Belatriks

**Bellatriks** je treća najsjajnija zvijezda u sazviježđu Oriona, smještena 5° zapadno od crvenog supergiganta Betelgeza (Alpha Orionis). Ima Bayerovu oznaku γ Orionis, što je latinizirano u Gamma Orionis. Sa blago promjenjivom magnitudom od oko 1,6, tipično je 25. najsjajnija zvijezda na noćnom nebu (iako može biti i sjajnija u određenim periodima). Smještena na udaljenosti od 250±10 svjetlosnih godina od Sunca, spada u tip zvijezde "plavi div", otprilike 7,7 puta masivnija od Sunca sa 5,75 puta većim prečnikom.

## Ime 
thumb|lijevo|150px|Bellatriks je sjajna zvijezda u sazviježđu Oriona (gore desno).
Tradicionalno ime Bellatriks potiče od latinskog belātrix "žena ratnica". Ime se prvi put pojavilo u djelima Abu Ma'shar al-Balkhija i Johannesa Hispalensisa, gdje je prvobitno referisana kao Capella, ali ga je bečka škola astronoma u XV vijeku prebacila u Gamma Orionis i pojavila se u savremenim reprintima Alfonsinea tabele . U 2016. godini, Međunarodna astronomska unija organizirala je Radnu grupu za imena zvijezda (WGSN) za katalogizaciju i standardizaciju vlastitih imena zvijezda. Prvi bilten WGSN-a iz jula 2016 . uključivao je tabelu prve dvije grupe imena koje je odobrio WGSN; koji uključuje ime Bellatrix za ovu zvijezdu. Sada je tako uneseno u IAU Katalog imena zvijezda . Oznaku Bellatrix kao γ Orionis (latinizirano u Gamma Orionis) dao je Johann Bayer 1603. godine. Oznaka "gama" obično se daje trećoj najsjajnijoj zvijezdi u svakom sazviježđu.

### Standardna zvijezda 
Bellatriks je korištena i kao fotometrijska i kao spektralna standardna zvijezda (standardna svijeća), ali se pokazalo da su obje karakteristike nepouzdane.

Godine 1963. Bellatriks je uključena u skup sjajnih zvijezda koje se koriste za definiranje sistema magnituda UBV. One se koriste za poređenje sa drugim zvijezdama kako bi se provjerila varijabilnost, tako da je po definiciji prividna magnituda Bellatriksa postavljena na 1,64 . Međutim, kada je 1988. obavljeno fotometrijsko istraživanje cijelog neba, sumnjalo se da je ova zvijezda promjenjiva. Izmjerena je u rasponu prividne veličine od 1,59 do 1,64 , i čini se da je niska amplituda, vjerovatno nepravilna varijabla.

## Osobine 
thumb|lijevo|S lijeva na desno, zvijezde Bellatriks, Sunce i Algol B
Spektralni tipovi za O i rane B zvijezde su rigoroznije definirani 1971. godine i Bellatriks je korišten kao standard za B2 III tip . Očekivani sjaj Bellatriksa iz ovog spektralnog tipa je za oko jednu magnitudu svjetliji nego što je izračunato iz njegove prividne magnitude i Hipparcos udaljenosti . Analiza uočenih karakteristika zvijezde ukazuje da bi to trebala biti zvijezda glavnog niza B2, a ne džin koji se pojavljuje iz svog spektralnog tipa . Detaljna analiza spektra visoke rezolucije sugerira da se radi o spektroskopskoj binarnoj strukturi koja se sastoji od dvije slične zvijezde manje blistave od B2 džina .
Bellatriks je masivna zvijezda sa oko 7,7 puta većom masom i 5,8 puta većim radijusom od Sunca . Procjenjuje se da je stara oko 25 miliona godina  - dovoljno stara da zvijezda ove mase potroši vodonik u svom jezgru i počne evoluirati dalje od glavnog niza u džinovsku zvijezdu. Efektivna temperatura spoljašnjeg omotača ove zvijezde je 22.000 K , što je znatno toplije od 5.778 K na Suncu. Ova visoka temperatura daje ovoj zvijezdi plavo-bijelu nijansu koja se javlja kod zvijezda B-tipa. Pokazuje projektovanu brzinu rotacije od oko 52 km/s. Bellatriks može imati dovoljnu masu da okonča svoj život u eksploziji supernove.

## Pratioci 
Smatralo se da Bellatriks pripada Orion OB1 povezanoj grupi zvijezda koje dijele zajedničko kretanje kroz svemir, zajedno sa zvijezdama Orionovog pojasa: Alnitak (Zeta Orionis), Alnilam (Epsilon Orionis) i Mintaka (Delta Orionis). Međutim, više se ne vjeruje da je to slučaj, jer se sada zna da je Bellatriks mnogo bliža od ostatka grupe .
Nije poznato da ima zvjezdanog pratioca, iako su istraživači Maria-Fernanda Nieva i Norbert Przybilla iznijeli mogućnost da bi to mogla biti spektroskopska binarna zvijezda . Potraga za obližnjim pratiocima iz 2011. nije uspjela potvrditi nijedan objekt koji dijeli pravilno kretanje s Bellatriksom. Utvrđeno je da su sva tri obližnja kandidata zvijezde u pozadini .

Neki istraživači su sumnjali da je Bellatriks bila članica grupe 32 Orionis. Oni su predložili da se grupa 32 Ori umjesto toga nazove Bellatriks klaster na osnovu toga da su položaj i udaljenost Bellatriksa na nebu slični onima iz grupe 32 Ori . Pravilno kretanje Bellatriksa značajno odstupa od srednjeg kretanja grupe, dovodeći njeno članstvo u pitanje; međutim, članstvo u grupi je ipak moguće ako je divergentna brzina rezultat nevidljivog pratioca. Na primjer, orbita zvijezde licem u lice sa pratiocem crnom rupom, koja kruži na udaljenosti oko 100 AJ od zvijezde s periodom mjerenim u vijekovima, mogla bi objasniti neslaganje .

## Etimologija i kulturni značaj 
Bellatriks se zvala i Amazonska zvijezda, za koju je Richard Hinckley Allen pretpostavio da potiče iz slobodnog prijevoda arapskog imena Al Najīd, Osvajač. Oko 1275. arapski nebeski globus bilježi ime kao المرزم "lav" . Bellatriks je jedna od četiri navigacijske zvijezde u Orionu koje se koriste za nebesku navigaciju .

U katalogu zvijezda iz XVII vijeka u kalendaru Al Achsasi al Mouakket, ova zvijezda je označena Menkib al Jauza al Aisr, što je na latinski prevedeno kao Humerus Sinister Gigantis (Ljevo rame diva) .

Narod Wardaman iz sjeverne Australije poznaje Bellatriks kao Banjan, pjenušavi pigment koji se koristi u ceremonijama koje je vodio Rigel, vođa Crvenog kengura u pjesmi kada je Orion visoko na nebu. Ostale zvijezde Oriona su njegova ceremonijalna oruđa i pratnja. Betelgez je Ya-jungin "Owl Eyes Flicking", posmatrač ceremonije .

Za Inuite, pojava Betelgeza i Bellatriksa visoko na južnom nebu nakon zalaska sunca označila je početak proljeća i produžavanje dana krajem februara i početkom marta. Dvije zvijezde su bile poznate kao Akuttujuuk "one (dvije) postavljene daleko jedna od druge", što se odnosi na udaljenost između njih, uglavnom na ljude sa Sjevernog Bafinovog ostrva i poluostrva Melville .

## Reference 
Kategorija:Orion (sazviježđe)
Kategorija:Bayerovi objekti
Kategorija:Flamsteedovi objekti
Kategorija:Zvijezde