Esma Redžepova

**Esma Redžepova-Teodosievska** (Skoplje, 8. august 1943. - Skoplje, 11. decembar 2016.) bila je makedonska pjevačica, pisac pjesama i humanitarni radnik. Njena ljepota, šarm i vještina izvođenja romske narodne muzike učinilo ju je veoma popularnom širom Evrope. Ustala je iz siromaštva da bi kasnije nakon muzičkog uspjeha bila dočekivana od strane poznatih svjetskih ličnosti i političara.

Bila je elokventan glasnogovornik Roma u Evropi i prisna sa jugoslovenskim predsjednikom Josipom Brozom Titom. Nosila je titulu "*Kraljica Cigana*" i bila je kulturni ambasador Republike Makedonije. Esma Redžepova je objavila stotine muzičkih albuma i nastupala je na mnogobrojnim koncertima. Njenu muziku slušalo je više generacije poštovalaca romske narodne muzike, a čak je nastupala i na takmičenju za pjesmu Evrovizije 2013. godine u švedskom gradu Malmöu.

## Rane godine 
Redžepova je rođena u Skoplju, Makeodnija, u ulici Ivo Lola Ribar br. 20. U to vrijeme Skoplje je bilo okupirano od strane Kraljevine Bugarske, saveznice Nacističke Njemačke. Kasnije je ovo u područje bilo vraćeno u Jugoslaviju samo dvije godine kasnije. Bila je drugo najmlađe dijete od ukupno 6 djece u romskoj porodici. Njen djed je bio katolik Rom, njena baka iračka Jevrejka, a njena majka je bila romska muslimanka iz jednog sela u blizini Skoplja.

Njen otac Ibrahim, koji je izgubio nogu tokom njemačkog bombardovanja Skoplja 1941, radio je različite poslove: portirnica, cirkuski snagator i ulični čistač cipela. Pjevao je i svirao bubnjeve, a ponekad je svirao i na svadbama.

U Titovoj Jugoslaviji, Romi su bili službeno priznati kao nacionalna manjina i dobili su jezička i kulturna prava. Međutim, Esma Redžepova je gotovo jedini romski jugoslovenski umjetnik koji je postigao dugotrajnu slavu i javna priznanja, zajedno sa Šabanom Bajramovićem.
Krajem 1960-ih, Esma i Stevo Teodosijevski osnovali su muzičku školu gdje su uglavnom obučavani mladi siromašni romski dječaci. Većina muzičara u *Ansamblu Teodosievski* su pohađali njihovu muzičku školu, a neki od njih su na kraju postigli i slavu.

Podsticanjem drugih makedonskih romskih muzičara, Esma i Stevo izgrađen krug oko njih. Među istaknutim članovima bili su pjevači: Muharem Serbezovski, Usnija Redžepova, Enver Rasimov, i klarinetista Medo Čun. Jugoslavija je bila dio Pokreta nesvrstanih, a jugoslovenska umjetnička scena je bila predmet mnogih međunarodnih utjecaja. Esma je izvela nekoliko pjesama na stranim jezicima, kao što su: grčki jezik, turski jezik, hebrejski jezik i hindi. Romi su ljudi koji su došli iz Indije u Evropu u Srednjem vijeku. Političke veze koje je Josip Broz Tito uspostavio sa Nehruom i Indijom su bile veoma važne za jugoslovenske Rome, jer je status njihove kulture i historije time bio javno poboljšan. Esma i Stevo Teodosijevski posjetili su Indiju tri puta, 1969, 1976. i 1983. Tokom druge posjete dobili su titulu *kralj i kraljica romske muzike* na prvom muzičkom festivalu Roma u indijskom gradu Čandigaru. Godine 1983, tokom treće posjete Indiji, Esma je pjevala pred Indirom Gandi. Osim ovog nastupa, Esma je pjevala za druge istaknute ličnosti kao što su: Josip Broz Tito, Muhamed Reza Pahlavi i Muammar el-Gaddafi. Zajedno sa ansamblom njenog muža, pjevala je za javnu publiku u nekoliko zemalja, uključujući: SAD, Sovjetski Savez, Meksiko, Australija i Kanada. Godine 1962, bila je prva jugoslovenska umjetnica koja je nastupila u koncertnoj dvorani Olimpija u Parizu.
### Karijera u nezavisnoj Makedoniji 
Tokom 1980-ih, muzička karijera Esme Redžepove je usporila, a godine 1989. ona se skrasilia u Skoplju sa svojim mužem. Nakon nezavisnosti 1991. godine, Republika Makedonija je prošla kroz teška vremena. Stevo Teodosievski je umro 1997. u 72. godini života.

2000-te, su bile vrlo plodne i označile su blagi pomak u karijeri ove pjevačice. U Makedoniji i bivšoj Jugoslaviji, Esma je ostvarila moderniju predodžbu i redefinisala je sebe kao umjetnicu koja je objedinjavala elemente zapadne pop i rok-muzike sa izvornom narodnom muzikom. Ostvarila je nekoliko uspješnih saradnji sa mladim pop pjevačima. Tako je godine 2002. snimila pjesmu s hrvatskom pop grupom Magazin i duet sa makedonskim pjevačem Toše Proeski. Snimila je i pjesmu sa bosanskom grupom Crno Vino 2005. i napravila saradnju sa Kirilom Džajkovskim. Tokom 2010. na međunarodnoj sceni, Esma Redžepova je doprinijela u uspostavljanju romske muzike kao kulturnog proizvoda koja nije za masovno tržište, ali je ugodna za uho urbanoj i kulturnoj eliti. Međutim, mnoge od njenih novih pjesama nisu bile široko prihvaćene od strane zapadne publike, jer nisu bile u skladu sa njihovim očekivanjima vezano za romsku muziku. Na primjer, neke pjesme imale su istaknut zvuk sintisajzera, instrumenta koji se ne koristi u tradicionalnoj romskoj muzici. Esmu su čak izviždali na koncertu u Španiji, ali ona se branila govoreći da se romska muzika sama po sebi uvijek prilagođavala i pozajmljivala od drugih.
thumb|Esma Redžepova za vrijeme njenog nastupa na Eurosongu 2013.
Njena najpoznatija singl ploča Čaje šukarije, je 2006. korištena kao naslovna pjesma u filmu Borat, a za koju se tvrdilo da je korištena bez njene dozvole. Zajedno sa Naatom Veliovim iz Kočani orkestra je tužila proizvođača filma tražeći naknadu u iznosu od 800.000 EUR. Nakon toga, Redžepova je dobila naknadu u iznosu od 26.000 €, jer se ispostavilo da je Sacha Baron Cohen dobio dozvolu od njene producentske kuće da koristi ovu pjesmu, ne obavijestivši Esmu Redžepovu. Ona je bila posebno uznemirena činjenicom da je njena pjesma bila korištena za ilustraciju zaostalosti, nešto protiv čega se ona uvijek borila. Međutim, Borat je na ovaj način dao doprinos širenju njene slave na međunarodnom planu. Jedan od značajnih događaja u njenoj muzičkoj karijeri je zajednički nastup sa Vlatkom Lozanoskim, kada su predstavljali Makedoniju na Eurosongu 2013. u švedskom gradu Malmöu.

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1943.
Kategorija:Umrli 2016.
Kategorija:Biografije, Skoplje
Kategorija:Makedonske pjevačice
Kategorija:Makedonski muzičari
Kategorija:Romski muzičari
Kategorija:Jugoslavenske pjevačice