Protoliza

**Protoliza** ili **protolitska reakcija** je hemijska reakcija u kojoj se ion vodika (H+) prenosi između dvije reakcijjske supstance i stoga nije toliko često  pogrešno označen. Protoliza je reakcija glavnog kiselinsko-baznog koncepta Brønsted-Lowryjeva teorija kiselina i baza. Prema ovoj teoriji, kiselinski protona (H+)  u reakciji prelazi na partnera. Kiseli spoj radi  djeluju *donor  protona*, a  baza  (često voda) preuzima proton, pa  se stoga naziva *akceptor  protona*. Između dvije supstance koje su uključene u rezultate reakcije postoji hemijska ravnoteža.

## Protolitska reakcija
Ako se plinovitih hlorovodik (HCl) stavi  u vodu, odvija se  protolia  sone kiseline. Ovo je  hemijski  ravnotežna reakcija,  jer molekula HCl i ion  H3O+ donira  proton, kao Bronstedove 'kiseline'. H2O i Cl– djeluju kao akceptoru  protona, kao Bronstedove 'baze'.
: \mathrm{H_2O\ +\ HCl\ \rightleftharpoons\ H_3O^+\ +\ Cl^-}.
Naprimjer, čista kiselina (H3C–COOH) stavljena  u vodu ulazi u protolizu   H3O+, uz   acetatni anion (H3C–COO−). Ovdje  je  CH3COOH en H3O+ donor protona, dok je H3C–COO− en H2O akceptorpr.

: \mathrm{H_3C{-}COOH\ +\ H_2O\ \rightleftharpoons\ H_3C{-}COO^-\ +\ H_3O^+}.

Protoliza dva protona  daje spoj sumporne kiseline u vodi:

: \mathrm{H_2SO_4\ +\ 2\ H_2O\ \rightleftharpoons\ H_3O^+\ +\ H_2O\ +\ HSO_4^-\rightleftharpoons\ 2\ H_3O^+\ +\ SO_4^{2-}}

U ovoj reakcijskoj  jednadžbi, molekula je H2SO4,  a ion H3O+  donor protona, kao Bronstedvova 'kiselina'. H2O i SO42– djeluju kao akceptori protona, u skladu sa Bronstedovim *bazama*. Posebnu ulogu ima  HSO4–, koji, ovisno o smjeru reakcije, odgovara kao akceptor  i donora protona. Supstance sa takvim svojstvima se označavaju kao * amfoliti.
Plinoviti amonijak (NH3) u vodi zatim prelazio u amonijev ion (NH4+) i formiraju se  hidroksidni ioni (OH−). Donori protona ovdje su NH4+ i H2O, dok su OH− i NH3 njihovi receptori:
 
:\mathrm{NH_3\ +\ H_2O\;\overrightarrow{\leftarrow}\ NH_4^+\ +\ OH^-}.

### Autoprotoliza 
Čista voda ima sposobnost  *autoprotolize''. Biljka proizvodi hidroksonijeve  H3O+ i hidroksidni (OH–) ione. H2O je stanju reagirati i kao donor  (kao kiselina) ili kao akceptor akceptor protona (kao baza). Zbog toga se ovdje radi o formiranju amfolita:

:\mathrm{2\ H_2O\ \rightleftharpoons\ H_3O^+\ +\ OH^-}.

Ravnoteža je vrlo snažno na strani vode. Ion proizvoda za ovu reakciju je na 298&nbsp;K (25&nbsp;°C) 10−14&nbsp;mol2&nbsp;l−2 (konstanta ionizacije). U autoprotolizi,  vode je osnova zbog  činjenice da  hemijski čista voda ima barem blagu elektroprovodljivost. Autoprotoliza ovisi o temperaturi. Dakle, o konstanti ravnoteže  (mol2 l−2):
* od  0&nbsp;°C 0,11&nbsp;·&nbsp;10−14 do oko  10−15;
* od  60&nbsp;°C 9,61&nbsp;·&nbsp;10−14 do oko 10−13.
U skladu s tim, ujedno i pH vode ovisi o temperaturi. Čista voda ima:
* 0&nbsp;°C : pH  7,5;
* 25&nbsp;°C: pH 7,0:
* 60&nbsp;°C: pH 6,5.

;Uvjeti stvaranje  ionskih proizvoda vode (u mol2l−2)

### Protoliza u ne-vodenoj otopini 
U Brønstedsovoj reakciji  kiselina-baza, uz vodu,  potrebna su i druga odgovarajući polarna  otapala,  kao u   reakcija partnera spoput metanola ili etanola. Dobar primjer je autoprotoliza tečnog amonijaka, gdje  se formiraju  ioni amonijaka i amida:
: \mathrm{2\ NH_3\ \rightleftharpoons\ NH_4^+\ +\ NH_2^-}.

Također su poznate reakcije  u koncentrirane sumporne kiseline, i tome slične:
: \mathrm{2\ H_2SO_4\ \rightleftharpoons\ H_3SO_4^+\ +\ HSO_4^-}

## Također pogledajte
*Proton
*Protonizacija
*Donor elektrona
*Akceptor elektrona

## Reference
Kategorija:Hemijske reakcije
Kategorija:Hemija kiselina i baza
Kategorija:Biohemija
Kategorija:Fizikalna hemija