Probavni sistem čovjeka

**Probavni sistem čovjeka** (također nazvan **gastrointestinalni trakt**, **GI trakt** ili **digestivni kanal**) je trakt ili prolaz sistema za varenje koji vodi od usta do anusa. Ovaj sistem je najveći u organizmu, nakon kardiovaskularnog sistema. Gastrointestinalni trakt sadrži sve glavne organe probavnog sistema kod ljudi i drugih životinja, uključujući jednjak, želudac i crijeva. Hrana unesena kroz usta se probavlja, kako bi se izdvojile hranjive tvari i apsorbirala energija, a otpad se izbacuje kroz anus kao stolica.

Većina životinja ima kompletan probavni trakt, izuzeci su primitivnije: spužve imaju male pore (ostia) po cijelom tijelu za probavu i veću dorzalnu poru (oslulum) za izlučivanje, meduze s češljastim ustima imaju i ventralna usta i dorzalne anusne pore, dok žarnjaci i acoeli imaju samo jednu poru i za probavu i za izlučivanje.

Ljudski gastrointestinalni trakt sastoji se od jednjaka, želuca i crijeva, a podijeljen je na gornji i donji gastrointestinalni trakt. Gastrointestinalni trakt obuhvata sve strukture između usnog kanala i anusa, formirajući kontinuirani prolaz koji uključuje glavne organe za probavu, naime, želudac, tanko crijevo i debelo crijevo. Kompletan ljudski probavni sistem sastoji se od gastrointestinalnog trakta plus pomoćnih organa za probavu (jezik, pljuvačne žlijezde, gušterača, jetra i žučni mjehur).

Trakt se također može podijeliti na prednje crijevo, srednje crijevo i zadnje crijevo, što odražava embriološko porijeklo svakog segmenta. Cijeli ljudski gastrointestinalni trakt je dug oko 9 m, prilikom autopsija. U živom tijelu je znatno kraći jer crijeva, koja su cijevi od glatkog mišićnog tkiva, održavaju konstantan mišićni tonus u polunapetom stanju, ali se mogu opustiti u različitim područjima kako bi omogućili lokalnu distenziju i peristaltiku.

Ljudska crijevna mikrobiota sastoji se od oko 4.000 različitih sojeva bakterija, arheja, virusa i eukariota, s različitim ulogama u održavanju imunološkog sistema i metabolizama. Enteroendokrine ćelije gastrointestinalnog trakta oslobađaju hormone koji pomažu u regulaciji procesa probave. Ovi probavni hormoni, uključujući gastrin, sekretin, holecistokinin i grelin, posredovani su ili intrakrinim ili autokrinim mehanizmima, što ukazuje na to da su ćelije koje oslobađaju ove hormone evolucijski konzervirane strukture tokom evolucije.
 
## Ljudski gastrointestinalni trakt
### Struktura
thumb|Ilustracija ljudskog probavnog sistema
Struktura i funkcija gastrointestinalnog trakta mogu se opisati makroskopskom i mikroskopskom anatomijom (histologijom). Sam trakt je podijeljen na gornji i donji trakt, a crijeva na tanko i debelo crijevo.
 
#### Gornji gastrointestinalni trakt
Gornji gastrointestinalni trakt sastoji se od usta, ždrijela, jednjaka, želuca i dvanaestopalačnog crijeva.

Tačna granica između gornjeg i donjeg dijela crijeva je suspenzorni mišić dvanaesnika (duodenuma). Ovo razlikuje embrionalne granice između prednjeg i srednjeg crijeva, a ujedno je i podjela koju kliničari obično koriste za opisivanje gastrointestinalnog krvarenja kao "gornjeg" ili "donjeg" porijekla. Nakon disekcije, duodenum može izgledati kao jedinstven organ, ali je podijeljen na četiri segmenta na osnovu funkcije, lokacije i unutrašnje anatomije. Četiri segmenta duodenuma su sljedeća (počevši od želuca i krećući se prema jejunumu): silazni, horizontalni i uzlazni.
 
Suspenzorni mišić dvanaesnika drži gornju granicu ascendentnog dvanaesnika od toraksne dijafragme i služi kao važna anatomska znamenitost koja pokazuje formalnu podjelu između duodenuma i jejunuma, prvog i drugog dijela tankog crijeva. Ovo je tanki mišić koji potiče od embrionskog mezoderma.
 
#### Donji gastrointestinalni trakt
Donji gastrointestinalni trakt obuhvata veći dio tankog i cijelo debelo crijevo. U ljudskoj anatomiji, **crijevo** (**bowel** ili **gut**; grčki: **éntera**) je segment gastrointestinalnog trakta koji se proteže od piloričnog sfinktera želuca do anusa i kao i kod drugih sisara, sastoji se od dva segmenta: tankog i debelog crijeva. Kod ljudi, tanko crijevo se dalje dijeli na duodenum, jejunum i ileum. Debelo crijevo se dijeli na cekum, uzlazni, poprečni, silazni i sigmoidno debelo crijevo, rektum i analni kanal.
##### Tanko crijevo
Tanko crijevo je cjevasta struktura dugačka oko 6 do 7 m, koja počinje u dvanaestopalačnom crijevu, a završava u ileumu. Površina njegova mukozne sluznice kod odraslog čovjeka iznosi oko 30 m². Kombinacija kružnih nabora, resica i mikroresica povećava apsorpcijsku površinu sluznice za oko 600 puta, što čini ukupnu površinu od oko 250 m² za cijelo tanko crijevo. Njegova glavna funkcija je apsorpcija produkata probave (uključujući ugljikohidrate, bjelančevine, masti i vitamine) u krvotok. Postoje tri glavna dijela:
# Dvanaestopalačno crijevo: Kratka struktura (duga oko 20–25&nbsp;cm
 
Debelo crijevo počinje u cekumu, gdje se nalazi slijepo crijevo. Ovo je ujedno i početak debelog crijeva kao uzlaznog debelog crijeva u zadnjem zidu abdomena. Kod desne količne fleksure (hepatične fleksure/fleksure uzlaznog i poprečnog debelog crijeva) prolazi preko abdomena u poprečnom debelom crijevu, prolazeći ispod dijafragme. Kod lijeve količne fleksure (fleksure slezene) poprečnog i silaznog debelog crijeva, spušta se niz lijevu stranu abdomena.
 
Dolazi do sigmoidnog debelog crijeva, petlje debelog crijeva najbliže rektumu i nastavlja se do rektuma i analnog kanala.

#### Razvoj
Crijevo je struktura izvedena iz endoderma. Otprilike šesnaestog dana ljudskog razvoja, zametak počinje da se savija ventralno (ventralna površina embrija postaje konkavni poligon) u dva smjera: ćelije embrija se savijaju jedna prema drugoj, a glava i rep se savijaju jedan prema drugom. Rezultat je da se dio žumančane vrećice, strukture obložene endodermom koja je u kontaktu sa ventralnim aspektom embrija, počinje odvajati i postaje **primitivno crijevo**. Žumančana vrećica ostaje povezana sa crijevnom cijevi putem žučnog kanala. Obično se ova struktura vraća unazad tokom razvoja; u slučajevima kada se to ne dogodi, poznata je kao Meckelov divertikulum. Tokom života fetusa, primitivno crijevo se postepeno oblikuje u tri segmenta: prednje, srednje i stražnje crijevo. Iako se ovi termini često koriste u odnosu na segmente primitivnog crijeva, redovno se koriste i za opisivanje regija definitivnog crijeva.
 
Svaki segment crijeva je dalje specificiran i u kasnijem razvoju daje specifična crijeva i strukture povezane s crijevima. Komponente izvedene iz samog crijeva, uključujući želudac i debelo crijevo, razvijaju se kao otekline ili dilatacije u ćelijama primitivnog crijeva. Nasuprot tome, derivati povezani s crijevima - to jest, one strukture koje potiču iz primitivnog crijeva, ali nisu dio samog crijeva, općenito se razvijaju kao izbočine primitivnog crijeva. Krvni sudovi koji opskrbljuju ove strukture ostaju konstantni tokom razvoja.
 

 
#### Histologija
thumb|300px| Opća struktura crijevnog zida: sluznica, podsluznica, mišićni sloj i adventicija/serozni sloj.
 
Gastrointestinalni trakt ima oblik opće histologije s nekim razlikama koje odražavaju specijalizaciju u funkcionalnoj anatomiji. Gastrointestinalni trakt se može podijeliti na četiri koncentrična sloja sljedećim redoslijedom:
* Sluzokoža (sluznica)
* Submukoza (podsluznica)
* Mišićni sloj
* Adventicija ili seroza
 
##### Sluzokoža
Sluzokoža (sluznica) je najdublji sloj gastrointestinalnog trakta. Sluznica okružuje lumen, ili otvoreni prostor unutar cijevi. Ovaj sloj dolazi u direktan kontakt sa probavljenom hranom (himus). Sluznica se sastoji od:
* Epitel – najdublji sloj. Odgovoran za većinu probavnih, apsorpcijskih i sekretornih procesa.
* Lamina propria – sloj vezivnog tkiva. Neobično ćelijski u poređenju sa većinom vezivnog tkiva
* Muscularis mucosae – tanak sloj glatkih mišića koji pomaže prolasku materijala i poboljšava interakciju između epitelnog sloja i sadržaja lumena putem agitacije i peristaltike
 
Sluznice su visoko specijalizirane u svakom organu gastrointestinalnog trakta kako bi se nosile sa različitim stanjima. Najveće varijacije se vide u epitelu.
 
##### Submukoza
Submukoza (podsluznica) se sastoji od gustog nepravilnog sloja vezivnog tkiva s velikim krvnim sudovima, limfnim sudovima i nervima koji se granaju u sluznicu i muscularis externa. Sadrži submukozni pleksus, enterički nervni pleksus, smješten na unutrašnjoj površini *muscularis externa*.

##### Mišićni sloj
Mišićni sloj se sastoji od unutrašnjeg kružnog sloja i longitudinalnog vanjskog sloja. Kružni sloj sprječava kretanje hrane unatrag, a longitudinalni sloj skraćuje put. Slojevi nisu zaista longitudinalni ili kružni, već su slojevi mišića spiralni s različitim koracima. Unutrašnji kružni dio je spiralni sa strmim korakom, a vanjski uzdužni dio je spiralni sa mnogo plićim korakom.

Intraperitonealni dijelovi gastrointestinalnog trakta prekriveni su serozom. To uključuje veći dio želuca, prvi dio duodenuma, cijelo tanko crijevo, cekum i slijepo crijevo, poprečno debelo crijevo, sigmoidno debelo crijevo i rektum. U ovim dijelovima crijeva postoji jasna granica između crijeva i okolnog tkiva. Ovi dijelovi trakta imaju mezenterij.
 
Retroperitonealni dijelovi su prekriveni adventicijom. Oni se stapaju s okolnim tkivom i fiksirani su na mjestu. Naprimjer, retroperitonealni dio duodenuma obično prolazi kroz transpiloričnu ravan. To uključuje jednjak, pilorus želuca, distalni duodenum, uzlazno, silazno debelo crijevo i analni kanal. Osim toga, usna šupljina ima adventiciju.
 
#### Ekspresija gena i proteina
Otprilike 20.000 gena koji kodiraju proteine eksprimira se u ljudskim ćelijama, a 75% ovih gena eksprimira se u barem jednom od različitih dijelova sistema organa za varenje. Preko 600 ovih gena se specifičnije eksprimira u jednom ili više dijelova gastrointestinalnog trakta, a odgovarajući proteini imaju funkcije povezane s probavom hrane i unosom hranjivih tvari. Primjeri specifičnih proteina s takvim funkcijama su pepsinogen PGC i lipaza LIPF, eksprimirani u glavnim ćelijama, te želučana ATPaza ATP4A i želučani intrinzični faktor GIF, eksprimirani u parijetalnim ćelijama sluznice želuca. Specifični proteini koji se eksprimiraju u želucu i dvanaesniku uključeni u odbranu uključuju mucinske proteine, kao što su mucin 6 i intelektin-1.
#### Vrijeme tranzita
Vrijeme potrebno da hrana prođe kroz gastrointestinalni trakt varira ovisno o više faktora, uključujući dob, etničku pripadnost i spol.
 Nekoliko tehnika je korišteno za mjerenje vremena prolaska, uključujući radiografiju nakon obroka obilježenog barijem, analizu daha vodikom, scintigrafsku analizu nakon obroka obilježenog radionuklidima, i jednostavno gutanje i uočavanje zrna kukuruza. Potrebno je 2,5 do 3 sata da 50% sadržaja napusti želudac. Brzina probave također ovisi o materijalu koji se probavlja, jer sastav hrane iz istog obroka može napustiti želudac različitim brzinama. Potpuno pražnjenje želuca traje oko 4-5 sati, a prolazak kroz debelo crijevo traje 30 do 50 sati.

#### Imunska funkcija
Gastrointestinalni trakt čini važan dio imunskog sistema.
 
##### Imunska barijera
Procjenjuje se da je površina probavnog trakta oko 32 kvadratna metra, ili otprilike polovina terena za badminton. Osnovne komponente ove zaštite pruža intestinalna mukozna barijera, koja se sastoji od fizičkih, biohemijskih i imunoloških elemenata koje proizvodi crijevna sluznica Mikroorganizme također drži na distanci opsežan imunski sistem koji se sastoji od limfoidnog tkiva povezanog s crijevima (GALT). Postoje i dodatni faktori koji doprinose zaštiti od invazije patogena. Naprimjer, nizak pH (u rasponu od 1 do 4) želuca je fatalan za mnoge mikroorganizme koji u njega uđu. Slično tome, sluz (koja sadrži IgA antitijela) neutralizira mnoge patogene mikroorganizme. Drugi faktori koji doprinose GI traktu imunološkoj funkciji uključuju enzime koji se luče u slini i žuči.

##### Homeostaza imunskog sistema
Korisne bakterije također mogu doprinijeti homeostazi gastrointestinalnog imunskog sistema. Naprimjer, klostridije, jedna od najdominantnijih bakterijskih grupa u GI traktu, igraju važnu ulogu u utjecaju na dinamiku imunskog sistema. Dokazano je da unos hrane bogate vlaknima može biti odgovoran za indukciju T-regulatornih ćelija (Tregs). To je zbog proizvodnje masnih kiselina kratkog lanca tokom fermentacije nutrijenata biljnog porijekla kao što su butirat i propionat. U osnovi, butirat indukuje diferencijaciju Treg ćelija pojačavanjem histona H3 acetilacija u promotoru i konzerviranim nekodirajućim sekvencijskim regijama lokusa FOXP3, čime reguliše T ćelije, što rezultira smanjenjem upalnog odgovora i alergija.
 [thumb|upright=1.6|Dijagram ljudskog [mikrobiota prikazanog u različitim dijelovima gastrointestinalnog trakta]]
Debelo crijevo sadrži više vrsta bakterija i drugih mikroorganizama koji mogu razgraditi molekule koje ljudsko tijelo ne može samo obraditi, demonstrirajući simbiotski odnos. Ovi mikrobi su odgovorni za proizvodnju plina na interfejs domaćin-patogen, koji se oslobađa kao nadutost. Crijevne bakterije također mogu sudjelovati u reakcijama biosinteze. Na primjer, određeni sojevi u debelom crijevu proizvode vitamin B
12; esencijalni spoj kod ljudi za stvari poput sinteze DNK i proizvodnje crvenih krvnih zrnaca. Međutim, primarna funkcija debelog crijeva je apsorpcija vode iz probavljenog materijala (regulirano hipotalamusom) i reapsorpcija natrija i hranjivih tvari.
 
Korisne crijevne bakterije se takmiče sa potencijalno štetnim bakterijama za prostor i "hranu", jer crijevni trakt ima ograničene resurse. Predlaže se odnos od 80–85% korisnih prema 15–20% potencijalno štetnih bakterija za održavanje homeostaze. Neuravnotežen odnos rezultira disbiozom.
 
#### Detoksikacija i metabolizam lijekova
Enzimi kao što je CYP3A4, zajedno sa antiporter aktivnostima, također su instrumentalni u ulozi crijeva u metabolizmu lijekova u detoksikaciji antigen ai ksenobiotika.
 
## Ostale životinje 
Kod većine kičmenjaka, uključujući vodozemce, ptice, gmizavce, monotreme, sisare koji polažu jaja i neke ribe, gastrointestinalni trakt završava kloakom, a ne anusom. U kloaki je urinarni sistem spojen sa genito-analnom porom. Teriji (svi sisari koji ne polažu jaja, uključujući ljude) imaju odvojene analne i uro-genitalne otvore. Ženke podgrupe Placentalia imaju čak i odvojene urinarne i genitalne otvore. 
 
Tokom ranog razvoja, započinje asimetričan položaj crijeva i unutrašnjih organa (vidi također teoriju aksijalnog uvijanja).
 
Preživari pokazuju mnoge specijalizacije za varenje i fermentaciju žilavog biljnog materijala, što se sastoji od dodatnih želučanih odjeljaka, te sposobnost vraćanja djelimično svarenog hranljivog materijala za dalje žvakanje (tj. "preživanje").
 
Mnoge ptice i druge životinje imaju specijalizirani želudac u probavnom traktu koji se naziva želudac koji se koristi za mljevenje hrane.
Još jedna karakteristika koja se nalazi kod niza životinja je vožnja. Kod ptica se nalazi kao vrećica pored jednjaka.
 
Smatra se da je prolazno crijevo (ono s ustima i anusom) evoluiralo unutar kladus nephrozoa, Bilateralia, nakon što se njihov predački ventralni otvor (jedan, kao kod cnidaria i acoels; ponovo evoluirao kod nefrozoa poput pljosnatih crva) rastegnuo antero-posteriorno, prije nego što bi se srednji dio istezanja suzio i potpuno zatvorio, ostavljajući prednji otvor (usta) i stražnji otvor (anus plus genitalni otvor). Istegnuto crijevo bez zatvorenog srednjeg dijela prisutno je kod druge grane bilaterija, izumrlih proarticulata. Smatra se da ovo, kao i amfistomnog razvoja (kada se i usta i anus razviju iz istezanja crijeva u embrionu) prisutan kod nekih nefrozoa (npr. valjkastih crva), podržava ovu hipotezu.
 
## Klinički značaj
### Bolesti
Postoji mnogo bolesti i stanja koja mogu uticati na gastrointestinalni sistem, uključujući infekcije, upale i rak.
 
Različiti patogeni, kao što su bakterije koje uzrokuju bolesti izazvane hranom, mogu izazvati gastroenteritis koji je rezultat upala želuca i tankog crijeva. Antibiotici za liječenje takvih bakterijskih infekcija mogu smanjiti raznolikost mikrobioma gastrointestinalnog trakta i dodatno omogućiti upalne medijatore. Gastroenteritis je najčešća bolest gastrointestinalnog  trakta.
* Rak gastrointestinalnog trakta se može pojaviti u bilo kojem dijelu gastrointestinalnog trakta i uključuje rak usta, rak jezika, rak jednjaka, rak želuca i rak debelog crijeva. Jedan od mogućih faktora u etiologiji raka gastrointestinalnog trakta je prekomjerna izloženost organa za varenje žučnim kiselinama.
* Upalna stanja. Ileitis je upala ileuma, kolitis je upala debelog crijeva.
* Apendicitis je upala slijepog crijeva koje se nalazi u cekumu. Ovo je potencijalno fatalno stanje ako se ne liječi; većina slučajeva apendicitisa zahtijeva hiruršku intervenciju.
 
Divertikularna bolest je stanje koje je vrlo često kod starijih osoba u industrijaliziranim zemljama. Obično pogađa debelo crijevo, ali je poznato da pogađa  tanko crijevo. Divertikuloza nastaje kada se vrećice formiraju na crijevnom zidu. Nakon što se vrećice upale, to se naziva divertikulitis.
Upalna bolest crijeva je upalno stanje koje pogađa crijevne zidove i uključuje podtipove Crohnova bolest i ulcerozni kolitis. Dok Crohnova bolest može zahvatiti cijeli gastrointestinalni trakt, ulcerozni kolitis je ograničen na debelo crijevo. Crohnova bolest se široko smatra autoimunom bolešću. Iako se ulcerozni kolitis često tretira kao autoimuna bolest, ne postoji konsenzus da li je to zapravo tako.
Funkcionalni gastrointestinalni poremećaji, od kojih je najčešći sindrom iritabilnog crijeva. Funkcionalna konstipacija i hronična funkcionalna bol u trbuhu su drugi funkcionalni poremećaji crijeva koji imaju fiziološke uzroke, ali nemaju prepoznatljive strukturne, hemijske ili infektivne patologije.
 
### Simptomi
Nekoliko simptoma može ukazivati na probleme s gastrointestinalnim traktom, uključujući:
* Povraćanje, što može uključivati regurgitaciju hrane ili povraćanje krvi
* Dijareju ili izbacivanje tečne ili češće stolice
* Zatvor, što se odnosi na izbacivanje manje količine i otvrdnute stolice
* Krv u stolici, što uključuje svježu crvenu krv, krv boje kestena i krv boje smole
 
### Liječenje
Gastrointestinalna hirurgija se često može izvoditi ambulantno. U Sjedinjenim Američkim Državama 2012, operacije na probavnom sistemu činile su 3 od 25 najčešćih ambulantnih hirurških zahvata i činile su 9,1% svih ambulantnih ambulantnih operacija.
 
### Snimanje
Različite metode snimanja gastrointestinalnog trakta uključuju gornji i donju gastrointestinalnu seriju:
* Radioopakne boje se mogu progutati da bi se dobio gutljaj barija
* Dijelovi trakta mogu se vizualizirati kamerom. Ovo je poznato kao endoskopija ako se pregleda gornji gastrointestinalni trakt i kolonoskopija ili sigmoidoskopija ako se pregleda donji gastrointestinalni trakt. Kapsularna endoskopija je metoda u kojoj se kapsula koja sadrži kameru proguta kako bi se pregledao trakt. Biopsije se također mogu uzeti prilikom pregleda.
* Abdominalni rendgenski snimak se može koristiti za pregled donjeg gastrointestinalnog trakta.
 
### Ostale povezane bolesti
* Kolera
* Enterična duplikacijska cista
* Giardijaza
* Pankreatitis
* Ulkus želuca
* Žuta groznica
* *Helicobacter pylori* je gram-negativna spiralna bakterija. Preko polovine svjetske populacije je zaraženo njome, uglavnom tokom djetinjstva; nije sigurno kako se bolest prenosi. Kolonizira gastrointestinalni sistem, pretežno želudac. Bakterija ima specifične uslove preživljavanja koji su specifični za ljudski želudačni mikrookruženje: ona je i kapnofilna i mikroaerofilna. *Helicobacter* također pokazuje tropizam prema želučanom epitelu i sloju želučane sluznice oko njega. Kolonizacija želuca ovom bakterijom izaziva snažan imunološki odgovor koji dovodi do umjerene do teške upale, poznate kao gastritis. Znakovi i simptomi infekcije su gastritis, bol u trbuhu, gubitak težine, gubitak apetita, nadutost, podrigivanje, mučnina, krvavo povraćanje i crna stolica. Infekcija se može otkriti na više načina: rendgenskim snimcima probavnog trakta, endoskopijom, testovima krvi na anti-*Helicobacter* antitijela, testom stolice i testom ureaze u dahu (koji je nusprodukt bakterije). Ako se otkrije dovoljno brzo, može se liječiti s tri doze različitih inhibitora protonske pumpe, kao i dva antibiotika, Izlječenje traje oko sedmicu dana. Ako se ne otkrije dovoljno brzo, možda će biti potrebna operacija.
* Intestinalna pseudo-opstrukcija je sindrom uzrokovan malformacijom probavnog sistema, karakteriziran teškim oštećenjem sposobnosti crijeva da se istiskuju i asimiliraju. Simptomi uključuju svakodnevne bolove u trbuhu i želucu, mučninu, tešku distenziju, povraćanje, žgaravicu, disfagiju, proljev, zatvor, dehidraciju i pothranjenost. Ne postoji lijek za crijevnu pseudo-opstrukciju. Mogu biti potrebne različite vrste hirurških zahvata i liječenja komplikacija opasnih po život, poput ileusa i volvulusa, crijevne staze koja dovodi do prekomjernog rasta bakterija i resekcije zahvaćenih ili mrtvih dijelova crijeva. Mnogim pacijentima je potrebna parenteralna prehrana.
* Ileus je blokada crijeva.
* Celijakija je čest oblik malapsorpcije, koji pogađa do 1% ljudi sjevernoevropskog porijekla. Autoimuni odgovor se pokreće u crijevnim ćelijama probavom proteina glutena. Unošenje proteina koji se nalaze u pšenici, ječmu i raži uzrokuje atrofiju resica u tankom crijevu. Doživotno izbjegavanje ovih namirnica u ishrani bez glutena je jedini tretman.
* Enterovirusi su nazvani po putu prenosa kroz crijeva („enterični“ što znači crijevni), ali njihovi simptomi nisu uglavnom povezani s crijevima.
* Endometrioza može uticati na crijeva, sa sličnim simptomima kao i sindrom iritabilnog crijeva.
* Uvrtanje crijeva (ili slično, strangulacija crijeva) je relativno rijedak događaj (obično se razvija nakon veće operacije crijeva). Međutim, teško ga je ispravno dijagnosticirati i, ako se ne ispravi, može dovesti do infarkta crijeva i smrti. (Smatra se da je pjevač Maurice Gibb umro od ovoga.)
* Angiodisplazija debelog crijeva
* Zatvor
* Dijareja
* Hirschsprungova bolest (aganglionoza)
* Invaginacija
* Polip (lijek) (vidi također kolorektalni polip)
* Pseudomembranski kolitis
* Toksični megakolon obično komplikacija ulceroznog kolitisa
 
## Upotreba životinjskih crijeva
Crijeva životinja koje nisu ljudi koriste se na više načina. Od svake vrste stoke koja je izvor mlijeka, odgovarajuće sirilo se dobija iz crijeva teladi hranjenih mlijekom. Svinjska i teleća crijeva se jedu, a svinjska crijeva se koriste kao ovitke za kobasice. Teleća crijeva snabdijevaju telećim crijevima alkalnom fosfatazom (CIP) i koriste se za izradu kože zlatara.
 
Ostale upotrebe su:
* Upotreba životinjskih crijeva od strane muzičara može se pratiti do treće dinastije Egipta. U nedavnoj prošlosti, žice su se pravile od crijeva domaće ovce. Pojavom modernog doba, muzičari su imali tendenciju da koriste žice napravljene od svile ili sintetičkih materijala poput najlona ili čelika. Međutim, neki instrumentalisti i dalje koriste žice od crijeva kako bi evocirali stariji kvalitet tona. Iako su se takve žice obično nazivale "katgut" žice, mačke se nikada nisu koristile kao izvor za žice od crijeva.
* Ovčija crijeva su bila originalni izvor za prirodne žice od crijeva koje se koriste u reketima, kao što je tenis. Danas su sintetičke žice mnogo češće, ali najbolje žice od crijeva se sada prave od kravljih crijeva.
* Žice od crijeva su se također koristile za proizvodnju žica za doboše koje daju karakterističan zvuk zujanja dobošu. Dok moderni doboš gotovo uvijek koristi metalnu žicu umjesto žica od crijeva, doboš s okvirom iz Sjeverne Afrike i dalje koristi crijeva u tu svrhu.
* "Prirodne" ljuske od kobasica, ili omotači od crijeva, napravljeni su od životinjskih crijeva, posebno svinjskih, goveđih i janjećih.
* Omotač za kokoretsi, gardoubakia i torcinello se pravi od janjećih (ili kozjih) crijeva.
* Haggis se tradicionalno kuha i poslužuje u ovčjem želucu.
* Čitterlings, vrsta hrane, sastoji se od temeljito opranih svinjskih crijeva.
* Životinjska crijeva su se koristila za izradu konopaca u dugim satovima i za fusee mehanizme u satovima s nosačima, ali se mogu zamijeniti metalnom žicom.
* Najstariji poznati kondomi, iz 1640. godine, napravljeni su od životinjskih crijeva.
 
## Također pogledajte
* Fiziologija gastrointestinalnog trakta
* Crijeva-na-čipu
 
## Reference
## Vabjski linkovi
* The gastro intestinal tract in the Human Protein Atlas
* Your Digestive System and How It Works at National Institutes of Health

Kategorija:Abdomen
Kategorija:Sistem za probavu
Kategorija:Endokrini sistem
Kategorija:Načini primjene lijeka