Sjögrenov sindrom

**Sjögrenov sindrom** ili **Sjögren sindrom** (**SjS**, **SS**) je dugotrajna autoimunska bolest koja utiče na proizvodnju vlage u tijelu (suzne i pljuvačne) žlijezde, i često ozbiljno utiče na druge organske sisteme, kao što su pluća, bubrezi i nervni sistem. Primarni simptomi su suhoća (usta i suhe oči

## Znakovi i simptomi 
, lice i oči.]]
Karakteristični simptom Sjogrenovog sindroma je suha usta i keratoconjunctivitis sicca (suhe oči). including the kidneys, blood vessels, lungs, liver, pancreas, and brain.

Suhoća kože kod nekih osoba sa SS može biti rezultat limfocitne infiltracije u kožne žlijezde. Simptomi se mogu razviti podmuklo, pri čemu se dijagnoza često ne razmatra nekoliko godina jer se sicca može pripisati lijekovima, suhoj okolini ili starenju, ili se može smatrati da nije ozbiljnog stepena koji opravdava nivo pretrage koji je neophodan za utvrđivanje prisutnosti osnovni autoimunsi poremećaj.

Hipokalemijska paraliza zbog primarnog Sjogrenovog sindroma rijetko je prijavljivana u literaturi.

### Komplikacije 
Među gore navedenim komplikacijama, žene s anti-Ro/SS-A i anti-La/SS-B antitijelima koje su zatrudnjele imaju povećanu stopu neonatusnog eritematoznog lupusa sa kongenitalnim srčanim blokom koji zahtijeva pejsmejker. Tip I krioglobulinemije je poznata komplikacija Sjogrenovog sindroma.

Sjogrenov sindrom može uticati na organe kao što su jetra, pankreas, bubrezi, pluća i centralni nervni sistem.

### Povezana stanja
Sjögrenov sindrom je povezan sa brojnim drugim medicinskim stanjima, od kojih su mnoga autoimunska ili reumatski poremećaji, kao što su celijakija, fibromijalgija, SLE (lupus), autoimunski tiroiditis, multipla skleroza i spondiloartropatija, i nekoliko malignosti, uglavnom ne-Hodgkinov limfom.

## Uzroci 
Uzrok Sjögrenovog sindroma je nepoznat, ali može biti uticaj kombinacije genetičkih, okolišnih i drugih faktora, kao što je slučaj s mnogim drugim autoimunskim poremećajima. Može biti uključeno oko 20 autoantitijela.

### Genetika 
Opažanje visoke stope autoimunskih poremećaja u porodicama sa historijom Sjogrenovog sindroma povezano je sa genetičkom predispozicijom za sindrom. Studije genskih regiona za polimorfizama ljudskih leukocitnih antigena (HLA)-DR i HLA-DQ u Sjögrenovom sindromu pokazuju različitu osjetljivost na sindrom kao posljedica različitih tipova rezultirajuće proizvodnje autoantitijela. Ova studija uključivala je podatke iz grupe otkrića od 395 pacijenata evropskog porijekla s primarnim Sjogrenovim sindromom i 1.975 zdravih kontrolne osobe, te iz studije replikacije koja je obuhvatila 1.234 slučaja i 4.779 zdravih kontrola. Također su otkrivene asocijacije sa polimorfizmom lociranim na šest nezavisnih lokusa; *IRF5, STAT4, BLK, IL12A, TNIP1,* i *CXCR5*. Ovo je također sugeriralo aktivaciju urođenog imunskog sistema, prije svega putem IFN sistema, aktivaciju B-ćelija putem *CXCR5* usmjerenog regrutovanja u limfoidne folikule i aktivacije receptora B-ćelija (BCR) koji uključuje *BLK* i aktivaciju T-ćelija zbog osjetljivosti na HLA i IL-12-IFN-γ-ose.

Pacijenti različitog etničkog porijekla nose različite osjetljivosti na HLA alele, od kojih su HLA-DR i HLA-DQ uključeni u patogenezu Sjögrenovog sindroma. Naprimjer, pacijenti iz sjeverne i zapadne Evrope i iz Sjeverne Amerike pokazuju visoku prevalenciju gena *B8, DRw52* i *DR3*. Aleli HLA klase II povezani su s prisustvom specifičnih podskupova autoantitijela, a ne sa samom bolešću. Autoantitijela se odnose na gubitak tolerancije B-ćelija što dovodi do proizvodnje antitijela usmjerenih protiv različitih organskih i nespecifičnih antigena.

Osim genetike, epigenetička abnormalnost povezana sa metilacijom DNK, acetilacijom histona ili ekspresijom mikroRNK vjerovatno ima ključnu ulogu u patogenezi autoimunskih bolesti, uključujući Sjogrenov sindrom, iako su istraživanja u ovoj oblasti vrlo ograničena.

### Hormoni 
Budući da je Sjögrenov sindrom povezan sa visokom prevalencijom kod žena, vjeruje se da spolni hormoni, posebno estrogen, utječu na humoralni i ćelijski posredovani imunski odgovori koji utiču na osetljivost na sindrom. Studije na modelima miševa sugeriraju da nedostatak estrogena stimulira pojavu autoantigena, izazivajući simptome Sjögrenovog sindroma. Stvaranje autoimunog potencijala putem mikrohimerizma može dovesti do prelaska sa tihog oblika autoimunosti sa smanjenjem samotolerancije ovisno o dobi. Međutim, Sjögrenov sindrom karakteriziraju smanjeni nivoi IL-1ra u pljuvački, što bi moglo biti odgovorno za upalu i suhoću usta. Pacijenti sa sekundarnim Sjogrenovim sindromom također često pokazuju znakove i simptome svojih primarnih reumatskih poremećaja, kao što su sistemski eritematozni lupus, reumatoidni artritis ili sistemska skleroza.

### Okidači okoline 
Faktori okoline, kao što je glandulska virusna infekcija, mogu podstaknuti epitelne ćelije da aktiviraju urođeni imunski sistem nezavisan od HLA preko toll-likih receptora. Iako su brojni infektivni, egzogeni agensi bili uključeni u patogenezu Sjögrenovog sindroma, kao što su Epstein-Barr virus (EBV), ljdski T-limfotropni virus 1 i virus hepatitisa C, njihova povezanost sa Sjogrenovim sindromom je slaba. Dok je EBV prisutan u pljuvačnim žlijezdama normalnih osoba, zabilježena je visoka učestalost reaktivacije EBV kod pacijenata sa Sjögrenovim sindromom sa povećanim nivoima EBV DNK. Ovo ukazuje na reaktivaciju virusa i nesposobnost limfoidnih infiltrata da kontrolišu EBV replikacija kod Sjogrenovog sindroma, što dovodi do inicijacije ili perpetuacije imunskog odgovora u ciljnim organima. Ipak, ostaje da se razjasni kako se tačno reaktivacija EBV-a indukuje u lezijama pacijenata sa Sjogrenovim sindromom i koji su specifični molekulski mehanizmi uključeni u proces reaktivacije virusa.

### Upala 
Epitelne ćelije u lezijama Sjogrenovog sindroma aktivni su učesnici u indukciji i perpetuaciji upalnog procesa. Vjeruje se da okolišni i hormonski faktori, zajedno s odgovarajućom genetičkom pozadinom, pokreću Sjogrenov sindrom, koji disregulira epitelne ćelije i omogućava aberantno navođenje i aktivaciju dendritskih ćelija (DC), T– i B-ćelija. Dendritske ćelije su antigen-prezentirajuće ćelije  koje obrađuju antigeni materijal i predstavljaju ga drugim T-ćelijama. Nakon migracije limfocita u žlijezde kao odgovor na hemokine i specifične molekule adhezije, T-ćelije stupaju u interakciju sa epitelnim ćelijama. Epitelne ćelije se dalje aktiviraju proupalni citokin (IL-1β, IFN-γ i TNF), koje proizvode susjedne T-ćelije. Čini se da je rano nakupljanje plazmacitoidnih dendritskih ćelija u ciljnim tkivima, koje proizvode visoke nivoe IFN-a tipa 1, važno, jer ove ćelije mogu dalje disregulirati imuni odgovor kroz abnormalno zadržavanje limfocita u tkivima i njihovim naknadno aktiviranje. IFN-α stimuliše proizvodnju B-ćelijski aktivirajući faktor (BAFF) od strane epitelnih ćelija, DC i T-ćelija. BAFF stimulira aberantno sazrijevanje B-ćelija, što dovodi do pojave samoreaktivnih B-ćelija, koje lokalno proizvode autoantitijela, u strukturi nalik na germinalni centar (GC-liki), koja je također mjesto imfomageneze (porijeklo limfoma). *In situ* studije nisu pokazale povećanu apoptozu među ćelijama žljezdanog epitela, ali su pokazale smanjenu apoptozu među infiltrirajućim monojedarnim ćelijama. Smanjena učestalost apoptoza je također bila uključena u akumulaciju autoreaktivnih B-ćelija pronađenih u žlijezdama. Odnos autoantitijela izraženih kod Sjögrenovog sindroma i apoptoze se još uvijek istražuje. Nedostatak estrogena čini se da ima ulogu u razvoju Sjögrenovog sindroma. Bilo je hipoteza da primjena androgena na očnu površinu može poslužiti kao efikasna terapija za suhe oči.

## Dijagnoza 
 bojenjem antijedarnih antitijela na HEp-20-10 ćelijama]]
Dijagnoza Sjögrenovog sindroma (SS) je komplikovana nizom simptoma koje pacijent može manifestirati i sličnosti između simptoma Sjögrenovog sindroma i simptoma drugih stanja. Također, pacijenti sa simptomima SS pristupaju različitim specijalnostima za liječenje, što može otežati dijagnozu. Budući da su suhe oči i suha usta vrlo česti simptomi i često se javljaju kod osoba starijih od 40 godina, pogođeni ljudi mogu vjerovati da su simptomi povezani sa godinama, pa ih ignoriraju. Neki lijekovi mogu uzrokovati simptome slične onima kod Sjögrenovog sindroma. Kombinacija nekoliko testova, koji se mogu uraditi u nizu, može na kraju dijagnosticirati Sjögrenov sindrom.

Krvni testovi se mogu uraditi kako bi se utvrdilo da li pacijent ima visok nivo antitijela koja ukazuju na stanje, kao što su antinuklearna antitijela (ANA) i reumatoidni faktor (jer se Sjögrenov sindrom često javlja kao sekundarno nakon reumatoidnog artritisa ), koje su povezane s autoimunskim bolestima. Tipski SS ANA obrasci su SSA/Ro i Anti-Ro/SS-A and anti-La/SS-B|SSB/La, od kojih je anti-SSB/La daleko specifičniji; anti-SSA/Ro je povezan sa brojnim drugim autoimunskim stanjima, ali je često prisutan kod SS, ali aAnti-SSA i anti-SSB testovi često nisu pozitivni u SS.

Rose bengal test koristi boju koja mjeri stanje i funkciju suzne žlijezde. Ovaj test uključuje stavljanje netoksične boje ruže bengal na oči. Karakteristična boja boje pomaže u određivanju stanja i funkcioniranja suznog filma i brzine isparavanja suza. Svaka karakteristična promjena boje može ukazivati na SS, ali potvrđivanje stanja zahtijeva mnogo povezanih dijagnostičkih alata.

Biopsija usna/ pljuvačna žlijezda uzima uzorak tkiva koji može otkriti limfocite okupljene oko pljuvačnih žlijezda i oštećenje ovih žlijezda zbog upale. Ovaj test uključuje vađenje uzorka tkiva sa unutrašnje usne/žlijezde pljuvačke osobe i njegovo ispitivanje pod mikroskopom. Na takvim biopsijama, jedini najvažniji rezultat testa u dijagnozi oralne komponente Sjögrenovog sindroma je vjerovatno „fokusni skor“, što predstavlja broj infiltrata monojedarnih ćelija koji sadrže najmanje 50 upalnih ćelija u 4&nbsp;mm2 žljezdani dio. The Chisholm-Masonova gradacija se također široko koristi za biopsije pljuvačnih žlezda (vidi tabelu).

Radiološki postupak je dostupan kao pouzdan i precizan test za Sjögrenov sindrom, u obliku sijalograma. Kontrastno sredstvo se ubrizgava u parotidni kanal, koji se otvara od obraza u predvorje usta nasuprot vratu gornjeg drugog molarnog zuba . Test je namijenjen da otkrije bilo kakvu blokadu u kanalima pljuvačne žlijezde (tj. parotidni kanal) i količinu pljuvačke koja teče u usta.

Sjögrenov sindrom se može isključiti kod ljudi koji su u prošlosti imali glavu i vrat  na radioterapiji, imali sindrom stečene imunodeficijencije, postojeći limfom, sarkoidozu, bolest presatka protiv domaćina, i upotreba antiholinergičnih lijekova.

## Prevencija 
Ne postoji mehanizam prevencije za Sjögrenov sindrom (SS) zbog njegove složenosti kao autoimunskog poremećaja, ali promjene životnog stila mogu smanjiti faktore rizika povezane s razvojem SS ili smanjiti težinu stanje kod pacijenata kojima je već dijagnosticirana. Ishrana je snažno povezana sa upalom koja se javlja kod mnogih autoimunskih bolesti, uključujući SS. Eksperimentalna studija je zaključila da pacijenti sa SS često pokazuju visoku osetljivost na gluten koja je direktno povezana sa upalom. Umjerena vježbanja su također korisna kod pacijenata sa SS, uglavnom smanjujući učinak upale pluća.

## Tretman 
Nije poznato ni lijek ni specifičan tretman za Sjogrenov sindrom koji bi trajno obnovio žljezdani sekret. Umjesto toga, liječenje je općenito simptomsko i podržavajuće.

### Njega očiju 
Terapije koje zamjenjuju vlagu kao što su umjetne suze mogu ublažiti simptome suhih očiju. Neki pacijenti sa težim problemima koriste zaštitne naočale da povećaju lokalnu vlažnost ili im se umetnu punktalni čepovi, kako bi se suze zadržale na okularnoj površini duže vrijeme.

Osim toga, ciklosporin (Restasis) je dostupan na recept za liječenje hronične suhoće oka, suzbijanjem upale koja ometa lučenje suza. Lijekovi na recept su također dostupni koji pomažu u stimulaciji protoka pljuvačke, kao što su cevimelin (Evoxac) i pilokarpin. Salagen, proizvedeni oblik pilokarpina, može se koristiti za stvaranje suza, kao i pljuvačke u ustima i crijevima. Dobija se iz biljke *Pilocarpus jaborandi*.

### Suhoća vagine 
Kod žena sa Sjögrenovim sindromom, često se prijavljuju suhoća vagine, vulvodinija i dispareunija (bolni seksualni odnos). Preporučuju se lični lubrikanti kako bi se smanjila iritacija ili bol koji mogu biti posljedica suhoće u vaginskom i vulvnom području. Tretmani uključuju kod kuće topikalnu primjenu fluora za jačanje zubne cakline i često čišćenje zuba od strane dentalnog higijeničara. Postojeći karijes se također mora liječiti, jer se karijes koji se proteže u zub ne može učinkovito liječiti samim čišćenjem zuba i postoji veliki rizik od širenja u zubne pulpe, što dovodi do gubitak vitalnosti i potreba za ekstrakcijom ili terapijom korijenskog kanala. Ovaj režim liječenja je isti kao i za sve pacijente s kserostomijom, kao što su oni koji su podvrgnuti terapiji zračenjem glave i vrata, koja često oštećuje pljuvačne žlijezde; ove žlijezde su podložnije zračenju nego druga tjelesna tkiva.

## Prognoza 
Objavljene studije o preživljavanju pacijenata sa Sjogrenovim sindromom ograničene su u različitim aspektima, možda zbog relativno male veličine uzorka i činjenice da je sekundarni Sjögrenov sindrom povezan s drugim autoimunskim bolestima. Rezultati brojnih studija pokazuju da je, u poređenju sa drugim autoimunskim bolestima, Sjögrenov sindrom povezan sa značajno visokom incidencom malignog ne-Hodgkinovog limfoma, karcinoma bijelih krvnih zrnaca. Patients with severe cases are much more likely to develop lymphomas than patients with mild or moderate cases. i difuzni veliki B-ćelijski limfom.

Limfomageneza kod pacijenata sa primarnim Sjogrenovim sindromom smatra se procesom u više koraka, pri čemu je prvi korak hronična stimulacija autoimunskih B-ćelija, posebno B-ćelija koje proizvode reumatoidni faktor  na ciljanim mestima bolesti. Ovo povećava učestalost onkogenih mutacija, što dovodi do bilo kakve disfunkcije na kontrolnim tačkama aktivacije autoimunskih B-ćelija da se transformišu u malignost. Nalazi studije su zaključili da kontinuirana stimulacija autoimunskih B-ćelija dovodi do suptilnih germinalnih abnormalnosti u genima sa specifičnim posljedicama u B-ćelijama, što je u osnovi osjetljivosti na limfom.

Osim ove značajno veće incidencije malignog NHL-a, pogođeni pacijenti pokazuju samo skromno ili klinički beznačajno pogoršanje funkcije određenih organa, što objašnjava jedino neznatno povećanje stopa smrtnosti  pacijenata u poređenju sa ostatkom stanovništvo. i pokazalo se da značajno smanjuje kvalitet života (QoL), sa značajnim uticajem na radnu sposobnost kao rezultat povećane stope invalidnosti. Smanjenje kvaliteta života slično je onom kod drugih hroničnih stanja kao što su reumatoidni artritis, lupus i fibromijalgija. There are no geographical differences in the rates of SS. Sjögrenov sindrom je prijavljen u svim dijelovima svijeta, iako regionalne stope nisu dobro proučene.

Devet od 10 pacijenata sa SS su žene. Pored prevalencije kod žena, kao epidemiološki faktori rizika identifikovani su srodstvo u prvom stepenu sa autoimunskom bolešću i prethodne trudnoće. Uprkos manjem riziku za muškarce, primarni SS kod muškaraca teži da predstavlja teži oblik bolesti. Uloga rase i etničke pripadnosti u prevalenciji bolesti je nepoznata.

Iako se Sjogrenov sindrom javlja u svim starosnim grupama, prosječna dob nastanka je između 40 i 60 godina, iako čak polovina svih slučajeva može ostati nedijagnostikovana ili neprijavljena.. The prevalence of SS generally increases with age.

Sjogrenov sindrom se javlja kod 30–50% osoba sa reumatoidnim artritisom i u 10–25% sa sistemskim eritematoznim lupusom.

## Reference 
* Some of the original text for this article was obtained from a public domain resource at NIH

## Vanjski linkovi 
* Sjögren syndrome at NHS Choices
* Sjögren syndrome – US National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases
* US Sjögren‘s Foundation
* 

Kategorija:Bolesti nepoznatog uzroka
Kategorija:Autoimune bolesti
Kategorija:Bolesti vezivnog tkiva
Kategorija:Bolesti povezane s virusom hepatitisa C
Kategorija:Patologija pljuvačnih žlijezda
Kategorija:Sindromi
Kategorija:Sistemski poremećaji vezivnog tkiva