Stari Ras i Sopoćani

**Stari Ras** je srednjovjekovni kompleks spomenika u Raškoj oblasti južne Srbije. Izgrađeni su od 10. do 13. vijeka i  predstavljaju umjetničku djelatnosti u srednjovekovnoj Srbiji. Kompleks čine: arheološko nalazište srednjeg vijeka, grad Ras, koji je u periodu od 12. do ranog 14. vijeka bio prva prijestonica srednjovjekovne srpske države, Manastir Sopoćani, Manastir Đurđevi Stupovi i Crkva svetih Apostola Svetog Petra i Pavla (Crkva Svetog Petra) i  
## Kompleks srednjovekovnog Rasa 
* Utvrđenje Gradina na Pazarištu sa Podgrađem smješteno je na vrhu planinskog grebena i ima oblik nepravilnog četvorougla, dužine 180 m, a širine od 20 do 60 m. Jedna strana utvrđenja ide vrhom grebena od koga se teren obrušava pod velikim nagibom, a druga se prostire paralelno sa njom po blažoj padini i ona je ojačana sa četiri manje i jednom velikom kulom. Ova kula je polukružne osnove prečnika 8 m. Bedemi debljine od 1,5 do 2,2 m su izgrađeni od lomljenog kamena i krečnog maltera, a imali su stazu sa zupcima. U unutrašnjosti utvrđenja se nalazio dvorac koji je bio naslonjen na najveću kulu. U grad se ulazilo kroz dvije kapije sa zapadne i južne strane. Ovakav izgled utvrđenje je dobilo oko 1149. godine. Iz ranijeg perioda grada su otkriveni i ostaci kasnoantičkog bedema sa jednom kulom pravougaone osnove.
* Na srednjovjekovnom Trgovištu su pronađene 64 kuće i obiman arheološki materijal: kuhinjska i stona keramika, metalni predmeti, ostava srebrnog nakita, predmeti od kosti, arhitektonska plastika itd.
* Utvrđenje Gradina na Postenju je smješteno na kupastom uzvišenju iznad puta Novi Pazar – Raška. U pitanju je višeslojni lokalitet na kome je kontinuitet u naseljavanju trajao od starijeg gvozdenog doba do srednjeg vijeka. Ostaci sadašnjeg utvrđenja potiču iz VI vijeka, a na lokalitetu su pronađene tri crkve.
* Na lokalitetu Reljina gradina, koji je nakon istraživanja konzerviran, su ostaci manastira sveta Varvare iz 15. vijeka, a obnovljenog dva vijeka kasnije.
* Naprelje je lokalitet između Novog Pazara i Novopazarske banje i čini ga crkva i nekropola. Taj prostor je u kontinuitetu korišćen od praistorije do kasnog srednjeg veka. Crkva je podignuta u 13. vijeku i stradala je u požaru krajem 17. vijeka.
* Postenje – Latinska crkva se nalazi na putu Novi Pazar – Deževa u neposrednoj blizini crkve svetih Apostola Petra i Pavla. Crkva je podignuta u prvoj polovini 14. vijeka, a porušena je krajem istog vijeka. 
mini|200px|lijevo|Manastir Sopoćani, crkva svetog Trojstva
## Svjetska baština 
Ostaci Starog Rasa se nalaze na lokalitetu Gradina na Pazarištu, sa donjim gradom Trgovište, udaljenom 11&nbsp;km zapadno od Novog Pazara. Ime Ras vodi porijeklo od naziva utvrđenja Arsa koju pominje bizantijski historičar Prokopije u 6. vijeku. Srpska srednjovjekovna država je prema imenu grada dobila naziv Raška. Stari Ras se nalazi uz planinsko okruženje u blizini ušća rijeke Raške u Sebečevo, a postao je prva prijestonica srpske nezavisne države pod vodstvom dinastije Nemanjića 1159. godine. Arheološko nalazište sadrži ostatke građevina građenih od otprilike 9. stoljeća nadalje, uključujući tvrđavu Gradina na vrhu brda i donji grad Trgovište.

Manastir Sopoćani se nalazi pored izvora rijeke Raške. Izgrađen je u drugoj polovini 13. vijeka kao zadužbina kralja Uroša Nemanjića. Poznat je po freskama u manastirskoj crkvi, rađenim u periodu 1270-1276, spadaju među najlepše u bizantijskoj i srpskoj srednjovekovnoj umjetnosti. Ove izuzetne slike predstavljaju rad najboljih umjetnika tog perioda koji nisu mogli da rade na teritoriji Bizantskog carstva i našli su utočište na dvoru srpskog kralja. U Sopoćanima su ovi umjetnici unijeli rafinirani duh antike u preovlađujuće srednjovjekovne konvencije.
mini|200px|lijevo|Crkva Svetog Đurđa u manastiru Đurđevi Stupovi
Crkva Svetog Đurđa u manastiru Đurđevi Stupovi, osnovana je 1170-1171. godine, najraniji je primjer karakteristične nove regionalne arhitekture koja je spojila romanički i bizantijski stil. Poznat kao Raška škola, ovaj stil je dominirao u sakralnoj arhitekturi na ovim prostorima skoro vijek i po. U crkvi se nalaze i dva sloja očuvanih fresaka iz 1175. i 1282-1283. godine koje su među najljepšim iz tog perioda na Balkanu. 
mini|200px|lijevo|Crkva Svetog Petra
Sačuvane freske u crkvi Svetog Petra, podignute u 10. vijeku na temeljima krstionice iz 6. vijeka i danas su najstarije sačuvane kršćanske crkve na Balkanu, također svedoče o razvoju likovne umjetnosti između 10. i 14. vijeka. Po načinu gradnje slična je crkvama sa prostora jadranskog primorja, Gruzije, Jermenije i Italije koje potječu od 7. do 9. vijeka,

Stari Ras i navedena kulturna dobra nalaze se na UNESCO-ovoj listi svjetske baštine 
## Reference 
Kategorija:Svjetska baština u Srbiji
Kategorija:Vjerski objekti u Srbiji