Kurganska hipoteza

.
mini|desno|Jamna kultura i prve *kurganizirane kulture* na evropskom tlu, oko 3200-2300. pne. 
**Kurganska hipoteza** (poznata i kao Kurganska teorija, Kurganski model, Stepska teorija) je jedan od najraširenijih  prijedloga za identifikaciju Praindoevropske domovine iz koje su se raširili indoevropski jezici u Evropu i dijelove Azije.  To predpostavlja da su narodi Kurganskih kultura u Pontskim stepama sjeverno od Crnog mora bili prvi govornici Praindoevropskog jezika. Naziv je izveden iz ruske riječi kurgan (курга́н), za tumulus ili grobnu humku.
## Osobine 
Marija Gimbutas je, koristeći sintezu arheologije i lingvistike, teoriju prvi put formulisala 1950. god. uvodeći i termin *Kurganske kulture* za grupu kultura na prostoru stepa, uključujući i Jamna kulturu i njene predhodnice:
*Dnjestar-Bug kultura (6. milenijum)
*Samara kultura (5. milenijum): domestikacija konja.
*Khvalynsk kultura (5. milenijum)
*Dnjepar–Don kultura (5.- 4. milenijum)
*Sredny Stog kultura (sredina 5. do sredine 4. milenijuma)
*Maikop kultura–Dereivka (sredina 4. do sredine 3. milenijuma): kultura sa prvim pokazateljima početka Bronzanog doba.
*Jamna kultura (kultura grobnih jama): Sama za sebe predstavlja jedan raznoliki kulturni horizont razgranat čitavim Pontskim stepama od sredine 4. do 3. milenijuma)
*Usatovo kultura (kasni 4. milenijum)

Navedene kulture prošle su razvojni put od mezolita (lovci - sakupljači), neolita (stočarstvo), do eneolita (upotreba bakra), da bi stvorile kulturu podijeljenu u četiri sfere:

* Društvena - osnovu je činio patrijarhalni rod, koji je u potrazi za novim ispašama i prostorima postao čvrsta i borbena organizacija. Njihovi kultovi i obredi, odnosno religijski sistem u cjelini, bio je drukčiji od onog koji su razvili neolićani. Važnu je ulogu igrao kult predaka i u vezi sa njim, kult mrtvih. Sahrane su obavljane u kurganima, veoma često sa nasutim materijalom iznad (tumuli) odnosno u jamnim grobovima gdje su tijelima bila savijana koljena i oblagana ili bojena crvenim okerom, ponekad i sa više grobova u pojedinim kurganima, često dodatno iskopani. Značajno je da su se u grobovima nalazile i ritualne žrtve (goveda, svinje, ovce, koze i konji). Unutar roda je došlo i do izdvajanja obrtničkog sloja društva, posebno metalurga. 
* Tehnološka  - metalurška produkcija i proizvodnja metalnog oruđa i oružja (sjekira i bodež), 
* Ekonomska - nomadsko stočarstvo (goveče, ovca, koza), domestikacija konja i njegova upotreba kao tegleće i jahaće životinje, upotreba kola sa točkovima. Poznavali su i zemljoradnju ali manjem obimu. Neke su zajednice koristile i ralo sa zapregom (goveče)
* Materijalna - korištenje dekorativnih prstenova od plemenitih metala zajedno s koštanim diskovima i koštanim kopčama te učestala upotreba vrpčastog ukrasa na keramici.
## Širenje 
Početkom 3. milenijuma kultura se proširila cijelim stepskim prostorom i istočnom Evropom, stvarajući nove *kurganizirane kulture*. Proces se odvijao u tri talasa ekspanzije:
* **Prvi talas**, iz perioda Kurgan I, je ekspanzija od Volge do Dnjepra, stvarajući koegzistenciju Kurgan 1 i Cucuteni–Tripolje kulture. Posljedice ove ekspanzije osjetile su se na Balkanu i duž Dunava  do Vinčanske kulture u Srbiji i Lengyel kulture u Mađarskoj.
***Drugi talas**, sredinom 4. milenijuma pne, rezultirao je oko 3000. god stvaranjem Kulture vrpčaste keramike, Baden kulture i Kulture kuglastih amfora, i upadom Imdoevropskih jezika u Evropu.
***Treći talas**, 3000–2800 pne, sa pojavom karakterističnih grobnih jama na prostoru današnje Rumunije, Bugarske, Mađarske i Gruzije, te nestankom Cucuteni kulture. Davne 1898. godine danski arheolog Sophus Müller prvi je pojavu ukopa pod humkom razlučio od dotad poznatih skandinavskih i zapadnoevropskih dolmena i ostalih megalitnih grobnica te ga pripisao novom, migratornom stanovništvu

Krećući se u raznim pravcima, doneseći svoju kulturu i jezik
stanovništvo kurganskih kultura razaralo je postepeno same osnove neolitskih zajednica. Ponekad je to bilo mješanje i asimilacija a najčešće uništavanje čitavih populacija. Američki antropolog David W. Anthony, u prilog kurganskoj teoriji, smatra da su stepski narodi u susretima sa drugim populacijama imali izrazitu prednost jer su:
* imali jaku rodovsku organizaciju, ratnički nastrojenu, 
* koristili su konja kao jahaću i tegleću životinju 
* upotrebljavali su točak na dvokolicama i kolima na četiri točka 
## Literatura 
* J.P. Mallory, Indoevropeizacija atlantske evropr, Oxford, 2013, s.17–40
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Bakarno doba
Kategorija:Indoevropski narodi