Crkva pokrova presvete Bogorodice u Beogradu

[mini|desno|Pokrovska crkva u [Beogradu]]
**Crkva Pokrova Presvete Bogorodice** u Beogradu je hram srpske pravoslavne crkve, sagrađen na Zvezdari, u Kajmakčalanskoj ulici br. 55. Pripada Beogradsko-karlovačkoj arhiepiskopiji. Predstavlja nepokretno kulturno dobro kao spomenik kulture.

## Historija 
mini|desno|Spomen ploča u crkvi o izgradnji i posvećenju crkve
U periodu između dva svjetska rata, zbog velikog doseljavanja stanovništva, od 1921-31. broj stanovnika Beograda se udvostručio, i javila se potreba za izgradnjom novih hramova. Područje od *Cvetkove mehane* pa sve do *Crvenog Krsta* nije imalo crkvu i pravoslavno stanovništvo je zahtijevalo izgradnju crkve, obdaništa *Dom majke Jevrosime* i ženskog manastira. Tadašnji Patrijarh Dimitrije je odobrio fond za izgradnju, a nakon njegove smrti, Patrijarh Varnava nastavlja projekat izgradnje. Radovi su završeni prije 1. oktobra 1933., i prvog dana hramovne slave, na Pokrov Presvete Bogorodice 14. oktobra 1933. godine, je vikarni Episkop Vikentije Vujić izvršio posvećenje crkve po blagoslovu Patrijarha Varnave. Crkva i kraj u blizini crkve nisu bili oštećeni tokom ratnih razaranja u Drugom svjetskom ratu. 16. septembra 2018. godine patrijarh Irinej je posvetio nove freske u ovoj crkvi, koje su zamijenile stare, dotrajale i koje su bile lošijeg kvaliteta.

## Arhitektura 
mini|desno|Unutrašnjost crkve
Prema sugestijama Patrijarha Varnave crkva je zamišljena u skromnom monaškom stilu, jer je prema prvobitnoj ideji to trebala biti crkva ženskog manastira. Izgradnja je povjerena arhitekti Momiru Korunoviću, ali je zahtjevano da postojeća zgrada na kupljenom imanju ostane takva kakva je, a da se na istočnoj strani doda oltar i centralno kube, a na zapadnoj zvonara sa kancelarijama i krstionicom. Zgradi, koja je ranije služila kao radionica šešira, je dodato kube sa stupovima, kao i oltarska apsida, zadržani su sjeverni i južni zidovi i dio građevine na zapadu. Dodati su lukovi i stupovi, zvonik je najprije samo prislonjen uz zapadni zid što je kasnije izmjenjeno, dodane su dvije kancelarije, krstionica i stepenice za hor.

## Unutrašnjost 
mini|desno|Unutrašnjost kupole. Stare freske u kubetu su prikazivale svete Srbe vladare sa svojim zadužbinama u rukama, iako je praksa u pravoslavlju da se tu slikaju starozavjetni proroci. Novim freskopisanjem crkve su tu ipak naslikani starozavjetni proroci
Prvobitni ikonostas, izrađen od betona, oslikao je akademski slikar Živorad Nastasijević, ali je on srušen i na njegovo mjesto je 1973. godine postavljen novi, u duborezu. Napravio ga je Cvetan Nikolovski iz Ohrida. Ikone ovog ikonostasa oslikao je profesor Milovan Arsić, akademski slikar, kao i hramovne freske i mozaike na banjskim zidovima. Freskopis je rađen u *al fresco* tehnici, na tri sloja maltera sa fresko pigmentima i pokriva sve unutrašnje zidne površine hrama čineći jedinstvenu fresko cjelinu od oko 700&nbsp;m2slikane površine. Fon na svim freskama je u *zlatnom okeru* i zelenoj boji. Na kubetu gdje je prikazan Hristos Pantokrator (Svedržitelj, Svevladar: pan-sve, kratia-vladavina) u kružnoj - krstastoj orijentalnoj kompoziciji Logosa, uočavale su se izvjesne izmjene tradicionalne šeme u slobodi kompozicije i teme. Stare freske na površinama kubeta (danas nepostojeće), između prozora, prikaivale su srpske svetitelje sa svojim zadužbinama u rukama: Stefan Nemanja kao prepodobni Simeon Mirotočivi sa Studenicom, sveti Sava sa Hilandarom, sveti Arsenije Srijemac sa crkvom svetih Apostola u Peći, Stefan Prvovjenčani sa Žičom, kralj Milutin sa Gračanicom, Stefan Dečanski sa Dečanima, arhiepiskop Danilo II sa Bogorodičinom crkvom u Peći i knez Lazar sa Lazaricom. Pored ovih osam figura, od kojih je svaka bila preko 4 metra visine, postoje još dvije koje su naslikane na zapadnom zidu naosa: kralj Dragutin sa crkvom u Arilju, despot Stefan Lazarević sa Manasijom i stihovima svoje pjesme *Slovo ljubve* i povorkom srpskih arhijereja u oltarskoj apsidi, i zajedno čine jedinstvenu galeriju portreta srpskih svetitelja. Inače je praksa u pravoslavnom freskopisu, da se u kubetu između prozora prikazuju starozavjetni proroci: Mojsije, Ilija, Danilo... ali je ovdje došlo do odstupanja od tradicije u korist srpskih nacionalnih osjećanja. To je ispravljeno novim freskopisanjem crkve i sada su u kubetu naslikani starozavjetni proroci, a likovi Srba svetaca tu više ne postoje.

U hramu se nalazi i ikona Presvete Bogorodice Pećke koja je kopija ikone Majke Božije iz Pećke Patrijaršije za koju postoje crkveno-narodna predanja da je čudotvorna i da ju je oslikao sveti apostol Luka. Čuvana je u manastiru svetog Save Osvećenog koji se nalazi između Jerusalema i Mrtvog mora, i nju u Srbiju, po tom predanju, donosi Sveti Sava.

Pri hramu se održavaju časovi vjeronauke i duhovne tribine, a postoji i škola crkvenog pojanja.

## Zanimljivosti 
U crkvi se nalazi nekoliko prikaza grbova Kraljevine Jugoslavije, a tabla u ulici Vojislava Ilića, koja pokazuje smjer ka pravoslavnoj Pokrovskoj i katoličkoj crkvi svetog Ante (desno), je ispisana samo latiničnim pismom.

## Galerija 

Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd3.JPG|Kopija ikone Bogodorice iz Pećke patrijaršije
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd7.JPG|Putokaz ka crkvi iz ulice Vojislava Ilića, 2019. godine
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd6.JPG|Crkva
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd8.JPG|Palionica svijeća pored crkve
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd9.JPG|Unutrašnjost palionice svijeća. Ranija praksa je bilo paljenje svijeća u crkvama, ali se u novije vrijeme ta praksa napušta, jer parafinske svijeće čađe i tako freske vremenom potamne
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd10.JPG|Palionica svijeća
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd11.JPG|Crkva
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd12.JPG|Ulazni dio crkve
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd13.JPG|Spomen ploča neznanom junaku na zapadnom zidu crkve (desno od glavnog ulaza u crkvu)
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd14.JPG|Spomen ploče na južnom zidu crkve. Grobna spomen ploča vladici zahumsko-hercegovačkom Tihonu
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd15.JPG|Jedna od crkvenih vrata s mozaikom praznika Blagovijest, južni zid
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd16.JPG|Dio parohijskog doma s južne strane hrama
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd17.JPG|Dio crkvene porte (dvorišta) s pogledom na katoličku crkvu svetog Ante Padovanskog
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd18.JPG|Porta crkve. Porta znači crkveno dvorište, a riječ je nastala od latinskog naziva za vrata- porta
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd19.JPG|Mozaik iznad glavnog ulazu u crkvu prikazuje praznik Pokrov Presvete Bogorodice
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd20.JPG|Spomen ploča na sjevernom zidu crkve
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd22.JPG|Česma u crkvеnoj porti
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd23.JPG|Spomen ploče s imenima dobrotovora koji su pomogli izgradnju crkve
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd24.JPG|Spomen ploče s imenima dobrotovora koji su pomogli izgradnju crkve
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd25.JPG|Spomen ploče s imenima dobrotovora koji su pomogli izgradnju crkve
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd26.JPG|Spomen ploče s imenima dobrotovora koji su pomogli izgradnju crkve
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd27.JPG|Spomen ploče s imenima dobrotovora koji su pomogli izgradnju crkve s pogledom na dio jedne od svije prodavnice svijeća, crkvenih suvenira, knjiga, novina...
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd28.JPG|Spomen ploče s imenima dobrotovora koji su pomogli izgradnju crkve
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd30.JPG|Unutrašnjost crkve
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd31.JPG|Ikonostas i sveštenik koji drži propovjed
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd32.JPG|Dvoglavi orao s grbom Kraljevine Jugoslavije
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd33.JPG|Ikone iznad tri stolice na kojima, po crkvenoj tradiciji, sjedi patrijarh ili vladika, car i carica (ili kralj i kraljica). Zato je iznad mjesta za crkvenog poglavara prikaz svetog Save, iznad mjesta za kralja - Stefan Prvovjenčani, a iznad mjesta za kraljicu - Bogorodica
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd34.JPG|Jedan od grbova Kraljevine Jugoslavije, kada je crkva i izgrađena 
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd35.JPG|Sveštenik (lijevo) i đakon (desno) prije svete tajne pričešća na dan Svetog Dimitrija 2019. godine
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd36.JPG|Unutrašnjost crkve s pogledom na gornju galeriju, gdje na liturgijama pjeva crkveni hor. To je sjeverna strana hrama gdje dominiraju freske svetiteljki, jer je taj prostor određen za stajanje žena u toku bogosluženja
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd38.JPG|Crkvena porta
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd39.JPG|Ulaz u hram
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd40.JPG|Obnovljeni zid oko crkve. Raniji je bio od crvene cigle
Freska u Pokrovskoj crkvi u Biogradu, Noje.JPG|Pravedni Noje (Noa)
Freska u Pokrovskoj crkvi u Biogradu, Lot.JPG|Pravedni Lot, sinovac Abrahama
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd41.JPG|Kupola crkve
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice na Zvjezdari, Biograd37.JPG|Freska koja prikazuje kraj vremena (svijeta). Anđeli Gospodnji zaustavljaju vrijeme u vidu svitka na kojem su prikazane izmjene dana i noći, Sunce, Mjesec i zvijezde
Freska u Pokrovskoj crkvi u Biogradu, Jov.JPG|U pravoslavlju Jov, u katoličanstvu Job, u islamu Ejjub 
Freska u Pokrovskoj crkvi u Biogradu, Praotac Jakov.JPG|Praotac Jakov, u islamu Jakub. Unuk Avrama-Abrahama

## Reference 
Kategorija:Crkve u Beogradu
Kategorija:Srpske pravoslavne crkve u Srbiji
Kategorija:Crkve Arhiepiskopije beogradsko-karlovačke
Kategorija:Spomenici kulture u Srbiji