Kozarska Dubica

**Kozarska Dubica** (prije **Bosanska Dubica**) jest naseljeno mjesto i sjedište istoimene općine koja je smještena u sjeverozapadnom dijelu Bosne i Hercegovine na granici s Hrvatskom, 26&nbsp;km udaljena od autoputa Zagreb – Beograd, glavnog putnog pravca koji spaja zapadnu s istočnom i jugoistočnom Evropom. Općina na sjeveru graniči s Republikom Hrvatskom, na istoku s gradom Gradiška, na zapadu s općinom Kostajnica, a na jugu s općinom Prijedor. Grad Kozarska Dubica jest administrativno, političko i kulturno sjedište dubičke regije, površine 499&nbsp;km2 i populacijom od 31.000 stanovnika, posljednjih godina progresivno se širi na istok i jugoistok stvaranjem područja za industrijsku zonu i nova gradska naselja, Petra Pecije, Morave i Đolovi.

## Etimologija 
Predjeli općine su bili obrasli hrastovom šumom, pa je grad po staroslovenskoj riječi "dub", što znači hrast, dobio ime Dubica.

Godine 1882. Bosna i Hercegovina bila je pod Austro-Ugarskom. Te godine austrougarska vlast je ukinula vojnu i uvela civilnu upravu Bosne i Hercegovine. Tom prilikom je nekim graničnim gradovima, da bi se razlikovali od istoimenih gradova u susjednim pokrajinama monarhije, uz ime grada dodan pridjev "bosanski". Od tada se općina zvanično zvala Bosanska Dubica.

## Historija 
Kozarska Dubica je jedno od najstarijih mjesta Bosanske krajine. Zbog njene vrlo burne prošlosti i mnogih bitaka, ostalo je vrlo malo tragova njene prahistorije.

### Tokom Rimskog Carstva 
Na osnovu pet miljokaza, koji su nađeni u okolini Hrvatske Dubice, smatra se da je iz Siska vodila cesta u Dubicu još tokom rimskog vremena. Rimljani su gradili tu cestu preko brežuljaka, da bi izbjegli vodoplavnu ravnicu uz desnu obalu Save. Svi ti miljokazi pokazuju udaljenost između Siska i stanice *Ad Praetorium*, koja je bila u Bosni vjerovatno na mjestu današnje Kozarske Dubice. Od Dubice vodila je cesta dalje prema istoku preko *Servitia* (Gradiške) u *Sirmium* (Sremsku Mitrovicu). Ti nalazi, kao i razni rimski novac koji je nalažen u okolini Dubice, dokazuju da je na mjestu današnje Kozarske Dubice moralo biti rimsko naselje čije je ime bilo *Ad Praetorium*. Dubica se već tada spominje kao slobodan kraljevski grad i županijsko mjesto. Bela IV. je krajem 13. stoljeća darovao Dubici razne povlastice, vjerovatno jer se je Dubica istakla i tokom invazija Mongola. Kako bi uredio crkvene odnose u Kraljevini Hrvatskoj, Koloman je vodio krstaške ratove protiv bogumilstva koje tada cvati u Bosni. Godine 1237. Koloman je pokorio bosanskog bana Ninoslava i Bosnu stavio pod svoju vlast. U borbi protiv bogumilstva, Kolomanu su pomagali razni crkveni redovi, među kojima i Dominikanci, kojima je Koloman izgradio Dominikanski samostan. Nalazio se jugozapadno od Dubice, a porušen je u prodorima Turaka.

Na dubičkom području su u srednjem vijeku, živjeli katolici i manje brojniji pripadnici Bosanske crkve. Prvi katolički red koji je došao u Dubicu bili su Dominikanci, a skoro istovremeno su došli i Pavlini.

Dubica je u srednjem vijeku postala značajno središte trgovine za susjedne krajeve. U Dubicu je stizala roba iz većih gradova Hrvatske, Ugarske i Češke. Pored uspješnog obrta i trgovine, imala je i veoma povoljne uvjete za razvoj poljoprivrede.

Iz više dokumenata iz 14. stoljeća, spominju se na desnoj obali Une dvije Dubice; Gornja Dubica na mjestu današnje Kozarske Dubice i Donja Dubica 1&nbsp;km južno od Kozarske Dubice. Dubica je tada arhiđakonat zagrebačke biskupije i sjedište arhiđakonata za tri susjedne županije: Dubičku, Vrbasku i Sansku.
[thumb|Carska i Turska Dubica 1788. tokom 5-mjesečne borbe za [Dubička tvrđava|Dubičku tvrđavu.|lijevo]]

### Osmanlijska osvajanja 
Dubica je prvi put osvojena od Osmanlija 20. aprila 1538. Nakon zauzimanja, formirana je dubička nahija i počela je gradnja džamija i mekteba u koje su dolazili carski činovnici i ulema. Muslimansko stanovništvo je pretežno živjelo u tvrđavi i naselju uz tvrđavu. Jer su tokom osvajanja i napada na Dubicu područje napustili katolici, Osmanlije su kao martologe i pomoćno osoblje naseljavali pravoslavne Vlahe iz Srbije, Crne Gore i istočne Hercegovine. Pred kraj rata, u septembru 1995, područje Dubice zahvatila je i Operacija Una, neuspjela ofanziva Hrvatske vojske preko rijeke Une.

Prema popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Bosanska Dubica imala je 31.606 stanovnika, od čega 21.728 Srbi, 6.440 Muslimani/Bošnjaci, 488 Hrvati i 2.950 ostalih i Jugoslavena. Sam grad Bosanska Dubica imao je izrazito mješovitu strukturu stanovništva, s velikim udjelom bošnjačkog stanovništva.

Kao i u drugim dijelovima Bosanske krajine, tokom 1991. i početkom 1992. godine jačale su paralelne političke i sigurnosne strukture SDS-a i srpskih kriznih štabova, koje su preuzele vlast nakon izbijanja rata u Bosni i Hercegovini.

#### Preuzimanje vlasti i progon stanovništva 
Nakon uspostavljanja srpske kontrole nad općinom 1992. godine, veliki dio bošnjačkog i hrvatskog stanovništva bio je izložen pritiscima, zastrašivanju i prisilnom odlasku.

Tokom 1992. i početkom 1993. godine oštećeni su ili uništeni islamski vjerski objekti u gradu. U izvještaju specijalnog izvjestioca Ujedinjenih nacija navodi se da je glavna džamija u Bosanskoj Dubici navodno srušena 26. januara 1993. godine. Harem gradske džamije kasnije je proglašen nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

#### Operacija Una 1995. 
U završnoj fazi rata, 18. i 19. septembra 1995. godine, područje Bosanske Dubice bilo je jedno od pravaca napada u okviru Operacije Una. Cilj ofanzive Hrvatske vojske bio je uspostavljanje mostobrana kod Bosanske Dubice, Bosanskog Novog i Bosanske Kostajnice radi daljeg napredovanja prema Prijedoru i Banjoj Luci.

Napad nije ostvario planirane vojne ciljeve i operacija je brzo prekinuta. U kasnijim izvještajima i novinskim istragama navodilo se da su tokom akcije stradali i civili na području Bosanske Dubice, zbog čega je u Hrvatskoj 2006. godine otvorena istraga o mogućim ratnim zločinima.

### Mediji 
* RTV Kozarska Dubica

## Privreda 
## Sport 
* FK Borac Kozarska Dubica

## Poznate ličnosti 
* Milan Janković (Filip Zepter)
* Darmin Veletanlić, slikar
* Tihomir Stanić, glumac i režiser
* Amir Rešić Nino, pjevač

## Također pogledajte 
*Bosanskodubičko veče

## Bibliografija 
* Aleksić, Dragoslav. (1931) *Knežpolje i Knežopolje u prošlosti i sadašnjosti*, Bosanska Dubica, Unacop.
## Reference 
## Vanjski linkovi 
*

Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine
Kategorija:Općine Republike Srpske
*