Historija filozofije

Pojam **historija filozofije**, zbog dvoznačnosti pojma historija, ima dvostruko značenje. Označava historijsko zbivanje: razvoj filozofskih ideja kroz historiju, smjenjivanje filozofa, dominantnih filozofskih tema i škola; također označava istraživanje tih zbivanja u filozofiji ili nauci (vidi članak historija).

U pojmu historija filozofije postoji dvoznačnost, ovisno o tome na koji dio stavljamo naglasak: na filozofiju (gdje istraživač, kao filozof odnosno "onaj koji ljubi mudrost", istražuje misli svojih prethodnika da bi produbio vlastito mišljenje) ili na historiju (gdje filozofe, njihove ideje i škole istražujemo kao objektivne historijske pojave). Naravno, obje vrste istraživanja često se ne mogu apsolutno razlikovati.

## Pregled historije 
### Aristotel 
Prvi koji je sistemski proučavao učenja svojih prethodnika, i nastojao ih sistemski i objektivno prikazati, bio je Aristotel. On je zaslužan za mnoge obavijesti o koncepcija pred-sokratovskih filozofa, čiji su izvorni radovi izgubljeni. On u svojim djelima dijalektički preispituje gledišta svojih prethodnika, da bi pripremio razvoj vlastitog.

### Helenizam 
Aristotelovi učenici i nastavljači u peripatetičkoj školi nastavili su s takvim pristupom. Tako nastaju zbirke prikaza dostignuća raznih posebnih disciplina: matematike, astronomije, fizike, medicine itd, pa onda i filozofske doksografije.

Takav rad da se prikupe informacije o dostignućima prošlosti može, međutim, imati i negativan učinak u tome da obeshrabri samostalno promišljanje. U helenističko i rimsko doba sve se više gubi poticaj za samostalno mišljenje i širi uvjerenje da su velikani prošlost već sve bitno domislili. Tako se ovaj pristup pretvara u praznu kompilaciju, »učenu ropotariju bilježaka« (Windelband).

Najpoznatiji među tim kompilatorima je Diogen Laertije, čija je knjiga sačuvana. Mišljenja raznih filozofa navode se kao datosti, bez pokušaja da se sagledaju u međusobnom odnosu i historijskom kontekstu. Podjednaku pažnju pridaje ključnim filozofskim tezama, duhovitim izrekama i banalnim anegdotama iz života slavnih filozofa. Takvih kompilacija, naslovljenih "zrnca mudrosti" i slično, ima i danas.

### Moderno doba 
Nasuprot površnim kompilacijama, historija filozofije postepeno se izgradila kao posebna disciplina krajem 18. i u prvoj polovici 19. stoljeća. Ta disciplina pripada ne samo historijskoj nauci (historiji), nego i samoj filozofiji. Ona se ne zadovoljava prostim iznošenjem činjenica i anegdota. Kao historija, istražuje pojavu filozofskih koncepcija, škola i pokreta u historijskom kontekstu.

Takav je prikaz naravno u opasnosti da se zanemari naučna skrupuloznost historičara i prikaz historijskog razvoja filozofije podredi jednom određenom stanovištu – jednoj posebnoj filozofiji, koja u takvom pristupu postaje ideologija.

#### Hegel 
To je slučaj upravo s najznačajnijim utemeniteljem discipline, G.W.F. Hegelom. Uz *Filozofiju povijesti* (Philosphie der Geschihte), objavljenu za njegova života, posmrtno je, 1833-1836., po zapisnicima njegovih predavanja izdana *Povijest filozofije* (Geschihte der Philosophie).

Ovo je djelo posve podređeno funkciji razrade Hegelovom vlastitog sistema. Mišljenja pojedinih filozofa on razmatra kao "momente" u historijskom kretanju duha. Posebne historijske tvorbe duha (a to uključuje ne samo filozofiju nego i sve nauke, moral, pravo, religiju, državu itd.) dijalektički se razvijaju, preobražavaju i prevladavaju tokom historije, vodeći do apsolutnog duha koji u potpunosti spoznaje sebe samog i smiruje se u savršenom znanju, u Hegelovom filozofskom sisteu. Hegel često iskrivljuje historijske činjenice da bi ih ugurao u Prokrustovu postelju svog sistema.

## Razdoblja i područja 
### Filozofski elementi u starim religijama Azije i Egipta 
### Velika duhovna prelomnica oko 600. g.pne. 
### Kineska filozofija[uredi - уреди | uredi kôd] 
* Sun Cu (6. stoljeće pne.)
* Konfucije (551. pne. – 479. pne.)
* Mencije (372-288. pne.)
* Lao Ce (4. stoljeće pne.)

### Indijska filozofija 
* Gautama Buda
* Nagarjuna
* Vasubandhu

### Zapadna tradicija 
#### Razdoblja 
* Antička filozofija
* Srednjovjekovna filozofija
* Novovjekovna filozofija
* Moderna filozofija

: ***Antička filozofija***

Pojam "antička filozofija" obuhvata razdoblje od preko hiljadu godina: od početka 6. st. pr.n.e, kada djeluju Tales, Solon i drugi mislioci kasnije svrstani među "sedam mudraca", do početka 6. st.n.e. Krajem tog razdoblja može se označiti 529. g, kada bizantski car Justinijan zatvara Akademiju u Ateni. Iste godine, nevezano s tim događajem ali simbolički značajno, Sv. Bernard osniva samostan Monte Casino.

Uobičajena je podjela antičke filozofije na pet razdoblja, prema glavnim problemima kojima su se filozofi u određeno doba bavili: kozmološko, antropološko, ontološko ili sistemsko, etičko i religijsko razdoblje.

# Kozmološko razdoblje
## Miletska škola
##* Tales (624. pne. - 547. pne.)
##* Anaksimandar (610-546. pne.)
##* Anaksimen (588-524. p.n.e)
## Pitagorejci
##* Pitagora (oko 580. pne. - 500. pne.)
##* Filolaj
##* Arhita
## Heraklit (oko 540. pne. - 480. pne.)
## Elejska škola
##* Ksenofan (570-480. pne.)
##* Parmenid (540. pne. - 460. pne.)
##* Zenon (oko 490-430. p.n.e)
##* Melisus (oko 470-???. pne.)
## Pluralistička škola
##* Empedoklo (oko 490-430. pne.)
##* Anaksagora (početak 5 st.pne.)
##* Arhelaj
##* Diogen Apolonjanin
## Atomisti
##* Leukip (5 st. pne.)
##* Demokrit (460. pne. - 370. pne.)
##* Metrodor s Hija
##* Anaksarh
##* Hekatej iz Abdere
##* Nauzifan
# Antropološko razdoblje
## Sofisti
##* Protagora
##* Gorgija
##* Hipija
##* Kritija
##* Anonim Jamblihov
##* Spis *Dvostruke tvrdnje*
## Sokrat i sokratske škole
##* Sokrat (469. pne. - 399. pne.)
##* Kirenska škola
##* Kinička škola
##** Diogen iz Sinope
# Ontološko i sitemsko razdoblje
#* Platon (427. pne. - 347. pne.)
#* Aristotel (384. pne. - 322. pne.)
# Etičko razdoblje
## Stoici
##* Zenon iz Kitija
##* Hrizip (oko 280-207. pne.)
##* Seneka (4. pne. - 65 n.e.)
##* Epiktet (oko 55-135 n.e.)
##* Marko Aurelije (121 - 180)
## Epikurejci
##* Epikur (341. pne. - 270. pne.)
##* Tit Lukrecije Kar (98. pne. - 55. pne.)
## Skeptici
##* Piron (360. pne. - 270. pne.)
##* Karnead
##* Sekst Empirik
# Religijsko razdoblje
## Židovska filozofija
##* Filon
## Neoplatonizam
##* Plotin (204 - 270)
##* Proklo (411-485)
## Kršćanstvo i filozofija

: ***Srednjovjekovna filozofija***
::* **Arapska skolastika (i židovski predstavnici)**

* Al Kindi
* Al Farabi
* Ibn Sina (Avicena)
* Ibn Rušd (Averoes)
* Ibn Daud (Abraham ben David Halevi)
* Ibn Gabirol Solomon (Avicebron)
* Ibn Kaldum (Abd al-Raman)

::* ***Kršćanska Skolastika***

* Aurelije Augustin (354 - 430)
* Ivan Scot Erugena (810 - 880)
* Petar Abelard (1079 - 1142)
* Albert Veliki (1193 ili 1206 - 1280)
* Hugo od sv. Viktora (1096 ili 1078 - 1141)
* Toma Akvinski (1225 - 1274)
* Duns Scot (1266 ili 1274 - 1308)
* William Occam (oko 1300 - oko 1350)

::* **Novovjekovna filozofija**

:: *renesansa*

* Nikola Kuzanski (1401-1461)
* Erazmo Roterdamski (1467-1536)
* Thomas More (1478-1535)
* Giordano Bruno (1548 - 1600)

:: *empirizam*

* Francis Bacon (1561 - 1626)
* John Locke (1632 - 1704)
* George Berkeley (1684 - 1753)
* David Hume (1711 - 1776)

:: *racionalizam*

* Rene Descartes (1596 - 1650)
* Baruch de Spinoza (1632 - 1677)
* Gottfried Wilhelm Leibniz (1646- 1716)

:: *prosvjetiteljstvo*

* Voltaire (1694 - 1778)
* Jean Jacques Rousseau (1712 - 1778)
* Giambattista Vico (1668 - 1744)
* Johann Gottfried Herder (1744-1803)

:: *klasični njemački idealizam*

* Immanuel Kant (1724 - 1804)
* Johann Gottlieb Fichte (1762 - 1814)
* Friedrich Wilhelm Joseph Schelling (1775 - 1854)
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770 - 1831)

: ***Moderna filozofija***

* Arthur Schopenhauer (1788 - 1860)
* Friedrich Nietzsche (1844 - 1900)
* Soren Kierkegaard (1813 - 1855)
* Henri Bergson (1859 - 1941)

:: *marksizam*

* Karl Marx (1818 - 1883)
* Friedrich Engels (1820 - 1895)
* Praxis filozofija
** Milan Kangrga

:: *fenomenologija i filozofija egzistencije*

* Edmund Husserl (1859 - 1938)
* Martin Heidegger (1889 - 1977)
* Karl Jaspers (1883 - 1969)
* Jean-Paul Sartre (1905 - 1980)

:: *analitička filozofija*

* Friedrich Ludwig Gottlob Frege
* Bertrand Russell
* Ludwig Wittgenstein
* Rudolf Carnap
* Carl Popper
* Saul Kripke
* Thomas Nagel
* Alfred North Whitehead

:: *Pozitivizam*

* John Stuart Mill
* Auguste Comte

:: *Pragmatizam*

* John Dewey
* Charles Peirce
* William James

:: *Egzistencijalizam*

* Jean-Paul Sartre

:: *frankfurtska škola*

* Theodor Adorno
* Herbert Marcuse (1898 - 1979)
* Jurgen Habermas
* Max Horkheimer (1895 - 1973)

:: *postmodernizam*

* Jacques Derrida
* Jean Baudrillard
* Jean-Francois Lyotard
* Michel Foucault
* Gilles Deleuze

## Vanjski linkovi 
* University of Virginia  Library - Dictionary of the History of Ideas 

Kategorija:Filozofija