Ali-pašina džamija

**Ali-pašina džamija** je sarajevska džamija. Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 25. do 31. januara 2005. godine donijela je kojom se graditeljska cjelina Ali-pašina džamija sa haremom proglašava nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.
## Historija 
Džamiju je sagradio 1560/61. godine Hadim Ali-paša, budimski begler-beg 1551.–1553. i 1556.–1557. godine, uz to je bio temišvarski i egipatski begler-beg, u vrijeme kada je upravljao Bosanskim sandžakom (1550.–1551. i 1553. godine). Oko džamije se razvila Ali-pašina mahala, koja se prvi put spominje 1562. godine. Ali-paša, rodom iz Drozgometve u Sarajevskom polju, je u testamentu napisao da mu se uz mezar podigne džamija od sredstava njegovog vakufa. On je umro 1557. (neki izvori navode 1560.), a džamija se sagrađena 4 godine kasnije. Njegov nišan nema natpisa. Džamija je izgrađena u klasičnom istanbulskom stilu. Nad ulazom u džamiju nalazi se kamena ploča sa natpisom u stihovima na arapskom jeziku. Napisano je ukrasnim dželi-pismom: "*Njegova ekselencija gazi Ali-paša podiže u ime Boga dom dobrih ljudi. Na svijetu nema sličnog hrama, To je bogomolja istinske spoznaje, dom iskrenih vjernika. Bog nam nadahnu njen kronostih: Stjecište asketa, dom onih koji Boga ljude.(968)"* (1560/61).Džamija je 1884. godine obnovljena prema projektu zagrebačkog arhitekta Ćirila Ivekovića. U toku rata u Bosni i Hercegovine 1992-1995. džamije je pretrpela oštećenja nakon čega je restaurirana 2004. godine.
### Harem džamije 
Uz Ali-pašinu džamiju nalazi se harem, gdje se do 1939. godine nalazio veći broj nišana. Te godine groblje je prema glavnoj Titovoj ulici smanjeno i pretvoreno u park, a željezna ograda zamijenjena živicom. Ovo groblje starije je od džamije, jer je 1557. godine ovdje sahranjen osnivač džamije Ali-paša. Osim toga, i nekoliko starih šehidskih nišana pokazuje koliko je staro groblje. Ovamo su preneseni i nišani Ajni-dede i Šemsi-dede, koji su se nalazili u posebnom turbetu preko puta Ali-pašine džamije. Turbe je porušeno 1950. godine i bilo je poznato kao Gaziler-turbe (turbe junaka). Bila je to obična građevina od drveta i ćerpiča, pokrivena ćeremitom. U turbetu su postojale dvije drvene kubure. U blizini džamije se nalazio jedan kameni most na potoku Koševo, koji je podignut u 16. vijeku, a uništen 1884. godine. Danas je sačuvano oko tridesetak starijih nišana, uključujući i 13 nišana s natpisima. Osim starijih nišana, u haremu se nalaze i nišani novijeg datuma. U zasebnom turbetu uz Ali-pašinu džamiju sahranjeni su Behdžet, sin Mehmed-bega Mutevelića, i Abdulah (Avdo), sin Saliha Sumbula, koji su 1915. godine umrli u Aradu i čiji su posmrtni ostaci preneseni u Sarajevo i sahranjeni u ovom mauzoleju.

### Natpis na nišanu Ajni-dede 
Nad uzglavnom nišanu, visine 95&nbsp;cm i osnove 17 x 17&nbsp;cm, sa turbanom derviša nakišbendijskog reda, uklesan je sa dvije strane natpis u pjesmi na turskom jeziku. Napisano je dželi-nesh pismom: "*O smrti. Vrata ovog dergaha su rajska vrata, jer tu počiva vladar carstva božije ugodnosti. On je prijatelj njegovog veličanstva sultana kojeg je upućivao na propise o borbi. Fatiha, njegova ličnost, nastojeći da se odrazi u ogledalu božije upute, sjedinila se s Bogom i njegova čista osoba je u grobu, jer je on umro u borbi mučeničkom smrću. Srce, kada preletiš sedam nebesa, traži kronogram njegove smrti u moru božje milosti. Godine 866."* (1461/62)

### Natpis na nišanu Šemsi-dede 
Na uzglavnom nišanu, visine 95&nbsp;cm i osnove 17 x 17&nbsp;cm, a turbanom derviša nakšibendijskog reda, uklesan je sa dvije strane ovaj natpis u stihovima na turskom jeziku. Napisano je lijepim dželi-nesh pismom:"*Palata ovog svijeta je nesigurna temelja, svako mirovanje na ovom svijetu je uzaludno. Prispjevši počivalištu sunca znanja, ne odvraćaj svoje srce od njegovih otkrovenja. S ovog položaja kojem hodočaste velikani svijeta, daje pouku mučenik najbolje vojske. On je uistinu vladar izvidnice. Njegova mazga je predvodila Fatihovu* (sultan Mehmed II) *vojsku. Pet stubova vjere daju kronogram njegove smrti: Ta on je na putu mučeništva dao svoju dušu. Godine 866."* (1461/62).Ova nišana su se nalazila u zasebnom turbetu prekoputa džamije odakle su prenesena u harem džamije 1950. godine. Bila je to obična građevina od drveta i ćerpiča, pokrivena ćeremitom. U turbetu su postojale dvije drvene kubure (sakrofaga) s nišanima. Nišani Ajni-dede i Šemsi-dede spadaju među najstarije nišane u Sarajevu i Bosni i Hercegovini. Međutim, njihovi natpisi su mogli nastati kasnije, u prvoj polovini 17. vijeka, kada je obnavljano njihovo turbe.

## Literatura 
* Andrej Andrejević, Islamska monumentalna umetnost XVI veka u Jugoslaviji – kupolne džamije, Filozofski fakultet u Beogradu, Institut za istoriju umetnosti, Beograd, 1984.
* Evlija Čelebija, Putopis – odlomci o jugoslovenskim zemljama, Sarajevo Publishing, Sarajevo,1996.
* Nedžad Kurto, Sarajevo 1462 -1992, Printing and Publishing House, Sarajevo, 1997.
* Mehmed Mujezinović, Islamska epigrafika Bosne i Hercegovine, knjiga I, Veselin Masleša, Sarajevo, 1974.

## Reference 
Kategorija:Džamije u Sarajevu
Kategorija:1561. u arhitekturi
Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu