Aldehid

mini|200px|desno|Opća strukturna formula aldehida[thumb|upright=0.7|[Formaldehd – najjednostavniji aldehid]]
**Aldehidi** su  organski spojevi koji sadrže formil grupu.  Ona je  funkcijska grupa sa strukturom  R-CHO, koja sadrži  karbonil centar (ugljik sa dvostrukom vezom sa kisikom)  povezan sa vodikom i   bočnom R grupom, koja je svaki generički alkil ili bočni lanac. Grupa bez  R se naziva  **aldehidna grupa**  ili  **formil grupa**. Aldehidi se razlikuju od ketona po tome što se karbonil  nalazi na kraju ugljikovog skeleta,  a ne između dva atoma ugljika. Aldehidi su uobičajeni u organskoj hemiji. Mnogi mirisi su aldehidi.

## Struktura i vezivanje
Aldehidi imaju sp2-hibridizirani, planarni ugljični centar koji je povezan dvostrukom vezom za kisik i jednostrukom za vodik. Veza C-H nije kisela zbog rezonansne stabilizacije  konjugata baze, koja  je sa  α-vodikom u aldehidu (nije prikazan na slici gore)  daleko  kiselija, sa pKa blizu 17, od CH veze u tipskom  alkanu (pKa oko 50). Ovo zakiseljavanje se pripisuje (1) elektronskom gubitku kvaliteta formil centra i (2) činjenici  da konjugirana baza, jedan enolat anion, delokalizira  svoje negativne naboje u vezi sa (1), a  aldehidna grupa je nešto polarizirana.

Aldehidi (osim onih bez alfa ugljika, ili bez protona na alfa ugljiku, kao što su formaldehid i benzaldehid) mogu postojati bilo u keto ili enol tautomeru. Keto-enolni tautomerizam  je kataliziran bilo kiselinom ili bazom. Obično je enol manjinski tautomer, ali je reaktivniji.

## IUPAC nomenklatura  aldehida
Uobičajena imena aldehida ne slijede striktno službena uputstva, koja preporučuje IUPAC, ali su ta pravila upotrebljiva. IUPAC propisuje slijedeću nomenklaturu aldehida.
# Aciklični alifatski aldehidi su derivati sa  najdužim lancima ugljika koji sadržie aldehidnu grupu. Na taj način, HCHO je imenovan kao derivat metana, a CH3CH2CH2CHO − derivat butana. Naziv se formira promjenom sufiksa  **-e**  roditeljskog  alkana  u  **-al**, tako da se HCHO zove **metanal**, a CH3CH2CH2 CHO − **butanal**.
# U drugim slučajevima, kao kada je -CHO grupa pričvršćena na prsten, može se koristiti  sufiks **-karbaldehid**. Stoga je C6H11CHO poznat kao **cikloheksankarbaldehid**. Ako prisutnost druge funkcijske grupe  zahtijeva korištenje sufiksa, aldehidna grupa se nazva prefiksom **formil-**. Ovaj prefiks se preferira u odnosu na  **metanoil-**.
# Ako je spoj prirodni proizvod ili karboksilna kiselina, prefiks **okso** može se koristiti za označavanje koji je atom ugljika dio aldehidne grupe. Primjerice, CHOCH2COOH je nazvan **3-oksopropanoična kiselina**.
# Ako je  aldehidna grupa zamjenjena karboksilnom (-COOH), a karboksilne kiseline su s trivijalnim imenom, aldehid može biti imenovan zamjenom sufiksa **-časta kiselina** ili **-čna kiselina** uz trivijalno ime **-aldehid**.

## Fizičke osobnosti i karakterizacija
Aldehidi imaju raznolika  svojstva koja koja  ovise o ostatku molekule. Manji aldehidi su rastvorljivi u vodi, kao formaldehid i acetaldehid. Nesigurni aldehidi imaju opor miris.  U procesu autooksidacije, aldehidi degradiraju i odlaze u zrak.

Dva aldehida koja su od najveće važnosti u industriji, formaldehid i acetaldehid, imaju tendenciju da oligomeriziraju  ili polimeriziraju. U oligomerima/polimerima  i hidratima nalaze se u ravnoteži s roditeljskim  aldehidom.

Aldehidi su lahko prepoznatljivi spektroskopskim metodama. Koristeći IR spektroskopiju, pokazuju snažnu νCO vezu blizu 1700&nbsp;cm−1.  U svom 1H NMR spektru, formil vodikov centar apsorbira u blizini δ9, što je prepoznatljivi dio spektra. Ovaj signal pokazuje karakteristično sparivanje na bilo kojem  protonu alfa ugljika.

## Izvori  i primjena 

  i (2) njegov trimer 1,3,5-trioksan, (3) acetaldehid i  (4) njegov enol vinil alkohol, (5) glukoza (piranoza formirana kao  α-D-glukopiranoza), (6) mirišljavi cinamaldehid, (7) očni pigment retinal, (8) vitamin piridoksal.]]

Tragovi mnogih aldehida se nalaze u eteričnim uljima i često doprinose njihovom prijatnom mirisu, npr. cinamaldehid, cilantro i vanilin. Zbog visoke reaktivnosti formil grupe, aldehidi nisu uobičajeni u nekoliko prirodnih građevnih komponenti, kao što su: aminokiseline, nukleinske kiseline, lipidi. Većina  šećera, međutim, su derivati aldehida. Ove  "aldoze"  se ispoljavaju kao hemiacetali, neke vrste maskiranih oblika roditeljskih  aldehida. Primjerice, u vodenoj otopini samo mali dio glukoze se javlja  kao aldehid.

## Također pogledajte
*Keton
*Organska hemija

## Reference
## Vanjski linkovi
*Aldehyde synthesis - Synthetic protocols  from organic-reaction.com

Kategorija:Aldehidi
Kategorija:Funkcionalne grupe