Taksonomija kultiviranih biljaka

upright|thumb|desno|200px|Neki klasični alati u taksonomskim proučavanjima kultiviranih biljaka uključuju: mikroskop, kameru, cvjetove i knjigu - ključ za identifikaciju
**Taksonomija kultiviranih biljaka** je teorijska i praktična nauka koja se bavi identifikacijom, opisivanjem, klasifikacijom i imenovanjem kultigena tj. onih biljaka čije je porijeklo ili njihov odabir bila prvenstveno vezana za namjerne ljudske aktivnosti. Taksonomija gajenih biljnih vrsta se međutim radi sa svim vrstama biljaka u uzgoju.

Taksonomija kultiviranih biljaka je jedan dio studija hortikulturne botanike koji se uglavnom odvija u botaničkim vrtovima, velikim rasadnicima, univerzitetima ili vladinim službama. Područja od posebnog interesa za taksonome uzgajanih biljaka uključuju: 
*potragu i snimanje novih biljaka pogodnih za uzgoj;
*komuniciranje i savjetovanje javnosti o pitanjima koja se tiču biološke klasifikacije i nomenklature uzgajanih biljaka i obavljanje originalnih istraživanja o tim temama; 
*opisivanje uzgajanih biljaka pojedinih regija (hortikulturne flore);
*održavanje baze podataka, herbarija i drugih informacija o kultiviranim biljkama.

Veći dio aktivnosti u ovoj oblasti taksonomije uzgoja biljaka odnosi se na imenovanje biljaka kao što je propisano u dva kodeksa nomenklature biljaka. Odredbe *Međunarodni kodeks nomenklature algi, gljiva i biljaka* (*Botanički kod*) služe uglavnom za promovisanje osnovnih ciljeva naučne zajednice, dok su u *Međunarodnom kodeksu nomenklature uzgajanih biljaka* (*Kodeksu kultiviranih biljaka*) dizajnirane da služe u naučne i u utilitarističke svrhe, tako što propisuju odredbe za imenovanje biljaka koje se koriste u trgovini - za kultigene koji su nastali u poljoprivredi, šumarstvu i hortikulturi. Ova imena biljaka, koja se ponekad koriste u imenovanju kultivara, nisu na latinskom, ali se dodaju na naučni latinski naziv, a pomažu u komunikaciji između zajednica šumara, poljoprivrednika, voćara i biologa.
Historija taksonomije kultiviranih biljaka može se pratiti od njihove prve selekcije, koja se dogodila tokom neolitske revolucije u poljoprivredi i prvih zabilježenih imenovanja odabranih biljaka u doba Rimljana. Imenovanje i klasifikacija kultigena slijede sličan put ostalih biljaka, sve do osnivanja prvog *koda kultiviranih biljaka*, 1953. godine, čime je formalno osnovana kategorija kultigenske klasifikacije kultivara. Od tog vremena klasifikacija i imenovanje kultigena su imali vlastiti put.

## Prepoznavajuće karakteristike 
Taksonomija kultiviranih biljaka, razlikuje se od taksonomije drugih biljaka u najmanje pet pristupa. 
*Prvo, postoji razlika u skladu sa pitanjem *gdje biljke rastu*, tj. da li su divlje ili uzgajane. Ovim se aludira na piranje koji je *Kodеks kultiviranih biljaka* koji u naslovu određuje da se bavi *kultiviranim biljkama*. 
*Drugo, razlika je napravljena u skladu sa pitanjerm *kakvo je porijeklo biljke*. Ovo je navedeno u principu 2 *kodeksa kultiviranih biljaka* koji to definira kao ... *biljke čije porijeklo ili odabir je prvenstveno potekla namjernim akcijama čovječanstva*" - biljke koje su razvijene prirodnom odabirom uz pomoć čovjeka.
*Treće, taksonomija kultiviranih biljaka se bavi varijacijom biljaka koja zahtijeva korištenje posebnih kategorija klasifikacije koje nisu u skladu sa hijerarhijom rangova koja je implicitna u Međunarodnom kodeksu botaničke nomenklature. Ove kategorije kao u kultivaru, grupa i greks (koji su samo labavo jednaki rangovima u *Botaničkom kodu*). Ove odrednice navedene su također u preambuli    *Kodeksa uzgajanih biljaka* u kojem se navodi da je "*Svrha davanja imena taksonu nije da ukaže na njihove oblike ili historiju, nego da pribavi značenje koje se na to odnosi i da ukaže u koju kategoriju je dodijeljen*". 
*Četvrto, taksonomija kultiviranih biljaka služi određenoj ljudskoj zajednici: *Botanički kodeks* se usredsređuje na potrebe upotrebe biljnih taksonomija, dok pokušavaju da održe red i stabilnost naučnih imena svih biljaka. Istovremeno, *kod kultiviranih biljaka* zadovoljava potrebe ljudi koji zahtijevaju imena biljaka koje se koriste u komercijalnom svijetu poljoprivrede, šumarstva i hortikulture. 
* Konačno, razlika između taksonomije uzgajanih i drugih biljaka pripisuje se svrsi za koju je taksonomija osmišljena, s tim što je *Botanički kod* usmjeren na biljke, a „Kod kultiviranih biljaka“ je usredotočen na potrebe ljudi.

## Naučna i antropocentristička klasifikacija
Ključne aktivnosti taksonomije uzgajanih biljnih vrsta se odnose na klasifikaciju (taksonomija) i imenovanja (nomenklatura). Pravila u vezi sa imenovanjem biljака su odvojena od metoda, principa ili potrebe klasifikacije, osim kada se jedinice klasifikacije – taksoni – nalaze u ugnježđenoj hijerarhiji rangova, kao vrstа unutar rodа i rod unutar porodice Postoje tri klasifikacijske kategorije koje se koriste u *Kodeksu kultiviranih biljaka*: kultivar, grupa i greks, ali su tek labavi ekvivalenti rangova u *Botaničkom kodeksu*.

Od vremena antičkog svijeta, biljke su bile razvrstavane na dva načina. S jedne strane je samostojeći akademski, filozofski ili naučni interes za same biljke: svrstavanje grupa biljaka i njihov međusobni odnos po sličnostima i razlikama u strukturi i funkciji. Zatim, tu je praktični, utilitarni ili antropocentrični interes koji grupiše biljke prema njihovoj ljudskoj upotrebi. Taksonomija kultiviranih biljaka bavi se posebnim kategorijama klasifikacije koja je potrebna za biljke u poljoprivredi, hortikulturi i šumarstvu, kako je regulisano *Kodeksom kultivisanih biljaka*. Ovaj Kodeks služi, ne samo za naučni interes formalne nomenklature, nego i za posebne utilitarne potrebe ljudi koji se bave komercijalnim biljkama.

Postoji mogućnost da se nazivi *kultigen * i *kultivar* mogu međusobno brkati i miješati. *Kultigen * je izraz opće namjene za biljke koje su ljudi namjerno promijenili ili posebno odabrali, dok je kultivar formalna kategorija klasifikacije. Kultigeni uključuju ne samo biljke sa imenima kultivara, nego i one s imenima u kategorijama klasifikacije greks i grupe. *Kodeks kultiviranih biljaka* ističe da su kultigeni: * namjerno odabrane biljke koje su možda nastale od namjernom ili slučajnom hibridizacijom u uzgoju, odabirom iz postojećih uzgojnih zaliha, ili od varijante u divljim populacijama koje se održavaju kao prepoznatljivi subjekti isključivo nastavkom razmnožavanja*. Uključeni su u okviru grupa biljaka poznatih kao kultigeni su genetički modificirane biljke, biljkaka sa binomijalnim latinskim imena koja su rezultat drevne ljudske selekcije i sve biljaka koje su ljudi izmenili, ali kojima nisu bili dati formalni nazivi. U praksi većina kultigena su kultivari.

## Također pogledajte
* Pripitomljavanje
* Hortikultura
* Taksonomija
*Međunarodni kodeks nomenklature algi, gljiva i biljaka

## Reference
## Dopunska literatura
* 
*  (First published in 1912.)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjski linkovi
* 2009 ICNCP Code online 

Kategorija:Taksonomija biljaka
Kategorija:Kultivari
Kategorija:Hortikultura i vrtlarstvo