Litvanija

**Litvanija** (), zvanično **Republika Litvanija** (), jest suverena država u sjevernoj Evropi i najjužnija od tri baltičke države. Na zapadu izlazi na Baltičko more, a ima kopnene granice sa Latvijom, Bjelorusijom, Poljskom i ruskom oblašću Kalinjingrad.

Od približno 1253. do 1795. Litvanija je bila veliko vojvodstvo, a od 1569. kao dio Poljsko-litvanske unije. Nakon treće podjele Poljske 1795. Litvanija je do 1918. potpadala pod vrhovnu vlast Rusije, a 1918. proglašava nezavisnost kao samostalna republika, koja opstaje do početka Drugog svjetskog rata. Nakon dugogodišnje sovjetske okupacije, ponovno joj uspijeva povratiti državnu suverenost 1990. godine. U sklopu proširenja Evropske unije 2004. Litvanija je postala članica EU kao i članica NATO saveza. Od 1. januara 2015. postala je i 19. članica Eurozone.

## Historija 
thumb|Prvo spominjanje imena Litvanije kao "Litua" 1009. u Kvidlinburškim analima.
Počeci Litvanije kao države sežu u 13. vijek, nakon što su baltička plemena naselila ovo područje počev od 3. milenija p.n.e. Vojvoda Mindaugas, kojeg je 1253. papa blagoslovio i okrunio za kralja, osvojio je vojnom silom susjedna plemena i okupio ih pod svoju vlast. Njegovo vojvodstvo odnosno kraljevstvo u trenutku njegove smrti 1263. obuhvatalo je približnu teritoriju današnje Litvanije. Nastanak države desio se gotovo u posljednjem trenutku da zaštiti i pruži otpor nadolazećim vitezovima Teutonskog reda sa juga i sjevera.

Paralelno tome već u 14. vijeku uslijedilo je širenje prema istoku. Nakon raspada stare Kijevske Rusije zbog najezde Mongola do 1240. su se formirale brojne kneževine-nasljednice. Zbog Teutonskog viteškog reda, litvanska ekspanzivna politika ka zapadu je onemogućena, dok je istočno krilo bilo izloženo upadima Tatara. U takvom vakuumu moći razvilo se Veliko vojvodstvo Litvanija te nakon osvajanja Kijeva (nakon 1362. godine) postalo konkurencija Velikom vojvodstvu Moskva oko prevlasti nad malim ruskim kneževinama. Ekspanzija Litvanije prema istoku dosegla je svoj vrhunac u prvoj polovini 15. vijeka.

Veliki vojvoda Jagelo preuzeo je poljsku kraljevsku krunu putem braka i prelaska na rimokatoličanstvo 1386. (nakon smrti Mindaugasa 1263. Litvanija je postala gotovo *paganska*), te tako osnovao Poljsko-litvansku personalnu uniju. Jagelo (polj. *Jagiello*) je tako i osnivač dinastije Jagelonaca. Nakon bitke kod Tannenberga 1410. opasnost od vitezova Teutonskog reda je jednom i zauvijek otklonjena. Ovu bitku je dobila ujedinjena poljsko-litvanska vojska.

thumb|Litvanska ekspanzija prema jugoistoku pod vlašću velikog vojvode Mindaugasa I
Bliske političke veze Poljaka i Litvanaca zaokružene su 1569. u realnoj Lubinskoj uniji, koja je značila i kraj nezavisne Litvanije, iako je litvansko plemstvo decenijama prije toga bilo pod snažnim utjecajima poljske kulture i poljskog jezika. Uz to, na teritoriji same Litvanije događale su se unutrašnje trzavice i nesuglasice koje su čak dovodile do oružanih sukoba između litvanskih plemića, kao što je to, na primjer, bio Litvanski građanski rat (1697–1702). Litvanija je u vremenima Reformacije krenula poljskim putem i ostala katolička, dok su sjeverni dijelovi Baltika koji su bili pod njemačkim utjecajem, postali protestantski. Litvanija je sve do podjele Poljske ostala dio nje, te je 1795. potpala pod rusku vlast. Dva poljsko-litvanska ustanka 1831. i 1863. ruski carevi su ugušili u krvi.

Prvi svjetski rat i slabljenje Ruskog carstva doveo je u februaru 1918, pod njemačkom okupacijom, do proglašenja nezavisnosti Republike Litvanije, koja se nakon toga odbranila od napada Crvene armije i poljske vojske. U to vrijeme glavni grad nije bilo historijsko središte velikog vojvode u Vilniusu, nego Kaunas, jer su područje Vilniusa zauzeli Poljaci (od 1920. do 1939. što je i Društvo naroda priznalo 1923). U tadašnju nezavisnu Litvaniju uvedena je parlamentarna demokratija, a 1922. donesen je i ustav. Međutim u decembru 1926. ustav je ukinuo Antanas Smetona koji je izveo vojni udar. Smetona je kasnije vladao gotovo diktatorski sve do 1940. godine. Proglašeni su novi ustavi, koji su potvrdili autoritativno vodstvo Semtone, između ostalih ustav iz 1928. i 1938. Prije izbijanja Drugog svjetskog rata Litvanija je 23. marta 1939. morala Njemačkoj predati takozvani *Memelland*, područje oko rijeke Njemen i grad Klaipėda (njem. *Memell*). Ovo područje od 1919. i mirovnog sporazuma u Versaillesu nije pripadalo Njemačkoj, a 10. januara 1923. zauzela ga je Litvanija.

Nakon izbijanja Drugog svjetskog rata povećao se pritisak Sovjetskog saveza na Litvaniju. Smetona je abdicirao u junu 1940. te je nakon ulaska sovjetskih jedinica instalirana prosovjetska vlada, koja je 3. augusta 1940. proglasila pripajanje države Sovjetskom savezu. Početkom nacističkog napada na SSSR, već u junu/julu 1941. jedinice Wehrmachta Blitzkriegom osvajaju Litvaniju.

Jedinice Sicherheitspolizei (bos. *Sigurnosne policije*) i Sicherheitsdienst (bos. *Sigurnosne službe*) zajedno sa litvanskim dobrovoljcima, u periodu nakon okupacije pa sve do decembra 1941. počinili su brojna ubistva, većinom jevrejskog stanovništva, dok su preživjeli stavljeni u geta. Oko 90% jevreja Litvanije nije dočekalo kraj rata.

U ljeto 1944. Crvena armija je ponovno zauzela velike dijelove Litvanije i proglasila Litvansku socijalističku sovjetsku republiku (LSSR). Javio se i otpor sovjetskoj okupaciji u vidu takozvane *Šumske braće* (lit. *miško broliai*) ali nije naišao na podršku iz inostranstva, pa je do 1948. otpor spao na nekoliko partizanskih grupa razbacanih po šumama. U trećem talasu deportacija Staljin je 1949. desetke hiljada *državnih neprijateljskih elemenata* iz oblasti Baltika deportirao u Sibir, mada su hapšenja i deportacije u velikom obimu uslijedila odmah poslije završetka rata 1945. Mnogi deportirani su umrli na istoku SSSR u poznatim "gulazima". Među deportiranim bilo je i mnogo njemačke ratne siročadi, koji su krajem rata zbog gladi iz područja Kalinjingrada izbjegli u Litvaniju i krili se među litvanskim seljacima.

Datoteka:1918-Lithuania-Mi-1-2.jpg|Prve poštanske marke Litvanije
Datoteka:Lithuania 1940 MiNr449 LTSR 001.jpg|Poštanska marka Litvanske SSSR iz 1940. godine
Datoteka:1990-lithuania-Mi457.jpg|Prva poštanska marka samostalne Litvanije iz 1949. godine - tamnoplavozelene boje

Osim redovitih marki, 1919-20. godine izdavana su tzv. lokalna izdanja za područje Raseiniai, Gardinas i Telšiai.

### Praznici i blagdani 
* 1. januar - Međunarodna Nova godina (lit. *Naujieji metai*)
* 16. februar - Dan ponovnog uspostavljanja litvanske države (lit. *Lietuvos valstybės atkūrimo diena*)
* 11. mart - Dan ponovnog proglašenja nezavisnosti (lit. *Lietuvos nepriklausomybės atkūrimo diena*)
* Uskrs - (lit. *Velykos*)
* 1. maj - Praznik rada (lit. *Tarptautinė darbo diena*)
* 24. juni - Rođenje sv. Ivana Krstitelja (lit. *Joninės/ Rasos*)
* 6. juli - Dan državnosti (*Valstybės (Lietuvos karaliaus Mindaugo karūnavimo) diena*) - obilježavanje krunisanja prvog litvanskog kralja Mindaugasa 1253. godine
* 15. august - Velika gospa (lit. *Žolinė (Švč. Mergelės Marijos ėmimo į dangų diena)*)
* 1. novembar - Svi sveti (*Visų šventųjų diena*)
* 25. decembar - Božić (*Šv. Kalėdos*)

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Zvanični sajt Predsjednika Republike Litvanije
* Zvanični sajt Vlade
* Karte Litvanije
* www.travel.lt  – zvanični turistički vodič

Kategorija:Države članice NATO-a
Kategorija:Države svijeta

Kategorija:Države i teritorije osnovane 1990.
Kategorija:Države i teritorije osnovane 1918.
Kategorija:Sjeverna Evropa
Kategorija:Države članice Vijeća Evrope
Kategorija:Države članice Mediteranske unije
Kategorija:Baltičke države
Kategorija:Države članice Evropske unije