Historija islama

[mini|300p|"Badshahi Masjid" - "Kraljeva džamija" u [Pakistanu.]]

**Historija islama** je historija islamske vjere i njenih sljedbenika muslimana a obuhvata aspekte političkog, socijalnog, ekonomskog i kulturnog razvoja islamske civilizacije. Islam i muslimani su u velikoj mjeri uticali na političku, ekonomsku i vojnu historiju Starog svijeta, posebno Bliskog Istoka, gdje leže njegovi korijeni. Iako se islam pojavio početkom 7. vijeka na području današnje Saudijske Arabije, u gradu Mekki, muslimani vjeruju a na to upućuje i Kur'an da islam nije nastao s islamskim poslanikom Muhammedom već da je to izvorno vjerovanje svih prijašnjih poslanika u islamu poput Isaa, Davuda, Musaa, Ibrahima, Nuha, Adema i drugih.

Islam je nastao u današnjoj Saudijskoj Arabiji u ranom sedmom vijeku nove ere. Za manje od stotinu godina nakon smrti Muhammeda, islamsko carstvo se prostiralo od Andaluzije (Španija) na zapadu do Inda na istoku. Kasnija carstva kao što su Abasidsko, Fatimidsko, Almoravidsko, Seldžusko, Ajuransko, Adal, Varsagnali Carstvo u Somaliji, Mogulsko Carstvo u Indiji, Safavidsko Carstvo u Perziji i Osmansko Carstvo su bile utjecajne i ugledne sile u svijetu. Islamska civilizacija je izgradila mnogo centara kulture i nauke i proizvela poznate naučnike, astronome, matematičare, doktore i filozofe tokom zlatnog doba Islama. Tehnologija je cvjetala, bilo je ulaganja u ekonomsku infrastrukturu, kao što su sistemi za navodnjavanje i kanali; a važnost čitanja Kur'ana proizvela je relativno visok nivo pismenosti.

U kasnijem periodu, tokom srednjem vijeku, destruktivna Mongolska invazija sa istoka i gubitak stanovništva od strane crne smrti, znatno je oslabila tradicionalno središte islamskog svijeta, koje se prostire od Perzije do Egipta, a Osmansko Carstvo nije bilo u stanju da osvoji veći dio arapskog govornog područja i ponovo stvori islamski svijet moći, mada je bilo u stanju da savlada izazove ranog modernog doba.

Nakon Prvog svjetskog rata, Osmanlijske teritorije su podijeljene na nekoliko zemalja pod uvjetima Ugovora iz Sevresa.

Kasnije, u modernoj historiji (19. i 20. stoljeće), mnoge islamske regije su pale pod utjecaj ili direktnu kontrolu velikih sila. Njihovi napori u sticanju nezavisnosti i izgradnji modernih nacionalnih država tokom posljednja dva stoljeća još uvijek odjekuju svjetskom sadašnjicom kao i pojačani intenzitet sukoba koji su se javljali ili su još aktuelni u regijama kao što su Palestina, Kašmir, Xinjiang, Čečenija, Srednjoafrička Republika, Bosna i Hercegovina i Mjanmar. Naftni bum stabilizirao je arapske države Perzijskog zaliva, čineći ih najvećim svjetskim proizvođačima i izvoznicima nafte, čiji je fokus usmjeren na slobodnu trgovinu i turizam.

## Hronologija 
Sljedeći vremenski grafikon može poslužiti kao grubi vizualni vodič historije islama sa naznačenim halifatima ili carstvima koja su se prostirala tadašnjim većinskim muslimanskim područjima. Vremenska linija obuhvata period od vladavine Pravednog halifata do Prvog svjetskog rata. Obuhvata glavne historijske centre moći i centre kulture, uključujući Arabiju, Mezopotamiju (današnji Irak), Perziju (današnji Iran), Levant (današnja Sirija, Liban, Jordan, Izrael i Palestinu), Egipat, Magreb (sjeverozapad Afrike), El-Andaluz, Transoksijana (Srednja Azija), Hindustan (uključujući sadašnji Pakistan, Sjevernu Indiju i Bangladeš) i Anadoliju (današnja Turska). Prikaz je približan stvarnom stanju u posmatranom periodu jer je vlast nad nekim regijama ponekad bila podijeljena između više različitih centara moći, a vlast tokom dužeg vremenskog perioda (na grafikonu predstavljeno dužim poljima) često je raspodijeljena između nekoliko dinastija. Na primjer, u kasnijim fazama Abasidskog halifata čak su glavnim gradom Bagdada djelotvorno vladale druge dinastije poput Bujida i Seldžuka, dok su Osmanlije, u pojedinim vremenskim intervalima, izvršne ovlasti nad pograničnim dijelovima cartva prepuštale lokalnim autoritetima kao što su dej u Alžiru, beg u Tunisu ili Memluci u Iraku.

ImageSize = width:800 height:200
PlotArea = width:720 height:150 left:75 bottom:20

Colors =
    id:blank value:gray(0.9) #
    id:rashidun value:teal #
    id:umayyad value:yelloworange #
    id:abbasid value:black #
    id:fatimid value:green #
    id:ayyubid value:orange #
    id:mamluk value:gray(0.3) #
    id:mongol value:powderblue #
    id:seljuk value:tan1 #
    id:ghaznavid value:skyblue #
    id:delhi value:lightorange #
    id:ottoman value:red #
    id:khedive value:pink #
    id:safavid value:yellowgreen #
    id:qajar value:dullyellow #
    id:mughal value:lavender #

Period = from:600 till:2000
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:600
ScaleMinor = unit:year increment:10 start:600

PlotData=
 align:center textcolor:black fontsize:8 width:11 mark:(line,black)

 bar:Regija
 bar:Arabija
 from:632 till: 661 color:rashidun shift:(5,10) text:Prav. halifat
 from:661 till: 750 color:umayyad shift:(24,10) text:Emevije
 from:750 till: 969 color:abbasid shift:(8,10) text:Abasidi
 from:969 till: 1176 color:fatimid shift:(2,10) text:Fatimidi
 from:1176 till: 1260 color:ayyubid shift:(2,10) text:Ejubidi
 from:1260 till: 1517 color:mamluk shift:(2,10) text:Memluci
 from:1517 till: 1923 color:ottoman shift:(2,10) text:Osmanlije
 bar:Mezopotamija
 from:638 till: 661 color:rashidun 
 from:661 till: 750 color:umayyad
 from:750 till: 1258 color:abbasid 
 from:1258 till: 1432 color:mongol shift:(2,-4) text:Mongoli
 from:1432 till: 1533 color:blank
 from:1533 till: 1918 color:ottoman
 bar:Perzija
 from:651 till: 661 color:rashidun
 from:661 till: 750 color:umayyad 
 from:750 till: 1220 color:abbasid 
 from:1220 till: 1501 color:mongol
 from:1501 till: 1736 color:safavid shift:(2,-4) text:Safavidi
 from:1736 till: 1794 color:blank
 from:1794 till: 1925 color:qajar shift:(2,-4) text:Kadžari
 bar:Levant
 from:637 till: 661 color:rashidun 
 from:661 till: 750 color:umayyad 
 from:750 till: 969 color:abbasid 
 from:969 till: 1070 color:fatimid 
 from:1070 till: 1171 color:abbasid 
 from:1171 till: 1260 color:ayyubid
 from:1260 till: 1517 color:mamluk
 from:1517 till: 1923 color:ottoman
 bar:Egipat
 from:637 till: 661 color:rashidun 
 from:661 till: 750 color:umayyad 
 from:750 till: 969 color:abbasid 
 from:969 till: 1171 color:fatimid # shift:(0,-4) text:Fatimidi
 from:1171 till: 1260 color:ayyubid # shift:(2,-4) text:Ejubidi
 from:1260 till: 1517 color:mamluk
 from:1517 till: 1867 color:ottoman
 from:1867  till: 1914 color:khedive shift:(20,-3) text:Egipatski Kedivat
 bar:Magreb
 from:709 till: 750 color:umayyad 
 from:750 till: 920 color:abbasid 
 from:920 till: 1040 color:fatimid 
 from:1040 till: 1517 color:blank  shift:(0,-4) text:različito
 from:1517  till: 1911 color:ottoman
 bar:Andaluzija
 from:711 till: 1031 color:umayyad 
 from:1031 till: 1492 color:blank shift:(0,-4) text:različito
 bar:Transoksijana
 from:710 till: 750 color:umayyad 
 from:750 till: 1220 color:abbasid
 from:1220 till: 1507 color:mongol shift:(0,-4) text:Mongoli
 from:1507 till: 1920 color:blank shift:(0,-4) text:različito
 bar:Hindustan
 from:712 till: 750 color:umayyad 
 from:750 till: 977 color:abbasid
 from:977 till: 1186 color:ghaznavid shift:(0,-4) text:Gaznavidsko Carstvo
 from:1186 till: 1206 color:blank
 from:1206 till: 1526 color:delhi shift:(0,-4) text:Delhijski sultanat
 from:1526 till: 1857 color:mughal shift:(0,-4) text:Mogulsko Carstvo
 bar:Anadolija
 from:1077 till: 1300 color:seljuk shift:(0,-4) text:Rumski sultanat
 from:1300 till: 1923 color:ottoman

## Počeci islama 
Islam je nastao u kontekstu kasne antike. U predislamskoj Arabiji vladala je politička nestabilnost koja je dovodila u opasnost i trgovačke karavane. Vjerske podjele stanovništva imale su znatan udjel u toj krizi. Judaizam je postao dominantna religija u Kraljevina Himjar, na krajnjem jugu poluostrva, na prostoru današnjeg Jemena u periodu nakon 380, dok se broj kršćana povećao u području Perzijskog zaliva. Osim toga, veliki dio Arabije ostao je politeističan. U glavnom vjerskom i komercijalnom centru živjelo je pleme Kurejš, kojem je pripadao i Muhammed. U Mekki, pleme Kurejš bilo je čuvar Kabe i dominantno pleme u tom gradu u vrijeme pojave islama. Kaba je tada korištena kao važno pagansko svetište. To je dovelo do porasta prihoda Meke zbog mnoštva hodočasnika koje je privlačila. Muhammed je rođen u plemenu Benu Hašim, ogranku Kurejšija.

Kur'an se počeo objavljivati kada se Muhammedu ukazao melek Džibril 610. Historija Kur'ana je počela kada su njegovi ajeti prenešeni Muhammedu. Uspon islama je počeo preseljenjem muslimana, odnosno Hidžrom iz Mekke u Medinu.

Mekansko pleme Kurejš i muslimanska zajednica u Medini 628. potpisali su primirje pod nazivom Sporazum na Hudejbiji, započevši deset godina mira. Rat se vratio kada su Kurejšije i njihovi saveznici, pleme Bekr, napali pleme Khuza, kojje je bilo saveznik muslimana. Muslimani su osvojili Mekku 630, a Muhammed je umro u junu 632. Bitka na Jemami dogodila se u decembru iste godine, između snaga prvog pravednog halife Ebu Bekra i Musejleme, lažnog poslanika.

## Pravedni halifat 
Pravedni halifat bio je halifat, odnosno islamska država u periodu vladavine pravednih halifa (arapski: rašidun - pravedni), po čemu je država i dobila naziv.

Halifat je nastao 632. smrću Muhammeda i početkom vladavine prvog od četvorice pravednih halifa, Ebu-Bekra. Završetak vladavine posljednjeg pravednog halife Alije smatra se i krajem postojanja Rašidunskog halifata, nakon kojeg nastupa Emevijski halifat. Na vrhuncu svoje moći halifat se prostirao od Arapskog poluostrva i Levanta do Kavkaza na sjeveru i od Tunisa na zapadu do iranske visoravni u srednjoj Aziji na istoku. Površinski gledano, to je bilo dotad najveće carstvo koje je postojalo kroz historiju. Zauzimalo je površinu od 8,4 miliona km2, a u njemu je živjelo približno 21,4 miliona stanovnika.

Za manje od deset godina upravljanja halifatom Omer je proširio teritoriju halifata za približno 2.200.000&nbsp;km2 te se smatra najmoćnijim halifom u historiji islama.

## Također pogledajte 
*Pravci u islamu
*Rani naučnici Islama

## Reference 
## Vanjski linkovi