open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vrabac

170px|mini|Vrabac
**Vrapci** () su porodica koja pripada redu (*Passeriformes*). Rašireni su širom svijeta, posebno u Evropi i Aziji. Uglavnom za stanište biraju toplije krajeve. Brojne su vrste vrabaca, što ne čudi ako znamo da se vrlo brzo prilagođavaju uvjetima staništa koje naseljavaju, a neke vrste su toliko prilagodljive da ih se praktično može svrstati u pripitomljene ptice koje nimalo ne uznemirava prisutnost čovjeka.

Kako su svejedi, a za izgradnju gnijezda koriste sve mogućnosti koje su im na raspolaganju
(udubine u zidovima, napukla stabla, napuštena gnijezda većih ptica, etc.), šire se vrlo brzo i, po procjenama naučnih krugova, spadaju u kategoriju sigurnih ptica.

Većina vrabaca velika je 11,4 cm i 13,4 g.

### Zanimljivost 
#Vrsta vrapca latinskog naziva *Passer gongonensis* velika je 18 cm i teška čak 42 g.

## Potporodice 
*Estrildinae
**Estrildini
**Viduini
*Motacillinae
*Passerinae
**Passer
**Petronia
**Carpospiza
**Montifringilla
*Ploceinae
*Prunellinae

## Također pogledajte 
*Domaći vrabac

## Drugi projekti 
Kategorija:Vrapčarke
Marija od Guisea

**Marija od Guisea** (22. novembar 1515 - 11. juni 1560) je bila škotska kraljica kao supruga Jakova V, te regent za vrijeme maloljetnosti svoje kćerke Marije I.

Otac joj je bio glava francuske plemićke kuće Guise. Sa osamnaest godina udata je za Luja, vojvodu od Longuevillea. Luj je umro 1537. godine, a dva mjeseca nakon njegove smrti Marija je rodila posthumnog sina. Dva sina rođena iz njihovog braka bila su kratkog vijeka.

Iste godine od tuberkuloze umrla je supruga Jakova V, francuska princeza Magdalena. Jakov V je želio nastaviti alijansu sa Francuskom, pa je započeo pregovore sa francuskim kraljem oko mogućeg braka sa Marijom. Međutim, engleski kralj, Henrik VIII, je upravo na porodu bio izgubio svoju treću suprugu, Jane Seymour, te je želio spriječiti nepoželjnu alijansu Francuske i Škotske tražeći Marijinu ruku za sebe. Sama Marija je preferirala Jakova umjesto Henrika, uzimajući u obzir prethodni bračni život ovog drugog, te je Franjo I objavio zaruke sa škotskim kraljem.

Jakov V i Marija vjenčani su u crkvi Notre-Dame de Paris 18. juna 1538. godine, u odsutnosti mladoženje. Nedugo zatim Marija je otputovala u Škotsku, gdje je ceremonija vjenčanja ponovljena, a Marija krunisana 22. februara 1540. godine. Iz njihovog braka rođena su dva kratkovječna sina i kćerka, Marija Stuart. Šest dana nakon rođenja kćerke Jakov V umire, te novorođenče postaje druga žena u historiji koja je naslijedila škotsku krunu.

Marija je upravljala Škotskom kao regent u ime svoje kćeri, koja je poslana na školovanje u Francusku i kasnije udata za francuskog dofena koji je kasnije postao Franjo II Francuski. Marijinom autoritetu kao *de facto* vladara Škotske za vrijeme kćerkine maloljetnosti suprostvaljalo se pobunjeno protestantsko plemstvo.

Marija je umrla od edema 11. juna 1560. godine, a sahranjena je u Francuskoj. Nakon njene smrti njena kćerka se vraća u Škotsku i preuzima vlast.

Kategorija:Supružnici škotskih vladara
Kategorija:Regenti
Charlie Brown

mini|Charles Schulz, autor stripa
**Charles** "**Charlie**" **Brown** jest fiktivni lik iz stripa *Peanuts*. Osmislio ga je Charles M. Schulz.

U stripu se pojavio 2. oktobra 1950.

Charlie Brown je ćelavi dječak koji ima osam godina kojem je rođendan 30. oktobra. Ima nešto mlađu sestru Sally Brown (od nje je također dobio i nadimak "Veliki Brat") i ljubimca Snoopyja.

Charlie Brown se posljednji put pojavio u posljednjem originalnom stripu Peanuts, koji je objavljen 13. februara 2000. godine - dan nakon Schulzove smrti. Uprkos tome što je originalno izdanje završeno 2000. godine, reprize stripa se i dalje objavljuju od 2025. godine.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* http://www.nypress.com/against-snoopy/

Kategorija:Likovi iz stripova
Damir Kustura

**Damir Kustura** rođen 6. oktobra 1981. u Rogatici jest bosanskohercegovački glumac, režiser i producent.

## Biografija
Rođen u Rogatici 1981. gdje živi do 1992. kada je s svojom porodicom izbjegao u Zenicu zbog rata u Bosni i Hercegovini. Godine 1994. dolazi u Sarajevo. Nakon završetka osnovne i srednje škole, obrazovanje je nastavio na Akademiji scenskih umjetnosti u Sarajevu, odsjek za glumu u klasi profesora Izudina Bajrovića i Admira Glamočaka. Diplomirao je 2007. predstavom "Balkanski špijun" Dušana Kovačevića pod mentorstvom Alena Muratovića. Bavi se sinhronizacijom animiranih filmova i serija na JRTV servisima i privatnim produkcijskim kućama. Od aprila 2008. stalni je član ansambla Pozorišta mladih u Sarajevu u kojem igra predstave "Bumbar car i car vodonosar", "Djeca sa CNNa", "Aladin", "Bura", "Skapino", "Mačak u čizmama", "Bor visok do neba", "Crvenkapica na tačke naopačke".  Pedagoškom radom i režijom se bavi od 2010.

## Uloge 
### Televizijske uloge 
### Filmske uloge 
### Predstave 
### Režija 
### Sinhronizacija 
## Reference
## Vanjski linkovi 
*Damir Kustura na *slavicartists.com*
*Damir Kustura na *biografija.info*

Kategorija:Rođeni 1981.
Kategorija:Biografije, Rogatica
Kategorija:Bosanskohercegovački glumci
Kategorija:Živi ljudi
Tartrazin

**Tartrazin** je sintetička limun žuta azoboja, koja se primarno koristi za bojenje hrane. Također je poznata pod E-oznakom **E102**, te brojnim drugim oznakama i nazivima: *C.I. 19140*, *FD&C žuto 5*, *kiselo žuta 23*, *prehrambena žuta 4* i trinatrij-1-(4-sulfonatfenil)-4-(4-sulfonatofenilazo)-5-priazolon-3-karboksilat. Tartazin je sintetički organski spoj. Rastvorljiv je u vodi a najveću apsorpciju ima u tečnom rastvoru na 427±2&nbsp;nm. Obično se koristi kao boja u prehrani širom svijeta, uglavnom kao žuta, a zajedno sa bojama Brilijant plava FCF (FD&C Plava 1, E133) ili Zelena S (E142) koristi se za različite zelene nijanse.

## Reference 
Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Spojevi natrija
Kategorija:Pirazoli
Kategorija:Soli i esteri karboksilnih kiselina
Kategorija:Benzensulfonati
Kategorija:Prehrambene boje
Kategorija:Azo boje
Hinolin žuta WS

**Hinolin žuta WS** (*hinolin žuta*, *C.I. 47005*) je smjesa raznih žutih hinoftalonskih boja rastvorljivih u vodi. Hemijski, ona je smjesa monosulfatnih, disulfatnih i trisulfatnih 2-(2-kvinolil) indan-1,3-diona. Upotrebljava se kao boja za hranu, a na ambalažama se označava sa E-brojem **E104**. Ima najveću apsorpciju talasnih dužina na 416&nbsp;nm.

## Reference 
## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm Veoma dugačak spisak na engleskom jeziku
* http://www.halal.ba, podaci o E-brojevima (bos.)

Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Ketoni
Kategorija:Spojevi natrija
Kategorija:Sulfonati
Kategorija:Prehrambene boje
Narandžastožuta S

**Narandžasto žuta S** (također poznata i kao *Sunset žuta FCF*, *FD&C žuta 6* i *C.I. 15985*) je sintetička žuta azo boja sa najvišom apsorpcijom u zavisnosti od pH vrijednosti između 480 i 500&nbsp;nm. Proizvodi se od aromatskih ugljikovodonika dobijenih iz nafte. Kada se koristi kao dodatak prehrambenim namirnicama u Evropi, označava se E-brojem **E110**. Iako postoje indicije da korištenje ove boje može izazvati alergijske reakcije, takve pretpostavke nisu dokazane naučnim istraživanjima.

## Osobine
Nezapaljivi naranđasto-crveni kristali ili prah bez mirisa,&nbsp;monazo boja topljiva u vodi (19g u 100ml H2O na 25oC), etanolu (na 60 oC otopi se 4g u 100ml 50 % C2H5OH), glicerinu (na 25 oC otopi se 20g u 100ml 50 % CH2OHCHOHCH2OH), glikolu [na 25 oC otopi se 7g u 100ml 50 % C2H4(OH)2]; otpoina u konc. H2SO4 je oranž boje, koja s dodatkom H2O postaje žuta; &nbsp;žuto-naranđasta je u vodenim, neutralnim i kiselim otopinama ; postojana je u 10 % otopinama citratne (limunske), malatne (jabučne) i tartaratne (vinske) kiseline, kao i u 10 % otopinama NaHCO3 i NH4OH; nakon 7 dana malko izblijedi u 10 % otopini NaOH.

## Dobivanje
Reakcijom kuplovanja diazotirane sulfanilinske kiselina i 2-naftol-6-sulfonatne kiseline;&nbsp;

Upotreba: kao boja za prehrambene proizvode, za dobivanje Al-lejka (pigmenta napravljenog taloženjem ove boje na Al podlozi), pH indikator, itd.

## Reference 
## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:PH indikatori
Kategorija:Spojevi natrija
Kategorija:Naftalensulfonati
Kategorija:Benzensulfonati
Kategorija:Prehrambene boje
Kategorija:Azo boje
Riboflavin-5'-fosfat

'''Riboflavin-5'-fosfat** je biomolekula koja se dobija od riboflavina (vitamin B2) djelovanjem enzima riboflavin kinaze. Ima kod **E101a'* kao aditiv u hrani. Djeluje kao prostetička grupa raznih oksidoreduktaza uključujući NADH dehidrogenazu kao i kofaktor u biološkim fotoreceptorima za plavu svjetlost. Tokom katalitičkog ciklusa, dešava se reverzibilna međusobna konverzija oksidiranih (FMN), semikvinonskih (FMNH•) i reduciranih (FMNH2) oblika u raznim oksidoreduktazama. FMN je snažnije oksidirajuće sredstvo od NAD i djelimično je koristan jer može učestvovati u transferu jednog ili dva elektrona. U ulozi receptora plave svjetlosti (oksidirani) FMN se izdvaja iz *konvencionalnih'' fotoreceptora po signalnom stanju i bez E/Z izomerizacije. On je osnovni oblik u kojem se riboflavin nalazi u ćelijama i tkivima. Za njegovu proizvodnju zahtijeva više energije, ali je bolje rastvorljiv od riboflavina.

Glavna svrha mu je bojenje hrane u naranđasto-crvenu boju. Vrlo blizak mu je i **E106** natrijeva so riboflavin-5′-fosfata, koja se sastoji uglavnom od mononatrijeve soli 5′-monofosfat estera riboflavina.

## Reference 
## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm Veoma dugačak spisak na engleskom jeziku
* http://www.halal.ba, podaci o E-brojevima (bos.)

Kategorija:E-brojevi
Kategorija:Flavini
Kategorija:Organofosfati
Kategorija:Kofaktori
Kategorija:Prehrambene boje
Brza žuta AB

**Brza žuta AB** je azo boja. Koristi se kao boja za hranu, a u Evropi je poznata pod E-brojem **E105**. Međuim, danas je njena upotreba u Evropi i SAD-u zabranjena za hranu i piće, jer su toksikološka istraživanja pokazala da je štetna. E105 se smatra da izaziva neatopičnu astmu.

## Reference 
## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

Kategorija:E-brojevi
Kategorija:Anilini
Kategorija:Benzensulfonski spojevi
Kategorija:Prehrambene boje
Kategorija:Azo boje
Žuta 2G

**Žuta 2G** je umjetna boja za hranu, sa E-brojem **E107**. To je žuti prah, rastvorljiv u vodi. Spada u sintetičke žute azo boje.

Smatra se da uzrokuje alergije ili reakcije netolerancije, naročito kod osoba koje ne podnose aspirin ili koji pate od astme. To je jedna od umjetnih boja za koju Grupa za podršku hiperaktivnoj djeci preporučuje da se ukloni iz dječije prehrane. Agencija za standarde hrane UK nije je stavila na spisak aditiva koji su dopušteni u Evropskoj Uniji. Zabranjena je u Austriji, Japanu, Norveškoj, Švedskoj, Švicarskoj i Sjedinjenim Američkim Državama.

## Reference 
## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

Kategorija:E-brojevi
Kategorija:Spojevi natrija
Kategorija:Pirazoli
Kategorija:Benzensulfonati
Kategorija:Prehrambene boje
Kategorija:Azo boje
Van der Waalsove sile

mini|100px|Van der Waalsove sile
**Van der Waalsove sile** su relativno slabe sile koje postoje između nepolarnih molekula. Nazivaju se još i Londonove disperzione sile. Disperzione sile između molekula daleko su slabije od kovalentnih veza. Nastaju uslijed kretanja elektrona duž veze, pri čemu će u nekom momentu jedna strana molekule imati veću gustinu elektrona od druge. Na taj način nastaje inducirani dipol.
## Primjer 
Alkani su nepolarne molekule, zbog male razlike u elektronegativnosti između ugljika i vodika. Zbog toga molekule alkana nemaju parcijalne naboje na molekulama. Zbog toga, jačina van der Waalsovih sila zavisi od veličine kontaktne površine između molekula. Izobutan (tačka ključanja -10,2&nbsp;°C) i butan (tačka ključanja -0,6&nbsp;°C) su očigledni primjeri. Molekula butana ima veću dodirnu površinu od molekule izobutana, pa su van der Waalsove sile jače, što uzrokuje višu tačku ključanja.

## Također pogledajte 
* Hemijska veza

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Međumolekularne sile
Azorubin

**Azorubin** (poznat i kao **karmoizin**, **Food crvena 3**, **azorubin S**, **brilijant karmoizin O**, **kisela crvena 14** i **C.I. 14720**) je sintetička crvena boja za bojenje hrane iz grupe azo boja. Obično se javlja kao dinatrijeva so. Crvene je ili kestenjasto-crvene boje. Koristi se kada je potrebno obojiti hranu koja se toplotno obrađuje nakon fermentacije. Kao aditiv označava se E-brojem E 122. Najčešće se dodaje džemovima, marmeladama, u jogurt, žele, marcipan, neke vrste rolata, keksa i drugo. Stavlja se i u neke preparate za ispiranje usta kao i u Fantu koja se proizvodi u nekim afričkim zemljama.

## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Prehrambene boje
Kategorija:Azo boje
Amarant (boja)

**Amarant**, **FD&C crvena br. 2**, **E123**, **C.I. Food crvena 9**, **kisela crvena 27**, **azorubin S** ili **C.I. 16185** je tamno crvena do ljubičasta azo boja koja se nekad koristila za bojenje hrane i kozmetičkih preparata, ali je od 1976. godine zabranjena njena upotreba u SAD od strane Agencije za hranu i lijekove SAD (FDA) jer se sumnja da je kancerogena. Obično se javlja u obliku trinatrijske soli. Izgleda je crvenkasto-smeđeg, tamno crvenog do ljubičastog praha koji je rastvorljiv u vodi. Na temperaturi preko 120 °C se raspada bez topljenja. Njena vodena otopina ima maksimalnu apsorpciju na oko 520 nm. Amarant je anionska boja. Može se dodavati prirodnim i vještačkim vlaknima, koži, papiru i drugim materijalima. Kao aditiv označena je E-brojem **E 123**. Kao i sve azo boje, amarant se tokom 20. vijeka dobijao iz ugljenog katrana, dok se u modernoj hemijskoj sintezi dobija kao naftni nusproizvod.

U mnogim zemljama upotreba amaranta nije zabranjena. U Ujedinjenom Kraljevstvu još uvijek se koristi za bojenje ušećerenog voća za isticanje boje, naprimjer, višanja. Ime amarant dobila je po istoimenoj biljci *Amaranthus caudatus* koja ima karakterističnu crvenu boju i jestive sjemenke bogate bjelančevinama.

## Reference 
## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

Kategorija:E-brojevi
Kategorija:Azo boje
Kategorija:Naftalensulfonati
Kategorija:Spojevi natrija
Kategorija:Prehrambene boje
Citrus crvena 2

**Citrus crvena 2**, **Citrus crvena No. 2**, **C.I. Solvent crvena 80**, ili **C.I. 12156** je umjetna boja. Kao boja za hranu, dopuštena je u SAD od strane Američke agencije za hranu i lijekove (FDA) od 1956. godine u svrhu bojenja kore narandže. Citrus crvena 2 je navedena u spisku Međunarodne agencije za istraživanja raka (IARC) u grupi 2B kancerogenih supstanci kao supstanca *potencijalno kancerogena za ljude*.

## Osobine
Citrus crvena 2 je narandžasto žuta supstanca, a ponekad se javlja i u obliku tamno crvenog praha. Tačka topljenja joj iznosi 156&nbsp;°C. Nije rastvorljiva u vodi, ali je lahko rastvorljiva u mnogim organskim otapalima.

## Reference 
## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

Kategorija:E-brojevi
Kategorija:Azo boje
Kategorija:Prehrambeni aditivi
Kategorija:Karcinogene grupe 2B po IARC
Kategorija:Prehrambene boje
Skarlet GN

**Skarlet GN** (po IUPACu *Dinatrij 3-[(2,4-dimetil-5-sulfonatofenil)hidraziniliden]-4-oksonaftalee-1-sulfonat*) je crvena azo boja.
Označava se E-brojem **E125** kao aditiv u hrani. Glavna svrha mu je bila bojenje hrane u crveno.

U Sjedinjenim Američkim Državama, nije dozvoljena upotreba u hrani ili lijekovima koji se gutaju, već se smije koristiti samo u lijekovima i kozmetici koji se primjenjuju izvana, zbog potencijalnih kancerogenih efekata u slučaju gutanja.

## Reference
## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

Kategorija:E-brojevi
Kategorija:Azo boje
Kategorija:Prehrambene boje
Ponceau 6R

**Ponceau 6R** (također i *Kristal skarlet*) je crvena azo boja.

## Osobine 
Ponceau 6R je rastvorljiva u vodi, a u manjoj mjeri i u etanolu. Ponceau 6R se koristi kao prehrambeni aditiv sa E brojem E 126, ali u Evropskoj uniji nije dopušten. Osim toga, uglavnom u obliku natrijeve soli koristi se u histologiji za bojenje fibrina u okviru bojenja trihromskog MSB bojenja (zajedno sa *Martin žutom* i vodenoplavom). Kao alternativa u ovu svrhu, umjesto Ponceau 6R se može koristiti i amarant. U eksperimentima na životinjama primjenom velikih doza Ponceau 6R uočena je pojava hemolitičke anemije.

## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

Kategorija:E-brojevi
Kategorija:Azo boje
Kategorija:Naftalensulfonati
Kategorija:Prehrambene boje
Eritrozin

**Erotrozin** je crvenkasti prehrambeni aditiv sa E oznakom E 127 koji spada u grupu ksantenskih boja. Po IUPACu njegov puni naziv je bi-natrijeva so 2,4,5,7-tetrajodfluorescein.

Eritrozin ima veliki sadržaj joda (oko 57,7%). Ova boja je u posljednje vrijeme na udaru kritika protiv njene upotrebe, zbog mogućeg izazivanja alergija i moguće smetnje u normalnom radu štitne žlijezde. Zbog uticaja na rad štitne žlijezde može izazvati nekontroliranu impulsivnost kod hiperaktivne djece.

## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Spojevi joda
Kategorija:Prehrambene boje
Crvena 2G

**Crvena 2G** (poznata i kao **filoksin G, azofiloksin**, po IUPACu *dinatrij-(3Z)-5-acetamido-4-okso- 3-(fenilhidraziniliden)naftalin- 2,7-disulfonat*) je crveno-plava azo boja za bojenje prehrambenih namirnica. Kao aditiv označava se E brojem **E 128**. Ne preporučuje se da ga koriste djeca. Njeno korištenje je zabranjeno u Australiji, Kanadi, Japanu, Norveškoj i Maleziji.

## Osobine 
Crvena 2G stvara crvene kristale, čiji apsorpcioni maksimumi leže na  λ= 506&nbsp;nm i λ = 532&nbsp;nm.

## Reference 
## Vanjski linkovi
* http://www.halal.ba, podaci o E-brojevima (bos.)
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm

Kategorija:E-brojevi
Kategorija:Prehrambene boje
Kategorija:Azo boje
Cochineal crvena A

**Cochineal crvena A** (također poznata i kao **Ponceau 4R**, **C.I. 16255** i **C.I. kisela crvena 18**) je sintetička boja koja se može koristiti za bojenje hrane. Označena je E-brojem **E124**. Njeno hemijsko ime je trinatrijeva so 1-(4-sulfo-1-naftilazo)- 2-nafol- 6,8-disulfonička kiseline. Ponceau je generičko ime za porodicu azo boja.

Cochineal crvena A je crvena azo boja koja se može koristiti za bojenje raznih prehrambenih proizvoda, a uglavnom se sintetizira od aromatskih ugljikovodika iz nafte.

## Reference 
## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

Kategorija:E-brojevi
Kategorija:Spojevi natrija
Kategorija:Naftalensulfonati
Kategorija:Prehrambene boje
Kategorija:Azo boje
Indantron plava

**Indantron plava** poznata i pod nazivom *indantren*, je organska boja napravljena od 2-aminoantrakvinona tretiranim kalij hidroksidom uz prisustvo kalijevih soli. To je pigment koji se koristi u sljedećim medijima: akril-bojama, alkalidima, kazeinu, temperi, pastelnim i vodenim bojama. Koristi se i kao pigment u kvalitetnim bojama i premazima. Kao aditiv u hrani, označena je E brojem E 130, ali nije dopuštena ni u SAD niti u Evropskoj uniji. Indantren plavu RS je patentirao Rene Bohn 1901. godine kao prvu antrakvinonsku boju, kao jednu od prvih boja koje su bile otporne na pranje.

## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm

Kategorija:E-brojevi
Kategorija:Fenoli
Patent plava V

**Patent plava V**, također poznata i kao Plava za hranu 5, sulfan plava, kisela plava 3, L-plava 3, C-plava 20, E131, ili Cl 42051, jeste tamno plavkasta sintetička boja koja se koristi kao prehrambeni aditiv za bojenje hrane. Kao aditiv označava se E-brojem E131. Postoji kao natrijeva ili kalijeva so [4-(α-(4-dietilaminofenil)-5-hidroksi- 2,4-disulfofenilmetiliden)-2,5-cikloheksadien-1-iliden] dietilamonij hidroksida. Javlja se kao ljubičasti prah. U vodenim rastvorima, njena boja zavisi od pH vrijednosti medija: u bazičnim medijima je tamno plava, dok je u kiselim žuto-zelena.

Patent plava V je zabranjena kao boja za hranu u Australiji i SAD, jer zvanične zdravstvene institucije u tim zemljama sumnjaju da ova boja može izazvati alergijske reakcije. U Evropi, dozvoljeno je njeno korištenje najviše u dozama do 15&nbsp;mg po kilogramu tjelesne mase.

## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e131.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

## Reference 
Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Fenoli
Kategorija:Benzensulfonske kiseline
Kategorija:Anilini
Kategorija:Prehrambene boje
Indigo karmin

**Indigo karmin**, ili ''natrijeva so 5,5'-indigodisulfonske kiseline'', također poznat i kao indigotin ili FD&C Plava #2, jeste pH indikator hemijske formule . Odobren je kao aditiv u SAD i EU, a označava se E-brojem E132.

Njegova primarna upotreba je u vidu pH indikatora. Pri pH vrijednosti od 11,4 ima plavu boju, dok je pri pH 13 žut. Indigo karmin je također i indikator redoks reakcije, jer nakon redukcije mijenja boju u žutu.

## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

## Reference 
Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Sulfonati
Kategorija:Spojevi natrija
Kategorija:Ketoni
Kategorija:PH indikatori
Kategorija:Prehrambene boje
Brilliant plava FCF

**Brilliant plava FCF** (plava 1), također poznata i po brojnim trgovačkim imenima, je boja za hranu i druge supstance. Označava se E-brojem **E133** i ima indeks boje 42090. Javlja se u obliku crvenkasto-plavog praha. Rastvorljiva je u vodi, a u rastvoru ima maksimalnu apsorpciju na oko 628&nbsp;nm. Može se kombinirati sa tartrazinom da bi se dobile različite nijanse zelene.

Hemijski, ona je sintetička boja koja se dobija koristeći aromatske ugljikovodike iz petroleuma.

## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e133.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

## Reference 
Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Anilini
Kategorija:Benzensulfonati
Kategorija:Prehrambene boje
Kategorija:Triarilmetanske boje
Rezorcin žuta

**Rezorcin žuta** je trivijalno ime za natrijevu so 4-[(2,4-dihidroksifenil)diazenil]benzosulfonatne kiseline. Za slobodnu kiselinu, koristi se i naziv *hriozin S*.

Ranije je hriozis S bio dopušten za upotrebu kao aditiv sa E-brojem 103. Danas hriozin S se danas koriste još kao pH-indikator, jer se njegova boja mijenja sa žute kod pH vrijednosti 11,0 u naranđastu kod pH vrijednosti 12,8.

U Evropi korištenje ovoga aditiva je zabranjeno 1984. a u SAD-u 1988. godine

## Reference 
Kategorija:E-brojevi
Kategorija:PH indikatori
Kategorija:Azo boje
Kategorija:Spojevi natrija
Kategorija:Benzensulfonati
Kategorija:Prehrambene boje
Zelena S

**Zelena S** (po IUPACu: Natrij 4-[(4-dimetilaminofenil)-(4-dimetilazanijiliden-1-cikloheksa-2,5-dieniliden)metil]-3-hidroksinaftalen-2,7-disulfonat) je zeleni sintetički ugljeni katran triarilmetanska boja sa molekularnom formulom .

Kao boja za hranu, označava se E-brojem E142. Može se koristiti u dezertima, slatkišima, sladoledu i slično. Zelena S je zabranjena kao prehrambeni aditiv u Kanadi, SAD, Japanu i Norveškoj. Dozvoljena je kao prehrambeni aditiv u EU, Australiji i Novom Zelandu. Zelena S je vitalna boja, što znači da se može koristiti i za bojenje živih ćelija. Koristi se u oftalmologiji, zajedno sa fluoresceinom i bengalskom rozom, za dijagnosticiranje različitih poremećaja na površini oka.

Može izazvati alergijske reakcije i jedna je od supstanci za bojenje za koju je Grupa za podršku hiperaktivnoj djeci preporučila da se odstrani iz dječje hrane.

## Reference 
## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Naftalinsulfonati
Kategorija:Spojevi natrija
Kategorija:Anilini
Kategorija:Prehrambene boje
Hlorofilin

desno|thumb|200px|Hlorofilin
**Hlorofilin** je supstanca koja se može odnositi na bilo koji spoj iz grupe usko povezanih, u vodi rastvorljivih soli, koje su polusintetički derivati hlorofila, a razlikuju se u vrsti kationa koji su povezani sa anionima. Najčešći oblik hlorofilina je derivat natrija i bakra koji se koristi kao prehrambeni aditiv i kao sastojak u alternativnoj medicini. Hlorofil je prisutan u zelenom lišću povrća i može dostići vrlo velike udjele do 5,7% u špinatu. Kao sredstvo za bojenje hrane, bakarni kompleks hlorofilina je poznat i kao prirodna zelena 3 i označava se E-brojem E141.

## Vanjski linkovi
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

## Reference 
Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Dodaci prehrani
Kategorija:Prehrambeni aditivi
Brza zelena FCF

**Brza zelena FCF** (po IUPACu: etil-[4-[4-[etil-[(3-sulfofenil)metil]amino]fenil]-(4-hidroksi-2-sulfofenil)metiliden]-1-cikloheksa-2,5-dieniliden]-[(3-sulfofenil)metil]azanij) također poznata i kao Food zelena 3, FD&C zelena br. 3, Zelena 1724, "Solid zelena" FCF i C.I. 42053 jeste triarilmetanska boja za hranu u obliku morsko-zelenog praha sa molekularnom formulom +. Označena je E-brojem E143.

Brza zelena FCF je preporučena zamjena za boju svijetlo zelenu SF u Massonovom trihromskom bojilu, jer je njena boja izražajnija i manja je mogućnost da izgubi nijansu. Koristi se i kao kvantitativno bojilo u biologiji za histone u alkalnoj pH sredini nakon kiselinskog izdvajanja DNK. Također se koristi i za bojenje bjelančevina pri elektroforezi. Ima maksimalnu apsorpciju svjetlosti pri 625&nbsp;nm.

Ova supstanca se vrlo loše apsorbuje u crijevima. Njena upotreba kao boja za prehrambene namirnice u EU je zabranjena kao i u nekim drugim državama. Može se koristiti u konzervama zelenog graška i drugom povrću, želatinskim desertima, sosevima, ribi, slatkišima i suhim pecivima najviše u količini od 100&nbsp;mg/kg tjelesne mase. U SAD, brza zelena FCF se najmanje koristi među sedam osnovnih boja odobrenih od strane FDA.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* https://echa.europa.eu/information-on-chemicals/cl-inventory-database/-/discli/details/4904

Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Anilini
Kategorija:Fenoli
Kategorija:Benzensulfonati
Kategorija:Prehrambene boje
Brilijantna crna BN

**Brilijantna crna BN** (*E151* i *crna BN*) je sintetička azo-boja rastvorljiva u vodi koja se koristi u prehrambenoj industriji kao boja za namirnice. Glavna svrha aditiva je bojenje hrane u smeđe ili crno.

Pomoću brilijantne crne BN boje se naprimjer zamjena za kavijar, neki sosovi, slatkiši i kozmetički proizvodi poput šampona, sredstava za tuširanje i tečnih sapuna. Upotrebom ovog sredstva za bojenje mogu se dobiti i određene nijanse ljubičaste, smeđe i crne boje. Brilijantna crna se smatra neškodljiva za zdravlje, ali u eksperimentima na životinjama primjećen je blagi uticaj na probavne enzime. Osim toga, sumnja se da ova boja može biti povezana sa izazivanjem reakcija na koži (neurodermitis) i astmom.

## Reference 
## Vanjski linkovi
* http://www.halal.ba, podaci o E-brojevima (bos.)
* http://www.fao.org/docrep/meeting/005/Y0474S/y0474s1q.htm

Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Spojevi natrija
Kategorija:Acetamidi
Kategorija:Naftalensulfonati
Kategorija:Benzensulfonati
Kategorija:Prehrambene boje
Kategorija:Azo boje
Smeđa FK

**Smeđa FK**, također poznata i kao **Kipper smeđa**, **čokoladna smeđa FK**, i **C.I. prehrambena smeđa 1**, jeste smeđa mješavina šest sintetičkih azo boja, uz dodatak natrij hlorida i/ili natrij sulfata. Vrlo je rastvorljiva u vodi. Njen CAS registarski broj  je 8062-14-4. Ukoliko se koristi kao prehrambena boja, označava se E-brojem **E154**.

Koristi se za čuvanje sušenih skuša i drugih riba, kao i u nekim drugim vrstama mesa poput šunke. Mesu daje zdravu boju koja se ne mijenja ili tamni tokom kuhanja.

Ona je jedna od boja koje Grupa za podršku hiperaktivnoj djeci preporučuje za uklanjanje iz dječje hrane, naročito u kombinaciji sa benzoatima. Može izazvati alergijsku reakciju kod osoba alergičnih na salicilate i može pojačati simptome astme. Zabranjena je u Evropskoj Uniji, Australiji, Austriji, Kanadi, SAD, Japanu, Švicarskoj, Novom Zelandu, Norveškoj i Rusiji.

Tokom 2011. godine u izvještaju Evropskog organa za bezbijednost hrane zaključeno je da se smeđa FK više ne koristi, te nisu mogli definitivno zaključiti o sigurnosti ove supstance zbog nedostatka neophodni podataka o njenoj otrovnosti. Stoga, ne može se uključiti u spisak dozvoljenih prehrambenih aditiva u EU.

## Komponente 
Boje koje sadrže su:
* 4-(2,4-diaminofenilazo)benzensulfonat, so natrija
* 4-(4,6-diamino-m-tolilazo)benzensulfonat, so natrija
* 4,4'-(4,6-diamino-1,3-fenilenbisazo)-di(benzensulfonat), dinatrijeva so
* 4,4'-(2,4-diamino-1,3-fenilenbisazo)-di(benzensulfonat), dinatrijeva so
* 4,4'-(2,4-diamino-5-metil-1,3-fenilenbisazo)-di(benzensulfonat), dinatrijeva so
* 4,4',4-(2,4-diaminobenzen-1,3,5-trisazo)-tri(benzensulfonat), trinatrijeva so

## Reference
Kategorija:E-brojevi
Kategorija:Azo boje
Kategorija:Prehrambene boje
Crna 7984

**Crna 7984**, *Food crna 2* ili *C.I. 27755* jeste smeđe-crna sintetička diazo boja. Najčešće se koristi kao tetra-natrijeva so.

Kada se koristi kao boja u hrani, obilježava se e-brojem **E152**. Njena upotreba kao boja za hranu je zabranjena u SAD i Evropskoj uniji od 1984. godine. Također nije dopuštena ni u Japanu niti u Australiji.

Crna 7984 se također koristi i u kozmetici.

Ona može izazvati alergijske reakcije, naročito među onim osobama koji pokazuju reakciju preosjetljivosti na aspirin. Boja oslobađa histamin te može pogoršati simptome astme. Jedan je od materija za bojenje za koje grupa za podršku hiperaktivnoj djeci preporučuje da se uklone iz hrane za djecu.

## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

Kategorija:E-brojevi
Kategorija:Azo boje
Kategorija:Prehrambene boje
Allura crvena AC

**Allura crvena AC** (po IUPACu *dinatrij 6-hidroksi-5-((2-metoksi-5-metil-4-sulfofenil)azo)-2-naftalenesulfonat*) je crvena azo boja. Koristi se kao boja za bojenje hrane i ima E broj **E129**. Prvi put se pojavila u SAD kao prehrambeni aditiv u zamjeni za amarant.
Njegova upotreba je zabranjena u Danskoj, Belgiji, Francuskoj, Švicarskoj, a bila je zabranjena i u Švedskoj do 1994. godine.

## Vanjski linkovi
* http://www.food-info.net/uk/e/e-alphabet.htm
* https://web.archive.org/web/20160316025543/http://halal.ba/site/index.php?option=com_content&view=article&id=514&Itemid=148&lang=ba

Kategorija:Azo boje
Kategorija:Spojevi natrija
Kategorija:Naftalensulfonati
Kategorija:Benzensulfonati
Kategorija:Američki izumi
Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Prehrambene boje
Puli

mini|desno|300px|Puli
**Puli** je srednje velik ovčarski pas porijeklom iz Mađarske. U Mađarsku je doveden oko 1000 godine zajedno sa nomadskim plemenima iz Centralne Azije. Pretpostavlja se da je ova rasa predak današnje pudle. U FCI je priznata pod rednim brojem #55.

## Osobine 
To je veoma gibak pas sa dobro razvijenim mišićima i veoma je cijenjen kao ovčarski pas. Posjeduje karakterističnu dlaku pretežno crne boje (može biti i u nijansama sive, bijele i boje kajsije) koja je uvaljana i podsjeća na tzv. *dreadlockse* (slično užetu) koji čine krzno nepropusnim za vodu. Zbog ove osobine i znanja da je ovo pas koji vrlo rado pliva, pretpostavlja se da je u prošlosti korišten za lov u močvarnim područjima (zovu ga i mađarski vodeni pas). Tijelo mu je kvadratično i mišićavo, glava okrugla, oči boje kafe, viseće uši, a rep je savijen nad leđnom linijom. Visina za mužjake je 39-45 cm, a za ženke 36-42 cm. Težina je za mužjake 13-15kg, a za ženke 10-13 kg. Puli se veoma malo linja, pa se treba voditi velika briga oko krzna da ne bi dobilo karakterističan "miris". Životni vijek mu je do 14 godina.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Mađarska
Kategorija:Rase pasa
Henry Stuart

**Henry Stuart** (7. decembar 1545 - 10. februar 1567) je bio kralj Škota kao muž kraljice Marije I. Prije braka s Marijom I nosio je titulu vojvode od Albanya.

## Život u Engleskoj 
Rođen je 1545. godine u Engleskoj, gdje je njegov otac, Matthew Stewart, živio u egzilu kod Elizabete I. Njegova majka je bila Margaret Douglas, kćerka engleske princeze Margarete i njenog drugog supruga, te je Henry preko nje držao visoko mjesto u nasljednom nizu za engleski tron. Ovo porijeklo, kao i ono preko Jakova II, činilo ga je rođakom svoje supruge i mogućim nasljednikom škotske krune.

Kada je imao devetnaest godina, Elizabeta I je dozvolila Henryu da prati oca na njegovom putovanju u Škotsku. Tokom braka postajao je sve zahtjevniji i ljubomorniji. Njegova ljubomora na Davida Rizzioa, kraljičinog ličnog sekretara, završila je Rizziovim ubistvom u martu 1566. godine pred očima same Marije, koja je tada bila u poodmakloj trudnoći.

Razvod između kraljevskog para je bio predložen nakon manje od godinu dana bračnog života. Marija nije pristajala na ovu opciju, ne samo zato što joj to vjera nije dopuštala, već i zato što bi njen položaj razvedene vladarice bio vrlo slab i pravo na nasljedstvo njenom sinu upitno.

Za ubistvo Henrya optužena je njegova udovica i njen budući suprug, James Hepburn. Sumnja da je naručila ubistvo muža bit će jedan od glavnih uzroka Marijinog prisilnog odricanja krune polovinom 1567. godine. Naslijedit će je sin kojeg je imala sa Henrya, preko kojeg je on predak svih englesko-škotskih i britanskih vladara. Istraga koju je provela Elizabeta nakon što je zatvorila Mariju dovela je do otkrića osam pisama od Marije upućenih Hepburnu, iz kojih je bilo zaključeno da je Marija bila upoznata sa Hepburnovim planovima. Današnji historičari se slažu da su pisma bila podmetnuta i da današnje kopije nisu autentične.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Detaljni osvrt na ubistvo Henrika Stuarta

Kategorija:Supružnici škotskih vladara
Kategorija:Vojvode od Albanya
Kategorija:Stuarti
Službeni gradovi Bosne i Hercegovine

Osim entiteta, kantona, i općina, Bosna i Hercegovina također ima i svoja 36 službena grada. Službeni gradovi imaju svoja gradska vijeća ili skupštine.

## Također pogledajte 
* Općine Bosne i Hercegovine

## Reference 
Kategorija:Spiskovi
*
Kategorija:Administrativna podjela Bosne i Hercegovine
Kategorija:Treći nivo državnih administrativnih podjela
Rastvorljivost

[mini|130px|Rastvaranje [NaCl u vodi]]
**Rastvorljivost** je količina supstance koja se može rastvoriti u određenom rastvaraču pod određenim uslovima. Interakcija između molekula rastvarača i supstance koja se rastvara naziva se *solvatacija* (ako je rastvarač voda - hidratacija). Rastvorljivost supstance se objašnjava pomoću polarnosti. Kod rastvaranja važi empirijsko pravilo: Slično se rastvara u sličnom. Polarne supstance (npr. NaCl) se dobro rastvaraju u polarnim rastvaračima (npr. voda), a nepolarne u nepolarnim. Kod rastvorljivosti važnu ulogu ima i vodikova veza.
Rastvor koji se nalazi u ravnoteži i ne može rastvoriti više supstance naziva se *zasićeni rastvor*.
Za teško rastvorljive supstance rastvorljivost se može procijeniti na osnovu vrijednosti proizvoda rastvorljivosti.

## Također pogledajte 
* Proizvod rastvorljivosti

## Vanjski linkovi 
Kategorija:Hemijske osobine
Kategorija:Fizikalne veličine
Kategorija:Rastvori
Life For Rent

**Life for rent** je drugi studijski album britanske pjevačice Dido Armstrong, objavljen 2003 godine. Prvi objavljeni singl sa ovog albuma bila je pjesma *White flag*, koja je uskoro postala svjetski hit. U video-spotu snimljenom za pjesmu *White flag* pojavljuje se zvijezda serija *Buffy - ubica vampira* i *Anđeo* - David Boreanaz. Drugi veliki hit sa ovog albuma je pjesma *Stoned*, koja je remiksovana bila uspješna u brojnim klubovima u SAD. Treći i četvrti singl, *Life for rent* i ''Don't leave home*, respektivno, nisu postigli u SAD ni izbliza takav uspjeh kao *White flag*.

Album *Life for rent* je bio nominovan za BRIT Award 2004 godine, zajedno sa albumima Daniela Bedingfielda, Blura i The Coral. Ali te godine, nagradu je odnio album *Permission to Land* grupe The Darkness. Međutim, pjesma *White flag* je iste godine dobila nagradu *Ivor Novello* u kategoriji Međunarodni hit godine. U Australiji, album je vrlo brzo došao do prvih mjesta top lista, te je bio jedan od najprodavaniji albuma 2003 godine, bio je šest puta platinast, prodan u 420 hiljade primjeraka. Po podacima muzičkih časopisa, album *Life for rent* je prodan u 8.630.000 primjeraka širom svijeta.

## Spisak pjesama 
# "White Flag" (*Bijela zastava*) (Dido Armstrong, Rollo Armstrong, Rick Nowels) –  4:01
# "Stoned" (*Skamenjen*) (D. Armstrong, R. Armstrong, Lester Mendez) – 5:55
# "Life for Rent" (*Život za iznajmljivanje'') (D. Armstrong, R. Armstrong) – 3:41
# "Mary's in India" (*Mary u Indiji*) (D. Armstrong, R. Armstrong) – 3:42
# "See You When You're 40" (*Vidimo se kad budeš 40 (godina)*) (D. Armstrong, R. Armstrong, Aubrey Nunn) – 5:20
# "Don't Leave Home" (*Ne izlazi iz kuće*) (D. Armstrong, R. Armstrong) – 3:46
# "Who Makes You Feel" (*S kim se lijepo osjećaš*) (D. Armstrong, R. Armstrong, John Harrison) – 4:21
# "Sand in My Shoes" (*Pjesak u mojim cipelama*) (D. Armstrong, Nowels) – 5:00
# "Do You Have a Little Time" (*Imaš li malo vremena*) (D. Armstrong, Bates, Nowels) – 3:55
# "This Land Is Mine" (*Ova zemlja je moja*) (D. Armstrong, R. Armstrong, Nowels) – 3:46
# "See the Sun" (*Vidim sunce*) (D. Armstrong) – 10:36
# "Closer" (bonus pjesma) (*Bliže*)- 3:29

## Također pogledajte 
* Dido
* No Angel

## Reference 
Kategorija:Albumi Dido
Kategorija:Albumi iz 2003.
Bela Crkva (Srbija)

mini|desno|300px|Lokacija općine Bela Crkva u Srbiji
**Bela Crkva** je grad i centar istoimene općine u Republici Srbiji. Nalazi se u Vojvodini i spada u Južnobanatski okrug. Po podacima iz 2004 općina zauzima površinu od 353 km2 (od čega na poljoprivrednu površinu otpada 27.652 ha, a na šumsku 2.730 ha). Općina Bela Crkva se sastoji od 14 naselja. Po podacima iz 2002 godine u općini je živjelo 20.367 stanovnika, a prirodni priraštaj je iznosio -5.2 %. Po podacima iz 2004. broj zaposlenih u općini iznosi 3.237 ljudi. U općini se nalazi 13 osnovnih i 4 srednjih škola.

## Etnička struktura 
* Srbi (76,85%)
* Rumuni (5,4%)
* Česi (3,99%)
* Romi (3,03%)
* Mađari (2,25%)
* Jugoslaveni (1,38%)

## Vanjski linkovi 
* Zvanična stranica
* Web prezentacija
* 

Kategorija:Općine u Srbiji
Kategorija:Općine u Vojvodini
Kategorija:Općine u Južnobanatskom okrugu
*
Bela Crkva

* Bela Crkva (Srbija), općina u Srbiji
* Bela Crkva (Sjeverna Makedonija), naselje u Sjevernoj Makedoniji
Karoten

thumb|350px|right|β-Karoten prikazan 3-dimenzionalnom dijagramu
[thumb|right|250px|**Karoten** je odgovoran za narančastu boju kod [mrkve kao i boje mnogih drugih vrsta voća i povrća, pa čak i kod nekih životinja.]]
[right|thumb|250px|Flamingosi u [Ngorongoro, Tanzanija. Ružičasta boja divljih flamingosa je zbog astaksantina (vrsta karotenoida) oni se prehranjuju škampima. Da se hrane dijetom bez karotena postali bi bijeli.]]

**E160a** je kod za biljni ekstrakt koji se koristi kao aditiv **karoten** (Alpha-karoten, Beta-karoten, Gamma-karoten) u hrani. Glavna svrha aditiva je bojenje hrane. Pojam **karoten** (također *carotene*, izveden je iz latinskog *carota*, što znači "mrkva".). Koristi se za mnoge srodne supstance nezasićenih ugljikovodika koje imaju formulu C40Hx, koje sintetiziraju biljke, ali generalno to se ne može desiti od strane životinja (jedini poznati izuzetak su neke lisne uši i pauk koji su stekli sintetičke gene iz gljiva).. Karoten je fotosintetski pigment važan za proces fotosinteze. Karoten ne sadrži kisik i apsorbira ultraljubičasto, ljubičasto i plavo svjetlo i stoga ima snažnu boju, najčešće narančastu ili crvenu, i u niskim koncentracijama žutu.

Karoten doprinosi fotosintezi prenošenjem energije svjetla koju apsorbira u hlorofil. Također štiti biljna tkiva i pomaže da apsorbira energiju iz singletnog kisika, jedan oblik molekule kisika O2 koji se formira tokom fotosinteze.

## Izvori u hrani 
Sljedeće namirnice su posebno bogate karotenom:

*Batat
*Mrkva
*Vučije bobice (godži, kustovnica)
*Dinja
*Mango
*Breskva
*Raštika
*Šipurak
*Bundeva (masirača)

## Također pogledajte 
* Antioksidans

## Reference 
Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Vitamini
Kategorija:Prehrambene boje
Kategorija:Karotenoidi
Kategorija:Ugljikovodici
Alibunar

**Alibunar** (srp. *Алибунар*) je grad i centar istoimene općine u Republici Srbiji. Nalazi se u Vojvodini i spada u Južnobanatski okrug. Po podacima iz 2004 općina zauzima površinu od 602 km2 (od čega na poljoprivrednu površinu otpada 51.531 ha, a na šumsku 1.923 ha). Općina Alibunar se sastoji od 10 naselja. Po podacima iz 2002 godine u općini je živjelo 22.954 stanovnika, a prirodni priraštaj je iznosio -8,1 %. Po podacima iz 2004 broj zaposlenih u općini iznosi 3.989 ljudi. U općini se nalazi 11 osnovnih i 1 srednja škola.

## Etnička struktura
*Srbi - 13.680 (59,59%)
*Rumuni - 6.076 (26,47%)
*Slovaci - 1.195 (5,2%)
*Romi - 657 (2,86%)
*Mađari - 309 (1,34%)

## Reference 
Kategorija:Općine u Srbiji
*
Kategorija:Općine u Južnobanatskom okrugu
Kategorija:Općine u Vojvodini
Biljni ugalj

mini|Biljni ugalj
**Biljni ugalj** (*acetilensko crna*) jeste materijal koji nastaje nepotpunim sagorijevanjem teških naftnih proizvoda poput FCC katrana i, u manjoj mjeri, jestivih ulja.

Biljni ugalj je oblik parakristalnog ugljika koji ima visoki odnos površine prema zapremini, mada je taj odnos niži nego kod aktivnog uglja. Razlika između njega i čađi je da on ima mnogo viši odnos površine i zapremine, i znatno manji sadržaj PAH (policikličnih aromatskih ugljikovodika). Međutim, biljni ugalj je mnogo više korišten kao modelni spoj za dizelsku čađ u eksperimentima oksidacije dizela. Ovaj ugalj se većinom koristi za punjenje guma i drugih proizvoda od gume. U proizvodima od plastike, boja i lakova, biljni ugalj se koristi kao crni pigment.

Trenutno mišljenje Međunarodne agencije za istraživanje raka (IARC) je da *biljni ugalj možda pokazuje kancerogeno dejstvo za ljude (grupa 2B)*. Kratkoročno izlaganje visokim koncentracijama biljnog uglja može izazvati nelagodu gornjih disajnih puteva, zbog mehaničke iritacije.

Biljni ugalj dobijen iz jestivih uglja koristi se kao aditiv je bojenje hrane u smeđe ili crno. Odobren je u Australiji i Novom Zelandu, ali je zabranjen u SAD.

## Također pogledajte 
* Aktivni ugalj

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* International Chemical Safety Card 0471
* http://www.fda.gov/ForIndustry/ColorAdditives/ColorAdditiveInventories/ucm106626.htm Statusni spisak aditivnih boja (en)

Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Pigmenti
Kategorija:Ugljik
Kategorija:Elastomeri
Kategorija:Karcinogene grupe 2B po IARC
Lutein

**Lutein** je ksantofil i jedan od 600 karotenoida koji se javljaju u prirodi. Lutein sintetiziraju samo biljke i, poput drugih ksantofila, u velikim količinama se može naći u zelenom povrću poput špinata i žute mrkve. Pored β-karotina je najrasprostranjeniji karotenoid.

Označava se E-brojem *E161b* i koji se koristi kao aditiv u hrani za njeno bojenje.

## Reference 
Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Karotenoidi
Kategorija:Alkoholi
Kategorija:Dijetetski antioksidansi
Kategorija:Sekundarni alkoholi
Kategorija:Prehrambene boje
Kriptoksantin

**Kriptoksantin** (po IUPACu: (R)-3,5,5-trimetil-4-[3,7,12,16-tetrametil-18-(2,6,6-trimetilcikloheks-
1-enil)-oktadeka-1,3,5,7,9,11,13,15,17-nonaenil]-cikloheks-3-enol) je prirodni karotenoidni pigment. Izoliran je iz brojnih prirodnih izvora, uključujući peteljke i cvjetove biljaka iz roda *Physalis*, zatim papaje, žumanceta, jabuka i krvnog seruma goveda.

## Hemija 
U pogledu strukture, kriptoksantin je blisko povezan sa β-karotenom, samo uz dodatak hidroksilne grupe. Član je klase karotenoida poznate kao ksantofili.

U čistom obliku, kriptoksantin je crvena kristalna supstanca sa metalnim odsjajem. Lahko je rastvorljiv u hloroformu, benzenu, piridinu i ugljik disulfidu.

## Biologija i medicina
U ljudskom organizmu, kriptoksantin se pretvara u vitamin A (retinol), te se stoga smatra i provitaminom A. Kao i drugi karotenoidi, kriptoksantin je i antioksidant i može pomoći u spriječavanju oštećenju ćelija i DNK od strane slobodnih radikala. Osim toga, stimulira obnavljanje oksidativnih oštećenja DNK.

Nedavna otkrića inverzne povezanosti između β-kriptoksantina i rizika od raka pluća u nekoliko posmatračkih epidemioloških studija koje daju indicije da β-kriptoksantin potencijalno može reagirati kao hemopreventivno sredstvo protiv raka pluća. U drugom pogledu, u histološkoj grupi IV stepena odraslih pacijenata kod kojih je dijagnosticiran maligni gliom, umjereno do veliko korištenje kriptoksantina je povezano za slabijim šansama za preživljavanje.

## Druga upotreba 
Kriptoksantin je također koristi i kao supstanca za bojenje prehrambenih proizvoda (INS broj 161c). Nije odobrena za upotrebu u Evropskoj Uniji ni SAD; ali je dozvoljena u Australiji i Novom Zelandu.

## Reference 
Kategorija:E-brojevi
Kategorija:Karotenoidi
Kategorija:Tetraterpeni
Violaksantin

**Violaksantin** je prirodni ksantofilni pigment narandžaste boje. Može se naći u brojnim vrstama biljaka poput ljubičice. Biosintezom se dobija iz zeaksantina putem epoksidacije. Kao aditiv koristi se u prehrambenoj industriji za bojenje hrane, sa E-oznakom **E161e**. U SAD i Evropskoj uniji njegovo korištenje nije dozvoljeno, a nije zabranjen u Australiji i Novom Zelandu (gdje se označava sa INS161e)

## Reference 
Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Karotenoidi
Kategorija:Epoksidi
Kategorija:Tetraterpeni
Kategorija:Organski spojevi
Kategorija:Prehrambene boje
Likopen

**Likopen** (po IUPAC-u *ψ,ψ-karotin*) je tamno crveni karotinski i karotinoidni pigment i fitohemikalija koja se može naći u plodovima paradajza i sličnom voću i povrću poput crvene mrkve, crvene paprike, lubenice i papaje (ali ne i kod višnji ili jagoda). Iako je likopen po hemijskom sastavu karotin, on je ispoljava aktivnost kao vitamin A. Hrana koja nema crvenu boju također može sadržavati likopen.

Zbog svoje jake crvene boje i neotrovnosti, likopen se često koristi i kao aditiv za bojenje hrane. Njegova E-oznaka je **E160d**. Dozvoljena je njegova upotreba u SAD, EU, Australiji i Novom Zelandu.

Likopen nije neophodan za ljudsku ishranu. Kada se apsorbira iz crijeva, likopen se putem lipoproteina u krvi transportira i akumulira u jetri, nadbubrežnim žlijezdama i testisima.

## Također pogledajte 
* Ishrana

## Reference 
Kategorija:Aditivi sa E-brojem
Kategorija:Karotenoidi
Kategorija:Ugljikovodici
Kategorija:Antioksidansi
Kategorija:Dodaci prehrani
Kategorija:Prehrambene boje