Crusader (tenk)

**Crusader** *(službeno eng. Cruiser Tank Mark VI Crusader)* je bio britanski brzi tenk u Drugom svjetskom ratu i možda najvažniji britanski tenku u Sjevernoafričkoj kampanji. Zbog njegove nepouzdanosti i pretankog oklopa za vrijeme invazije na Italiju su zamijenjeni američkim tenkovima.

## Razvoj
1939. godine Nuffieldu je ponuđeno da da uzme učešća u proizvodnji A13, kasnije Covenanter tenka, koji je još bio u fazi dizajna. Nuffield je međutim odabrao da razvija sopstvenu verziju A13 dizajna. Ovaj novi tenk je prihvaćen pod oznakom Crusader i dobio je specifikaciju A15. Iao se često smatra da je Crusader unaprijeđena verzija Kovenantera, to su zapravo bili paralelno dizajnirani tenkovi. I pored kasnijeg starta prototip Krusejdera bio je spreman šest nedelja pre prvog Kovenantera.

Za razliku od ranijih Kristi krstarećih tenkova (tip vješanja Kristi), Crusader je imao pet točkova sa svake strane radi pravilnijeg rasporeda težine. Imao je drugačiji motor od Covenantera, drugačiji upravljački sistem i konvencionalni sistem hlađenja sa hladnjacima u odjeljku za motor. Na lijevoj strani prednjeg dijela šasije, gde se nalazio hladnjak Covenantera, bila je smještena mala ručno pokretana kupola u kojoj je bio Besa mitraljez. Bila je izuzetno nezgodna za upotrebu i često je sklanjana na terenu ili nije korištena. Glavna kupola bila je ista na oba modela.

## Upotreba
Prve borbe u kojima je tenk učestvovao bile su tokom operacije Battleaxe i odigrao je glavnu ulogu u narednoj operaciji Crusader  koja je po njemu i nazvana. Crusader  je ubačen u borbu prije nego što su sve greške u prvobitnom dizajnu bile otklonjene. Zbog toga je, za vrijeme njegovog prvog borbenog angažovanja u Operaciji Battleaxe, u junu 1941. godine, više Crusadera zarobljeno od strane Njemaca zbog mehaničkih kvarova nego zbog borbenih oštećenja.

Iako je Crusader  bio brži od bilo kog tenka protiv koga se borio, potencijal mu je bio limitiran relativno slabim topom od 2 funte, tankim oklopom i mehaničkim problemima. Poseban problem bio je nedostatak visokoeksplozvne municije, koja je postojala ali nije bila isporučena. Tenkovske snage sila Osovine razvile su izuzetno efikasnu taktiku napada na britanske tenkove, tako što su se povlačile iza zaštite niza skrivenih protivtenkovskih topova. Pošto su topovi bili izvan dometa mitraljeza a nije bilo visokoeksplozivne municije tenkovi su imali izbor između povlačenja pod vatrom ili pokušaja da se približe topovima, što je opet moglo rezultovati velikim gubicima.

Poslije završetka kampanje u severnoj Africi, Crusader  je korišten za sekundarne zadatke pošto su na raspolaganju bili bolji tenkovi poput Shermana i Cromwell. Crusaderi su korišteni za montiranje protivavionskog naoružanja i za prevoz topova sve do kraja rata.

## Verzije
### Crusader I (Cruiser Mk VI)
thumb|lijevo|Crusader I
Originalna verzija. Pomoćna kupola je često uklanjana.
***Crusader I CS (Cruiser Mk VI CS) ** (Bliska podrška) je imao montiranu haubicu od 76&nbsp;mm u kupoli umjesto standardnog topa.

### Crusader II (Cruiser Mk VIA)
Crusader II je imao pojačani oklop na prednjem dijelu trupa i kupole. Pomoćna kupola je također često sklanjana.
**Crusader II CS (Cruiser Mk VIA CS)* bliska podrška, monitrana haubica od 76&nbsp;mm.
*Postojala je komandna verzija sa lažnim topom i dva radio predajnika.

### Crusader III
Usljed odlaganja proizvodnje Cavalier tenka, Crusaderu je ugrađen novi 6-pounder, i to je bio prvi britanski tenk sa ovim topom. Veći top smanjio je prostor u kupoli pa je broj članova posade smanjen na 3, a komandir je ujedno bio i punjač. Crusader III je prvi put upotrebljen u drugoj bici kod El Alamejna.
*Postojala je i osmatračka verzija sa lažnim topom i 3 radija.
thumb|lijevo|Crusader Mk III

### Crusader III, AA Mk I
Top je zamenjen Bofors protivavionskim topom od 40&nbsp;mm sa autopunjenjem i otvorenom električnom kupolom. Broj članova posade bio je četiri.
thumb|lijevo|Crusader AA naoružan topom 40 mm.

### Crusader III, AA Mk II / Mk III
Crusader naoružan sa dvostrukim Oerlikon 20&nbsp;mm topom za protivavionsku upotrebu. Mk III je samo imao različit položaj radija. Verzija sa trostruki Oerlikon topom je bila proizvedena u vrlo ograničenim količinama. Usljed savezničke premoći u vazduhu protivavionske verzije nisu mnogo korištene u borbi.
thumb|Crusader AA, august 1944.

### Crusader ARV Mk I
Vozilo za skupljanje oklopnih vozila bazirano na trupu Crusadera bez kupole. Jedan prototip izrađen 1942. godine.

## Reference 
Kategorija:Britanski tenkovi u Drugom svjetskom ratu