese.
* **1950-e** – Uvođenje prvih programabilnih logičkih kontrolera (PLC), omogućavajući fleksibilniju automatizaciju proizvodnje.
* **21. vijek** – Napredak u veštačkoj inteligenciji, Internetu stvari i robotici, omogućavajući pametne i autonomne sisteme.

## Važnost automatizacije u tehnologiji 
Automatizacija je ključna u svim tehnološkim oblastima jer poboljšava preciznost, produktivnost i sigurnost u radu. Njene metode se koriste za optimizaciju različitih inženjerskih sistema.

* **Mjerenje** – Mjerenje fizičkih veličina poput temperature, pritiska i protoka uz pomoć senzora. Primjer: korištenje Coriolisove sile za mjerenje protoka fluida.
* **Kontrola** – Razvoj programabilnih logičkih kontrolera (PLC) omogućio je precizno upravljanje industrijskim procesima.
* **Regulacija** – Stabilnost regulacionih sistema ključna je za optimizaciju zatvorenih petlji u industriji. Na primjer, regulacija telemanipulovanih robota uzimala je decenije istraživanja.
* **Komunikacija** – Povezivanje uređaja putem industrijskih komunikacionih protokola (npr. MODBUS, PROFIBUS) omogućava sinhronizaciju rada sistema.
* **Human-machine interface** – Razvoj intuitivnih korisničkih interfejsa za kontrolu automatizovanih sistema.
* **Sigurnost** – Primjena automatizacije u sistemima sigurnosti, kao što su senzori za detekciju opasnosti, alarmni sistemi i nadzorni sistemi.
* **Implementacija** – Proces uvođenja automatizacije u industriju, uključujući integraciju hardverskih i softverskih rješenja.

## Metode automatizacije 
Automatizacija se može postići kroz različite metode, zavisno od nivoa složenosti sistema:

# **Fiksna automatizacija** – Koristi se za masovnu proizvodnju i uključuje specijalizovane mašine koje izvode specifične zadatke. Primjer: automobilske montažne linije.
# **Programabilna automatizacija** – Omogućava fleksibilnost kroz programabilne uređaje, kao što su PLC-ovi. Koristi se u industriji gdje se proizvodni procesi često mijenjaju.
# **Fleksibilna automatizacija** – Napredna metoda koja koristi robotske sisteme i veštačku inteligenciju za prilagođavanje proizvodnih linija u realnom vremenu.
# **Autonomni sistemi** – Automatizovani sistemi koji koriste senzore, AI i IoT za donošenje odluka bez ljudske intervencije.

## Ekonomska i društvena važnost 
Automatizacija ima dubok uticaj na ekonomiju i društvo, donoseći brojne prednosti, ali i izazove:

### **Prednosti automatizacije** 
* **Povećanje produktivnosti** – Automatizovani sistemi mogu raditi neprekidno, bez umora i pauza.
* **Smanjenje troškova proizvodnje** – Manja potreba za ljudskom radnom snagom smanjuje operativne troškove.
* **Poboljšanje kvaliteta proizvoda** – Precizna kontrola procesa smanjuje greške u proizvodnji.
* **Sigurnost radnika** – Smanjenje izloženosti opasnim uslovima rada.

### **Izazovi automatizacije** 
* **Zamjena radne snage** – Automatizacija smanjuje potrebu za ljudskim radnicima u određenim sektorima, što može dovesti do gubitka radnih mjesta.
* **Visoki početni troškovi** – Implementacija automatizovanih sistema zahtijeva značajna ulaganja.
* **Održavanje i ažuriranje** – Potrebna su stalna poboljšanja softvera i hardvera kako bi sistemi ostali efikasni.

## Budućnost automatizacije 
Automatizacija se brzo razvija s napretkom u oblasti veštačke inteligencije, mašinskog učenja, Interneta stvari i robotike. Predviđa se da će buduće generacije autonomnih sistema značajno unaprijediti industriju, medicinu, transport i druge sektore, omogućavajući efikasnije i sigurnije operacije.

## Reference 
Kategorija:Inženjerske discipline
Kategorija:Automatizacija
Kategorija:Robotika
Kategorija:Industrijski procesi