Historija Poljske (1945–1989)

**Historija Poljske od 1945. do 1989.** obuhvata period komunističke vladavine nametnute Poljskom nakon završetka Drugog svjetskog rata. Ove godine, iako su karakterizirale opću industrijalizaciju, urbanizaciju i mnoga poboljšanja životnog standarda,  bile su obilježene ranim staljinističkim represijama, društvenim nemirima, političkim sukobima i teškim ekonomskim poteškoćama.

Pred kraj Drugog svjetskog rata, napredujuća sovjetska Crvena armija, zajedno sa poljskim oružanim snagama na istoku, potisnula je nacističke njemačke snage iz okupirane Poljske. U februaru 1945. Konferencija na Jalti je odobrila formiranje privremene vlade Poljske od kompromisne koalicije, do poslijeratnih izbora. Josif Staljin, vođa Sovjetskog Saveza, manipulirao je implementacijom te presude. Privremena vlada nacionalnog jedinstva koju su praktički kontrolirali komunisti formirana je u Varšavi ignoriranjem poljske vlade u egzilu sa sjedištem u Londonu od 1940. godine.

Tokom naknadne Potsdamske konferencije u julu-avgustu 1945., tri glavna saveznika su ratificirala kolosalno pomicanje poljske granice na zapad i odobrila njenu novu teritoriju između linije Oder-Neisse i Curzonove linije, što je rezultiralo smanjenjem poljskih granica i sličnim granicama Poljske. doba bivše dinastije Piast. Nakon uništenja poljsko-židovskog stanovništva u holokaustu, bijega i protjerivanja Nijemaca na zapadu, preseljenja Ukrajinaca na istoku, te protjerivanja i preseljenja Poljaka iz istočnih pograničnih područja (K*resy*), Poljska je postala prva vrijeme u svojoj istoriji etnički homogena nacionalna država bez istaknutih manjina. Nova vlada je učvrstila svoju političku moć, dok je Poljska ujedinjena radnička partija (PZPR) pod Bolesławom Bierutom stekla čvrstu kontrolu nad zemljom, koja će ostati nezavisna država unutar sovjetske sfere utjecaja. Julski ustav je proglašen 22. jula 1952. i zemlja je zvanično postala Poljska Narodna Republika (PRL).

Nakon Staljinove smrti 1953. godine, političko "odmrzavanje" omogućilo je liberalnijoj frakciji poljskih komunista, na čelu sa Władysławom Gomułkom, da dobije vlast. Sredinom 1960-ih, Poljska je počela da doživljava sve veće ekonomske, kao i političke poteškoće. Oni su kulminirali poljskom političkom krizom 1968. i poljskim protestima 1970. kada je povećanje potrošačkih cijena dovelo do talasa štrajkova. Vlada je uvela novi ekonomski program zasnovan na velikim zajmovima zapadnih kreditora, što je rezultiralo porastom životnog standarda i očekivanja, ali je program podrazumijevao sve veću integraciju poljske privrede sa svjetskom ekonomijom i posrnuo je nakon naftne krize 1973. godine. Godine 1976. vlada Edwarda Giereka bila je prisiljena ponovo podići cijene što je dovelo do protesta u junu 1976. godine.

Ovaj ciklus represije i reformi  i ekonomsko-političke borbe dobili su nove karakteristike izborom Karola Wojtyłe 1978. za papu Ivana Pavla II. Wojtyłino neočekivano uzdizanje ojačalo je opoziciju autoritarnom i nedjelotvornom sistemu državnog socijalizma kojim upravlja *nomenklatura*, posebno s papinom prvom posjetom Poljskoj 1979. Početkom avgusta 1980. novi talas štrajkova rezultirao je osnivanjem nezavisnog sindikata „Solidarnost“ na čelu sa Lechom Wałęsom . Rastuća snaga i aktivnost opozicije dovela je do toga da vlada Wojciecha Jaruzelskog proglasi vanredno stanje u decembru 1981. godine. Međutim, sa reformama Mihaila Gorbačova u Sovjetskom Savezu, sve većim pritiskom Zapada i disfunkcionalnom ekonomijom, režim je bio primoran da pregovara sa svojim protivnicima. Pregovori za okruglim stolom 1989. doveli su do učešća Solidarnosti na izborima 1989. godine. Upečatljiva pobjeda njenih kandidata dovela je do prve u nizu tranzicija sa komunističke vlasti u srednjoj i istočnoj Evropi. Godine 1990. Jaruzelski je dao ostavku na mjesto predsjednika nakon predsjedničkih izbora, a naslijedio ga je Wałęsa.

Kategorija:20. vijek u Poljskoj