Top (šah)

**Top**♖ ♜ (*Kula*) prvobitno od perzijskog رخ *rokh*, sanskrita रथ *rath*, "kočija") je poslije dame druga po jačini figura u šahu. Svaki igrač na početku šahovske partije ima dva topa. Jednog na lijevom - daminom krilu i jednog na desnom - kraljevom krilu table, te se po tome razlikuju *damin top* i *kraljev top*. Bijeli topovi su na početku šahovske partije na poljima **a1** i **h1**, a crni na **a8** i **h8**. Oznaka topa u algebarskoj notaciji je **T**, a po međunarodnim pravilima **R**, po engleskoj riječi *rook*.
desno|100px|thumb|Lovac i top na poštanskoj marki Bosne i Hercegovine 2013.

## Historija 
U srednjovjekovnoj igri šatrandž, topa simbolizira kočija. Iz perzijskog je jezika porijeklom riječ *rokh*, koja se kasnije proširila u Evropi i neznatno se mjenjajući, preuzimala značenje vjerovatno italijanske riječi *rocca* (tvrđava), te je i danas u mnogim jezicima preuzeto to značenje, te se top često zove i *kula*. U azijskim varijantama šaha (kineski šah i šogi), topovi imaju ime kočije (车). 
Predstava topa, kao šahovske figure proizilazi iz slona, koji stoji na kuli. U indijskoj varijanti šaha, slonovi zamjenjuju lovca (alfil). U srednjovjekovnom šahu, top je bio najjača figura, jer fers, preteča današnje dame, nije imao sve mogućnosti poteza. U heraldici, stilizirana figura topa je česta na grbovima gradova ili srednjovjekovnih plemićkih porodica.

Datoteka:Chinese Chess game 3.jpg|Slon na kuli, figura iz kineskog šaha
Datoteka:Elephant and Castle (Fresco in San Baudelio, Spain).jpg|Slon na kuli – Freska iz mozarapske crkve San Baudelio de Berlanga u Španiji (danas u Museo del Prado, Madrid)
Datoteka:Blason Scharrachbergheim France-Bas-Rhin.svg|Historijski grb Scharrachbergheima, sa stiliziranom kulom
Datoteka:Blason Gaston Jean-Baptiste de Roquelaure (v 1615-1683).svg|Grb francuskog maršala Antoina Gastona de Roquelaurea

## Kretanje 
Top se po šahovskoj tabli kreće okomito i vodoravno, neograničen broj polja pod uslovom, da mu ni jedna figura ne stoji na liniji kretanja. Jedini izuzetak su rokade (mala **0-0** i ili velika **0-0-0**, gdje top preskače preko kralja, na polje do njega.

## Status u partijama 
Vrijednost topa po pravilu pješačke jedinice odgovara vrijednosti pet pješaka. Postoje mnogobrojne varijacije vrednovanja topa, koje su po skali relativne vrijednosti, u kompjuterskim programima razvijene u drugim srazmjerama. U šahovskoj završnici, top i kralj, protiv kralja, mogu uvijek matirati protivničkog kralja. U standardnim okolnostima, top je mnogo jači od skakača i lovca, Mada u zavisnosti od situacije, skakač i lovac, su jači od topa. Uzimanje topa, lovcem ili skakačem smatra se *dobitkom materijala*, dok se žrtva topa za laku figuru, može definisati kao *kvalitetna žrtva*, te se njome može zadobiti tempo, ili iznuditi dobru situaciju u završnici. Dva topa protiv protivničke dame u većini slučajeva imaju gotovo jednaku vrijednost.

## Uloga u igri 
### Otvaranje 
Potezi topom u početku partije, nemaju posebnu ulogu u razvoju otvaranja, jer top zbog svog zatvorenog položaja igra podređenu ulogu, te na početku partije nije efektivna i vrlo se rijetko koristi. Prvi potez topom je obično rokada, ili u slučaju da se igrač ne odluči na rokadu, potez bijelog pješaka na **h4** (crnog na **h5**), otvara prolaz topu sa kraljevog krila.

### Središnjica 
Uloga topova u središnjici, je obično osvajanje jedne od linija udvajanjem, te pokušaj zauzimanja drugog protivničkog reda, čime se protivnički kralj onemogućava u kretanju. Udvojeni topovi su jedna od najjačih formacija u šahu, jer brane jedan drugoga, ali zbog svoje relativne nepokretljivosti u početku partije, ovu formaciju treba izbjegavati u otvaranju i u zatvorenim središnjicama.

### Završnica 
#### Matiranje topom 
U šahovskoj završnici, se pokazuju svi kvaliteti i pokretljivost topa. Kralja je moguće vrlo efikasno matirati sa dva topa, dok je mat sa jednim topom moguć samo uz pomoć kralja i to na rubnom dijelu ploče. Završnica sa topom i pješakom je jedna od najčešće igranih varijanti u završnici.

## Unicode 
*Unicode* definira 2 koda za topa:

♖ U+2656 Bijeli šahovski top (HTML &amp;#9814;)

♜ U+265C Crni šahovski top (HTML &amp;#9820;)

## Također pogledajte 
* Šahovske figure

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Pravila šaha FIDE

Kategorija:Šahovske figure