Teritorijalna odbrana

**Teritorijalna odbrana** (TO) je bila komponenta Oružanih snaga Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (OS SFRJ).

Oružane snage SFRJ sastojale su se od dvije komponente: Jugoslavenske narodne armije (JNA) i Teritorijalne odbrane. Zadatak Oružanih snaga SFRJ bio je da štite nezavisnost, suverenitet, cjelokupnost teritorije i Ustavom utvrđeno društveno uređenje SFRJ. Iako nije komponenta Oružanih snaga SFRJ, milicija se također u ratu, za vrijeme neposredne ratne opasnosti i u drugim vanrednim prilikama mogla upotrijebiti za izvršavanje vojnih zadataka za oružane snage pri čemu se jedinica milicije potčinjavala nadležnom starješini koji rukovodi borbenim dejstvom.

Osnivanju TO prethodio je razvoj koncepcije vojne doktrine "opštenarodne odbrane" koja je oblikovana 1968. godine a kao službena vojna doktrina proglašena 1969. godine donošenjem Zakona o narodnoj odbrani ("Službeni list SFRJ", broj 8/1969 od 19. 02. 1969. godine) kojim je ujedno i osnovana TO kao komponenta Oružanih snaga.

TO je uključivala sve naoružane sastave u SFRJ koji nisu pripadali JNA ili miliciji. Teritorijalna odbrana predstavljala je najširi oblik organizovanja radnih ljudi i građana za oružanu borbu i određene zadatke društvene samozaštite i najširi oblik organizovanog oružanog opštenarodnog otpora. Svrha TO bila je da veliki broj muškog stanovništva prođe vojnu obuku i bude osposobljeno za učešće u odbrani SFRJ kroz lokalno organizovane i velikim dijelom nezavisne vojne jedinice.

TO su organizovale, finansirale i opremale konstitutivne federalne jedinice - socijalističke republike (Slovenija, Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Srbija, Crna Gora i Makedonija) i socijalističke autonomne pokrajine (Kosovo i SAP Vojvodina). Zbog toga, TO se često smatrala "republičkom vojskom", vojskama federalnih jedinica.

## Historijski razvoj i motivi 
Oružane snage SFRJ u biti oblikovane su u skladu sa suvremenim gledištima većine suvremenih armija. Medjutim, međunarodno okruženje određivalo je i mnoge specifičnosti oblikovanja ratne armije i vođenja rata. Naime, politički nesvrstana Titova Jugoslavija nalazila se u potpunom okruženju država koje su pripadale ili NATO paktu odnosno kapitalističkom sistemu ili Varšavskom paktu odnosno ortodoksnom komunističkom sistemu. Tome je pogodovala i unutarnja ideologija permanentnog vanjskog i unutrašnjeg neprijatelja, što je bila izlika za jednopartijski ideološki režim i unutarnju represiju. Istovremeno je strah od mnoštva neprijatelja bio nekakav kohezivni elemenat višenacionalne i višereligijske države s različitim historijskim i kulturnim korjenima. Tako su cjelokupni napori države i vladajuće komunističke partije bili usmjereni na angažiranje svekolikog ljudskog i materijalnog potencijala u obrani države i političkog sustava. Svaki građanin bio je obvezatan da u skladu sa svojim mogućnostima i ulogom u državnom i političkom sustavu maksimalno doprinosi učinkovitoj obrani. Prema Ustavu iz 1974. godine nitko nije imao pravo potpisati i priznati kapitulaciju vojske i države, otpor se trebao nastaviti i u uvjetima potpune okupacije države i propasti vojske.

Invazija snaga Varšavskog pakta 1968. na Čehoslovačku (Praško proljeće) dovelo je JNA u novi položaj. Naoružanje JNA tada se sastojalo pretežno od zaplijenjenog oružja iz Drugog svjetskog rata. Vojna industrija SFRJ nije tada imala kapacitet proizvodnje teškog oružja, koje je za potrebe JNA iz SSSR-a uvoženo. Vrhovna komanda procjenjivala je da ako neka susjedna država izvrši invaziju na SFRJ, JNA bi bila u stanju da zaustavi prvi val napada. No u slučaju napada supersile (SAD ili SSSR) to ne bi bilo moguće. Ipak vladalo je u uvjerenje kod JNA da NATO nikada ne bi tolerisao eventualni napad snaga Varšavskog pakta na SFRJ kao ni obrnuto. Proračun koji je sastavljen zahtijevao je 8 vojnika po km², što je značilo preko 1 milion na teritoriji tadašnje SFRJ. JNA je u to vrijeme, trošila 22% državnog budžeta za održavanje 200.000 vojnika u redovnom sastavu, povećanje broja po toj koncepciji bilo je onemogućeno. Tražila se jeftinija mogućnost odbrane koja bi se zasnivala na tradicijma partizanske borbe u Drugom svjetskom ratu.

### Obuka 
Obuka se vršila u sastavu vojne službe JNA. Nakon završetka vojnici su  imali izbor služiti u sastavu rezervista JNA ili preći u TO. Oficiri TO-a obučavani su na vojnoj školi za rezervne oficire.

## Razoružavanje i ukidanje TO-a 
### TO SAP Kosova 
TO SAP Kosovo je nakon demonstracija  na Kosovu 1982. reorganizovana i rasformirana.

### TO SAP Vojvodine 
TO SAP Vojvodine je ostao lojalan JNA i nakon početka rata u Hrvatskoj u kojem je i učestvovao. Odlukom Vojske Srbije ukinut je TO koncept na teritoriji Srbije, no osnivanje rezervnog sastava se i dalje sprovodi.

### TO SR Slovenije 
TO SR Slovenije je od početka bila najorganizovanija i najbolje naoružana. Stavila se veoma rano, zajedno s MUP-om Slovenije, u odbranu nezavisnosti.

### TO SR Hrvatske 
Vlada SR Hrvatske pod Ivicom Račanom (SDP-SKH) je 1990.  postigla dogovor s JNA. Do 23. maja 1990 većina oružja TO SR Hrvatske, oko 200.000 komada, je predana i skladištena u kasarnama JNA. Iz jedinica TO-a je zajedno sa jedinicama ZNG nastala hrvatska vojska.

### TO SR BiH 
Početkom rata u BiH TO BiH je kao prva zvanična oružana sila nezavisne Republike Bosne i Hercegovine koja je prerasla u Armiju Republike Bosne i Hercegovine.  Prethodno je TO BiH znatno umanjena. Bila je najbrojnija, sa oko 300.000 pripadnika. Planom "Jedinstvo" smanjena je na 30.000. Na početku rata veći dio naoružanja TO-a su pokušale preuzeti jedinice JNA što je u nekim općinama i uspjelo. Negdje oko 10% oružja ostalo je za TO BiH  Zbog suradnje općinskih vlasti sa JNA u općinama u kojima je na izborima pobijedila SDS ili SPO, oružje je ostalo u vlasti općine.

### TO SR Makedonije 
Sporazumom Adžić-Gligorov JNA je povučena s teritorije SR Makedonije (danas Makedonija).Oko 100.000 komada oružja ostalo je u skladištima TO-a Makedonije. Iz nje je nastala vojska Republike Makedonije.

## Također pogledajte 
* Jugoslavenska narodna armija
* Jugoslavenski partizani
* Narodnooslobodilačka borba
* Titoizam
* OZNA
* KOS
* Teritorijalna odbrana Bosne i Hercegovine
* Američka nacionalna garda
* Sloboda 71

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Territorial Defense Forces 
* C.J. Dick Maskirovka in Yugoslavian military tihnking  

Kategorija:Oružane snage SFRJ