Cortina d'Ampezzo

'''Cortina d'Ampezzo'* (ladinski: *Anpezo*) je grad i općina u italijanskoj provinciji Belluno u regiji Veneto. Sa 5.627 stanovnika, Cortina je smještena u srcu Dolomita i predstavlja jedno od najrenomiranijih zimskih i planinskih turističkih središta u svijetu. 

Kao dio ladinskog jezičnog područja, grad pripada specifičnoj kulturno-historijskoj cjelini. Cortina je bila domaćin Zimskih olimpijskih igara 1956, a zajedno s Milanom odabrana je za domaćina Zimskih olimpijskih igara 2026.

## Etimologija 
Ime naselja prvi put se spominje 1317. u latinskom dokumentu kao *Curtina Ampitii*. Pretpostavlja se da riječ „Cortina” potiče od deminutiva kasnolatinske riječi *curtis* (dvorište), koja je u ranom srednjem vijeku označavala male teritorijalne jedinice u sklopu feudalnih posjeda. Porijeklo toponima *Ampezzo* teže je utvrditi, ali se pretpostavlja da vuče korijene iz predrimskog perioda sa sufiksom koji označava područje „kod crnih joha”. Tradicionalni njemački egzonim za ovo mjesto je *Hayden''.

## Geografija 
Općina se nalazi na nadmorskoj visini od 1.211 metara u dolini rijeke Boite. To je najveće naseljeno središte Dolomitskih Ladina. Cortinu okružuju impozantni planinski vrhovi, među kojima se izdvajaju Tofana di Mezzo (3.244 m), Monte Cristallo (3.221 m) i Punta Sorapiss (3.205 m). Zajedno sa jedanaest drugih italijanskih zimskih centara, Cortina je dio velikog skijaškog saveza Dolomiti Superski.

## Historija 
Tokom ranog srednjeg vijeka ovo područje nalazilo se pod vlašću Langobarda, a potom Franaka pod Karlom Velikim. Područje je stoljećima bilo povezano uz Akvilejsku patrijaršiju, a 1420. godine potpada pod vlast Mletačke Republike. Godine 1508. trupe Svetog Rimskog Carstva osvajaju grad, a car Maksimilijan I službeno ga 1511. priključuje Grofoviji Tirol, čime Cortina postaje dio Habsburške Monarhije.

### Zlatno doba i Prvi svjetski rat 
Krajem 19. vijeka grad doživljava pravi procvat. Otkriven od strane ljubitelja planina, austro-ugarskog plemstva te više engleske i francuske klase, brzo se razvija u luksuzni turistički centar uz snažnu podršku Njemačkog i austrijskog planinarskog saveza. Cortina je tada postala poznata pod nazivima „Biser Dolomita” i „Kraljica Alpi”. Prva škola skijanja osnovana je 1903. godine.

Ovo „zlatno doba” naglo je okončano 28. jula 1914. godine atentatom u Sarajevu na austrijskog prijestolonasljednika nadvojvodu Franju Ferdinanda i posljedičnim izbijanjem Prvog svjetskog rata. Ulaskom Italije u rat 1915. godine, Dolomiti postaju direktna linija fronta. Lokalno stanovništvo preuzelo je odbranu grada dok su vojno sposobni muškarci boravili na istočnom frontu. Ratna razaranja ostavila su dubok trag na infrastrukturu i prirodu, a ukupno 144 stanovnika Cortine izgubila su život na ratištima. 

### Pripajanje Italiji i 21. vijek 
Nakon završetka rata i primirja 1918. godine, italijanske trupe zauzimaju regiju. Sporazumom iz Saint-Germaina iz 1920. godine Cortina, zajedno sa Južnim Tirolom i Trentinom, zvanično pripada Italiji. Dolaskom fašista na vlast, započela je snažna italijanizacija; 1923. grad je izdvojen iz regije i pripojen italijanskoj provinciji Belluno, dobivši današnji zvanični naziv Cortina d'Ampezzo. Tokom opcija 1939. između Mussolinija i Hitlera, samo manji broj građana Cortine odlučio se za preseljenje u Njemački Rajh.

Poslije Drugog svjetskog rata, grad doživljava novu turističku renesansu. Ipak, prisutna je i stalna želja dijela stanovništva za povratkom u okvire Južnog Tirola. Na referendumu održanom u oktobru 2007., više od 71% važećih glasova podržalo je priključenje Autonomnoj provinciji Bolzano – Južni Tirol, no taj transfer su blokirale vlasti regije Veneto i do danas nije sproveden. Stanovništvo je od svog vrhunca 1973. godine u stalnom padu, pretežno zbog visokih cijena nekretnina uzrokovanih turizmom, što primorava mlade porodice na iseljavanje.

## Arhitektura i kultura 
Centar Cortine je *Corso Italia*, prestižna ulica kojom dominira župna bazilika svetog Filipa i Jakova (ital. *Basilica Parrocchiale SS. Filippo e Giacomo*). Crkva je sagrađena krajem 18. vijeka, dok je njen impresivni zvonik visok 69,5 metara izgrađen sredinom 19. vijeka iz blokova dolomita. Zvona na zvoniku emituju prepoznatljivu melodiju sličnu onoj sa londonskog *Big Bena*. Najstariji objekat u gradu je Crkva svetog Nikole iz 1226. godine.

## Turizam i sport 
Turizam dominira privredom Cortine od 19. vijeka. Zbog svog historijskog značaja, raskošnih planinskih staza i mondenog statusa, privlači turiste iz cijelog svijeta. U gradu postoji više od 5.000 hotelskih kreveta te dodatnih 30.000 ležajeva u privatnom smještaju. 

Zimski sportovi su okosnica međunarodnog identiteta grada. Nakon neuspjelog pokušaja iz 1944. zbog rata, Cortina je bila uspješan domaćin Zimskih olimpijskih igara 1956. To su bile prve Zimske olimpijske igre s direktnim televizijskim prijenosom, na kojima je dominirao austrijski skijaš Toni Sailer sa tri zlatne medalje. Osim toga, Cortina je bila domaćin brojnih utrka Svjetskog kupa te Svjetskih prvenstava u alpskom skijanju 1932., 1941. i 2021. godine.

Zbog atraktivnih lokacija, Cortina je bila česta kulisa za brojne filmske produkcije, od kojih je najpoznatiji film o Jamesu Bondu *Samo za tvoje oči* (1981.), koji je dobrim dijelom snimljen na bob stazi, skakaonici i olimpijskom stadionu u Cortini.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Zvanična stranica općine (it)
* Turistički i skijaški portal Cortine (en)

Kategorija:Gradovi u Italiji
Kategorija:Općine u provinciji Belluno
Kategorija:Zimska odmarališta
Kategorija:Domaćini Zimskih olimpijskih igara