Gotika

**Gotika** je umjetničko razdoblje koje je trajalo približno 300 godina, a odnosi se na doba kasnog srednjeg vijeka tokom 13. i 14. vijeka. Javlja se u Francuskoj još sredinom 12. vijeka, a njen glavni oblik izražavanja ogledao se prvenstveno u sakralnoj arhitekturi. 
Gotika je bila isključivo sakralna umjetnost, koja je dala opipljivu težinu rastućoj moći Crkve u Rimu. Ovo ne samo da je inspirisalo javnost, nego i njegove sekularne vođe, uspostavljajući tako čvrstu vezu između religije i umjetnosti, što je bio jedan od temelja Italijanske renesanse.

Iako je imala svoj prepoznatljivi stil, gotska arhitektura je na mnogo načina bila zasnovana na ranijem stilu poznatom pod imenom romanika.
## Historijske prekretnice u gotskoj umjetnosti 
Da bi se razumjela gotska umjetnost mora se uzeti u obzir historijsko, kulturno i društveno
okruženje koje je oblikovalo. 12. vijek je bilo vrijeme evropskog širenja uz veliki priraštaj stanovništva, poboljšanja u poljoprivrednoj proizvodnji i trgovini koji su ojačali ekonomiju na evropskom kontinentu.
Hodočašća i krstaški ratovi proširili su evropski i hrišćanski utjecaj tokom ovog vremenskog perioda. U Španiji, hrišćani su istjerali Maure, a Nijemci su počeli da se šire na istok. U 12. vijeku desile su se i monastičke reforme, a novi gradovi su se razvijali postajući kulturni i akademski centri.
Gradske škole u katedralama zamijenile su manastire kao centre učenja.
Feudalni sistem zamijenjen je sve većim prihvatanjem moći kralja. 
Francuska, gdje je ovaj proces bio najsnažniji bila je kolijevka gotske umjetnosti.
Do 13. vijeka institucija monarhije je bila čvrsto uspostavljena.
Bio je to vijek Luja IX, kralja Francuske, Edvarda I, kralja Engleske, Fridrika II, cara Svetog rimskog carstva i Alfonsa 10. od Kastilje.
13. vijek je također bilo vrijeme ekonomskog prosperiteta. duhovni život je uglavnom bio oblikovan razvojem gradova i pojavom novih vjerskih redova kao što su Franjevci i Dominikanci. Oni su utjecali kako na obične ljude tako i na kulturu i umjetnost.
thumb|200px|lijevo|Najpoznatije djelo Tome Akvinskog "*Summa theologica*", "predstavlja jedan od klasika u historiji zapadne filozofije i jedno od najutjecajnijih djela u zapadnoj literaturi." 
Tokom ovog vijeka univerziteti postaju središta učenja, a dvije glavne struje postaju preovladavajuće i to one od Franje Asiškog i Tome Akvinskog. Remek-djelo "Summa Theologica" u okviru kojeg se nalaze i "*Rasprave*"  Tome Akvinskog je filozofsko djelo u kojem je sumirana intelektualna aktivnost tog vremena. 13. vijek se smatra periodom najvećeg srednjovjekovnog sjaja, a do kraja ovog vijeka ekonomski razvoj je dostigao svoj vrhunac.   
U 14. vijeku evropsko društvo ušlo je u krizu uz padove u poljoprivrednoj proizvodnji, trgovini i ekonomiji. Velike epidemije se šire, a posebno kuga iz 1348 - 1349. godine. Najveća politička kriza 14. vijeka bila je nakon izbijanja stogodišnjeg rata između Engleske i Francuske. Tokom ovog istog vijeka desili su se sukobi u samoj Katoličkoj crkvi, kao i sukobi između crkve i države. Privremeno preseljenje Svete stolice iz Rima u Avignon u Francuskoj kao i Zapadni raskol u kojem je nekoliko crkvenih dostojanstvenika smatralo sebe pravim papom, uzrokujući politički i duhovni nemir. Kao odgovor na ovo stanje pojavljuju se novi vjerski pokreti. Još jedna reakcija na ovu krizu bila je i gomilanje političke moći u rukama nekolicine vladara. U isto vrijeme počeo je da nastaje i kapitalizam. Ovaj ekonomski sistem je njegovao nove ideje, kao što je vizija svijeta zasnovanog na kritičkoj misli i ličnim ostvarenjima. Ovakvim načinom razmišljanja ljudi su obnovili svoju snagu i optimizam idući protiv vrijednosti uspostavljenih od strane crkve. Oni su proizveli nereligijsku kulturu ostvarivši napretke u naučnim otkrićima. Ove nove vrijednosti bile su pretočene u umjetničke oblike tokom prvih talasa renesanse.       
## Podjela i opće karakteristike umjetnosti gotike 
thumb|500px|Gentski oltar (otvoren), dimenzije 3.5m x 4.6m, ulje na drvetu. Oltar-poliptih sa 20 ploča.
[thumb|340px|Gentski oltar (zatvoren), Hubert van Eyck i [Jan van Eyck, 1432. godine, Gent, Belgija.]]
Pojam "Gotski stil" odnosi se na stil u evropskoj arhitekturi, skulpturi (i manje u umjetnosti) koji je povezivao srednjovjekovnu romaničku umjetnost i ranu renesansu. Ovaj umjetnički period je podijeljen na: Ranu gotiku (od 1150. n. e. - 1250. n. e.), Visoku gotiku (od 1250. n. e. - 1375. n. e.) i Međunarodnu gotiku (od 1375. n. e. - 1450. n. e.). Bila je to prvenstveno javni oblik hrišćanske umjetnosti, koja je u početku doživjela procvat u Francuskoj i okolini u periodu od 1150. n. e. - 1250. n. e., a zatim se proširila po cijeloj Sjevernoj Evropi.
Najbolji primjeri ove vrste umjetnosti su velike gotske katedrale u sjevernoj Francuskoj.   
Giotto je bio prvi veliki individualni gotski majstor i ujedno uzor slikarima nadolazeće renesanse.
Isprva, stil francuskih gotskih katedrala do kraja 14. vijeka razvio se u mnogo svjetovniji umjetnički smjer poznat pod nazivom internacionalna ili međunarodna gotika. Ovaj stil bio je popularan sve do kasnog 15. vijeka, nakon čega ga je zamijenila renesansa.

Vremensko trajanje gotike razlikuje se u određenim područjima. Naprimjer, dok se u Italiji već od 14. vijeka javljaju ideje humanizma i individualizma svojstvenih ranoj renesansi, počevši od Petrarke, u Engleskoj gotika traje i do 17. vijeka. U Španiji, gotika se isprepliće s islamskom maurskom umjetnošću.

Osim u arhitekturi, gotska umjetnost bila je najprisutnija u skulpturi, vitrajima, freskama, štafelajnom  slikarstvu i u iluminiranim rukopisima. 
mini|lijevoo|200px|Kako bi smanjili debljinu zidova, a u isto vrijeme sacuvali stabilnost građevine, korišteni su kontrafori (podupirači), koji su isto imali oblik prelomljenog luka, što dokazuje da je to bila jedna od glavnih karakteristika gotike. 
Gotsku umjetnost karakterizira velika narativnost, kroz sve vidove umjetnosti "priča se priča", bilo da se radi o vjerskim motivima ili o svjetovnijoj tematici. Religijski prizori često su obuhvatali i prizore iz prirode, poput alegorija, prikaza mjeseci, zodijakalnih znakova, sezonskih poljoprivrednih radova i drugih sličnih tema.

Svjetovna umjetnost jačala je pod utjecajem razvoja gradova, trgovine i ekonomije, što je omogućilo bogatijem sloju da naručuje izradu zavjetnih skulptura ili iluminiranih rukopisa. Razvoj književnosti također je utjecao na nove svjetovne motive u likovnoj umjetnosti.
Tokom ranog gotskog perioda umjetnik nije bio smatran jednako važnim kao zanatlija. Srednjovjekovno društvo više je cijenilo tehničke nego kreativne sposobnosti.
Od umjetnika nije se očekivalo da razvija umjetničke teorije ili nove modele u slikarstvu.
U većini slučajeva od umjetnika se očekivalo samo da obradi standardne figure i likove i da radi po uputstvima ljudi za koje se smatralo da su na "višem" kulturnom nivou.
mini|lijevo|200px|Karakteristika objekata gotike: slomljeni luk.
Uloga umjetnika je postepeno rasla, tako da su neki od njih počeli potpisivati djela koja su uradili. Kao i ostali zanatski cehovi tokom Srednjeg vijeka i umjetnici su počeli da se udružuju u bratstva i umjetničke cehove. 
 
Ovi novoosnovani cehovi okupljali su i evidentirali umjetnike, zahvaljujući čemu danas znamo imena brojnih gotskih majstora.
Kako su se gradovi razvijali tokom gotskog perioda, umjetnici i zanatlije okupljali su se u  urbanim sredinama gdje je bila sve veća potražnja za njihovim vještinama.
Međutim, tokom perioda od 13. pa do 15. vijeka, većina umjetnika nije ostajala na jednom mjestu. Slikari i radnici sa dragocjenim metalima su nastavili da rade u studijima i radionicama, dok su arhitekte, skulptori i majstori fresko slikarstva bili u stalnom pokretu.
Tokom ovog perioda, umjetnici su počeli da se specijalizuju i razvijaju prepoznatljive pojedinačne stilove. 
Većina umjetnika je radila za novčanu nagradu, a umjetničke narudžbe uglavnom su dolazile od strane kraljevskih porodica, plemstva i Crkve. Ove narudžbe su obično zahtijevale najveću umjetničku vještinu, a naručioci su ovo vidjeli kao najbolji način pokazivanja njihove veličine putem luksuza koji su mogli priuštiti da kupe. Veoma važna osobina tokom ovog umjetničkog perioda je bila i ta da veličina samog umjetničkog djela nije igrala veliku ulogu. Čak šta više, manja važnost je pridavana velikim, monumentalnim djelima u odnosu na mala slikarska djela, nakit i djela sa dragocjenim metalima.  

Skulpture rađene u ovom stilu su se prvo pojavile na fasadama velikih katedrala u sjevernoj francuskoj provinciji "*Ile-de-France.*" Na romanesknim vratima skulpture su bile strogo ograničene na dekorativne arhitektonske elemente zabat (timpanon) i lintel.
Na gotskim vratima skulpture su igrale važnu ulogu u cjelokupnom arhitektonskom dizajnu što je bio još jedan razvoj u gotskom stilu koji je počeo u katedrali Saint Denis. Kad je opat Suger dao da se započne sa radom na fasadi njegove nove opatije, u njegovom dizajnu su bili uključeni likovi kraljevske porodice kao i likovi svetaca.
Kraljevi, kraljice i likovi iz Starog zavjeta su bili grupisani zajedno, a što će postati poznato kao Kraljevska vrata. Time se očito željelo poboljšati ugled kralja  dajući mu veću auru kraljevskog dostojanstva. U katedrali Saint Denis statue u obliku stubova sa skoro slobodnostojećim portretnim kipovima uklesanim na njima pojavili su se po prvi put. Sa njihovom pojavom veliki kipovi su počeli da dobijaju na važnosti kao dio arhitekture građevine. Statue više nisu bile samo dodatak građevini nego više kao njen skulpturni nastavak. Ovo novo jedinstvo arhitekture i skulpture je bilo početna tačka u razvoju velikih gotskih vrata.

[thumb|desno|uspravno|200px|Gotički kipovi na *kraljevskom [portalu.*]]
Na svim gotičkim vratima u katedralama izgrađenim poslije Saint Denisa korištena je njena struktura i model kako su sveci predstavljeni. Njena veličina leži u jasnoći sa kojom su prikazane razne teme. Skulpture na gotičkim vratima su prefinjenije od onih na romanesknim katedralama. Figure su manje i življe, a obrisi oblika ljudskog tijela se mogu primijetiti ispod odjeće kipova uz stvarne izraze kao što su prepoznatljivi osmijeh koji se pojavljivao na licima kipova. 
Tema Sudnjeg dana je bila često korištena u središnjem dijelu zabata (timpanona) iznad gotičkih vrata. Scena prikazuje patnju, ali i trijumf Hrista iz Evanđelja po Mateju. Predstava Hrista može zauzimati središnji stub gotičkih vrata, iako je ovaj prostor rezervisan za lik Djevice Marije čiji kult je bio jedna od karakteristika gotičke umjetnosti. U početku su na okvirovima gotičkih vrata bile prikazane krunisane figure po čemu su i dobile ime "kraljevska vrata." One su bile postepeno zamijenjene likovima apostola i svetaca. 
      
## Također pogledajte 
* Goti
* Bosna i Hercegovina u Gotskom kraljevstvu
     
## Vanjski linkovi 
* *Gothic Art* - History of Art  

## Reference 
Kategorija:Umjetnost
Kategorija:Arhitektura
Kategorija:Historija umjetnosti
Kategorija:Umjetnost Zapada
Kategorija:Gotika