open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
XPB

**XPB** (*xeroderma pigmentosum* tip B) je ATP-ovisna DNK helikaza , kod ljudi koji je dio kompleksa transkripcijskog faktora TFIIH, Kod ljudi, gen **XPB**  nalazi se na hromosomu 2.

## Struktura
Dr. John Tainer i njegova grupa u *The Scripps Research Institute* riješili su 3D strukturu arhejskog homologa XPB rendgenskom kristalografijom.

## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je  782 aminokiseline, a molekulska težina  89.278 Da.  Mutantne XPB ćelije pojedinaca sa XPCS fenotipom su osjetljive na UV-zračenje i akutni oksidativni stres.

## Poremećaji
Mutacije u XPB i drugim srodnim komplementarnim grupama, XPA-XPG, dovode do brojnih genetički poremećaj|genetičkih poremećaja]] kao što su Xeroderma pigmentosum, Cockayneov sindrom i trihotiodistrofija.

## Interakcije
Pokazalo se da je XPB u interakciji sa:

* BCR, 
* CDK7, 
* ERCC2, 
* GTF2H1, 
* PSMC5, i
* XPC. 

## Inhibitori malih molekula
Snažni, bioaktivni prirodni proizvodi poput triptolida koji inhibiraju transkripciju sisara putem inhibicije XPB podjedinice općeg transkripcijskog faktora TFIIH nedavno su prijavljeni kao konjugat glukoze za ciljanje hipoksijskih ćelija raka s povećanom ekspresijom transportera glukoze.

## Također pogledajte
* *Xeroderma pigmentosum*, komplementarna grupa G 

## Reference
## Dopunska literatura
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Vanjski linkovi
* GeneReviews/NIH/NCBI/UW entry on Xeroderma Pigmentosum
* 

Kategorija:EC 3.6.4
Kategorija:Geni na hromosomu 2
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Kategorija:Replikacija DNK
ERCC5

**Komplementarni protein za popravak DNK XP-G ćelija** jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **ERCC5**  sa hromosoma 13.

## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je  1.186 aminokiselina, a molekulska težina  133.108 Da.

XPG je strukturno specifična endonukleaza koja urezuje DNK na 3’ strani oštećenog nukleotida tokom reparacije ekscizijom nukleotida.

## Sindromi
Mutacijski defekti gena *Ercc5*(*Xpg*) mogu uzrokovati stanje sklono karcinomu *xeroderma pigmentosum* (XP) samostalno ili u kombinaciji s teškim neurorazvojnim poremećajem Cockayneov sindrom (CS) ili infantilnim smrtonosnim cerebro-okulo-facio-skeletnim sindromom.

## Model miša
Model mutantnog miša *Ercc5*(*Xpg*) predstavio je karakteristike preranog starenja, uključujući kaheksiju i osteoporozu sa izraženim degenerativnim fenotipovima u jetri i mozgu.  Ograničenje ishrane mutantnih miševa, dok je odlagalo starenje, također je usporilo akumulaciju oštećenja DNK u čitavom genomu i očuvalo transkripcioni izlaz, doprinoseći tako poboljšanoj vitalnosti ćelija.

## Interakcije 
Pokazalo se da ERCC5 u interakciji sa ERCC2.

## Reference 
## Dopunska literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjski linkovi
* GeneReviews/NIH/NCBI/UW entry on Xeroderma Pigmentosum

Kategorija:Onkogeni
Kategorija:Geni na hromosomu 13
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Šantića vila u Borcima

**Šantića vila u Jezeru** je bila stambeni objekat u naselju Jezero, Konjic, Bosna i Hercegovina.

## Historija 
Poglavar Bosne i Hercegovine barun Benko, 1902. godine sagradio je vilu na Borcima koja mu je služila za odmor i boravak tokom lova na Prenju. Godine 1910. godine, vilu je prodao porodici Šantić. Pjesnik Aleksa Šantić se nastanio u vili na Borcima 1913. godine, kada je bio protjeran iz Mostara od strane austrougarske vlasti zbog svojih rodoljubivih pjesama. 
I književnik Svetozar Ćorović je jedno vrijeme boravio u vili na Borcima, kao dobar prijatelj, a i u rodbinskoj vezi sa Šantićima.

Poslije I svjetskog rata, Aleksa Šantić je prodao vilu Domu zdravlja u Mostaru (Higijenskom zavodu). Za vrijeme II svjetskog rata, u vili je jedno vrijeme bila partizanska bolnica, prema zamisli dr. Safeta Mujića. Okupatorska vojska je tada zapalila vilu.

Poslije II svjetskog rata, Ministarstvo šuma Bosne i Hercegovine je obnovilo vilu i pretvorilo je u šumsku kuću, koju su koristili za svoje potrebe. Od 1931. godine, u Vili Šantića na Borcima, živio je akademski slikar Lazar Drljača, gdje je i umro 13. jula 1970. godine. Sahranjen je, po sopstvenoj želji, na proplanku kod vile Šantića.

Tokom rata u Bosni i Hercegovini 1992-1995, Vila Šantića je razrušena, tako da su sada ostali samo dijelovi kamenih zidova.
## Opis 
Stambeni objekat vila Šantića, tipolški odgovara austrougarskoj vili. Bio je to slobodnostojeći objekat, čiji se glavni ulaz nalazio na zapadnoj strani. Kasnije je otvoren i drugi ulaz na istočnoj strani. Osnova je pravougaonog oblika, čije vanjske dimenzije iznose dužine oko 11,65 m (zapadna strana) i 12,15 m (istočna strana), a širina oko 10,15 m. Imala je prizemlje, sprat i na jednom dijelu potkrovlje (zapadni dio objekta).

## Nacionalni spomenik 
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika na sjednici održanoj 14. do 20. marta 2006. godine donijela je  odluku da se Mjesto i ostaci historijske građevine Šantića vile proglasi za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Ovu odluku Komisija donijelo je u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović (predsjedavajući), Ljiljana Ševo i Tina Wik

## Reference 
Kategorija:Nacionalni spomenici u Konjicu
XPC

**Xeroderma pigmentosum, komplementacijska grupa  C**, znana i kao **XPC**, jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **XPC**  sa  p kraka hromosoma 3. 
XPC je uključen u prepoznavanje glomaznih DNK adukata u popravkama putem ekscizije nukleotida. It is located on chromosome 3.

## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je  940 aminokiselina, a molekulska težina  105.953 Da.  XPC-RAD23B prepoznaje širok spektar lezija koje termodinamički destabiliziraju DNK duplekse, uključujući UV-inducirane fotoproizvode (ciklopirimidinski dimeri i 6-4 fotoproizvodi), adukte formirane mutagenima iz okoliša kao što su benzo[a]piren  ili različiti aromatski amini, određene oksidativne endogene lezije kao što su ciklopurini i adukti formirani hemoterapijskim lijekovima protiv raka kao što je cisplatin. Prisustvo XPC-RAD23B je potrebno za sklapanje drugih jedarnih faktora NER i progresiju kroz NER put i *in vitro* i *in vivo*. Iako je većina studija sprovedena sa XPC-RAD23B, on je dio trimernog kompleksa sa centrinom-2, proteinom koji vezuje kalcij iz porodice kalmodulina. a nedostaci gena za popravak DNK vjerovatno su u osnovi mnogih oblika raka.  Ako je popravak DNK nedovoljan, oštećenje DNK ima tendenciju da se akumulira. Takvo prekomjerno oštećenje DNK može povećati mutacije zbog sklonosti greškama translezijskim sintezama. Prekomjerno oštećenje DNK također može povećati epigenetičke promjene zbog grešaka tokom popravka DNK. Takve mutacije i epigenetičke promjene mogu dovesti do raka.

Smanjenje ekspresije gena za popravak DNK (obično uzrokovano epigenetičkim promjenama kao što je hipermetilacija promotora) vrlo je česta pojava kod karcinoma i obično je mnogo češća od mutacijskih defekata u genima za popravak DNK kod karcinoma. Tabela ispod pokazuje da je ekspresija XPC često epigenetički smanjena kod raka mokraćne bešike, kao i kod raka pluća nemalih ćelija, a također pokazuje da je XPC češće smanjen u naprednijim fazama ovih bolesti.

Dok se pokazalo da je epigenetička hipermetilacija promotorskog regiona "XPC" gena povezana sa niskom ekspresijom XPC,

## Interakcije 
Pokazano je da XPC (gen) reaguje sa ABCA1, CETN2 i XPB.

## Reference 
## Dopunska literatura
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjski linkovi 
* GeneReviews/NIH/NCBI/UW entry on Xeroderma Pigmentosum

Kategorija:Geni na hromosomu 3
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
RAD23A

**Protein RAD23 homologa A UV ekscizijskog popravka** jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **RAD23A** sa p kraka hromosoma 19.

## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je  363 aminokiseline, a molekulska težina  39.609 Da.
 

1020304050
MAVTITLKTLQQQTFKIRMEPDETVKVLKEKIEAEKGRDAFPVAGQKLIY
AGKILSDDVPIRDYRIDEKNFVVVMVTKTKAGQGTSAPPEASPTAAPESS
TSFPPAPTSGMSHPPPAAREDKSPSEESAPTTSPESVSGSVPSSGSSGRE
EDAASTLVTGSEYETMLTEIMSMGYERERVVAALRASYNNPHRAVEYLLT
GIPGSPEPEHGSVQESQVSEQPATEAAGENPLEFLRDQPQFQNMRQVIQQ
NPALLPALLQQLGQENPQLLQQISRHQEQFIQMLNEPPGELADISDVEGE
VGAIGEEAPQMNYIQVTPQEKEAIERLKALGFPESLVIQAYFACEKNENL
AANFLLSQNFDDE

## Funkcija 
Protein kodiran ovim genom je jedan od dva ljudska homologa *Saccharomyces cerevisiae * Rad23, proteina uključenog u popravak nukleotidnom ekscizijom (NER). Pokazalo se da ovaj protein stupa u interakciju sa i podiže ekscizijsku aktivnost nukleotida 3-metiladenin-DNK glikozilaze (MPG), što ukazuje na ulogu u prepoznavanju oštećenja DNK u ekscizijskoj popravci baza. Ovaj protein sadrži N-terminalni domen sličan ubikvitinu, za koji je objavljeno da interraguje sa proteasomom 265, kao i sa ubikvitinskom protein-ligazom E6AP, i stoga sugeriše da bi ovaj protein mogao biti uključeni u proteolitski put u ćelijama posredovan ubikvitinom
* PSMD4,  i
* Sekvestosom 1.

## Reference 
## Dopunska literatura
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjski linkovi
Kategorija:Geni na hromosomu 19
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
NAFF

**Festival animiranog filma u Neumu**, poznat kao **NAFF** () je međunarodni festival koji se svake godine održava u Neumu od 2006. na inicijativu Jurinka Rajiča.

## Historija 
### Prije festivala 
Festival je nastao iz tri radna kampa crtanog filma: NEUM 2004, MOSTAR 2004 i NEUM 2005 fokusirane na mlade iz BiH, te su napravljena i četiri kratka crtana filma: MODELINA, OLOVKO, MOSTARSKI LETAČI i MOJA MALA VALA.

### 2006 
Za prvi RFAF 2006 (Radni festival animiranog filma) predavači su bili: Ivan Čačić, Jurinko Rajič, Azra Hajro Lojo, Boris Jovanović, Sanja Rajič-Banjac, Mirza Ibrahimpašić, Vladimir Stanić, Vlatko Filipović, Nikola Kovač, Asaf Džanić, Joško Marušić. Za vrijeme trajanja festivala napravljen je film „Naša posla“.

Stručni žiri: Joško Marušić (Hrvatska), Asaf Džanić i Robert Bubalo (Bosna i Hercegovina) dodjelio je prvu nagradu za najbolji film autoru Victora Azeeva za "Svijeće". O dobitnicima nagrada odlučivalo je dvanaest mladih animatora: Aleta Rajič, Zoran Bačić, Matej Kužić, Rajna Rajič, Sabina Pezo, Edin Durmišević, Mario Udženija, Ivo Mikulić, Emir Durmišević i Zdravko Cvjetković. Nagrada festivala Grand Prix pripala je filmu "Kralj budala" njemačkog autora Olafa Enckea. Nagrada za najbolju 2D animaciju dobio je "Dim" njemačke rediteljke Claudie Romero, a za 3D film "Bibi" Lole Kamalove i Beka Shakirova iz SAD, dok je za najbolju glazbu nagrađen film "Vent" Erika van Schaaika iz Nizozemske.

Kategorija:Festivali u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Neum
RAD23B

**Homolog B UV-ekscizijskog popravka proteina RAD23**  jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **RAD23B** sa hromosoma 9.

## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je  409 aminokiselina, a molekulska težina  43.171 Da.

## Uloga u popravku DNK
Kompleks XPC-RAD23B je početni faktor prepoznavanja oštećenja u globalnom popravku ekscizijom genomskih nukleotida (GG-NER). XPC-RAD23B prepoznaje širok spektar lezija koje termodinamički destabiliziraju DNK duplekse, uključujući UV-inducirane fotoproizvode (ciklopirimidinski dimeri i 6-4 fotoproizvodi), adukte formirane mutagenima iz okoliša, kao što su benzo[a]piren ili različiti aromatski amini, određene oksidativnne endogene lezije kao što su ciklopurini i adukti formirani hemoterapijskim lijekovima protiv raka kao što je cisplatin. Prisustvo XPC-RAD23B je potrebno za sklapanje drugih jedarnih faktora NER i progresiju kroz NER put i *in vitro* i ''in vivo. Although most studies have been performed with XPC-RAD23B, it is part of a trimeric complex with centrin-2, a calcium-binding protein of the calmodulin family. ili bilo kojom od dvije mikroRNK (miR -744-3p ili miR-373.)

## Nedostatak RAD23B kod raka
Nedostatak ekspresije gena za popravak DNK povećava rizik od raka (pogledajte nedostatak popravka DNK u karcinogenezi). Ekspresija RAD23B je smanjena u tumorskom tkivu žena sa rakom dojke.  Uočen je i nizak postotak RAD23B pozitivnih jedara kod raka dojke visokog stepena.

RAD23B je značajno smanjen metilacijama promotora u ćelijskoj liniji koja potiče od multiplog mijeloma. i ataksinom 3.

## Reference
## Dopunska literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjski linkovi
Kategorija:Geni na hromosomu 9
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Gaia (svemirska letjelica)

***Gaia*** je svemirska opservatorija Evropske svemirske agencije (ESA), pokrenuta 2013. i očekuje se da će raditi do 2025. godine. Svemirska letjelica je dizajnirana za astrometriju: mjerenje položaja, udaljenosti i kretanja zvijezda s neviđenom preciznošću.  Misija ima za cilj da napravi daleko najveći i najprecizniji 3D svemirski katalog ikad napravljen, sa ukupno približno milijardu astronomskih objekata, uglavnom zvijezda, ali i planeta, kometa, asteroida i kvazara, između ostalog.

Da bi proučila precizan položaj i kretanje svojih ciljnih objekata, svemirska letjelica je pratila svaki od njih oko 70 puta   Svemirska letjelica ima dovoljno goriva za mikro pogon da radi do otprilike novembra 2024.  Kako se njegovi detektori ne degradiraju tako brzo kao što se očekivalo, misija bi se stoga mogla produžiti.  *Gaia* cilja objekte svjetlije od 20 magnitude u širokom fotometrijskom pojasu koji pokriva prošireni vizuelni raspon između bliskog UV i bliskog infracrvenog;  takvi objekti predstavljaju otprilike 1% populacije Mliječnog puta. Osim toga, očekuje se da će *Gaia* otkriti hiljade do desetine hiljada egzoplaneta veličine Jupitera izvan Sunčevog sistema koristeći metodu astrometrije,  500.000 kvazara izvan ove galaksije i desetine hiljada poznatih i novih asteroida i kometa unutar Sunčevog sistema.  

Misija *Gaia* će kreirati preciznu trodimenzionalnu mapu astronomskih objekata širom Mliječnog puta i mapirati njihova kretanja, koja kodiraju porijeklo i kasniju evoluciju Mliječnog puta. Spektrofotometrijska merenja će obezbijediti detaljna fizička svojstva svih posmatranih zvezda, karakterišući njihov sjaj, efektivnu temperaturu, gravitaciju i elementarni sastav. Ovaj masivni popis zvijezda pružiće osnovne podatke posmatranja za analizu širokog spektra važnih pitanja vezanih za porijeklo, strukturu i evolucionu historiju galaksije Mliječnog puta.

Nasljednik misije *Hipparcos* (operativna 1989-1993), *Gaia* je dio ESA- inog Horizon 2000+ dugoročnog naučnog programa. *Gaia* je lansirana 19. decembra 2013. od strane Arianespacea koristeći raketu Soyuz ST-B / Fregat-MT koja je letjela iz Kouroua u Francuskoj Gvajani.   Svemirska letjelica trenutno radi u Lissajousovoj orbiti oko Sunce – Zemlja L 2 Lagrangeove tačke.
mini| Model *Gaie* na Paris Air Show 2013
mini| *Gaia* u završnoj fazi izgradnje, 2013

mini| *Gaia* karta neba prema gustini zvijezda.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Svemirski teleskopi
Replikacijski protein A

**Replikacijski protein A** (**RPA**) je glavni protein koji se vezuje za jednolančanu DNK (ssDNA) u eukariotskim ćelijama. *In vitro*, RPA pokazuje mnogo veći afinitet za ssDNK nego RNK ili dvolančana DNK. RPA je neophodan u replikacijama, rekombinacija i procesima popravka, kao što su popravak ekscizijom nukleotida i homologna rekombinacija.  Takođe ima ulogu u reagovanju na oštećenje DNK. interakcije protein-protein između RPA i drugih proteina dešavaju se na N-terminalu RPA1, konkretno DBD F, zajedno sa C-terminalom RPA2.

## Funkcije 
Tokom replikacija DNK, RPA sprečava jednolančanu DNK (ssDNA) da se namota na sebe ili da formira sekundarne strukture. Također pomaže u zaštiti ssDNK od napada endonukleaza.  Kao i njegova uloga u replikaciji DNK, ovo sprečava ssDNK da se veže za sebe (samokomplementira), tako da rezultirajući nukleoproteinski filament može biti vezan za Rad51 i njegove kofaktore.

RPA se takođe vezuje za DNK tokom procesa popravke ekscizijom nukleotida. Ovo vezivanje stabilizuje kompleks popravke tokom procesa popravke. Bakterijski homolog zove se jednolančani vezujući protein (SSB).

## Također pogledajte
* Jednolančani vezujući protein
* Replikacijski protein A1
* Replikacijski protein A2
* Replikacijski protein A3

## Reference 
Kategorija:Genetika
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Kategorija:Geni na hromosomu 1
Kategorija:Geni na hromosomu 7
Kategorija:Geni na hromosomu 17
Nehomologno spajanje kraja

(HR) kod sisara tokom prekida dvolančane DNK]]
**Nehomologno spajanje kraja** (**NHEJ**)  je put koji popravlja dvolančane prekide u DNK. NHEJ se naziva "nehomolognim" jer su krajevi prekida direktno vezani bez potrebe za homolognim šablonom, za razliku od popravka usmjerenog na homologiju (HDR), za koji je potrebna homologna sekvenca za vođenje popravka. NHEJ je aktivan i u ćelijama koje se ne dijele i u ćelijama koje se razmnožavaju, dok HDR nije lahko dostupan u ćelijama koje se ne dijele. Termin "nehomologno spajanje kraja" skovali su Moore i Haber, 1996.

NHEJ je obično vođen kratkim homolognim sekvencama DNK koje se nazivaju mikrohomologije. Ove mikrohomologije su često prisutne u jednolančanim prevjesima na krajevima dvolančanih prekida. Kada su savršeno kompatibilni, NHEJ obično precizno popravlja prekid. Može doći i do nepreciznog popravka koji dovodi do gubitka nukleotida, ali je mnogo češća kada prevjesi nisu kompatibilni. Neodgovarajući NHEJ može dovesti do translokacije i fuzije telomera, obilježja tumorskih ćelija.

Smatra se da su implementacije NHEJ postojale u gotovo svim biološkim sistemima i da je to dominantan put popravka dvolančanog prekida u ćelijama sisara. U pupajućem kvascu (*Saccharomyces cerevisiae*), međutim, homologna rekombinacija dominira kada se organizam uzgaja u uobičajenim laboratorijskim uslovima.

Kada je NHEJ put inaktiviran, dvolančani prekidi mogu biti popravljeni putem koji je više sklon greškama koji se zove mikrohomološko posredovano spajanje kraja (MMEJ). Na ovom putu, esekcija kraja otkriva kratke mikrohomologije sa obje strane preloma, koje se zatim poravnavaju da usmeravaju popravku.  Ovo je u suprotnosti s klasičnim NHEJ, koji tipski koristi mikrohomologije već izložene u jednolančanim prevjesima na krajevima DSB-a. Popravak putem MMEJ-a stoga dovodi do delecija sekvence DNK između mikrohomologija.

## Starenje
Razvijen je sistem za mjerenje efikasnosti NHEJ kod miša.  Efikasnost NHEJ-a mogla bi se uporediti u tkivima istog miša i kod miševa različite starosti. Efikasnost je bila veća u fibroblastima kože, pluća i bubrega, a niža u srčanim fibroblastima i moždanim astrocitima. Štaviše, efikasnost NHEJ opada sa godinama. Smanjenje je bilo 1,8 do 3,8 puta, u zavisnosti od tkiva, kod 5-mjesečnih miševa u poređenju sa 24-mjesečnim miševima. Smanjena sposobnost za NHEJ može dovesti do povećanja broja nepopravljenih ili pogrešno popravljenih dvolančanih prekida DNK, koji onda mogu doprinijeti starenju.   Analiza nivoa NHEJ proteina Ku80 kod ljudi, goveda i miševa pokazala je da nivoi Ku80 dramatično variraju među vrstama i da su ti nivoi u snažnoj korelaciji sa dugovječnošću vrste.

## Lista proteina uključenih u NHEJ u ljudskim ćelijama
* Ku70/80
* DNA-PKcs
* DNK ligaza IV
* XRCC4
* XLF
* Artemis
* DNK polimeraza mu
* DNK polimeraza lambda
* PNKP
* Aprataksin
* APLF
* BRCA1
* BRCA2
* CYREN

## Reference
## Vanjski linkovi
Kategorija:Popravak DNK
Kategorija:Telomeri
Skandinavski klinker čamci

**Skandinavski klinker čamci** su mali, otvoreni drveni čamci dugi između pet i deset metara, sa ivicama dasaka trupa koje preklapaju jedna drugu. Simbol zajedničkog nordijskog obalnog naslijeđa, klinker čamci su se tradicionalno koristili za ribolov i transport materijala i ljudi. Danas se prvenstveno koriste u tradicionalnim feštama, regatama i sportskim priredbama 
## Izrada 
U brodogradnji postoje dvije različite metode nanošenja oplata na kostur. Gotovo dvije hiljade godina ljudi skandinavskog područja grade klinker čamce koristeći iste osnovne tehnike, što je ptvrđeno arheološkim nalazima. Ivice tanke daske se pričvršćuju na okosnicu kobilice, a daske koje se preklapaju se pričvršćuju metalnim zakovicama, ekserima ili užetom. Oklop čamca je ojačan okvirima.

Ovakav način gradnje zahtjeva dugogodišnje sticanje znanja i vještina za izradu tradicionalnih čamaca. U prošlosti je bilo uobičajeno počinjati obuku od malih nogu, a za učenje zanata bilo je potrebno i do deset godina.

Smatra se da je ovaj način izgradnje vodonepropusne školjke čamca nastao negdje u centralnoj Aziji. Vremenom je došao do obala Baltika preko velikih rijeka Rusije koje se u njega ulivaju. Geomorfologija Skandinavije, isječena fjordovima i uskim rukavcima mora i planinska klima, učinile su da je voda najpraktičniji oblik transporta.

## Nematerijalna kulturna baština 
Skandinavski klinker čamci se nalazi na UNESCO-voj Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovječanstva kao zajednički element nematerijalnog kulturnog nasleđa u Danskoj, Finskoj, Islandu, Norveškoj i Švedskoj. Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na zasjedanju koje je održano od 13. do 18. decembra 2021. god. u Šri Lanki

## Reference 
Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Danskoj
Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Finskoj
Kategorija:Nematerijalna kulturna baština na Islandu
Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Norveškoj
Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Švedskoj
A-DNK

**A-DNK** ili **ADNK** je jedna od mogućih dvostrukih spiralnih struktura koje DNK može usvojiti. Smatra se da je A-DNK jedna od tri biološki aktivne dvostruke spiralne strukture zajedno sa B-DNK i Z-DNK. To je desna dvostruka spirala prilično slična uobičajenom obliku B-DNK, ali sa kraćom, kompaktnijom spiralnom strukturom čiji bazni parovi nisu okomiti na os heliksa kao u B-DNK. Otkrila ju je Rosalind Franklin, koja je također nazvala A i B forme. Pokazala je da se DNK pretvara u A oblik kada je u uslovima dehidracije. Takvi uslovi se obično koriste za formiranje kristal a, a mnoge kristalne strukture DNK su u A obliku. Ista spiralna konformacija se javlja u dvolančanim RNK, i u DNK-RNK hibridnim dvostrukim spiralama.

## Struktura
Kao i češća B-DNK, A-DNK je desnostrana dvostruka spirala s velikim i manjim žljebovima. Međutim, kao što je prikazano u tabeli poređenja ispod, postoji blagi porast u broju parova baza (bp) po okretu. Ovo rezultira manjim uglom uvijanja i manjim porastom po baznom paru, tako da je A-DNK 20-25% kraća od B-DNK. Glavni žlijeb A-DNK je dubok i uzak, dok je mali žlijeb širok i plitak. A-DNK je šira i više komprimirana duž svoje ose od B-DNK.

Prepoznatljiva karakteristika A-DNK je rendgenskokristalogarfska rupa u centru.

## Biološka funkcija
A-DNK se može dobiti iz nekoliko procesa, uključujući dehidraciju i vezivanje proteina. Dehidracija DNK ga dovodi u A oblik, za koji se pokazalo da štiti DNK u uslovima kao što je ekstremno isušivanje bakterija. Vezivanje proteina također može ukloniti rastvarač sa DNK i pretvoriti ga u A oblik, kao što je otkriveno strukturom nekoliko hipertermofilnih arhejskih virusa. Ovi virusi uključuju štapićaste rudiviruse SIRV2  and SSRV1, omotani vlaknasti lipotriksvirusi AFV1, SFV1  i SIFV, kao i ikosaedarski portoglobovirus SPV1. Vjeruje se da je DNK A-oblika jedna od adaptacija hipertermofilnih arhaičnih virusa na teške uvjete okoline u kojima ovi virusi napreduju.

Predloženo je da motori koji pakuju dvolančanu DNK u bakteriofage iskorištavaju činjenicu da je A-DNK kraća od B-DNK, te da su konformacijske promjene u samoj DNK izvor velikih sila koje generiraju ovi motori. Eksperimentalni dokazi za A-DNK kao intermedijer u virusnom biomotornom pakovanju dolaze iz mjerenja dvostruke boje Försterov rezonantni prijenos energije koji pokazuju da se B-DNK skraćuje za 24% u zaustavljenom ("zgnječenom") međuproduktu A-forme. U ovom modelu, hidroliza ATP-a se koristi za pokretanje konformacijskih promjena proteina koje alternativno dehidriraju i rehidriraju DNK, a ciklus skraćivanja/produženja DNK je povezan s ciklusom hvatanja/otpuštanja proteina-DNK kako bi se stvorilo kretanje naprijed koje pomiče DNK u kapsidu.

## Također pogledajte
*Tercijarna struktura nukleinske kiseline
*DNK
*B-DNK
*Z-DNK
*C-DNK

## Reference
## Vanjski linkovi
* Cornell Comparison of DNA structures
* Nucleic Acid Nomenclature

Kategorija:DNK
Kategorija:Članci s videoklipovima
Proslava buđenja proljeća

**Hiderles** (makedonski: *Hiderles*; turski: ***hıdırellez*** ili ***hıdrellez***) je proslava buđenja proljeća koje se slavi svakog 6. maja na teritoriji Osmanskog Carstva, kada su se proroci *Hidir i Ilija* susreli na zemlji.

## Etimologija 
Rituali povezani sa poštovanjem paganskog božanstva, čija je obilježja u hrišćanstvu bio Sveti Đorđe, a u islamu prorok al-Kadir (arap. ٱلْخَضِر‎, tur. Hızır), bili su veoma rašireni među mnogim narodima u Osmanskom Carstvu.

Ime praznika Hiderle nastalo je od imena religijskih likova Hizir i Ilias (prorok Ilija). Ovaj muslimanski naziv praznika Hederlez znači „dan proroka Ilije - dan Hizir Iliasa“. Mitološki lik Hizir povezan je sa izvorima vode i deluje kao svetac zaštitnik radnika, davalac obilja i sreće.

Smatra se da je Hizir mitska ličnost o kojoj se ponavljaju narativi u različitim mitologijama i kulturama. Turski teolog Mahmut Erol Kilič zastupa ideju da su Idris, Ilias i Hizir različita imena za jednu istu ličnost, preuzeta u različitim vremenima i iz različitih kultura i da je ovaj lik identičan liku boga Teuta u starom Egiptu, Enoha kod Jevreja ili Hermesa kod Starih Grka.

## Nematerijalna kulturna baština 
Tokom proslave ovog praznika izvode se razne ceremonije i rituali povezani sa prirodom, koji garantuju dobrobit, plodnost i prosperitet porodice i zajednice i štite stoku i usjeve za narednu godinu. Praznik pripada svim učesnicima: porodicama, djeci, omladini, odraslima, plesačima i pjevačima. Rituali imaju duboko ukorijenjena kulturna značenja i pružaju učesnicima osjećaj pripadnosti i kulturnog identiteta i priliku za jačanje odnosa. Praznik se prepoznje kao dio kulturnog identiteta lokalne zajednice koji se prenosi unutar porodice i između članova šire zajednice kroz usmenu komunikaciju, posmatranje i učešće u proslavi.

Hiderles se nalazi na UNESCO-voj Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovječanstva kao zajednički element nematerijalnog kulturnog nasleđa u Sjevernoj Makedoniji i Turskoj. Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na zasjedanju koje je održano od 13. do 18. decembra 2017. na Islandu

## Reference 
Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Sjevernoj Makedoniji
Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Turskoj
Prereplikacijski kompleks

**Prereplikacijski kompleks** (**pre-RC**) je proteinski kompleks koji se formira na početku replikacije tokom koraka inicijacije replikacija DNK. Formiranje pre-RC je potrebno za replikaciju DNK. Potpuna i vjerna replikacija genom aosigurava da će svaka kćerka ćelija nositi iste genetičke informacije kao i roditeljska ćelija. Shodno tome, formiranje pre-RC je veoma važan dio ćelijskog ciklusa.

## Komponente
Kako su  organizmi evoluirali i postajali sve složeniji, tako su se razvijali i njihovi pre-RC. Sljedeći je sažetak komponenti pre-RC među različitim domenima života.

U bakterija, glavna komponenta pre-RC je A-DNK. Pre-RC je potpun kada A-DNK zauzme sva svoja mjesta vezanja unutar bakterijskog početka replikacije (oriC).

Arhejaki pre-RC se veoma razlikuje od bakterijskog pre-RC i može poslužiti kao pojednostavljeni model eukariotskog pre-RC. Sastoji se od jednog proteina kompleksa za prepoznavanja početka (ORC), Cdc6/ORC1, i homoheksamernog proteina održavanja minihromosoma (MCM). *Sulfolobus islandicus* također koristi homolog Cdt1 da prepozna jedno od početnih mjesta svoje replikacije.

Eukariotski pre-RC je najkompleksniji i visoko regulisani pre-RC. Kod većine eukariota sastoji se od šest ORC proteina (ORC1-6), Cdc6, Cdt1 i heteroheksamera od šest MCM proteina (MCM2-7). MCM heteroheksamer je vjerovatno nastao putem duplikacije gena MCM i kasnije divergentne evolucije. Pre-RC *Schizosaccharomyces pombe* (*S. pombe*) značajno se razlikuje od onog kod drugih eukariota; Cdc6 je zamijenjen homolognim proteinom Cdc18. Sap1 je također uključen u *S. pombe* pre-RC jer je potreban za vezivanje Cdc18. Pre-RC *Xenopus laevis* (*X. laevis*) također ima dodatni protein, MCM9, koji pomaže učitavanju MCM heteroheksamera na početak replikacije.
 
Struktura ORC, MCM, kao i intermedijarnog ORC-Cdc6-Cdt1-Mcm2-7 (OCCM) kompleksa je riješena.

## Reference 
## Vasnjski linkovi
Kategorija:Replikacija DNK
Adaptivni odgovor

**Adaptivni odgovor** ili **adaptacijski odgovor** je oblik direktnog popravka DNK u *E. coli* koja štiti DNK od oštećenja od strane vanjskih agenasa ili od grešaka tokom replikacije. Pokreće se protiv alkilacija, posebno metilacija, guaninskih ili timinskih nukleotida ili fosfatnih grupa na šećernofosfatnoj okosnici DNK. Pod kontinuiranom izloženošću tretmanu niskog nivoa sa alkilirajućih mutagena, *E. coli* može se prilagoditi prisutnosti mutagena, čineći naknadni tretman visokim dozama istog agensa manje efikasnim.

Ovaj mehanizam ima četiri srodna gena, poznata i kao *SOS geni*: ada, alkA, alkB i aidB , od kojih svaki radi u specifičnim ostacima, a sve je regulisano ada proteinom.

Adaptivni odgovor posreduje ada protein (dio ada regulona), koji kovalentno prenosi alkil grupe sa oštećene DNK na jedan od njena dva aktivna metilna akceptora: cisteinski ostaci: Cys69 i Cys321. povećanjem aktivnosti popravke alkilacije.

Mnogi od ovih odbrambenih mehanizama doprinijeli su nespecifičnom adaptivnom odgovoru tako što su "kondicionirali" pogođene organizme malim količinama određenih stresora, kako bi se stimulirale promjene stanične konformacije i povećala otpornost kada je organizam izložen višim koncentracijama tog stresora. Naprimjer, razlaganje vode proizvodi visoko reaktivne hidroksilne slobodne radikale koji mogu oštetiti DNK, stimulirajući mehanizme popravka DNK.

### alkB 
alkB je gvožđe-ovisna oksidoreduktaza, a povezan je sa popravkom DNK, jer je ovaj gen u stanju da popravi lezije u DNK faga prije infekcija. Također je pokazano da je alkB neophodan za reaktivaciju jednolančanog faga tretiranog MMS-om (sredstvo za metiliranje metil metansulfonata), a budući da nema lezija koje treba ukloniti, sugerirano je da je alkBB uključen u replikaciju oštećene šablonske DNK. Također, činjenica da alkB može dati otpornost na metilirajuće sredstvo sugerira da funkcionira sam. Ovaj eksperiment je rezultirao sintezom proteina koji se vezuju za DNK u ćelijama koje su kondicionirane stresorom. Nadalje, obrnuti adaptivni odgovor sugerira da visoka kondicionirajuća doza praćena drugom niskom dozom proizvodi otprilike istu veličinu odgovora. Ovo bi moglo sugerirati da mehanizmi funkcioniraju modulacijom ćelijskog odgovora, a ne prevencijom, na nadolazeću štetu. Adaptivni odgovor nije trenutan i potrebno je nekoliko sati da se razvije, međutim nakon razvoja može trajati mjesecima s obzirom da je izloženost stresoru ograničena i neće preplaviti ćeliju. Ovo je poznato kao ovisno o dozi i vremenu s maksimalnim odgovorom koji se javlja četiri sata nakon početne kondicione doze od 100 cGy (centigiranja) radijacijskog stresora.

## Reference 
## Vanjski linkovi
Kategorija:Popravak DNK
Kategorija:Ekspresija gena
Primaza

**DNK-primaza** je enzim uključen u replikaciju DNK i tip je RNK-polimeraza. Primaza katalizira sintezu kratke RNK (ili DNK u nekim
živim organizmima,) segment koji se naziva prajmer komplementaran šablonu ssDNK (jednolančana DNK). Nakon ove elongacije, komad RNK se uklanja pomoću 5' do 3' egzonukleaza i ponovo se puni DNK.

## Funkcija 
thumb|left| Asimetrija u sintezi vodećih i zaostalih lanaca, s prikazanom ulogom DNK primaze 
thumb|left| Koraci u sintezi DNK, s prikazanom ulogom DNK-primaze

U bakterijama, primaza se vezuje za DNK-helikazu, formirajući kompleks zvani primosom. [Primazu aktivira helikaza, gdje zatim sintetiše kratki prajmer RNK, dug približno 11 ±1 nukleotida, kojem se novi nukleotidi mogu dodati DNK-polimerazom. Arhejske i eukariotske primaze su heterodimerni proteini sa jednom velikom regulatornom i jednom minijaturnom katalitskom podjedinicom.

Segmente RNK prvo sintetiše primaza, a zatim produžava DNK-polimeraza. Zatim DNK-polimeraza formira proteinski kompleks sa dvije podjedinice primaze da bi se formirao kompleks primaze DNK-polimeraze alfa. Primaza je jedna od polimeraza koje su najviše sklone greškama i sporije. Primaza također djeluje kao mehanizam zaustavljanja, kako bi spriječio vodeći lanac da nadmaši zaostajući lanac zaustavljanjem progresije replikacijske viljuške. Korak koji određuje brzinu u primazi je kada se prva fosfodiesterska veza formira između dvije molekulr RNK. Kompleks primaza-helikaza se koristi za odmotavanje dsDNK (dvolančane) i sintetizira zaostali lanac koristeći RNK prajmere. Iako su funkcionalno slične, dvije natporodice primaza evoluirale su nezavisno jedna od druge.

## G-DNK 
Kristalna struktura primaze u *E. coli* sa jezgrom koje sadrži G-DNK protein utvrđena je 2000. godine.  Toprim nabor se koristi za vezivanje regulatora i metala. Primaza koristi domen fosfotransfera za koordinaciju transfera metala, što je čini različitom od ostalih polimeraza.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
*Overview article on primase structure and function (1995)
*
*Proteopedia: Helicase-binding domain of Escherichia coli primase
*Proteopedia: Complex between the DnaB helicase and the DnaG primase

Kategorija:EC 2.7.7
Kategorija:Replikacija DNK
Kategorija:Enzimi
Kontrolna tačka mejotske rekombinacije

**Kontrolna tačka mejotske rekombinacije** prati mejotsku rekombinaciju tokom mejoza i blokira ulazak u metafazu I ako  rekombinacija nije efikasno obrađena.
 katalizira dvolančani prekid (DSB) u jednom od dva homologna hromosoma da izazove mejotsku rekombinaciju. Popravak ovih DSB-ova se prati na kontrolnoj tački mejotske rekombinacije ovisne o DSB-u, dok se na kontrolnoj tački mejotske rekombinacije neovisne o DSB ispituje assnapse svakog para homologa.]]

Uopćeno govoreći,  u ćelijskom ciklusu, regulacija mejoze je slična onoj kod mitoze. Kao i u mitotskom ciklusu, ove tranzicije regulišu kombinacije različitih faktora regulacije gena, ciklin-Cdk kompleks i kompleks koji podstiče anafazu (APC). Prva veća regulatorna tranzicija dešava se kasno u  G1, kada početak mejotskog ciklusa aktivira Ime1 umjesto Cln3/Cdk1 u mitozi. Druga velika tranzicija dešava se na ulasku u metafazu I. Glavna svrha ovog koraka je osigurati da je replikacija DNK završena bez greške tako da se tijela vretenskih polova mogu odvojiti. Ovaj događaj je pokrenut aktivacijom M-Cdk u kasnoj profazi I. Zatim kontrolna tačka sklopa vretena ispituje vezivanje mikrotubula na kinetohore, nakon čega slijedi inicijacija metafaze I putem APCCdc20. Posebno razdvajanje hromosoma u mejozi, odvajanje homolognih hromosoma u mejozi I i razdvajanje hromatida u mejozi II, zahtijeva posebnu tenziju između homolognih i nehomolognih hromatida za razlikovanje vezivanja mikrotubula i oslanja se na programirani prekid dvostrukog lancaDNK  (DSB) i popravak u profazi I. Stoga kontrolna tačka mejotske rekombinacije može biti neki tip odgovora oštećenja DNK u određenom vremenskom trenutku. S druge strane, kontrolna tačka mejotske rekombinacije također osigurava da se ta rekombinacija dogodi u svakom paru homologa.

## DSB-ovisni put
Nagli početak M-Cdk u kasnoj profazi I zavisi od pozitivne povratne sprege za regulaciju transkripcije koja se sastoji od Ime2, Ndt80 i Cdk/ciklin kompleksa. Međutim, aktivacija M-Cdk kontroliše se opštim prekidačem za fosforilaciju Wee1/Cdc25. Aktivnost Wee1 je visoka u ranoj profazi I i akumulacija Cdc25 aktivira M-Cdk direktnom fosforilacijom i označavanjem Wee1 da se razgradi.

Mejotička rekombinacija može započeti prekidom dvostrukog lanca, bilo induciranog Spo11 ili drugim endogenim ili egzogenim uzrocima oštećenja DNK. Ovi prekidi DNK moraju biti popravljeni prije metafaze I, a ovi DSB-ovi moraju biti popravljeni prije metafaze I. Ćelija prati ove DSB-ove putem ATM-puta, u kojem je Cdc25 potisnut kada se otkrije lezija DSB. Ovaj put je isti kao i klasični odgovor na oštećenje DNK i dio je koji se najbolje poznaje u kontrolnoj tački mejotske rekombinacije.

## Također pogledajte
* Kontrolna tačka ćelijskog ciklusa

## Reference 
## Vanjski linkovi
Kategorija:Popravak DNK
Čiprovački ćilimi

**Čiprovački ćilimi** su ručno tkani dvostrani podni prostirači koje prave žene iz Čiprovaca u sjeverozapadnoj Bugarskoj. Ova tradicija tkanja nastala je u 17. stoljeću. Do 1868. godišnja proizvodnja premašivala je 14.000 m2. Ubrzo su se žene iz okoline Čiprovaca udružile i 1896. bilo je gotovo 1400 tkalja. Ćilimi su se posebno pravili za svakog muškarca. Kad bi pošao negdje u svijet, sve vrijeme nosio bi ga sa sobom. Njime bi se pokrivao i time se štitio i čuvao od zlih sila. Ćilim bi ga uvijek vraćao kući.

Mještani su 1920. osnovali društvo tkača, prvo takve vrste u zemlji. Proizvodnja ćilima postala je dominantna u ovom mjestu.

Ćilimi iz Čiprovaca i oni iz Pirota u Srbiji po mnogo čemu su slični. Ta dva mjesta dijeli samo Stara planina. Trgovci iz Čiprovaca stoljećima su odlazili u Pirot, gdje su prodavali svoje ćilime. Zbog toga mnogi vjeruju da je pirotski ćilim zapravo čiprovački, koji su trgovci donijeli do Pirota.

## Izrada 
Gotovo svako domaćinstvo u gradu ima vertikalni ručni tkalački stan, koji žene koriste za izradu dvostranih ćilima koji se tradicionalno koriste kao podne obloge. Debeo je 3 do 5&nbsp;mm. Muškarci se bave proizvodnjom vune, preradom i njenim bojenjem. Prirodno obojena pređa daje mehke pastelne nijanse tepiha, dok hemijske boje daju svjetlije nijanse.

Tkalje izgovaraju molitve i žele uspjeh prije nego što krenu s novim ćilimom, a pjevaju i pričaju priče dok rade na razboju. Lijevom rukom uzima se nekoliko niti osnove, prepliće pređu potke u osnovu i malom metlicom zateže tkanje.

Gotovi ćilimi poznati su po svom sastavu, ornamentalnim motivima i boji. Osnov čiprovačkog ćilima predstavljaju geometrijske figure, koje imaju, kako se vjeruje, i magijsko značenje. Kada ljudi naručuju izradu ćilima, traže upravo onaj za koji vjeruju da će im pomoći. Izrada ćilima nije lahka. Da bi se završio kvadratni metar ovog ćilima, potrebno je više od mjesec dana.

Ćilimarstvo je duboko uklopljeno u društveni i kulturni život stanovništva. Najpoznatiji oblici ornamentike reproduciraju se u cijeloj zajednici i čak čine grb grada. Mještani Čiprovaca ponosni su na svoje ćilime i to ističu na svakom koraku – od zastava na ulici, zgradi Općine do muzeja s posebnom postavkom posvećenom ćilimu. Proces prenošenja znanja odvija se neformalno sa starijih članica porodice na mlađe, često dok rade zajedno na ćilimima.

## Nematerijalna kulturna baština 
Čiprovački ćilim na UNESCO-voj je Reprezentativnoj listi nematerijalnog kulturnog naslijeđa čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa u Bugarskoj. Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na zasjedanju 2014.

## Reference 
Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Bugarskoj
Sabina K.

**Sabina K.** je bosanskohercegovački igrani film, premijerno prikazan na Sarajevo Film Festivalu. Film je napisao i režirao američki režiser Cristobal Krusen. Film je inspirisan istinitom pričom nakon rata u Bosni i Hercegovini, a radnja se odvija u periodu 12 mjeseci počevši od januara 2004.

## Radnja 
Sabina K. inspirirana je istinitom pričom smještenom u Bosni i Hercegovini. "Sabina" (iz naslova filma) planira se udati za Sašu, sa kojim je služila tokom rata, ali postoji problem. Sabina je muslimanka, a Saša katolik, a njihove porodice ne odobravaju brak. Jedini saveznik im je starija žena Ankica, čiji je sin, ubijen u ratu, bio njihov blizak prijatelj. "Teta" Ankica Sabinu i Sašu gleda kao svoju djecu i poziva ih u svoj dom na Korčuli da se vjenčaju.

Dolazi proljeće i Sabina putuje na Korčulu gdje se ponovno susreće s Ankicom i gdje dvije žene čekaju da im se Saša pridruži iz Zagreba. Dani prolaze, ali Saša ne dolazi. Teška i uznemirenog srca Sabina se vraća u Sarajevo. Po dolasku otkriva da je Saša uzeo sve svoje stvari iz njenog stana i iselio se, bez napomene i objašnjenja. Sabina odlazi kod Sašine majke po odgovore, ali duboko ogorčena žena se prema njoj grubo ponaša i zove policiju.

Nekoliko sedmica kasnije, Sabina se onesvijesti na poslu. Odlazi kod doktora i saznaje da je trudna. Roditelji i prijatelji je savjetuju da abortira i ostavi prošlost iza sebe, ali ona odbija. Kako njena trudnoća odmiče i približava se zima, Sabina ostaje bez posla, a kada je bivši muž pokuša iznuditi novac prijeteći da će joj trajno oduzeti djecu, ona dolazi do preloma. Zbog sve ovoga ona odlučuje da oduzeti život predozirajući se pilulama za spavanje.

Pokušaj samoubistva je neuspješan i Sabina provodi nekoliko dana u bolnici. Dok je tamo, posjećuje je gazdarica, koja je obavještava da je odlučila da Sabinin stan iznajmi drugoj porodici, budući da joj zakup ističe za sedmicu. Osjećajući se napuštenom od porodice i prijatelja, kao i bez pomoći socijalnih službi, Sabina luta ulicama Sarajeva po velikoj hladnoći na zimi. Bez rješenja i utočišta, Sabina opet planira samoubistvo. Ona prodaje svoj posljednji nakit i krišom kupuje tri puta veću količinu tableta za spavanje koje je koristila u prethodnom pokušaju samoubistva. Prijavljuje se u sobi i počinje gutati pilule, padajući u nesvijest.

Na kraju, ipak, prijatelji s kojima nije mogla ranije stupiti u kontakt dolaze joj u posjetu u bolnicu pomoći, te se priča sretno završava.

## Prijem 
*Australian Christian Channel* napisao je povoljnu recenziju za film, navodeći da je "*Sabina K* upečatljiv film koji se mora pogledati, koji putuje putem praznine kako bi otkrio blago onoga što je najvažnije."

## Glumci 
* Alena Džebo kao *Sabina*
* Senad Bašić kao *Branko*
* Enis Bešlagić kao *Vjeko*
* Jasna Diklić kao *teta Ankica*
* Saša Petrović kao *Mirso*
* Tatjana Šojić kao *Milka*

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Službena stranica
* 

Kategorija:Bosanskohercegovački filmovi
Kategorija:Filmovi iz 2015.
Kategorija:Filmovi na bosanskom jeziku
ATP-hidroliza

200px|thumb|Struktura ADP
350px|thumb| Četiri moguće rezonantne strukture za anorganski fosfat

**ATP-hidroliza** ili '*hidroliza ATP je proces kataboličke reakcije kojoj se hemijska energija koja je pohranjena u visokoenergetske fosfoanhidridne veze u adenozin-trifosfatu (ATP) oslobađa nakon cijepanja ovih veza, naprimjer u mišićima, proizvodeći rad u obliku memehaničke energije. Proizvod je adenozin-difosfat (ADP) i anorganski fosfat (Pi). ADP se može dalje hidrolizirati da bi se dobila energija, adenozin-monofosfat (AMP) i drugi neorganski fosfat (Pi). Hidroliza ATP-a je konačna veza između energije dobijene iz hrane ili sunčeve svjetlosti i korisnog rada kao što je kontrakcija mišića, uspostavljanje elektrohemijskog gradijenta preko membrana i biosintetskih procesa neophodnih za održavanje života.

Opis i tipskii udžbenik označavaju anhidridne veze kao ""visokoenergetske veze"". P-O veze su u stvari prilično jake (~30 kJ/mol jače od C-N veza) a njih nije posebno lahko slomiti. Kao što je navedeno u nastavku, energija se oslobađa hidrolizom ATP-a. Međutim, kada su P-O veze prekinute, potreban je "unos" energije. Formiranje novih veza i nižeenergetskog anorganskog fosfata uz *oslobađanje veće količine energije* smanjuje ukupnu energiju sistema i čini ga stabilnijim.
Zbog kiselo-baznih svojstava ATP-a, ADP-a i neorganskog fosfata, hidroliza ATP-a ima učinak na snižavanje pH reakcijskog medija. Pod određenim uslovima, visoki nivoi hidrolize ATP-a mogu doprineti laktoacidozi.

## Količina proizvedene energije
Hidroliza terminalne fosfoanhidridne veze je visoko egzoterman proces. Količina oslobođene energije zavisi od uslova u određenoj ćeliji. Konkretno, energija koja se oslobađa ovisi o koncentracijama ATP-a, ADP-a i Pi. Kako koncentracije ovih molekula odstupaju od vrijednosti u ravnoteži, vrijednost Gibbsove slobodne energije promjene (Δ*G*) će biti sve drugačija. U standardnim uslovima (koncentracije ATP, ADP i Pi su jednake 1M, koncentracija vode je jednaka 55 M) vrijednost Δ*G* je između -28 do -34 kJ/mol .

Raspon vrijednosti Δ*G* postoji jer ova reakcija ovisi o koncentraciji kationa Mg2+, koji stabiliziraju molekulu ATP-a. Ćelijsko okruženje također doprinosi razlikama u vrednosti Δ*G* jer hidroliza ATP-a zavisi ne samo od proučavane ćelije, već i od okolnog tkiva, pa čak i od odjeljka unutar ćelije. Varijabilnost vrijednosti Δ*G* je stoga za očekivati.

U jednoj posebnoj studiji, da bi se odredio Δ*G* *in vivo* kod ljudi, izmjerena je koncentracija ATP-a, ADP-a i Pi pomoću nuklearne magnetne rezonance.

Upoređujući standardnu vrijednost Δ*G* i eksperimentalnu vrijednost Δ*G'', može se vidjeti da je energija oslobođena hidrolizom ATP-a, mjerena kod ljudi, skoro dvostruko veća od energije proizvedeno pod standardnim uslovima.

## Također pogledajte
*Defosforilacija

## Reference 
## Dopunska literatura 
*
*
*
*
*

Kategorija:Ćelijsko disanje
Kategorija:Fiziologija vježbanja
Kategorija:Ćelijski procesi
Masakr u Štrpcima

**Masakr u Štrpcima** je zločin pripadnika Vojske Republike Srpske nad 19 civila (18 Bošnjaka i jednog Hrvata). Izvršen je 27. februara 1993. godine, kada su putnici na stanici u Štrpcima (pored Višegrada) oteti iz voza, koji je vozio na relaciji Beograd-Bar, a zatim pobijeni. Petnaest osumnjičenih osoba je uhapšeno u decembru 2014. godine, te optuženo za ratni zločin učešća u masakru.

## Pozadina 
Pruga Beograd-Bar presijeca Bosnu i Hercegovinu na dužini od 9&nbsp;km, između stanica Jablanica i Rača koje su u Srbiji, a stanica u Bosni i Hercegovini je u naselju Štrpci.

Prilikom zločina, putnici su izvedeni iz voza, opljačkani i fizički zlostavljani. Potom su odvedeni u selo Višegradska Banja kod Višegrada, gdje su mučeni i ubijeni u zapaljenoj kući, u blizini rijeke Drine. Njihovi posmrtni ostaci nisu pronađeni.

Za otmicu su odgovorni pripadnici vojne jedinice "Osvetnici", kojom je komandovao Milan Lukić, uz logističku podršku Srbije. Od oko 30 osumnjičenih, jedan od osuđenih je Nebojša Ranisavljević iz Despotovca. Uhapšen je u oktobru 1996. godine, a Viši sud u Bijelom Polju ga je 9. septembra 2002. godine osudio na 15 godina zatvora. Presudu je potvrdio i Vrhovni sud Crne Gore u aprilu 2004. godine. Ranisavljević je pušten iz zatvora 2011. godine, nakon odsluženja 9 godina robije.

Komandant Višegradske brigade VRS, Luka Dragićević, na suđenju Ranisavljeviću priznao je da je jedinica "Osvetnici" bila u sastavu VRS. Nakon rata, Dragićević je prebačen na položaj u Jugoslovenskoj vojsci.

Visoki zvaničnici Srbije i SR Jugoslavije obaviješteni su o planu otmice državljana SRJ, međutim ništa se nije preduzelo da se zločin spriječi. Masakri u Štrpcima i u Sjeverinu bili su dio kampanje etničkog čišćenja protiv Bošnjaka na području Sandžaka, koja je organizovana i sprovedena tokom rata u Bosni.

Policija i pravosudni službenici su ometali sudski postupak protiv Milana Lukića.

19. januara 2022. osuđen je bivši komandant vojske RS-a Boban Inđić na 15 godina zatvora, pred sudom Bosne i Hercegovine.

## Također pogledajte 
* Spisak masakara u Bosni i Hercegovini

## Reference 
Kategorija:Masakri u ratu u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Masakri nad Bošnjacima
Kategorija:Masakri nad Hrvatima
Kategorija:Sukobi u 1993.