Ustanak u Bosni i Hercegovini 1941.

**Ustanak u Bosni i Hercegovini 1941.** je jedan u nizu vojno-političkih događaja na jugoslavenskom ratištu za vrijeme Drugog svjetskog rata.

## Bosna i Hercegovina u NDH 
Okupaciju Jugoslavije u Drugom svjetskom ratu 1941. godine izvršile su njemačke, italijanske, bugarske i mađarske okupacione snage. Rat je počeo 6. aprila i jugoslavenske snage prisiljene su na kapitulaciju 17. aprila.

Na okupiranoj teritoriji stvorena je Nezavisna Država Hrvatska (NDH), koja je bila "međunarodno" priznata (od sila Osovine) i imala punu njemačku podršku.

U velikohrvatskoj koncepciji Bosna i Hercegovina tretirana je kao dio hrvatskog povijesnog i etničkog teritorija. Istočna granica NDH definitivno određena je zakonskom odredbom od 7. juna 1941, prema kojoj veliki dio te granice čini rijeka Drina, od ušća  Brusnice u nju, a odatle nizvodno do ušća u rijeku Savu.

Po uzoru na politiku njemačkih nacista, ustaška Nezavisna Država Hrvatske 30. aprila 1941. godine objavila je rasne zakone, kojima van zakona stavila je jevrejsko, romsko i srpsko stanovništvo.  Borba pobunjenih sanskih seljaka vođena od 6. do 8. maja 1941. godine protiv ustaša i njemačkih jedinica, bila je prva borba u okupiranoj Jugoslaviji.

Nakon napada Njemačke na Sovjetski savez 22. juna 1941, sutradan u gatačkom kotaru dolazi do borbe između pobunjenika i ustaša, nakon čega su ustaše zapalile sela Šukoviće, Przine, Stepen i Pusto Polje i likvidirali oko 200 Srba, koji uglavnom nisu ni učestvovali u borbama.

Pobuna se proširila na područja Nevesinja, Stoca, Bileća, Berkovića. Vlasti NDH dovode nove snage iz Mostara i angažuju avijaciju. U pomoć su došle i italijanske jedinice potpomognute tenkovima.

Dana 8. jula domobrani su ušli u Gacko. Dio pobunjenika povukao se prema crnogorskoj granici, a dio u planine između puteva sa namjerom da ostave oružje i vrate se svojim domovima. Time je okončan junski ustanak, a ustanici su na određeno vrijeme prestali biti organizovana prijetnja.

## Ustanak 27. jula 1941. 
Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji organizovan je i vođen od strane Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije, koji je donio proglas narodima Jugoslavije s pozivom na ustanak 4. jula 1941. godine na sjednici Poltibiroa ove partije u Beogradu. Nakon proglasa KPJ, prvi ustanak je podignut u Srbiji već 7. jula, potom u Crnoj Gori 13. jula, u Sloveniji 22. jula.

Stanovništvo Bosne i Hercegovine i Hrvatske podiglo je ustanak 27. jula 1941. Ustanak je buknuo koordinirano, s obje strane gornjeg toka rijeke Une, na teritoriji jugoistočne Like i jugozapadne Bosne i u roku od nekoliko dana ustanici su uspjeli osvojiti područje od Oštrelja, Drvara, Glamoča, Bosanskog Grahova do Donjeg Lapca i Srba. Ustaška vlast je odmah odgovorila odmazdom nad civilnim stanovništvom i tako izazvala rasplamsavanje ustanka na područje čitave Bosne i Hercegovine i Hrvatske. Sve do raspada Jugoslavije 1992, 27. juli obilježavao se kao Dan antifašističkog ustanka u SR Hrvatskoj i SR Bosni i Hercegovini.

## Podjela ustanika 
Do septembra 1941. ustanici su sebe nazivali jedinstvenim imenom *gerilci*. Na savjetovanju u Stolicama 26-27 septembra vojnog i partijskog rukovodstva KPJ donešene su bitne odluke za ustanak 1941. godine:
* o razvoju i nadležnostima pokrajinskih vojnih štabova i štabova odreda,
* kao osnovna borbena i taktička jedinica usvojen je partizanski odred
* za sve borce, u čitavoj zemlji, usvojen je naziv "partizani" 
* za sve partizane uvedene su odgovarajuće oznake, simboli i pozdrav *Smrt fašizmu - Sloboda narodu*.

Mjesec dana kasnije nije došlo do dogovora rukovodstva Narodnooslobodilačka borba sa Ravnogorskim pokretom (četnici), prvenstveno oko pitanja organizacije vlasti i načina borbe protiv okupatora. U novembru dolazi i do otvorenih sukoba. Cilj ravnogorskog pokreta bio je uspostavljanje stanja prije 6. aprila 1941, tj. status *quo ante bellum*. Četnički pokret nije bio fokusiran na borbu protiv okupacionih snaga, već na kolaboraciju, prvenstveno sa italijanskim političkim organima i vojnim formacijama.

## Vanjski linkovi 
* Uz Dan ustanka

## Literatura 
## Reference 
Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi‎
Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska
Kategorija:Jugoslavenske bitke u Drugom svjetskom ratu
Kategorija:Bosanskohercegovačke bitke
Kategorija:Sukobi u 1941.