Makroekonomski model

**Makroekonomski model** je analitički alat dizajniran da opiše funkcionisanje ekonomskih problema jedne zemlje ili regije. Ovi modeli su obično dizajnirani da ispitaju uporednu statiku i dinamiku agregatnih količina kao što su ukupna količina proizvedenih dobara i usluga, ukupan zarađeni prihod, nivo zaposlenosti proizvodnih resursa i nivo cijena .

Makroekonomski modeli mogu biti logički, matematički i/ili računski; različite vrste makroekonomskih modela služe različitim svrhama i imaju različite prednosti i nedostatke. Makroekonomski modeli se mogu koristiti za pojašnjenje i ilustraciju osnovnih teorijskih principa; mogu se koristiti za testiranje, poređenje i kvantifikaciju različitih makroekonomskih teorija; mogu se koristiti za izradu scenarija "šta ako" (obično za predviđanje efekata promjena u monetarnoj, fiskalnoj ili drugim makroekonomskim politikama); i mogu se koristiti za generisanje ekonomskih prognoza. Dakle, makroekonomski modeli se široko koriste u akademskim krugovima u nastavi i istraživanju, a takođe ih široko koriste međunarodne organizacije, nacionalne vlade i veće korporacije, kao i ekonomski konsultanti i think tankovi .

## Vrste 
### Jednostavni teorijski modeli 
Jednostavni udžbenički opisi makroekonomije koji uključuju mali broj jednačina ili dijagrama često se nazivaju "modeli". Primjeri uključuju IS-LM model i Mundell-Flemingov model kejnzijanske makroekonomije, te Solow model neoklasične teorije rasta . Ovi modeli dijele nekoliko karakteristika. Oni se zasnivaju na nekoliko jednačina koje uključuju nekoliko varijabli, koje se često mogu objasniti jednostavnim dijagramima. Mnogi od ovih modela su statični, ali neki su dinamični i opisuju ekonomiju u mnogim vremenskim periodima. Varijable koje se pojavljuju u ovim modelima često predstavljaju makroekonomske agregate (kao što su BDP ili ukupna zaposlenost), a ne varijable individualnog izbora, i iako su jednačine koje se odnose na ove varijable namijenjene za opis ekonomskih odluka, one se obično ne izvode direktno agregirajućim modelima pojedinačnih izbora. Oni su dovoljno jednostavni da se koriste kao ilustracije teorijskih stavki u uvodnim objašnjenjima makroekonomskih ideja; ali stoga je kvantitativna primjena na predviđanje, testiranje ili evaluaciju politike obično nemoguća bez značajnog povećanja strukture modela.

### Empirijski modeli predviđanja 
Tokom 1940-ih i 1950-ih, kada su vlade počele da akumuliraju podatke o nacionalnom dohotku i proizvodu, ekonomisti su krenuli da konstruišu kvantitativne modele kako bi opisali dinamiku uočenu u podacima. Ovi modeli su procijenili odnose između različitih makroekonomskih varijabli koristeći (uglavnom linearnu) analizu vremenskih serija . Poput jednostavnijih teorijskih modela, ovi empirijski modeli su opisivali odnose između agregatnih količina, ali mnogi su se bavili mnogo finijim nivoom detalja (na primjer, proučavanjem odnosa između proizvodnje, zaposlenosti, investicija i drugih varijabli u mnogim različitim industrijama). Stoga su ovi modeli narasli da uključuju stotine ili hiljade jednačina koje opisuju evoluciju stotina ili hiljada cijena i količina tokom vremena, čineći kompjutere bitnim za njihovo rješavanje. Dok je izbor varijabli koje će se uključiti u svaku jednačinu djelomično vođen ekonomskom teorijom (na primjer, uključujući prošli dohodak kao determinantu potrošnje, kao što sugerira teorija adaptivnih očekivanja ), uključivanje varijabli uglavnom je određeno na čisto empirijskim osnovama.

Holandski ekonomista Jan Tinbergen razvio je prvi sveobuhvatni nacionalni model, koji je napravio za Holandiju 1936. Kasnije je primijenio istu strukturu modeliranja na ekonomije Sjedinjenih Država i Ujedinjenog Kraljevstva. Prvi globalni makroekonomski model, projekat LINK Wharton Econometric Forecasting Associates, inicirao je Lawrence Klein. Model je citiran 1980. godine kada je Klein, kao i Tinbergen prije njega, dobio Nobelovu nagradu. Empirijski modeli velikih razmjera ovog tipa, uključujući Whartonov model, i danas su u upotrebi, posebno u svrhe predviđanja.

#### Lucasova kritika empirijskih modela predviđanja 
Ekonometrijske studije u prvoj polovini 20. stoljeća pokazale su negativnu korelaciju između inflacije i nezaposlenosti nazvanu Phillipsova kriva. Empirijski modeli makroekonomskog predviđanja, zasnovani na približno istim podacima, imali su slične implikacije: sugerisali su da bi se nezaposlenost mogla trajno smanjiti permanentnim povećanjem inflacije. Međutim, 1968. Milton Friedman  i Edmund Phelps su tvrdili da je ovaj prividni kompromis bio iluzoran. Tvrdili su da je historijski odnos između inflacije i nezaposlenosti rezultat činjenice da su prošle inflatorne epizode bile uglavnom neočekivane. Tvrdili su da ako monetarne vlasti trajno podignu stopu inflacije, radnici i firme će to na kraju shvatiti, nakon čega bi se privreda vratila na prethodni, viši nivo nezaposlenosti, ali sada i sa višom inflacijom. Činilo se da je stagflacija 1970-ih potvrdila njihovo predviđanje.

Godine 1976. Robert Lucas Jr. objavio je utjecajan rad u kojem je tvrdio da je neuspjeh Phillipsove krive 1970-ih bio samo jedan primjer općeg problema s empirijskim modelima predviđanja. On je istakao da takvi modeli proizlaze iz uočenih odnosa između različitih makroekonomskih veličina tokom vremena, te da se ti odnosi razlikuju u zavisnosti od toga kakav je režim makroekonomske politike na snazi. U kontekstu Filipsove krive, to znači da bi se odnos između inflacije i nezaposlenosti posmatran u ekonomiji u kojoj je inflacija u prošlosti obično bila niska, razlikovao od odnosa uočenog u ekonomiji u kojoj je inflacija bila visoka. Nadalje, to znači da se ne mogu predvidjeti efekti novog režima politike korištenjem empirijskog modela predviđanja zasnovanog na podacima iz prethodnih perioda kada taj politički režim nije postojao. Lucas je tvrdio da ekonomisti neće moći predvidjeti efekte novih politika osim ako ne izgrade modele zasnovane na ekonomskim osnovama (kao što su preferencije, tehnologija i budžetska ograničenja) na koje promjene politike ne bi trebale utjecati.

### Dinamički stohastički modeli opće ravnoteže 
Djelomično kao odgovor na Lucasovu kritiku, ekonomisti iz 1980-ih i 1990-ih počeli su konstruirati mikroutemeljene makroekonomske modele zasnovane na racionalnom izboru, koji se nazivaju **dinamičkim stohastičkim modelima opće ravnoteže (DSGE)**. Ovi modeli počinju specificiranjem skupa agenata aktivnih u privredi, kao što su domaćinstva, firme i vlade u jednoj ili više zemalja, kao i preferencije, tehnologije i budžetska ograničenja svake od njih. Pretpostavlja se da će svaki agent napraviti optimalan izbor, uzimajući u obzir cijene i strategije drugih agenata, kako u tekućem periodu, tako i u budućnosti. Sumirajući odluke različitih vrsta agenata, moguće je pronaći cijene koje izjednačavaju ponudu sa potražnjom na svakom tržištu. Stoga ovi modeli utjelovljuju tip ravnotežne samodosljednosti: agenti biraju optimalno s obzirom na cijene, dok cijene moraju biti u skladu sa ponudama i potražnjom agenata.

DSGE modeli često pretpostavljaju da su svi agenti date vrste identični (tj. postoji "reprezentativno domaćinstvo" i " reprezentativna firma") i mogu izvršiti savršene kalkulacije koje predviđaju budućnost u prosjeku tačno (što se zove racionalna očekivanja). Međutim, ovo su samo pojednostavljujuće pretpostavke i nisu od suštinskog značaja za DSGE metodologiju; mnoge DSGE studije imaju za cilj veći realizam razmatranjem heterogenih agenata ili različitih tipova adaptivnih očekivanja. U poređenju sa empirijskim modelima predviđanja, DSGE modeli obično imaju manje varijabli i jednačina, uglavnom zato što je DSGE modele teže riješiti, čak i uz pomoć računara. Jednostavni teorijski DSGE modeli, koji uključuju samo nekoliko varijabli, korišteni su za analizu sila koje pokreću poslovne cikluse; ovaj empirijski rad doveo je do dva glavna konkurentska okvira nazvana model stvarnog poslovnog ciklusa  i New Keynesian DSGE model. Razrađeniji DSGE modeli se koriste za predviđanje efekata promena ekonomske politike i evaluaciju njihovog uticaja na socijalno blagostanje. Međutim, ekonomsko predviđanje se još uvijek uglavnom zasniva na tradicionalnijim empirijskim modelima, za koje se još uvijek vjeruje da postižu veću preciznost u predviđanju uticaja ekonomskih poremećaja tokom vremena.

#### DSGE u odnosu na CGE modele 
Metodologija koja prethodi DSGE modeliranju je modeliranje **opće ravnoteže (CGE)**. Kao i DSGE modeli, CGE modeli su često bazirani na pretpostavkama o preferencijama, tehnologiji i ograničenjima budžeta. Međutim, CGE modeli se uglavnom fokusiraju na dugoročne odnose, što ih čini najprikladnijim za proučavanje dugoročnog uticaja trajnih politika poput poreskog sistema ili otvorenosti privrede za međunarodnu trgovinu. DSGE modeli umjesto toga naglašavaju dinamiku ekonomije tokom vremena (često kvartalno), što ih čini pogodnim za proučavanje poslovnih ciklusa i cikličnih efekata monetarne i fiskalne politike.

### Računski makroekonomski modeli bazirani na agentima 
Druga metodologija modeliranja je **računarska ekonomija zasnovana na agentima (ACE)**, koja je vrsta modeliranja zasnovanog na agentima. Poput DSGE metodologije, ACE nastoji da razbije agregatne makroekonomske odnose na mikroekonomske odluke pojedinačnih agenata. ACE modeli također počinju definiranjem skupa agenata koji čine ekonomiju i specificiraju vrste interakcija koje pojedini agenti mogu imati jedni s drugima ili sa tržištem u cjelini. Umjesto da definiraju preferencije tih agenata, ACE modeli često prelaze direktno na specificiranje njihovih strategija. Ponekad se specificiraju preferencije, zajedno sa početnom strategijom i pravilom učenja pri čemu se strategija prilagođava u skladu sa prethodnim uspjehom. S obzirom na ove strategije, interakcija velikog broja pojedinačnih agenata (koji mogu biti vrlo heterogeni) može se simulirati na računaru, a zatim se mogu proučavati agregatni, makroekonomski odnosi koji proizlaze iz tih pojedinačnih akcija.

#### Snage i slabosti DSGE i ACE modela 
DSGE i ACE modeli imaju različite prednosti i nedostatke zbog njihove različite osnovne strukture. DSGE modeli mogu preuveličati individualnu racionalnost i predviđanje, i podcijeniti važnost heterogenosti, budući da racionalna očekivanja, slučaj reprezentativnog agenta ostaje najjednostavniji i stoga najčešći tip DSGE modela za rješavanje. Također, za razliku od ACE modela, može biti teško proučavati lokalne interakcije između pojedinačnih agenata u DSGE modelima, koji se umjesto toga uglavnom fokusiraju na način na koji agenti komuniciraju kroz agregatne cijene. S druge strane, ACE modeli mogu preuveličati greške u individualnom odlučivanju, budući da strategije koje se pretpostavljaju u ACE modelima mogu biti veoma daleko od optimalnog izbora osim ako modelar nije veoma pažljiv. Povezano pitanje je da ACE modeli koji polaze od strategija umjesto preferencija mogu ostati ranjivi na Lucasovu kritiku: promijenjeni politički režim bi općenito trebao dovesti do promijenjenih strategija.

## Vidi također 
 
* Ekonomski model
* Matematički model
* Makroekonomija
* Ekonomija
* Ekonometrija
* Kompjutaciona ekonomija
* Lukasova kritika
* Vremenske serije

## Eksterne veze 
* Klasični i kejnzijanski AD-AS model - on-line, interaktivni model kanadske ekonomije
* FAIRMODEL - Američki modeli za preuzimanje
* JAMEL - On-line, interaktivni makroekonomski model baziran na agentima

Kategorija:Stranice s nepregledanim prevodom