Hemodinamika

**Hemodinamika** je dinamika **krvotoka**. Cirkulatorni sistem kontrolišu homeostatski mehanizmi autoregulacije, baš kao što hidraulični krugovi kontrolišu kontrolni sistem. Hemodinamski odgovor se kontinuirano prati i prilagođava uvjetima u tijelu i njegovoj okolini. Hemodinamika objašnjava fizičke zakone koji upravljaju protokom krvi u krvnim sudovima.
 
Protok krvi osigurava transport nutrijenata, hormon a, metaboličkih otpadnih proizvoda, kisik a i ugljik-dioksida kroz tijelo, kako bi se održao metabolizam na nivou ćelije, regulacija pH, osmotskog pritiska i temperature cijelog tijela, te zaštita od mikrobnih i mehaničkih oštećenja.
 
Krv je nenjutnovska tečnost i najefikasnije se proučava pomoću reologije, a ne hidrodinamike. Budući da krvni sudovi nisu krute cijevi, klasična hidrodinamika i mehanika fluida zasnovana na upotrebi klasičnih viskozimetara nisu u stanju da objasne hemodinamiku.
 
Proučavanje protoka krvi naziva se hemodinamika, a proučavanje svojstava krvotoka naziva se hemoheologija.
 
## Krv
Krv je složena tečnost. Krv se sastoji od plazme i uobličenih elemenata. Plazma sadrži 91,5% vode, 7% proteina i 1,5% ostalihih rastvorenih materija. Formirani elementi su trombociti, bijela krvna zrnca i crvena krvna zrnca. Prisustvo ovih uobličenih elemenata i njihova interakcija sa molekulama plazme glavni su razlozi zašto se krv toliko razlikuje od idealnih njutnovskih tečnosti. Viskoznost normalne plazme varira sa temperaturom na isti način kao i viskozitet njene vode u rastvaraču; povećanje temperature od 5&nbsp;°C u fiziološkom opsegu smanjuje viskozitet plazme za oko 10%.
 
### Osmotski pritisak plazme
Osmotski pritisak rastvora određen je brojem prisutnih čestica i temperaturom. Naprimjer, 1-molarni rastvor supstance sadrži 6,022 (e=23) molekula po litru te supstance i na 0&nbsp;°C ima osmotski pritisak od 2,27 MPa. Osmotski pritisak plazme utiče na mehaniku cirkulacije na nekoliko načina. Promjena razlike osmotskog pritiska kroz membranu krvne ćelije uzrokuje pomak vode i promjenu volumena ćelije. Promjene u obliku i fleksibilnosti utiču na mehanička svojstva pune krvi. Promjena u plazmatskog osmotskog pritiska mijenja hematokrit, odnosno volumnu koncentraciju crvenih krvnih zrnaca u cijeloj krvi, redistribucijom vode između intravaskularnog i ekstravaskularnog prostora. Ovo zauzvrat utiče na mehaniku pune krvi.
 
U predstavljanju kolike količine ANH treba primijeniti, jedna studija sugerira matematički model ANH koji izračunava maksimalnu moguću uštedu RCM koristeći ANH, s obzirom na težinu pacijenata *Hi* i *Hm*.
 
Da bi se održala normovolemija, uzimanje autologne krvi mora se istovremeno zamijeniti odgovarajućim hemodilutom. U idealnom slučaju, ovo se postiže transfuzijom zamjene izovolemijske zamjene plazme sa koloidom za  osmotski pritisak (OP). Koloid je tekućina koja sadrži čestice koje su dovoljno velike da vrše onkotski pritisak kroz mikrovaskularnu membranu. Kada se raspravlja o upotrebi koloida ili kristaloida, imperativ je razmisliti o svim komponentama Starlingove jednačine
::\ Q = K ( [P_c - P_i]S - [P_c - P_i] )
Za identifikaciju minimalnog sigurnog hematokrita poželjnog za datog pacijenta korisna je sljedeća jednačina:
\ BL_s = EBV \ln \frac{H_i}{H_m} 
gdje je EBV procijenjeni volumen krvi. U ovom modelu korišteno je 70&nbsp;mL/kg, a *Hi* (inicijalni hematokrit) je pacijentov početni hematokrit.
Iz gornje jednačine je jasno da je volumen krvi uklonjen tokom ANH do *Hm* isti kao *BLs*.
Koliko krvi treba izvaditi obično se zasniva na težini, a ne na volumenu. Broj jedinica koje je potrebno ukloniti da bi se hemodilutirale do maksimalnog sigurnog hematokrita (ANH) može se pronaći pomoću:
:ANH = \frac {BL_s}{450}
Ovo se zasniva na pretpostavci da svaka jedinica uklonjena hemodilucijom ima zapreminu od 450&nbsp;mL (stvarna zapremina jedinice će donekle varirati jer završetak sakupljanja zavisi od težine, a ne zapremine).
Model pretpostavlja da je vrijednost hemodiluta jednaka *Hm* prije operacije, stoga ponovna transfuzija krvi dobijene hemodilucijom mora početi kada SBL počne.
RCM dostupan za retransfuziju nakon ANH (RCMm) može se izračunati iz pacijentovog *Hi* i konačnog hematokrita nakon hemodilucije (*Hm*)
: RCM = EVB \times (H_i - H_m) 
Maksimalni SBL koji je moguć kada se koristi ANH bez pada ispod Hm(BLH), nalazi se pod pretpostavkom da se sva krv uklonjena tokom ANH vraća pacijentu brzinom dovoljnom da održi hematokrit na minimalnom sigurnom nivou
: BL_H = \frac {RCM_H} {H_m}
Ako se ANH koristi sve dok SBL ne prelazi *BLH*, neće biti potrebe za transfuzijom krvi. Iz navedenog možemo zaključiti da "H" stoga ne bi trebalo da prelazi "s".
Razlika između *BLH* i *BLs* je stoga inkrementni hirurški gubitak krvi (*BLi*) moguće kada se koristi ANH.
:\ {BL_i} = {BL_H} - {BL_s} 
When expressed in terms of the RCM
: {RCM_i} = {BL_i} \times {H_m} 
Gdje je *RCMi* masa crvenih krvnih zrnaca koja bi se morala primijeniti pomoću homologne krvi da bi se održao *Hm* ako se ANH ne koristi i gubitak krvi je jednak BLH-u.
 
Korišteni model pretpostavlja da se ANH koristi za pacijenta od 70&nbsp;kg s procijenjenim volumenom krvi od 70&nbsp;ml/kg (4900&nbsp;ml). Opseg *Hi* i *Hm* je procijenjen kako bi se razumjeli uslovi u kojima je hemodilucija neophodna za dobrobit pacijenta.
 
#### Rezultat
Rezultat proračuna modela prikazan je u tabeli datoj u dodatku za opseg *Hi* od 0,30 do 0,50 sa ANH izvedenom do minimalnih hematokrita od 0,30 do 0,15. S obzirom na *Hi* od 0,40, ako se pretpostavlja da je *Hm* 0,25.onda je iz jednadžbe iznad RCM broj i dalje visok i ANH nije neophodan, ako BLs ne prelazi 2303&nbsp;ml, jer hemotokrit neće pasti ispod Hm, iako se tokom hemodilucije mora ukloniti pet jedinica krvi . Pod ovim uvjetima, kako bi se postigla maksimalna korist od tehnike ako se primjenjuje ANH, neće biti potrebna homologna krv za održavanje *Hm* ako gubitak krvi ne prelazi 2940&nbsp;ml. U takvom slučaju, ANH može uštedjeti maksimalno 1,1 ekvivalentnu jedinicu crvenih krvnih zrnaca, a homologna transfuzija krvi je neophodna za održavanje *Hm*, čak i ako se koristi ANH.
Ovaj model se može koristiti za identifikaciju kada se ANH može koristiti za datog pacijenta i stepen ANH koji je neophodan da se ta korist maksimizira.
 
Naprimjer, ako je *Hi* 0,30 ili manje, nije moguće sačuvati masu crvenih krvnih zrnaca koja je ekvivalentna dvije jedinice homolognog PRBC-a čak i ako je pacijent hemodiluiran u *Hm* od 0,15. To je zato što iz RCM jednačine pacijent RCM zaostaje za gornjom jednačinom.
Ako je *Hi* 0,40, potrebno je ukloniti najmanje 7,5 jedinica krvi tokom ANH, što rezultira *Hm* od 0,20 da bi se spasile dvije jedinice ekvivalencija. Jasno, što je veći *Hi* i što je veći broj jedinica uklonjenih tokom hemodilucije, to je ANH efikasniji za prevenciju homologne transfuzije krvi. Ovaj model je dizajniran da omogući ljekarima da odrede gdje bi ANH mogao biti koristan za pacijenta na osnovu njihovog znanja o *Hi*, potencijalu za SBL i procjeni * Hm*. Iako je model koristio pacijenta od 70&nbsp;kg, rezultat se može primijeniti na bilo kojeg pacijenta. Da biste primijenili ove rezultate na bilo koju tjelesnu težinu, bilo koju od vrijednosti BLs, BLH i ANHH ili PRBC date u tabeli treba pomnožiti sa faktorom koji ćemo nazvati T
: T = \frac {\text{patient's weight in kg}} {70} 
U osnovi, gore razmatrani model je dizajniran da predvidi maksimalni RCM koji može spasiti ANH.
 
Ukratko, efikasnost ANH je matematički opisana pomoću mjerenja hirurškog gubitka krvi i mjerenja protoka krvi. Ovaj oblik analize omogućava tačnu procjenu potencijalne efikasnosti tehnika i pokazuje primjenu mjerenja u medicinskom polju. Zbog toga je brzina protoka krvi kroz svaki nivo cirkulacijskog sistema prvenstveno određena ukupnom površinom poprečnog presjeka sudova tog nivoa.
 
Srčani minutni volumen određuje se na osnovu dva metoda. Jedan je korištenje Fickove jednačine:
 
CO = VO2/C_aO_2-C_vO_2 
 
Drugi metod termodilucije je da se osjeti promena temperature tečnosti koja se ubrizgava u proksimalni portni Swan-Ganzov sud do distalnog ulaza.
 
Srčani minutni volumen je matematički izražen sljedećom jednačinom:
 
: CO = SV \times HR 
gdje
* CO = minutni volumen srca (L/sec)
* SV = udarni volumen (ml)
* HR = otkucaji srca (bpm)
Normalni ljudski minutni volumen je 5-6 L/min u mirovanju. Ne izlazi sva krv koja ulazi u lijevu komoru iz srca. Ono što je preostalo na kraju dijastole (EDV) minus udarni volumen čini krajnji dijastolni volumen (ESV).
 
#### Anatomska svojstva
Cirkulatorni sistem vrsta podvrgnutih ortostatskom krvnom pritisku (kao što su drvene zmije) evoluirao je sa fiziološkim i morfološkim karakteristikama kako bi se prevladao poremećaj cirkulacije. Naprimjer, kod arboretnih zmija srce je bliže glavi, u poređenju sa vodenim zmijama. To olakšava perfuziju krvi u mozak.
 
### Turbulencija 
Na protok krvi također utiče glatkoća krvnih sudova, što rezultira ili turbulentnim (haotičnim) ili laminskim (glatkim) protokom. Glatkoća se smanjuje nakupljanjem masnih naslaga na zidovima arterija.
 
Reynoldsov broj (označen NR ili Re) je odnos koji pomaže u određivanju ponašanja tekućine u cijevi, u ovom slučaju krvi u krvnom sudu.
 
Jednačina za ovaj bezdimenzijski odnos je napisana kao:
 
### Brzina
Često se izražava u cm/s. Ova vrijednost je obrnuto povezana sa ukupnom površinom poprečnog presjeka krvnog suda i također se razlikuje po presjeku, jer u normalnom stanju protok krvi ima laminske karakteristike. Iz tog razloga, brzina protoka krvi je najveća u sredini, a najsporija na zidu krvnog suda. U većini slučajeva koristi se srednja brzina. Postoji mnogo načina za mjerenje brzine protoka krvi, kao što su video snimci, kapilarni mikroskop sa analizom okvira do okvira ili laserska Doplerova anemometrija.
Brzine krvi u arterijama su veće tokom sistola nego tokom dijastola. Jedan parametar za kvantificiranje ove razlike je **indeks pulsiranja** (PI), koji je jednak razlici između vršne sistolne brzine i minimalne dijastolne brzine, podijeljene sa srednjom brzinom tokom srčanog ciklusa. Ova vrijednost opada sa udaljenosti od srca.
 
:PI = \frac{v_{systole} - v_{diastole}}{v_{mean}}
 

 
## Krvni sudovi
### Vaskularni otpor
Otpor je također povezan s radijusom i dužinom suda i viskoznošću krvi.
 
U prvom pristupu zasnovanom na fluidima, kao što pokazuje Hagen–Poiseuilleova jednačina. Jednačina je sljedeća:
 
:\Delta P = \frac{8 \mu l Q}{\pi r^4}
:* ∆*P*: pad pritiska/gradijent
:* *µ*: viskoznost
:* *l*: dužina cijevi. U slučaju sudova beskonačnih dužina, l se zamjenjuje promjerom suda.
:* *Q*: brzina protoka krvi u sudu
:* *r*: radijus krvnog suda
 
U drugom pristupu, koji je realističniji u odnosu na vaskularni otpor i dolazi iz eksperimentalnih zapažanja o protoku krvi, prema Thurstonu, postoji slojevitost ćelija za oslobađanje plazme na zidovima koji okružuju začepljeni tok. To je sloj fluida u kojem je na udaljenosti **δ**, viskoznost **η** funkcija **δ** zapisana kao **η(δ)**, a ovi okolni slojevi se ne susreću u centru suda u stvarnom protoku krvi. Umjesto toga, postoji začepljen tok koji je hiperviskozan jer drži visoku koncentraciju eritrocita. Thurston je sklopio ovaj sloj prema otporu protoka kako bi opisao protok krvi pomoću viskoznosti η(δ) i debljine δ sloja zida.
 
Zakon otpora krvi se pojavljuje kao R prilagođen profilu protoka krvi:
 
:R = \frac{c L \eta(\delta)}{(\pi \delta r^3)} 
:\frac{p_1 - p_2}{l} = \Delta P
 
Veće arterije, uključujući sve dovoljno velike da se vide bez uvećanja, su kanali sa niskim vaskularnim otporom (pod pretpostavkom da nema uznapredovalih aterosklerotskih promjena) sa visokim brzinama protoka koje stvaraju samo male padove pritiska. Manje arterije i arteriole imaju veći otpor i prenose glavni pad krvnog pritiska kroz glavne arterije na kapilare u cirkulatornom sistemu.
, povećava krvni pritisak.]]
 
U arteriolama krvni pritisak je niži nego u glavnim arterijama. To je zbog bifurkacija, koje uzrokuju pad pritiska. Što je više bifurkacija, veća je ukupna površina poprečnog presjeka, stoga pritisak na površini opada. To je razlog što arteriole imaju najveći pad pritiska. Pad pritiska arteriola je proizvod brzine protoka i otpora: ∆P=Qx otpor. Visok otpor uočen u arteriolama, koji u velikoj mjeri faktor u ∆*P* je rezultat manjeg radijusa od oko 30&nbsp;µm. Što je manji radijus cijevi, veći je otpor protoku tekućine.
 
Neposredno iza arteriola su kapilari. Slijedeći logiku uočenu u arteriolama, očekujemo da će krvni pritisak biti niži u kapilarima u odnosu na arteriole. Pošto je pritisak funkcija sile po jedinici površine, (*P*&nbsp;=&nbsp;*F*/*A*), što je veća površina, manji je pritisak kada deluje vanjska sila na njemu. Iako su radijusi kapilara vrlo mali, mreža kapilara ima najveću površinu u vaskularnoj mreži. Poznato je da imaju najveću površinu (485&nbsp;mm^2) u ljudskoj vaskularnoj mreži. Što je veća ukupna površina poprečnog presjeka, to je niža srednja brzina kao i pritisak.
 
Za određivanje sistemskog vaskularnog otpora (SVR) koristi se formula za izračunavanje cjelokupnog otpora.
 
 R =(\Delta pritisak)/protok
 
Ovo se prevodi za SVR u:
SVR=(MAP -CVP)/CO 
 
gdje
* SVR = sistemski vaskularni otpor (mmHg/L/min)
* MAP = srednji arterijski pritisak (mmHg)
* CVP = centralni venski pritisak (mmHg)
* CO = minutni volumen srca (L/min)
Da biste dobili ovo u Woodovim jedinicama, odgovor se množi sa 80.
 
Normalan sistemski vaskularni otpor je između 900 i 1440 dina/sek /cm−5.

### Napetost zida 
[thumb|Komponente [naprezanje cilindra|naprezanja cilindra.]]
 
Bez obzira na lokaciju, krvni pritisak je povezan sa napetošću zida krvnog suda prema Young–Laplaceovoj jednadžbi (pod pretpostavkom da je debljina zida krvnog suda veoma mala u poređenju sa prečnikom lumena)
:: \sigma_\theta = \dfrac{Pr}{t} \ 
gdje
* *P* = krvni pritisak
* *t* = debljina zida
* *r* = unutrašnji radijus cilindra.
* \sigma_\theta\!  je naprezanje cilindra ili "naprezanje obruča".
Da bi pretpostavka tankih zidova bila validna, posuda mora imati debljinu zida koja nije veća od jedne desetine (često se navodi kao jedna dvadesetina) svog polumjera.
 
Naprezanje cilindra je, zauzvrat, prosječna sila koja djeluje po obodu (okomita i na osu i na poluprečnik objekta) na zid cilindra, a može se opisati kao
:: \sigma_\theta = \dfrac{F}{tl} \ 
:gdje
* *F* = sila obodna djelovana na područje zida cilindra koje ima sljedeće dvije dužine kao stranice:
* *t* = radijalna debljina cilindra
* *l* = aksijalna dužina cilindra
 
### Stres
Kada se sila primeni na materijal, on počinje da se deformiše ili pomijera. Kako se sila potrebna za deformaciju materijala (npr. za stvaranje protoka tekućine) povećava s veličinom površine materijala A, veličina ove sile F je proporcionalna površini A dijela površine. Prema tome, količina (F/A) koja je sila po jedinici površine naziva se naprezanje. Napon smicanja na zidu koji je povezan s protokom krvi kroz arteriju ovisi o veličini i geometriji arterije i može se kretati između 0,5 i 4 Pa.
:\sigma = \frac{F}{A}.
U normalnim uvjetima, kako bi se izbjegla aterogeneza, tromboza, proliferacija glatkih mišića i endotelna apoptoza, stres smicanja održava svoju veličinu i smjer unutar prihvatljivog raspona. U nekim slučajevima koji nastaju zbog krvnog čekića, posmično naprezanje dostiže veće vrijednosti. Dok se smjer stresa može promijeniti i obrnutim tokom, ovisno o hemodinamskim uvjetima. Stoga ova situacija može dovesti do bolesti ateroskleroze.

 
### Kapacitet 
Vene se opisuju kao "kapacitivni sudovi" tijela jer se preko 70% volumena krvi nalazi u venskom sistemu. Vene su popustljivije od arterija i šire se kako bi se prilagodile promjenjivom volumenu.
 
## Krvni pritisak 
Krvni pritisak u cirkulaciji je uglavnom zbog pumpnog djelovanja srca. Pumpanje srca stvara pulsirajući protok krvi, koji se vodi u arterije, kroz mikrocirkulaciju i na kraju, nazad preko venskog sistema u srce. Tokom svakog otkucaja srca, sistemski arterijski krvni pritisak varira između maksimalnog (sistolni) i minimalnog (dijastolni) pritiska. U fiziologiji, oni se često pojednostavljuju u jednu vrijednost, srednji arterijski pritisak (MAP), koji se izračunava na sljedeći način:
 
MAP = DP + 1/3(PP) 
 
gdje:
* MAP = srednji arterijski pritisak
* DP = dijastolni krvni pritisak
* PP = Pulsni pritisak koji je sistolni pritisak minus dijastolni pritisak.
 
Razlike u srednjem krvnom pritisku odgovorne su za protok krvi s jedne lokacije na drugu u cirkulaciji. Brzina srednjeg protoka krvi ovisi i o krvnom pritisku i o otporu na protok koji predstavljaju krvni sudovi. Srednji krvni pritisak opada kako se cirkulirajuća krv udaljava od srca kroz arterije i kapilare zbog viskoznih gubitaka energije. Srednji krvni pritisak pada u celoj cirkulaciji, iako se većina pada dešava duž malih arterija i arteriola. Gravitacija utiče na krvni pritisak preko hidrostatskih sila (npr. tokom stajanja), a zalisci u venama, disanje i pumpanje usljed kontrakcije skeletnih mišića također utiču na krvni pritisak u venama. Relativno ujednačen pritisak u arterijama ukazuje na to da ovi krvni sudovi djeluju kao rezervoar pritiska za tečnosti koje se transportuju unutar njih.
 
Pritisak postepeno opada kako krv teče iz glavnih arterija, kroz arteriole, kapilare, sve dok se krv ne gurne natrag u srce preko venula, vena kroz šuplju venu uz pomoć mišića. Pri svakom datom padu pritiska, brzina protoka je određena otporom protoku krvi. U arterijama, uz odsustvo bolesti, postoji vrlo mala ili nikakva otpornost na krv. Prečnik suda je najvažnija odrednica za kontrolu otpora. U poređenju sa drugim manjim krvnim sudovima u tijelu, arterija ima mnogo veći prečnik (4&nbsp; mm), pa je otpor nizak. ali može biti povećan u npr. koarktaciji aorte.
 
### Daljinsko, indirektno praćenje krvotoka laserskim doplerom 
 otkriva protok krvi u mrežnjačama.]]
Neinvazivno hemodinamsko praćenje sudova očnog fundusa može se izvesti laserskom dopler holografijom, sa skoro infracrvenom svetlošću. Oko nudi jedinstvenu priliku za neinvazivno istraživanje kardiovaskularnih bolesti. Laserska doplerska slika pomoću digitalne holografije može mjeriti protok krvi u mrežnjači i rožnjači, čiji doplerovi odgovori pokazuju profil u obliku pulsa s vremenom  Ova tehnika omogućava neinvazivnu funkcionalnu mikroangiografiju visokokontrastnim mjerenjem doplerovih odgovora iz profila endolumenskog krvotoka u sudovima u stražnjem segmentu oka. Razlike u krvnom pritisku pokreću protok krvi kroz cirkulaciju. Brzina srednjeg protoka krvi ovisi i o krvnom pritisku i o hemodinamskom otporu na protok koji ispoljavljaju krvni sudovi.
 
## Pojmovnik
;ANH: Akutna normovolemijska hemodilucija
;ANHu: Broj jedinica tokom ANH
;BLH: Maksimalni gubitak krvi moguć kada se koristi ANH prije nego što je potrebna homologna transfuzija krvi
;BLI: Povećani gubitak krvi moguć s ANH. (BLH – BLs)
;BLs: Maksimalni gubitak krvi bez ANH prije transfuzije homologne krvi
;EBV: Procijenjeni volumen krvi (70&nbsp;mL/kg)
;Hct:Hematokrit se ovdje uvijek izražava kao razlomak
;Hi: Inicijalni hematokrit
;Hm: Minimalni sigurni hematokrit
;PRBC: Upakovani ekvivalent crvenih krvnih zrnaca koju je sačuvao ANH
;RCM: Masa crvenih krvnih zrnaca.
;RCMH: Ćelijska masa dostupna za transfuziju nakon ANH
;RCMI: Masu crvenih ćelija koju je sačuvao ANH
;SBL: Hirurški gubitak krvi
 
## Etimologija i izgovor
Riječ *hemodinamika*) koristi kombinovanje oblika od ''* (što dolazi od starogrčkog *haima* = krv) i *dinamika*, dakle "dinamika krvi". Samoglasnik sloga *hemo-'' piše se na različite načine prema američkom i britanskom engleskom pravopisu razlika#ae i oe|ae/e varijacija.
 
* Krvavi čekić
* Krvni pritisak
* Srčani minutni volumen
* Društvo za dinamiku kardiovaskularnog sistema
* Električna kardiometrija
* Ezofogusni dopler
* Hemodinamika aorte
* Impedansna kardiografija
* Fotopletizmogram
* Laserska dopler slika
* Windkesselov efekt
* Funkcionalna bliska infracrvena spektroskopija

## Reference 
## Dopunska literatura 
* Berne RM, Levy MN. Cardiovascular physiology. 7th Ed Mosby 1997
* Rowell LB. Human Cardiovascular Control. Oxford University press 1993
* Braunwald E (Editor). Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular Medicine. 5th Ed. W.B.Saunders 1997
* Siderman S, Beyar R, Kleber AG. Cardiac Electrophysiology, Circulation and Transport. Kluwer Academic Publishers 1991
* American Heart Association
* Otto CM, Stoddard M, Waggoner A, Zoghbi WA. Recommendations for Quantification of Doppler Echocardiography: A Report from the Doppler Quantification Task Force of the Nomenclature and Standards Committee of the American Society of Echocardiography. J Am Soc Echocardiogr 2002;15:167-184
* Peterson LH, The Dynamics of Pulsatile Blood Flow, Circ. Res. 1954;2;127-139
* Hemodynamic Monitoring, Bigatello LM, George E., Minerva Anestesiol, 2002 Apr;68(4):219-25
* Claude Franceschi; Paolo Zamboni Principles of Venous Hemodynamics Nova Science Publishers 2009-01 ISBN Nr 1606924850/9781606924853
* WR Milnor: Hemodynamics, Williams & Wilkins, 1982
* B Bo Sramek: Systemic Hemodynamics and Hemodynamic Management, 4th Edition, ESBN 1-59196-046-0
 
## Vanjski linkovi
* Learn hemodynamics
 

 

Kategorija:Mehanika fluida
Kategorija:Računarska dinamika fluida
Kategorija:Kardiovaskularna fiziologija
Kategorija:Fiziologija vježbanja
Kategorija:Krv
Kategorija:Matematika u medicini
Kategorija:Dinamika fluida