Badenska kultura

thumb|270px|Procijenjena rasprostranjenost kultura u drugoj polovini 4. milenijuma pne.
**Badenska kultura** je eneolitska kultura koja je od 3600. do 2800. godine pne, bila rasprostranjena u srednjoj i jugoistočnoj Evropi. Smatra se dijelom jednog mnogo većeg arheološkog kompleksa koji uključuje kulture na ušću Dunava (Ezero kultura-Černavoda III) i Troade). U kurganskoj hipotezi Marije Gimbutas, badenska kultura se smatra indoevropeiziranom.

## Rasprostranjenost i istraživanja 
Njeni materijalni ostaci najčešći su u Moravskoj, Mađarskoj, Slovačkoj i istočnoj Austriji, i djelimično u Njemačkoj i Švicarskoj, sjevernoj Hrvatskoj i sjevernoj Srbiji.

Badensku kulturu nazvao je prema mjestu Baden kod Beča austrijski historičar Oswald Menghin. Prvu monografiju napisao je 1956. godine J. Banner.

## Hronologija 
Badenska kultura razvija se u zapadnokarpatskoj dolini iz kasne lenđelske kulture. Postoji nekoliko teorija o njenom porijeklu: Němejcová-Pavuková podržava poligenetsko porijeklo, uključujući i jugoistočne elemente prenijete iz bugarske ezero-kulture ranog bronzanog doba (Ezero, slojevi XIII-VII) i kulturu ČernavodaIII/Cotofeni. Prema Ecsedy, badenska kultura otprilike je istovremena s ranoheladskim periodom (EH II) u Tesaliji, prema Parzinger sa slojem IV nalazišta Sitagroi. Baden je otprilike istovremen s kasnom kulturom polja sa žarama i ranom kulturom vrpčaste keramike. Poznate su sljedeće faze ove kulture: Balaton-Lasinja (lasinjska kultura), Baden-Boleráz, postboleráz (rani, Fonyod/Tekovský Hrádok, i kasni, Červený Hrádok/Szeghalom-Dioér prema Veri Němejcovoj-Pavukovoj), te klasični Baden.

## Naselja 
Sastojala su se od zemunica i poluzemunica. Posepenim prelaskom na poljoprivredu, nomadski način života se postepeno napušta. Grade se naselja na visokim obalama rijeka ili na manjim uzvišenjima u ravničarskim oblastima, bez utvrđenja. Grade se veće nadzemne kuće, sa više prostorija i sa više faza obnavljanja i rekonstrukcije. 
## Keramika 
Osnovno obilježje keramike su sjajno i crno polirane površine. Prisutne su šolje sa lukovičastim recipientom, bikonične zdjele, elipsoidne posude (Fischbutte), vretenaste i kruškolike amfore,  vrčevi s visokim trakastim drškom i izduljenim cilindričnim vratom i čitav niz novih varijanata pehara i šolja. Ukrašavaju se motivom urezane zvijezde, a na dubljim posudama nalazi se ornament riblje kosti itd. Ukrasi su izrađivani urezivanjem, ubadanjem ili plitkim kanelurama, a kasnije i bijela inkrustacija.  Antropomorfna plastika  pojavljuje se samo u ranoj fazi kulture dok kasnije potpuno iščezava.

  
## Pokapanje 
Poznati su i paljevinski i kosturni ukopi. U Slovačkoj i Mađarskoj, spaljeni ostaci obično su stavljani u antropomorfne žare (Slána, Ózd-Center). U mjestu Nitriansky Hrádok pronađena je i skupna grobnica. Također je pokapana i stoka. Do sada je jedino poznato groblje rane faze Boleráz u mjestu Pilismárot u Mađarskoj koji je sadržavao nekoliko primjeraka keramike ukrašene brazdastim urezivanjem.

## Ekonomija 
Nomadsko badensko stanovništvo bavilo se prvenstveno stočarstvom (svinje, koze) i djelimično poljoprivreda u početku, kasnije sve više. Badenska kultura jedna je od najranijih u srednjoj Europi koja poznaju kola s točkovima. Sama kola još nisu arheološki pronađena, ali postoje ukopi parova goveda za koje se smatra da su vukli kola. Također je poznato mnogo keramičkih modela kola na četiri točka.

U proizvodnji bakarnih predmeta takođe se pojavljuju novi oblici među kojima su karakteristične velike masivne krstaste sjekire i sjekire sa jednim sječivom i cjevastim dodatkom.

## Lista eneolitskih kultura 
## Izvori 
* J. P. Mallory, "Baden Culture", *Encyclopedia of Indo-European Culture*, Fitzroy Dearborn, 1997.
* Dimitrijević, Težak-Gregl, Majnarić-Pandžić, poglavlje "Badenska kultura" (u knjizi "Prapovijest"), Zagreb 1998.

## Reference 
Kategorija:Eneolitske kulture