TP53

**Tumorski protein P53**, znan i kao **p53**, **ćelijski  tumorski-antigen p53** (UniProt ime), **domaćinski gen**, **fosfoprotein p53**,  **tumorski supresor p53**, **antigen NY-CO-13**  ili **transformacijski vezani protein  53 (TRP53)**,  je bilo koja  proteinska izoforma proteina kodiranog homolognim genom u različitim organizmima, kao što su *TP53 * (ljudi) i * Trp53* (miševi). Ovaj homolog (za koji se prvobitno mislilo da je, i o njemu se često govori, kao jedan protein) presudan je u višim  kičmenjacima, gdje sprečava stvaranje karcinoma, te stoga funkcionira kao supresor tumora. Kao takav, p53 je opisan kao "čuvar genoma" zbog svoje uloge u očuvanju stabilnosti, sprečavanjem mutacije genoma. Stoga se *TP53* koriste za označavanje imena gena * TP53 * i razlikovanje od proteina koje kodiraju (klasificiran je kao gen za supresiju tumora). Pored proteina pune dužine, ljudski gen * TP53 * kodira najmanje 15 izoformnih proteina, veličine od 3,5 do 43,7 kDa. Svi ovi proteini p53 nazivaju se **izoformama p53**.

## Gen 
U ljudi se gen *TP53* nalazi na kratkom kraku hromosoma 17 (17p13.1).Ortolozi *TP53* su identificirani kod većine sisara za koje su dostupni potpuni podaci o genomu.

### Ljudski gen TP53 
U ljudi, uobičajeni polimorfizam uključuje zamjenu arginina za prolin na kodonskom položaju 72. Mnoge studije su istraživale genetičku vezu između ove varijacije i osjetljivost na rak; međutim, rezultati su kontroverzni. Naprimjer, meta-analiza iz 2009. godine nije pokazala vezu za rak vrata maternice. Studija iz 2011. otkrila je da je mutacija prolina *TP53* imala dubok utjecaj na rizik od raka gušterače kod muškaraca. Studija na arapskim ženama otkrila je da je homozigotnost prolina na kodonu * TP53 * povezana sa smanjenim rizikom od raka dojke. Jedno istraživanje sugeriralo je da polimorfizmi kodona * TP53 *, MDM2 SNP309 i A2164G mogu biti grupno povezani sa osjetljivošću na nerofarinksni karcinom i da je MDM2 SNP309 u kombinaciji s kodonom 72 'TP53' može ubrzati razvoj neorofarinksnog karcinoma kod žena. Metaanalize iz 2011. nisu otkrile značajne veze između polimorfizama kodona 72 *TP53* i oba rizika od raka debelog creva i rizik od karcinoma endometrija.

## Struktura 
  p53 ima sedam domena:
# kiseli transkripcijsko-aktivacijski domen (TAD) N-kraja, poznat i kao aktivacijski domen 1 (AD1), koji aktivira faktore transkripcije. N-kraj sadrži dva komplementarna domena aktivacije transkripcije, od kojih je glavni na ostacima 1-42, a manji na ostacima 55-75, posebno uključen u regulaciju nekoliko proapoptoznih gena.
# aktivacijski domen 2 (AD2) važan za apoptoznu aktivnost: ostaci 43–63.
# prolinom bogati domen važan za apoptotsku aktivnost p53 jedarnom eksportnom putem MAPK: ostaci 64–92.
# centralni dome DNK - veznog jezgra (DBD). Sadrži jedan atom cinka i nekoliko argininskih aminokiselina: ostaci 102–292. Ovo područje odgovorno je za vezivanje p53 ko-represora LMO3.
# Signalizacija jedarne lokalizacije (NLS), ostaci 316–325.
# domen homooligomerizacije (OF): ostaci 307–355. Tetramerizacija je bitna za aktivnost p53 *in vivo*.
#C-terminal uključen u regulaciju vezanja DNK centralnog domena: ostaci 356–393.

Mutacije koje deaktiviraju p53 u raku obično se javljaju u DBD. Većina ovih mutacija uništava sposobnost proteina da se veže za svoje ciljne sekvence DNK i na taj način sprečava transkripcijsku aktivaciju ovih gena. Kao takve, mutacije u DBD-u su recesivne mutacije sa gubitakom funkcije. Molekule p53 s mutacijama u OD smanjuju se s divlji tip p53 i sprečavaju ih da aktiviraju transkripciju. Stoga mutacije OD imaju dominantan negativan efekat na funkciju p53.

Divlji tip p53 je labilni protein, koji sadrži presavijene i nestrukturirane regije, koje funkcioniraju na sinergijski način.

## Funkcija 
### Oštećenje i popravak DNK 
p53 ima ulogu u regulaciji ili napredovanju tokom ćelijskog ciklusa, apoptoza i genomske stabilnosti pomoću nekoliko mehanizama:
* Može aktivirati popravak DNK kada DNK pretrpi oštećenje. Stoga može biti važan faktor u starenju.
* Može zaustaviti rast držanjem ćelijskog ciklusana G1/S regulacijskoj tački na prepoznavanju oštećenja DNK – ako zadrži ćeliju dovoljno dugo, proteini za obnavljanje DNK će imati vrijeme da popravi štetu i ćeliji će biti omogućeno da nastavi ćelijski ciklus.
* Može pokrenuti apoptozu (tj. progrmiranu ćelijsku smrt) ako se pokaže da je oštećenje DNK nepopravljivo.
* Od suštinske je važnosti za odgovor starenja na kratke telomere . 

WAF1 / CIP1 kodiranje za p21 i stotine drugih nizvodnih gena p21 (WAF1) veže se za G1 –x S / CDK (CDK4/CDK6, CDK2 i CDK1) kompleksi (važne molekule za G1 / S tranziciju u ćelijskom ciklusu) koji inhibiraju njihovu aktivnost.

Kada je p21 (WAF1) složen sa CDK2, ćelija ne može nastaviti ćelijske diobe do sljedeće faze. Mutant p53 više neće vezati DNK na učinkovit način i kao posljedica toga, protein p21 neće biti dostupan kao "zaustavni signal" za diobu ćelija. Studije ljudskih embrionskih matičnih ćelija (hESC) obično opisuju nefunkcionalnu os p53-p21 G1 / S puta kontrolne tačke s naknadnim značajem za regulaciju ćelijskog ciklusa i odgovor na oštećenje DNK (DDR). Važno je da je p21 iRNK jasno prisutna i povećana regulacija nakon DDR-a u hESC-ima, ali protein p21 nije moguće otkriti. U ovom tipu ćelija, p53 aktivira brojne mikroRNK (poput miR-302a, miR-302b, miR-302c i miR-302d), koje direktno inhibiraju ekspresiju p21 u hESCs.

Protein p21 veže se direktno za ciklin-CDK komplekse, koji pokreću ćelijski ciklus i inhibira njihovu kinaznu aktivnost, uzrokujući tako zaustavljanje ćelijskog ciklusa, kako bi se omogućilo popravak. Pritom p21 također može posredovati zaustavljanje rasta povezano s diferencijacijom i trajnije zaustavljanje rasta povezano sa ćelijskom senescencijom. Gen p21 sadrži nekoliko elemenata odgovora p53 koji posreduju u direktnom vezivanju proteina p53, što rezultira transkripcijskom aktivacijom gena koji kodira protein p21.

Putevi p53 i RB1 povezani su putem p14ARF, što povećava mogućnost da se mogu međusobno regulirati.

Ekspresiju p53 može podstaknuti UV-svjetlost, koja također uzrokuje oštećenje DNK. U ovom slučaju, p53 može inicirati događaje koji vode do sunčanja.

## Interakcije 
Pokazano je da p53 uspostavlja  interakcije sa:

* AIMP2,
* ANKRD2,
* ATR,
* ATF3,
* AURKA,
* BAK1,
* BARD1,
* BRCA2,
* BRCC3,
* CEBPZ,
* CDC14A,
* CFLAR,
* CHEK1,
* CCNG1,
* CREBBP,
* Ciklin H,
* CDK7,
* DNA-PKcs,
* E4F1,
* EFEMP2,
* EIF2AK2,
* ELL,
* EP300,
* ERCC6,
* GNL3,
* GPS2,
* GSK3B,
* HSP90AA1,
* HIF1A,
* HIPK1,
* HIPK2,
* HMGB1,
* HSPA9,
* Huntingtin,
* ING1,
* ING4,
* ING5,
* IκBα,
* KPNB1,
* LMO3,
* MED1,
* MAPK9,
* MNAT1,
* NCL,
* NUMB,
* NF-κB,
* PARP1,
* PIAS1,
* CDC14B,
* PIN1,
* PLAGL1,
* PLK3,
* PRKRA,
* PHB,
* PML,
* PSME3,
* PTEN,
* PTK2,
* PTTG1,
* RAD51,
* RCHY1,
* RELA,
* RPL11,
* S100B,
* SUMO1,
* SMARCA4,
* SMN1,
* STAT3,
* TBP,
* TFAP2A,
* TFDP1,
* TIGAR,
* TOP1,
* TOP2A,
* TOP2B,
* TP53INP1,
* TSG101,
* UBE2A,
* UBE2I,
* UBC,
* USP7,
* WRN,
* WWOX,
* XPB,
* YPEL3,
* YWHAZ,
* Zif268,
* ZNF148,
* SIRT1,
* circRNA_014511.

## Takođert pogledajte
*Pifitrin, inhibitor za P53

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 
* GeneReviews/NCBI/NIH/UW entry on Li-Fraumeni Syndrome
* TUMOR PROTEIN p53 @ OMIM
* p53 restoration of function
* p53 @ The Atlas of Genetics and Cytogenetics in Oncology and Haematology
* TP53 Gene @ GeneCards
* p53 News provided by insciences organisation
* 
* 
* Living LFS A non-profit Li-Fraumeni Syndrome patient support organization
* The George Pantziarka TP53 Trust A support group from the UK for sufferers of Li-Fraumeni Syndrome or other TP53-related disorders
* IARC TP53 Somatic Mutations database  maintained at IARC, Lyon, by Magali Olivier
* PDBe-KB provides an overview of all the structure information available in the PDB for Human P53.
* scientific animation conformational changes of p53 upon binding to DNA

Kategorija:Programirana ćelijska smrt
Kategorija:Proteini povezani sa starenjem
Kategorija:Transkripcijski faktori
Kategorija:Geni supresije tumora
Kategorija:Apoptoza
Kategorija:Starenje
Kategorija:Geni na hromosomu 17