Latenska kultura

i Latenska kultura.]]

**Latenska kultura** bila je željeznodobna kultura na evropskom kontinentu.
 
Nastala je i razvijala se za vrijeme kasnog željeznog doba od 450. god. pne do rimskog perioda u I vijeku p.n.e., nastavljajući bez prekida Halštatsku kulturu iz ranog željeznog doba. Istovremeno je bila pod uticajem Mediterana (Grka), Etruraca i kulture Golasecca iz sjeverne Italije.

Nazvana je po eponimskom nalazištu La Tene, na obali jezera Neuchâtel u Švicarskoj, nakon smanjenja nivoa vode 1857. god. Pronađeno je 2500 metalnih predmeta, 166 neoštećenih mačeva, 22 metalne središnje ploče štita, 385 broševa, razni alati i dijelovi kola. Pronađeni su i brojne životinjske i ljudske kosti. Poseban nalaz predstavljaju ostaci dva mosta i četiri kuće. Nalazište je korišteno od III vijeka do 60-te godine I vijeka pne. Moguće da je bilo i kultno mjesto. Termin je ušao u široku upotrebu i za kasnije periode kulture i umjetnost starih Kelta, ali danas predstavlja brojne problem historičarima i arheolozima. Teorija o Keltima kao jedinim nosiocima latenske kulture dovodi se u pitanje, i pojam latenska kultura se mijenja u pojam latenski svijet Bili su zaustavljeni i nisu nastavili južnije od Rima. Njihov drugi pravac je preko Panonije i Balkana stigao do grčkog juga i svetilišta Delfi, ali su tu poraženi. Jedan dio je stigao u Anadoliju, gdje su se naselili na teritoriju, nazvanu Galatija. Drugi dio je na ušću Save i Morave osnovao državu "Skordiska".

Poslije 275. god. pne počinje Rimska ekspanzija na prostor Latenske kulture, i to najprije na Cisalpinsku Galiju na sjeveru Italije. Konačno rimsko potčinjavanje Kelta počinje 121. god. pne, i završiti će se Galskim ratovima 50. god. pne. Kultura je za kratko vrijeme romanizirana, i poznata pod nazivom Galsko-rimska kultura.

Danas naučnici najviše koriste proširenu Reineckeovu periodizaciju u kojoj se svaki period, osim perioda A, dijeli na stariji i mlađi (B1, B2, C1, C2 itd.), a svaki od njih se opet može podijeliti na a i b (npr. LT B2a, LT B2b). Istovremeno se prema lokalnim nalazima pomjeraju i vremena trajanja.

## Materijalna kultura 
Latenski proizvodi od bronze, željeza i zlata, izrađivani su na bazi tehnologije iz Halštata, stiliski karakteristični sa utisnutim spiralama, na posudama, šljemovima i štitovima, konjskoj opremi i posebno na nakitu, oblika ogrlica, narukvica i kopči, prozvanih fibule. Elegantne i stilizovane linije su često u obliku životinja i biljaka. Rani stil kulture koristi statičnu geometrijsku dekoraciju dok se kasnije pojavljuju dinamične forme, kao što je trodjelna spirala

Naselja su bila otvorenog tipa na uzdignutim brežuljcima, a kasnije i šira, zatvorena ili fortificirana (oppidum). Za fazu dolaska Kelta na podruĉje Panonije i Balkana vežu se naselja otvorenog tipa u kojim se najviše stanovalo u poluzemunicama s jednom ili dvije prostorije. One su imale dvoslivne krovove pokrivene slamom ili krovove koje je držao nosaĉ po sredini poluzemunice i uokolo nje. U nekim sluĉajevima krov je položen na kameni zid napravljen uokolo ukopane poluzemunice. U mlađem latenu koriste se nadzemne pravougaone kuće od pletera. One imaju dvoslivne krovove i podove od nabijene gline, sa ognjištem.

Zatvorena naselja bila su administrativni i vojni centri izgrađeni na uzvišenjima pored otvorenih naselja, sa više puta nasutim zemljanim bedemima i opkopom uokolo naselja. U sredini su bili objekti kojima je pripisana vojna i administrativna funkcija, oko njih se nalazila stambena zona, a na rubu naselja su bile radionice. Podizana su od kraja 2. stoljeća pne, najvjerojatnije kao posljedica sukoba sa Rimljanima.

## Literatura 
* M. Guštin, D. Božič, L. Bakarić: *Kelti i njihovi suvremenici na tlu Jugoslavije*. Narodni muzej Ljubljana i Arheološki muzej Zagreb, 1984.

## Reference 
Kategorija:Kulture željeznog doba
Kategorija:Keltski narodi