Deseta hercegovačka proleterska udarna brigada

**Deseta hercegovačka proleterska udarna brigada** je bila jedinica Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata.

## Osnivanje 
Formirana je naredbom Vrhovnog komandanta NOP i DVJ Josipa Broza Tita 22. 8.1942. godine u selu Šuici kod Duvna 
### Štab 
Štab 10. hercegovačke brigade sačinjavali su: 
* Vlado Šegrt, prvi komandant, poslije Rade Hamović, Nikola Ljubibratić i Radomir Mirković Raka
* Čedo Kapor, politički komesar, kasnije Živko Jošilo, Neđo Ilić, Sveto Kovačević 
* Vlado Tomanović, zamjenik komandanta, 
* Vaso Miskin Crni, zamjenik komesara 
* Rade Hamović, načelnik Štaba.
 
### Sastav 
Po formiranju brigada je imala tri bataljona, s oko 620 boraca:
* Prvi Gatački bataljon
* Drugi Nevesinjski bataljon. Ova dva bataljona predhodno su činili Hercegovački partizanski odred
* Treći Mostarski bataljon
Kasnije su u brigadu ulazili:
* Igmanska partizanska četa, od kraja avgusta
* Prozorski bataljon iz Trećeg krajiškog partizanskog odreda, od septembra
* Treći odred Četvrte operativne zone Hrvatske
 
U novembru 1942. godine brigada je imala pet bataljona, s oko 1.000 boraca. Bila je jedina brigada koja je jedno vrijeme imala 11 bataljona. Krajem 1942. ušla je u sastav Treće udarne divizije.

## Borbena dejstva 
Krajem 1942 brigada je vodila borbe u dolini Vrbasa i na Vlašiću. Tom prilikom je na jedan dan bilo zauzeto i Jajce.

Noću 18/19. januara 1943. god. brigada je zauzela Žepču. Zarobljeno je oko 150 domobrana i ustaša, zaplijenjeno toliko i pušaka, više teškog i lakog oružja, hrane, odjeće, obuće, štofova i platna. U toku dana bataljoni su se povukli iz grada prethodno zapalivši sve ustaške ustanove u naselju. Zatim je uništena pruga za Sarajevo, kojom je bio obustavljen saobraćaj u narednih 10 dana. Vrhovni komandant svojom naredbom pohvalio je Mostarski bataljon.
### Bitka na Neretvi 
Tokom bitke na Neretvi, 10. hercegovačka brigada učestvovala je u svim najdramatičnijim fazama krvave bitke. U napadu na Prozor, od 15. do 17. februara 1943. godine, uništene su neke jedinice divizije "Murge" i "Marche". Prve noći je grupa bombaša Mostarskog partizanskog bataljona ušla neprimijećena u grad krećući se jarugom između neprijateljskih bunkera. Jarugom je tekla voda, a sa strane je zemlja bila smrznuta. U nabacanom granju i bodljikavoj žici napravili su rupu za prolaz. Slijedeće veče, nakon što su čuli naredbu - *Prozor noćas mora pasti* - bataljon je bio podijeljen u grupe po 4—6 boraca i kroz napravljenu rupu od predhodne noći, ušli su u grad bez ispaljenog metka. Opšti napad 3. udarne divizije počeo je u 23 sata. Prozor je bio oslobođen oko 8 sati, 17. februara. Centralnoj bolnici sa ranjenicima i bolesnicima bila su otvorena vrata u dolinu Neretve. Hercegovci su zarobili 250 vojnika, četiri tenka i osam kamiona, ali nisu imali dovoljno vozača za ovu tehniku.

Od Prozora, brigada je djelovala dolinom Rame, Ostrožca, dolinom Neretve do Konjica koji nije uspjela osvojiti. Za prelaz preko Neretve ostao je jedino most u Jablanici.

Prelaskom Neretve, brigada je učestvovala u razbijanju četnika u sjevernoj Hercegovini od 14-22. marta 1943, jačajući oslobodilački pokret u Hercegovini i širenje slobodne teritorije pod kontrolom partizanskih jedinica. Nakon pobjede kod Nevesinija, jedinica je postigla nove uspjehe oslobađajući Ljubinje i Stolac u aprilu i Gacko u aprilu-maju.

## U 29. hercegovačkoj diviziji 
Vrhovni komandant NOV i POJ, Josip Broz Tito je, 16. novembra 1943. godine, izdao Naredbu o formiranju Hercegovačke divizije. Naredbom je određena organizaciona struktura divizije: 
### Štab divizije 
* komandant - Vlado Šegrt
* politički komesar - Dragiša Ivanović
* načelnik štaba - Rade Hamović
### Sastav 
* Deseta hercegovačka brigada 
* Druga hercegovačka brigada  
* Treća hercegovačka brigada
* Južnohercegovački NOP odred
* Sjevernohercegovački NOP odred
Od oktobra 1944. do početka marta 1945. godine divizija je vodila više borbi za konačno oslobođenje Hercegovine, dijela Boke Kotorske i južne Dalmacije. U Mostarskoj operaciji oslobodila je Nevesinje i Jablanicu, a učestvovala je i u oslobođenju Ostrošca i Konjica. Poslije ovoga vodila je jednomjesečne borbe na Ivan-planini. Učestvovala je i u Sarajevskoj operaciji. Poslije marša od Sarajeva do Postojne, dugog 610 kilometara, učestvovala je u oslobođenju Trsta i  Ljubljane, gde je završila svoj ratni put.

## Narodni heroji Desete hercegovačke brigade 
* Ilija Babić
* Miloš Bajović, zamenik političkog komesara Prvog (gatačkog) bataljona
* Mladen Balorda, komandant Trećeg (mostarskog) bataljona
* Karlo Batko, političkog komesara čete u Petom bataljonu
* Kosta Bjelogrlić, komandant Prvog (gatačkog) bataljona 
* Risto Vreća, politički komesar bataljona 
* Pavle Vukoje, komandant Petog bataljona
* Hasan Zahirović Laca, borac-mitraljezac u Trećem (mostarskom) bataljonu
* Asim Zupčević, politički komesar čete u Trećem (mostarskom) bataljonu
* Miloš Kovačević, komandant Trećeg (mostarskog) bataljona
* Vaso Miskin Crni, partijski rukovodilac brigade
* Šefik Obad, politički komesar Treće čete Trećeg (mostarskog) bataljona
* Mileta Okiljević, borac Prve čete Prvog (gatačkog) bataljona
* Dušan Pajić-Dašić, komandir artiljerije brigade
* Žarko Papić, komandir Prve čete Prvog (gatačkog) bataljona
* Ahmet Pintul, komandir Druge čete Trećeg (mostarskog) bataljona
* Srećko Reić, komandant bataljona 
* Vlado Tomanović, zamenik komandanta brigade
* Mehmed Trbonja, 
* Radovan Šakotić, komandant Trećeg (mostarskog) bataljona
* Danilo Šarenac, komandant Četvrtog bataljona 
* Ante Šarić, komandir čete u bataljonu Vojin Zirojević 
* Vlado Šegrt, prvi komandant brigade
* Obren Šupić, komandir čete u Prvom (gatačkom) bataljonu
* Boriša Kovačević, rukovodilac politodjela brigade

## Odlikovanja 
* Ordenom narodnog oslobođenja
* Ordenom bratstva i jedinstva 
* Ordenom narodnog heroja. 
Brigada je 1952. godine proglašena proleterskom.
## Literatura 
* Vojna enciklopedija, knjiga sedma,  Beograd 1974. godina
* Narodni heroji Jugoslavije. „Mladost“ Beograd, 1975. godina
* 
* 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Hercegovačke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije
Kategorija:Nosioci Ordena narodnog heroja