C-reaktivni protein

**C-reaktivni protein** (**CRP**) jest protein koji je kod ljudi kodiran genom sa  hromosoma 1.  To je prstenasti (prstenoliki) pentamerni protein koji se nalazi u krvnoj plazmi, čije koncentracije u cirkulaciji rastu kao odgovor na upale. To je protein akutne faze jetrenog porijekla koji se povećava nakon lučenja interleukina-6 makrofaga i T-ćelija. Njegova fiziološka uloga je da se veže za lizofosfatidilholin eksprimiran na površini mrtvih ili umirućih ćelija (i nekih vrsta bakterija), kako bi se aktivirao sistem komplementa preko C1q.

CRP se sintetiše pomoću jetre kao odgovor na faktore koji oslobađaju makrofagii i masne ćelije (adipociti). Član je pentraksinske  porodice proteina.
                            
## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 224 aminokiseline, a molekulska težina 25.039 Da..

1020304050
MEKLLCFLVLTSLSHAFGQTDMSRKAFVFPKESDTSYVSLKAPLTKPLKA
FTVCLHFYTELSSTRGYSIFSYATKRQDNEILIFWSKDIGYSFTVGGSEI
LFEVPEVTVAPVHICTSWESASGIVEFWVDGKPRVRKSLKKGYTVGAEAS
IILGQEQDSFGGNFEGSQSLVGDIGNVNMWDFVLSPDEINTIYLGGPFSP
NVLNWRALKYEVQGEVFTKPQLWP

## Historija 
Otkrili  su ga Tillett i Francis 1930. U početku se mislilo da bi CRP mogao biti patogeni sekret jer je bio povišen kod raznih bolesti, uključujući rak. U početku, CRP je mjeren pomoću reakcija gušenja, što je dalo pozitivan ili negativan rezultat. Preciznije metode danas koriste dinamičko raspršivanje svjetlosti nakon reakcije sa CRP-specifičnim antitijelima.

## Nomenklatura 
CRP je tako nazvan jer je prvi put identifikovan kao supstanca u serumu pacijenata sa akutnom upalom koja je reagovala sa kapsulski polisaharid (C-polisaharid) pneumokoka.

## Genetika i struktura 
Gen CRP nalazi se na hromosomu 1 (1q23.2)). Član je male porodice  pentraksini . Monomer ima 224 aminokiseline, i molekulsku masu od 25.106 Da. Kompletan protein, sastavljen od pet monomera, ima ukupnu masu od približno 120.000 Da. U serumu se sklapa u stabilnu pentamernu strukturu diskoidnog oblika.

## Funkcija 
CRP se vezuje za fosfoholin eksprimiran na površini mrtvih ili umirućih ćelija i nekih bakterija. Ovo aktivira sistem komplementa, pokrećući fagocitozu pomoću makrofaga, što čisti nekrozne i apoptotske ćelije i bakterije. Ljudsi hs-CRP može otkriti rizik kardiovaskularne bolesti kada je veći od 3&nbsp;mg/L, dok bi ispod 1&nbsp;mg/L bio nizak rizik. Tradicijsko mjerenje CRP-a je brže i jeftinije od hs-CRP-a i može biti adekvatno za neke primjene, kao što je praćenje hemodijaliza pacijenata.

### Normalno 
Kod zdravih odraslih osoba, normalne koncentracije CRP variraju između 0,8&nbsp;mg/L i 3,0&nbsp; mg/L. Međutim, neke zdrave odrasle osobe pokazuju povišen CRP na 10&nbsp;mg/L. Koncentracije CRP se također povećavaju s godinama, vjerovatno zbog subkliničkih stanja. Također nema sezonskih varijacija koncentracija CRP-a. Genetički polimorfizam porodice interleukina-1, interleukin 6 i polimorfni GT ponavljanje CRP gena utiču na uobičajene koncentracije CRP-a kada osoba nema nikakve medicinske bolesti.

Mjerenje i mapiranje vrijednosti CRP-a može se pokazati korisnim u određivanju napredovanja bolesti ili učinkovitosti tretmana. ELISA, imunoturbidimetrija, nefelometrija, radijalna imunodifuzija
* nizak: nivo hs-CRP ispod 1,0&nbsp;mg/L
* prosjek: između 1,0 i 3,0&nbsp;mg/L
* visok: iznad 3,0&nbsp;mg/L

Normalni nivoi se povećavaju sa starenjem. Viši nivoi nalaze se kod kasnih trudnih žena, blage upale i virusne infekcije (10–40&nbsp;mg/L), aktivne upale, bakterijske infekcije (40–200&nbsp;mg/L ), teške bakterijske infekcije i opekotine (>200&nbsp;mg/L).

Granične razine CRP-a koje razlikuju bakterijsku od nebakterijsku bolest mogu varirati zbog komorbiditeta kao što su malarija, HIV i pothranjenost i faze prezentacije bolesti.

CRP je osjetljiviji i precizniji odraz odgovora akutne faze od odgovora ESR hipertenzija i kardiovaskularnih bolesti. Studija na preko 700 medicinskih sestara pokazala je da su one koje su konzumirale najveće kvartile konzumacije transmasti imale nivoe CRP-a u krvi koje su bile 73% veće od onih u najnižem kvartilu. Iako je jedna grupa istraživača navela da CRP može biti samo umjereni faktor rizika za kardiovaskularne bolesti, utvrđeno je da ova studija (poznata kao Reykjavik studija) ima neke probleme za ovu vrstu analize u vezi sa karakteristikama proučavane populacije, a postojalo je i izuzetno dugo vrijeme praćenja, što je možda umanjilo povezanost između CRP-a i budućih ishoda. Drugi su pokazali da CRP može pogoršati ishemijsku nekrozu na komplement-ovisan način i da inhibicija CRP može biti sigurna i učinkovita terapija za miokardni i moždani infarkt; do sada je to pokazano samo na životinjskim modelima.

Pretpostavlja se da bi pacijenti sa visokim nivoom CRP-a mogli imati koristi od upotrebe statina. Ovo se zasniva na JUPITER-pokusu koji je otkrio da su povišeni nivoi CRP-a bez hiperlipidemije koristili. Odabrani su statini jer je dokazano da smanjuju nivoe CRP-a. Studije koje su upoređivale učinak različitih statina na hs-CRP otkrile su slične efekte tih statina. Međutim, naknadno ispitivanje nije pokazalo da je CRP koristan za određivanje koristi od statina.

U metaanalizi 20 studija koje su uključivale 1.466 pacijenata sa koronarnom bolešću, otkriveno je da su nivoi CRP smanjeni nakon intervencija vježbanjem. Među tim studijama, veće koncentracije CRP-a ili lošiji profili lipida prije početka vježbanja bili su povezani s većim smanjenjem CRP-a.

Da bi se razjasnilo da li je CRP posmatrač ili aktivni učesnik u aterogenezi, studija iz 2008. upoređivala je ljude sa različitim genetičkim varijantama CRP-a. Oni sa visokim CRP-om zbog genetičke osnove nisu imali povećan rizik od kardiovaskularnih bolesti, u poređenju sa onima sa normalnim ili niskim CRP-om. Studija objavljena 2011. pokazuje da je CRP povezan s odgovorima lipida na ishranu s niskim udjelom masti i visokim sadržajem polinezasićenih masti.

### Rizik od koronarne bolesti srca 
Oštećenje arterija je rezultat invazije bijelih krvnih zrnaca i upale unutar zida. CRP je opći marker za upalu i infekciju, tako da se može koristiti kao vrlo grubi pokazatelj rizika od srčanih bolesti. Budući da mnogi faktori mogu uzrokovati povišen CRP, ovo nije vrlo  specifičnni prognostički indikator. Ipak, nivo iznad 2,4 &nbsp;mg/L povezan je sa udvostručenim rizikom od koronarne bolesti u poređenju sa nivoima ispod 1&nbsp;mg/L;

Američka asocija za srce i američki Centri za kontrolu i prevenciju bolesti definirali su rizične grupe na sljedeći način:
* Nizak rizik: manje od 1,0&nbsp;mg/L
* Prosječan rizik: 1,0 do 3,0&nbsp;mg/L
* Visok rizik: iznad 3,0&nbsp;mg/L
Ali hs-CRP se ne koristi sam i treba ga kombinovati sa lijekovima zha povišene nivoe holesterola, LDL-C, triglicerida i nivoa glukoze. Pušenje, hipertenzija i dijabetes također povećavaju nivo rizika od kardiovaskularnih bolesti.

### Fibroza i upala 
Skleroderma, polimiozitis i dermatomiozitis izazivaju mali ili nikakav CRP odgovor. Nivoi CRP-a takođe obično ne budu povišeni kod SLE osim ako nije prisutan serozitis ili sinovitis. Povišenje CRP-a u odsustvu klinički značajne upale može se javiti kod zatajenja bubrega. Nivo CRP je nezavisan faktor rizika za aterosklerotsku bolest. Pacijenti s visokim koncentracijama CRP-a imaju veću vjerovatnoću da će razviti moždani udar, infarkt miokarda i tešku perifernu vaskularnu bolest. Povišen nivo CRP-a se takođe može primijetiti kod upalne bolesti crijeva (IBD), uključujući Crohnovu bolest i ulcerozni kolitis.

Visoki nivoi CRP-a su vezani zaa tačkaste mutacije Cys130Arg u "APOE" genu, koji kodira apolipoprotein E, uspostavljajući vezu između vrijednosti lipida i modulacije upalnih markera.

### Kancer 
Uloga upale u raku nije dobro shvaćena. Neki organi u tijelu pokazuju veći rizik od raka kada su kronično upaljeni.  Iako postoji povezanost između povećanog nivoa C-reaktivnog proteina i rizika od razvoja raka, ne postoji povezanost između genetičkih polimorfizama koji utječu na cirkulirajući nivo CRP-a i rizika od raka.

U 2004. prospektivna kohortna studija o riziku od raka debelog crijeva povezanom s razinama CRP-a, osobe s rakom debelog crijeva imale su višu prosječnu koncentraciju CRP-a od ljudi bez raka debelog crijeva. Može se primijetiti da su prosječni nivoi CRP-a u obje grupe bili u granicama raspona nivoa CRP-a koji se obično nalazi kod zdravih ljudi. Međutim, ovi nalazi mogu sugerirati da nizak nivo upale može biti povezan sa manjim rizikom od raka debelog crijeva, u skladu s prethodnim studijama koje pokazuju da protivupalni lijekovi mogu smanjiti rizik od raka debelog crijeva.

### Opstruktivna apneja u snu 
C-reaktivni protein (CRP), marker sistemske upale, također je povećan kod opstruktivne apneje u snu (OSA). Nivoi CRP-a i interleukina-6 (IL-6) bili su značajno viši kod pacijenata sa OSA, u poređenju sa gojaznim kontrolnim subjektima. Pacijenti sa OSA imaju više koncentracije CRP u plazmi koje su se povećale u skladu sa težinom njihovog indeksa apneja-hipopneja. Tretman OSA sa CPAP-om (kontinuirani pozitivni pritisak u disajnim putevima) značajno je ublažio efekat OSA na nivoe CRP-a i IL-6. Dakle, taj DAS28, koji je osnovni parametar za ujpalnu aktivnost u RA, može se koristiti za kliničko donošenje odluka bez prilagođavanja za varijante CRP gena.

### Virusne infekcije 
Povećani nivoi CRP-a u krvi bili su viši kod ljudi sa ptičjim gripom H7N9 u poređenju sa onima sa H1N1 (češćom) gripom, s pregledom koji je izvijestio da je teška H1N1 gripa imala povišen CRP. Godine 2020., ljudi zaraženi COVID-19 u Wuhanu, Kina imali su povišen CRP.

## Dodatne slike

 C-reactive protein.png|C-reaktivni protein
 1lj7.jpg|C-reaktivni protein

## Također pogledajte
* Akutna faza
* Stopa eritrocitne sedimentacije

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 
* Inflammation, Heart Disease and Stroke: The Role of C-Reactive Protein (American Heart Association)
* 
* CRP at Lab Tests Online
* CRP: analyte monograph - The Association for Clinical Biochemistry and Laboratory Medicine
* George Vrousgos, N.D. - Southern Cross University 
* 
* 

Kategorija:Biomarkeri
Kategorija:Proteini akutne faze
Kategorija:Testovi krvi
Kategorija:Hemijska patologija
Kategorija:Dijagnostička intenzivna medicina
Kategorija:Imunološki testovi
Kategorija:Geni na hromosomu 1
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika