Haplogrupe Y-hromosomske DNK čovjeka

mini|300x300piksel|Karta ranih migracija današnjih ljudi zasnovana na DNK Y-hromosomu (muški hromosom).
**Haplogrupe Y-hromosomske DNK čovjeka** su haplotipovi koji su definirani razlikama u nerekombinirajućim segmentima DNK hromosoma Y (zvane Y–DNK). Njihova komparativna analiza u recentnim populacijama daje vjerodostojne pokazatelje genetičkog diverziteta (raznolikosti) baziranog na jednostrukim nukleotidnim polimorfizmina (*single-nucleotide polymorphisms*–*SNP*) na Y hromosomu.

Y-DNK haplogrupe predstavljaju indikatore glavnih grana Y-hromosomskih filogenetskih stabala. Y-hromosomski Adam je ime koje su istraživači dali u traganju za najrecentnijim zajedničkim pretkom po očinskoj liniji, koji je predak svih živih ljudska, lociran u korijenu ovog stabla. Procjene u datiranju Adamove epohe značajno variraju, zavisno od polazišta poduzetih istraživanja. Razlikujemo i mitohondrijske haplogrupe (mtDNK), koje se nasljeđuju isključivo od majke, a posjeduju ih i muškarci i žene.

Dakle, Y–DNK haplogrupe su definirane prisustvom serije Y-DNK SNP markera. Subgrane su određene *terminalnim SNP*, SNP nadolje u Y–hromosomskom filogenetskom stablu. Konsorcij Y hromosoma (OKC) je razvio sistem imenovanja glavnih Y–DNK haplogroupa sa slovima od *A* do *T*, sa daljim imenima podgrana po brojevima i malim slovima. *OKC* stenogramska nomenklatura imena Y-DNK haplogroupa i njihovih subgrana s prvim slovom glavnih Y–DNK haplogrupa, pa slijedi crtica i ime odrednice terminala *SNP*. Nomenklatura Y-DNK haplogrupa se mijenjala tokom vremena uključujući sve veći broj otkrivenih i testiranih *SNP*, čime se proširuje i Y–hromosomsko filogenetsko stablo.

## Glavne  Y-DNK haplogroupe
Glavne Y-hromosomske haplogrupe uključuju:
### Izgled stabla
{{Clade
| label1=Y-hromosomski Adam|Y─&nbsp;DNK&nbsp;Adam]]
| 1={{Clade
 | 1=Haplogrupa A00
 | 2={{Clade
  | 1=Haplogrupa A0
  | 2={{Clade
   | 1=Haplogrupa A1a
   | 2={{Clade
    | 1=Haplogrupa A1b1
     | label2=BT
      | 2=
    }}
   }}
  }}
 }}
}}

### Grupe A i B 
Haplogrupa  A je  afrička makrohaplogrupa od koje potiču sve recentne haplogrupe. BT je subgrana haplogrupe A, 
Preciznije A1b (A2-T u Cruciani et al. 2011), kako slijedi:

*Haplogrupa A
**Haplogrupa A00
**Haplogrupa A0 (bivša A1b)
**Haplogrupa A1 (također:  A1a-T)
***A1a (M31)
***A1b (također: A2-T; P108, V221) 
****A1b1a1 (tekođer: A2; M14)
****A1b1b (Također A3; M32) 
****BT (M91, M42, M94, M139, M299)
*****Haplogrupa B (M60) 
*****CT (Vidi ispod)

### Grupe sa M168 (CT) mutacijom
Sve razdvajajuće  CT mutacije (osim haplogrupa A i B) su M168 i M294. One su pogodne  za  testiranje hipoteza o nakbližem zajedničkom pretku i migracijama "van Afrike" (*Out of Africa*). U definiranju mutacija,  *DE* mutant se vjerojatno dogodio u sjeveroistočnoj Africi, prije nekih 65.000 godina. *P143* mutacija, koja definira haplogrup *CF* je možda se pojavila u isto vrijeme i  proširila  se niz južne obale Azije.

*Haplogrupa CF (P143) − Nađena van Afrike, širom Evroazije, Okeanije i u Amerikama
**Haplogrupa C (M130, M216) − Nađena u Aziji, Okeanijia i Sjevernoj Americi
***Haplogrupa C1 (M8, M105, M131) − Nađena u Japanu
***Haplogrupa C2 (M38) − Nađena u  Indoneziji, Novoj Gvineji, Melaneziji, Mikroneziji o Polineziji*
***Haplogrupa C3 (M217, P44) − Nađena širom Evroazije i Sjeverne Amerike, ali posebno među Mongolima, Kozacima, Tunguzima, Paleosibircima, *Na-Dené* govornom području
***Haplogrupa C4 (M347) − Nađena među Australskim urođenicima u  Australiji
***Haplogrupa C5 (M356) − Nađena na Indijskom potkontinentu,  Arabijskom poluostrvu i u narodima sjeverne Kine
**Haplogrupa F (M89, M213) (Vidi ispod)
*Haplogrupa DE (M1, M145, M203), prije oko 65 hiljada godina
**Haplogrupa D (M174) − Nađena u  Japanu, narodima Kine, posebno na Tibetu i Andamanskim otocima
***Haplogrupa D1 (M15)
***Haplogrupa D2 (M55, M57, M64.1, M179, P12, P37.1, P41.1 (M359.1), 12f2.2)
***Haplogrupa D3 (P47)
**Haplogrupa E (M40, M96) − Primarno nađena u  Africi
***Haplogrupa E1 (P147)
****Haplogrupa E1a (M33, M132) **bivša E1**
****Haplogroup E1b (P177)
*****Haplogroup E1b1 (P2, DYS391p); **bivšaE3**
******Haplogrupa E1b1a (V38) − Nađena u Africi, specialno u  Niger–Kongo jezičkom području; **bivša E3a**
******Haplogrupa E1b1b (M215) − Nađena u Istočnoj i Sjevernoj Africi, Srednjem Istoku i Evropi (posebno u području oko Sredozemnog mora); **bivša E3b**
***Haplogrupa E2 (M75)

### Grupe koje potiču od haplogrupe F  (G, H, IJ) i K 
Haplogrupe koje potiču od F  haplogupe su nađene u oko 90%  svjetske populacije, ali skoro ekskluzivno van podsaharske Afrike. Odgovorna mutacija na valu migracija je stigla na Srednji Istok ili Južnu Aziju] i postepeno se širila u Evropu (Cro-Magnon).
Haplogrupa G potiče sa Srednjeg Istoka ili možda sa daljih područja, kao što je Pakistan negdje oko 30 ka, a u Evropu je došla sa Neolitskom revolucijom. Haplogrupa H  se vjerovatno pojavila Indiji prije 30-40 hiljada godina, a tamo je još prevalentna, šireći se na zapad u historijskom vremenu sa Rimskim migracijama, Haplogrupa K  je široko rasprostranjena u Evroaziji,  Australiji i Južnom Pacifiku. 
*Paragrupa **F*** − Nađena u Južnoj Indiji, Šri Lanci, Yunnanu, Koreji*
*Haplogrupa G (M201) prije oko 21 hiljade godina − Nađena u mnogim etničkim grupama u Evroaziji, najuobičajenija kod Kavkazoida, u Iranu, Anadoliji i  Levantu.  Također nađena i u svim evropskim zemljama , ali najuobičajenija u Gagauzija, jugoidtočnoj Rumuniji,  Grčkoj, Italiji, Španiji, Portugalu, Tirolu i Češkoj sa najvišom koncentracijom na nekim Mediteranskim otocima; neobična je u Sjevernoj Evropi.. − Nađena rijetko na sjeverozapadu Kine, u Indiji, Pakistanu, Sri Lanci, Maleziji i Sjevernoj Africi.
**Haplogrupa G1
**Haplogrupa G2
***Haplogrupa G2a
****Haplogrupa G2a1
****Haplogrupa G2a2
****Haplogrupa G2a3
*****Haplogrupa G2a3a
*****Haplogroup G2a3b
******Haplogrupa G2a3b1
***Haplogrupa G2b
***Haplogrupa G2c (bivša Haplogrupa G5)
****Haplogrupa G2c1
*Haplogrupa H (M69) − Pretežno nađena u Južnoj Aziji
**Haplogrupa H1
**Haplogrupa H2
*Haplogrupa IJK
**Haplogrupa IJ (P123, P124, P125, P126, P127, P129, P130), prije oko 45 hiljada godina
***Haplogrupa I (M170, M258)  − Nađena u Evropi i dijelovima Bliskog Istoka
****Haplogrupa I1 (M253) − Pretežno nađena u sjevernoj Evropi
****Haplogrupa I2 (P215) − Pretežno nađena u jugoistočnoj Evropi i  na  Sardiniji sačuvana od I2B1 (m223) − Prvenstveo nađena u zapadnoj, centralnoj i sjevernoj Evropi.
***Haplogrupa J (M304, S6, S34, S35)
****Haplogrupa J* − Rijetka van područja *Socotra*
****Socotra J1 − Asocirana sa sjeverokavkaskim jezičkim područjem u  Dagestana i Semitskim narodima Mezopotamije, Levantu, Arabijskom poluotoku, Etiopiji i  Sjevernoj Africi
****Socotra J2 (M172) − Pretežno nađena u Mezopotamija, Anadoliji, Levantu, Grčkoj, na Balkanu, u Italiji, Iranu, južnoj i centralnoj Aziji i kod Kavkazoida.
**Socotra K (M9) − Raširena širom Evroazije, Okeanije i  Amerika
***LT (Vidi ispod)

### Grupe koje potiču od haplogrupe K (M9)
Haplogrupa L − Ulavnom prisutna  u  Južnoj Aziji, haplogrupa *M* je najvjerovatnije nastala u Melaneziji, a *NO* se pojavila prije oko  35-40 hiljada godina, u Aziji.
Haplogrupa *N* − Vjerovatno potiče iz Jugoistočne Azije i proširena je na zapad preko Sibira, postajuji
najopćijom kod Uralskih naroda. Nađeno je da je haplogrupa *O* najfrekventnija u Istočnoj i Južnoj Aziji, sa najnižom učestalosti na otocima Južnog Pacifika Centralne i Južne Azije. Haplogrupa P je dovela do groupa *Q* i *R* i rijetko se nađe u nediferenciranom stupnju. Vjerovatno potiče iz Centralne Azije ili sa  Altajskog područja. Haplogrupa Q također  ima korijene u Centralnoj Aziji, migrirajući na istok u Sjevernu Ameriku.
*Haplogrupa K* − Nađena u Melaneziji i Australiji*
* Haplogrupa K1 (bivša Haplogrupa K3) − Nađena ne Indijskom potkontinentu 
* Haplogrupa K2 ( Haplogrupa K4)
* Haplogrupa K3 ( Haplogrupa K6) − Nađena u  Melaneziji i  Polineziji*
* Haplogrupa K4  − Nađena na  Baliju
* Haplogrupa LT (L298/P326)
**Haplogrupa L (M20) − Nađena u Južnoj i Centralnoj i Jugozapadnoj Aziji i Mediteranu.
**Haplogrupa T (bivša  ** Haplogrupa K2**) (M184, M70, M193, M272) − Nađena u Africi (pretežno u  [-[Azija|azijskom jezičkom području, Srednjem Istoku, Mediteranu, Južnoj Aziji. U neznačajnoj manini nađena kod Skiacenza (Verbanija), Somalaca, Eivisena (Ibica), Stilfija, Etiopljana, naroda Fula, Egipćana i Omanaca; nisku frekvenciju ima i širom Mediterana i dijelovima Indije.
*Sciacca MNOPS (rs2033003/M526)
**Haplogrupa M (P256) − Nađena na Novoj Gvineji i  Melaneziji
**Haplogrupa NO (M214) prije 35-40 hiljada godina
***Haplogrupa NO* (minimalna  distribucija)
***Haplogrupa N (M231) − Nađena na sjeveru srednje [Azije, osobito kod [uralskih naroda. 
***Haplogrupa O (M175) − Nađena u Istočnoj i Jugoističnoj Aziji i na otocima Južnog Pacifika. 
**Haplogroup P (M45)
***Haplogrupa P* (minimalna distribucija)
***Haplogrupa Q (MEH2, M242, P36) − Nađena u  Sibiru]] i kod Amerikanaca
***Haplogrupa R (M207, M306) − Nađena u Evropi, Zapadnoj i Centralnoj i Južnoj Aziji 
**Haplogrupa S (M230) (bivša ** Haplogrupa K5**) − Nađena na planinama Nove Gvineje

### Grupe koje potiču od haplogrupe NO (M214)
*NO* Haplogrupa se pojavila prije oko 35-40 hiljada godina u istočnoj Aziji. − Moguće je da i  haplogrupa *N* potiče iz istočne Azije, odakle se širila na zapad  i sjecer Sibir, da bi postala uobičajena kod uralskih naroda. Haplogrupa *O* je najučestalija u Istočnoj i Jugoistočnoj Aziji, a najniža frekvencija joj je na otocima Južnog Pacifika, Centralne i Južne Azije.
*Haplogrupa NO (M214) prije 35-40 hiljada godina − Minimalna distribucija
**Haplogrupa N (M231) − Nađena na sjeveru srednje Azije, osobito u uralskim narodima.
***Haplogrupa N1 (LLY22g)
**Haplogrupa O (M175) − Nađena u Istočnoj i jugoistočnoj Aziji i Okeaniji
***Haplogrupa O1 (MSY2.2) − Nađena u istočnoj i južnoj Kini, Tajvanu, i južnoj Aziji, posebno među australonezijskih i naroda Tai–Kadai jezičkog područja.
***Haplogrupa O2 (P31, M268)
****Haplogrupa O2a (M95) − Nađena u  Japanu, južnoj Kini, jugozapadnoj Aziji i na Indijskom potkontinentuChina, osobito među na austroazijatskom i Tai–Kadai jezičkom području, Malajcima i Indonežanima.
****Haplogrupa O2b (SRY465, M176) − Nađena u Japanu, Koreji, Mandžuriji i jugoistočnoj Aziji.
***Haplogrupa O3 (M122) − Nađena širom istočne i jugoistočne Azije i Austroneziji, uključujući i  Polineziju.

### Groupe koje potiču od  haplogrupe P (M45)
Haplogrupa P (M45) ima dvije grane: Q-M242 i  R-M207, koje su zajednički markeri M45 pored najmanje 18 drugih jednostrukih nukleotidnih polimorfizama (*SNP*).

**Haplogrupa Q** je definirana putem  SNP M242. Vjeruje se da je potekla iz Centralne Azije prije oko  17 do 22 hiljade godina . 
Podgrane  haplogrupe Q sa njenim mogućim mutacijama, prema stablu *International Society of Genetic Genealogy* (*SOGG*) (2008):

*Q (M242)
**Q*
**Q1 (P36.2)
***Q1*
***Q1a (MEH2)
****Q1a*
****Q1a1 (M120, M265/N14) − Niskofrekventna kod Han Kineza, Dungan naroda, Japanaca, Korejaca i Tibetanaca
****Q1a2 (M25, M143) − Nađena u umjerenoj frekvenciji u populacijama Jugozapadne i Centralne Azije i Sibiru
****Q1a3 (M346)
*****Q1a3* − Niskofrekventna u  Pakistanu, Indiji i  Tibetu
*****Q1a3a (M3) − Tipična za autohtone Amerikance
******Q1a3a*
******Q1a3a1 (M19) − Nađena u autohtonim populacijama Južne Amerike, kao što su *Ticuna* i *Wayuu*
******Q1a3a2 (M194)
******Q1a3a3 (M199, P106, P292)
****Q1a4 (P48)
****Q1a5 (P89)
****Q1a6 (M323) − Kao značajna manjina, nađena kod Jemenskih Jevreja
***Q1b (M378) − U niskoj frekvenciji nađena  u Hazarskom i  *Sindhi* narodu
**Haplogrupa R**

Haplogrupa *R* je definirana po SNP M207. Glavnina  haplogrupe R (Y-DNK)  je predstavljena lozama *R1a* i *R1b*.
R1a likely se vjerovatno  prvo pojavio u Južnoj Aziji ili (manje vjerovatno)  evroazijskim stepama, a vezana je za Skitske kulture i ekspanziju proto-IIndondo-Evropljana. Iprimarna je u centralnoj i južnoj Aziji i istočnoj Evropi. *R1b* vjerovatno potiče iz centralne [Azije. Dominantna je haplogrupa zapadne Evrope i rasprostranjena u različitim narodima [Azija|Azije i Afrike. Njena podgrana *R1b1a2* (*M269*)  je uobičajenq među recentnim evropskim populacijama, posebno u zapadnoj Evropi. 
*Haplogrupa R1 (M173) − Nađena širom Evroazije
**Haplogupa R1a (M17) − Nađena u centalnoj Aziji, centralnoj, sjevernoj i istočnoj Evropi.
**Haplogrupa R1b (M343) − Nađena u zapadnoj Evropi, zapadnoj i centralnoj Aziji,  sjevernoj Africi i sjevernom Kamerunu.
*Haplogrupa R2 (M124) − Nađena u južnoj i centralnoj Aziji, na  Kavkazu i u istočnoj Evropi.

## Hronologija razvoja haplogrupa u Evropi
## Reference
## Također pogledajte
*Haplotip
*Y-hromosomski Adam
*Mitohondrijska Eva
*Haplogrupe mitohondrijske DNK čovjeka

Kategorija:Genetika
Kategorija:Populacijska genetika
Kategorija:Geni