Ali Hamenei

**Ali Hosseini Hamenei** (perz. علی خامنه‌ای ; azer. *Əli Xameneyi*; 19. april 1939 – 28. februar 2026) bio je iranski klerik, političar i vrhovni vođa Irana od 1989. do svog atentata 2026. Prethodno je bio predsjednik Irana od 1981. do 1989. Njegov mandat vrhovnog vođe, koji je trajao 36 godina i šest mjeseci, činio ga je najdugovječnijim šefom države na Bliskom istoku i najdugovječnijim iranskim liderom od šaha Muhameda Reze Pahlavija.

Rođen u porodici Hamenei, studirao je u *hawzi* u rodnom Mašhadu, da bi se nastanio u Qomu 1958. gdje je pohađao časove Ruholaha Homeinija. Hamenei se uključio u opoziciju protiv Muhameda Reze Pahlavija, i hapšen je šest puta prije nego što ga je šahov režim prognao na tri godine. Hamenei je bio jedna od najistaknutijih ličnosti u Iranskoj revoluciji 1978–1979, i nakon njenog uspjeha, obavljao je mnoge funkcije u novoosnovanoj *Islamskoj Republici Iran*. Nakon revolucije, bio je meta pokušaja atentata u kojem mu je paralizirana desna ruka. Izrael je nastavio prijetnje atentatom Hameneiju. Hamenei je bio treći predsjednik Irana od 1981. do 1989. tokom Iransko-iračkog rata, kada je također razvio bliske veze s Korpusom islamske revolucionarne garde (IRGC). Nakon Homeinijeve smrti 1989. godine, Hameneija je za vrhovnog vođu izabrala Skupština stručnjaka.

Kao vrhovni vođa, Hamenei je podržao iranski nuklearni program za civilnu upotrebu, a istovremeno je izdao fetvu kojom se zabranila proizvodnja oružja za masovno uništenje. Favorizirao je ekonomsku privatizaciju državnih industrija i, s rezervama nafte i plina, transformisao je Iran u "energetsku supersilu". Njegova vanjska politika bila je usmjerena na šiitski islamizam i izvoz iranske revolucije. Hamenei je odigrao ključnu ulogu u razvoju Korpusa islamske revolucionarne garde (IRGC), transformišući ga u primarni alat za domaću kontrolu i regionalni utjecaj. Pod Hameneijem Iran je podržavao koaliciju "Osovine otpora" u sirijskom građanskom ratu, ratu u Iraku, jemenskom građanskom ratu i ratu u Gazi, kao i Rusiju tokom rusko-ukrajinskog rata. Kao žestoki kritičar Izraela i cionizma, Hamenei je podržao Palestince u izraelsko-palestinskom sukobu; njegova retorika uključivala je pozive na uništenje Izraela i antisemitske trope. Pod Hameneijem Iran je bio uključen u posredničke ratove s Izraelom i Saudijskom Arabijom; tenzije s Izraelom eskalirale su u 12-dnevni oružani sukob 2025. Dana 28. februara 2026. godine, Hamenei je ubijen u novim izraelsko-američkim napadima na Iran, kada mu je sjedište u Teheranu uništeno tokom prvog dana operacije.

Poznat kao pragmatični tvrdolinijaš, Hamenei je marginaliziraoljevičarske frakcije, umjerene klerike i političke disidente, povremeno ublažavajući ograničenja kada su stabilnost ili legitimnost režima bili ugroženi, ili suočeni s protestima. Njegovo vodstvo bilo je blisko povezano sa širenjem militarizacije države i konsolidacijom moći unutar ureda Vrhovnog vođe. Veliki protesti protiv iranskog režima su također izbili širom Irana 2011. Hamenei je 2024. godine napisao otvoreno pismo američkim studentima, što je izazvalo oštru reakciju SAD-a. U pismu je američke studente koji protestuju protiv Izraela opisao kao novu granu Osovine otpora, te ih pozvao da se upoznaju s Kur'anom.

## Privatni život
Hamenei je rođen 19. aprila 1939. u porodici oca Azera i majke Perzijanke iz Jazda. Školovan je za prevodioca i služi se perzijskim, azerskim, arapskim i engleskim jezikom. Bio je oženjen i imao je šestero djece.

## Napomene
## Reference
## Vanjski linkovi
*Službena stranica

Kategorija:Rođeni 1939.
Kategorija:Umrli 2026.
Kategorija:Biografije, Mašhad
Kategorija:Iranski političari