Tvrtko Kulenović

**Tvrtko Kulenović** bio je bosanskohercegovački pripovjedač, esejist, putopisac i scenarist. Profesor na Filozofskom fakultetu u Sarajevu i član Akademije nauka i umjetnosti BiH. Prvi predsjednik P.E.N. Centra u Bosni i Hercegovini (1992–1996)..

### Biografija
Rođen je u Šapcu, 9. aprila 1935, gdje je završio osnovnu školu i prvi razred gimnazije. Srednjoškolsko obrazovanje stiče u Drugoj muškoj gimnaziji u Sarajevu. Studirao je i diplomirao jugoslavensku književnost na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Po odsluženju vojnog roka zaposlio se u Narodnoj i univerzitetskoj biblioteci u Sarajevu na klasifikaciji strane knjige, gdje ostaje do 1968. Iste godine stupa na dužnost dramaturga Narodnog pozorišta.

Od 1965. do 1967. boravio je na Osmania University u Hyderabadu, Indija, gdje je studirao klasičnu indijsku i azijsku estetiku, posebno pozorište. Od januara do juna 1971. na Istituto del Teatro, Universita di Roma, izučavao je commedia del' arte i njene veze s azijskim pozorištem.

Godine 1971. izabran je za asistenta na novootvorenom Odsjeku za komparativnu književnost, teatrologiju i bibliotekarstvo Filozofskog fakulteta u Sarajevu. U novembru 1974. doktorirao je na temu "Teorijske osnove modernog evropskog i klasičnog azijskog pozorišta" na Filozofski fakultet u Sarajevu, te je 1975. biran u zvanje docenta, 1980. u zvanje vanrednog profesora i 1983. u zvanje redovnog profesora na Odsjeku za opću književnost i bibliotekarstvo (preimenovan u Odsjek za komparativnu književnost i bibliotekarstvo).

Predavao je na Akademiji scenskih umjetnosti u Sarajevu, Akademiji umjetnosti u Novom Sadu i Fakultetu dramskih umjetnosti u Beogradu (postidplomski studij). Učestvovao je na brojnim domaćim i međunarodnim simpozijima. U dva navrata, 1981. i 1987, boravio je i predavao kao gostujući profesor u okviru Fulbrightove fondacije u SAD-u (Univerzitet Rutgers, Univerzitet Floride i Univerzitet Illinoisa – projekt o genocidu).

Bio je prvi predsjednik P.E.N. centra Bosne i Hercegovine, osnovanog 30. oktobra 1992, te direktor Narodnog pozorišta Sarajevo (1999–2003). Također je bio redovni član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, te saradnik časopisa *Sarajevske sveske*.
Pisao je romane, eseje iz oblasti teatrologije i književne teorije i kritike, putopise, pripovijetke, radio drame.

Umro je 13. aprila 2019. godine u Sarajevu.

## Bibliografija 
* *Odanost jugu*, putopis, 1970.
* *Putovanje*, putopis, 1974.
* *Pejsaži zrelog doba*, putopis, 1979.
* *Karavan*, zbirka pripovjedaka, 1981.
* *Kasino*, roman, 1987.
* *Mehanika fluida*, putopis, 1987.
* *Čovekova porodica*, roman, 1991.
* *Istorija bolesti*, roman, 1994.
* *Jesenja violina*, roman, 2000.
* *Majka voda*, putopisi, 2004.
* *Trag crne žuči*, pripovijetke, 2005.

### Knjige eseja i teorija 
* *Indija i umjetnost*, 1972.
* *Čakra – Istok Zapadu danas*, 1973. 
* *Teorijske osnove modernog evropskog i klasičnog azijskog pozorišta*, 1983.
* *Umetnost i komunikacija*, 1983. 
* *Lektira I*, 1976.
* *Lektira II*, 1984.
* *Lektira III*, 1989. 
* *Galerije*, 1990. 
* *Rezime*, 1995.
* *Vrata koja se njišu*, 2008.

### Radiodrame 
* *Smrt na fotografiji*
* *Glasovi iz sjećanja*
* *Karneval*
* *Danas mislim o R. ili Večernja zvona*
* *Ornebuška stepa*
* *San o staklu*
* *Smrt u Sarajevu*
* *Poetika odustajanja*
*

### Scenarij 
* *Smrt u Sarajevu*, poetsko-dokumentarni film; režija: Haris Prolić; koproducenti: Filmski arhiv Oružanih snaga i Televizije Bosne i Hercegovine, 1994.

## Nagrade 
* **1975** – Šestoaprilska nagrada grada Sarajeva;
* Nagrada za najbolju radiodramu u Ohridu 1989.
* Godišnja nagrada "Veselina Masleše" 1991.
* 27-julska nagrada BiH
* Fund for Free Expression Award, SAD, 1993.
* **1994** – Godišnja nagrada Društva pisaca Bosne i Hercegovine za najbolju knjigu;
* Nagrada Otvorenog društva Soros za najbolji rukopisni roman 1999.
* Književna nagrada Naklade "Zoro" za najbolju knjigu-zbirku neobjavljenih priča 2005.

## Kritički osvrt na djelo 
U eseju "Književnost kao sporazum svjetova" Muhamed Dželilović o Kulenovićevom djelu piše:

"Tvrtko Kulenović se u svojim djelima jednostavno i ne pokušava sakriti i stoga su ona puna ne samo elemenata autobiografskog, nego i autoreferencijalnog. Pisac – svjetski građanin – uvijek je otvoreno prisutan: i onda kada piše o Drugom svjetskom ratu u romanu Kasino, spretno povezujući svoje viđenje ljudske sudbine kao loptice koja skakuće na nepredvidivom historijskom ruletu u kasinu sa bitkom kod Monte Kasina; i onda kada u Istoriji bolesti govori o konkretnoj sudbini svoje supruge koja je u užase rata u Bosni stupila sa istorijom duge karcinomne bolesti od koje će i umrijeti usred opsade Sarajeva, vezujući tu priču sa krvavom historijskom pričom izazvanom bolešću čitavih naroda na Balkanu – „bolešću bez imena i lijeka“, kako je sam naziva... itd. Ali njegovo poimanje čovjeka i svijeta, kao i tip njegove otvorenosti jasno se vidi u romanu Čovjekova porodica. Kao i obično, autor započinje pričom o sebi, o svom djetinjstvu, o vlastitoj, najužoj porodici."

Željko Grahovac navodi da je Kulenović afirmirao do tada gotovo nepostojeći žanr putopisno-esejističke proze (što se tiče bh. književnosti):

"Kulenović je intelektualac, duhovni i duševni strasnik koji ponire u suštinu stvari – ma o čemu razmišljao i pisao; zato je i pojavni svijet ovozemaljske stvarnosti prisutan u njegovim putopisno-esejističkim prozama upravo toliko i tako – koliko i kako kroz njega proviruje i probija sama suštastvenost ljudskog postojanja u određenim povijesnosocijalnim okvirima. Sav njegov prozni izraz je u žudnji za proziranjem, za raskrivanjem biti, osobenosti i osebujnosti života kao kompleksnog procesa – tajnovitost i nedokučivost kojega nas upravo i podstiče na duhovnu avanturu okupljanja i samosabiranja u ljudstvu raspršenog i raskomadanog Božanskog bića čovjeka..."

Poetički kredo Kulenovićevih romana često se povezuje sa tzv. "novom osjećajnošću" i potrebi etičkog angažmana pisca, o čemu govori i Alma Skopljak:

"Istoriju bolesti Tvrtka Kulenovića ne određuje samo insistiranje na mediju knjige, niti insistiranje na transformacijama tradicionalnih oblika pripovijedanja, već i eksplicitno insistiranje na etičkom angažmanu umjetnika i umjetničkog djela. Ono je prepoznatljivo i u Jesenjoj violini, dakle u dijelu Kulenovićevog romanesknog opusa koji nastaje nakon agresije na BiH, i usložnjava inače veoma kompleksnu arhitektoniku ova dva romaneskna ostvarenja, kao i njihovu interpretaciju, ali, iako nikada tako eksplicitno, i u dijelu romanesknog opusa koji im je prethodio, dakle u romanima Kasino i Čovekova porodica. U Istoriji bolesti Kulenović se opredijelio za knjigu kao svjedočenje o egzistencijalnoj traumi u ratnim zbivanjima i, potvrđujući ideju Mihaila Epštejna o povratku nove iskrenosti, razotkrio svu složenost drame odnosa između autora i teksta u momentu kada se piščeva pozicija van teksta izjednači sa pozicijom žrtve i svjedoka opsade grada."

Naučni skup povodom književnog djela Tvrtka Kulenovića pod nazivom "Čovjekova porodica" održan je 2009. Sva izlaganja prikupljena su i objavljena u specijalnom broju *Odjeka*, revije za umjetnost, nauku i društvena pitanja.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Akademija nauka i umjetnosti BiH, http://www.anubih.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=155%3Atvrtko-kulenovi&catid=27%3Anew-to-joomla&Itemid=54&lang=hr
* Muhamed Dželilović, Književnost kao sporazum svjetova, dostupno na: http://www.balkan-sehara.com/muhamed%20esej.html
* Željko Grahovac, Umjetnost putopisa Tvrtka Kulenovića, dostupno na: https://web.archive.org/web/20110823111716/http://www.odjek.ba/arhiva/18/prilog.pdf
* Alma Skopljak, Umijeće pamćenja, dostupno na: https://web.archive.org/web/20110823111716/http://www.odjek.ba/arhiva/18/prilog.pdf
* Tvrtko Kulenović, Kasino. Sarajevo: Međunarodni centar za mir (etc.), 2008.
* https://web.archive.org/web/20110823111716/http://www.odjek.ba/arhiva/18/prilog.pdf
* https://web.archive.org/web/20120507022330/http://www.openbook.ba/izraz/no05/05_muhidin_dzanko.htm
* https://web.archive.org/web/20130112003117/http://www.bhdani.com/arhiva/101/inter.htm
* https://archive.today/20130422234716/discoverwrld.blogspot.com/2012/05/tvrtko-kulenovic-stanje-mira-i-kultura.html
* http://www.sveske.ba/en/autori/t/tvrtko-kulenovic
* http://www.sveske.ba/bs/content/prizori-uhodanog-uzasa
* http://www.sveske.ba/bs/content/krvavi-lom-drustva-i-poeticki-prevrati-romana

### Autorski tekstovi objavljeni u *Sarajevskim sveskama* 
* http://www.sveske.ba/en/content/dnevnik-uspomena-i-prognoza
* http://www.sveske.ba/en/content/francuska-veza
* http://www.sveske.ba/en/content/gradovi-na-ostrvima
* http://www.sveske.ba/en/content/ja-sam-vezilja-tkalja
* http://www.sveske.ba/en/content/jogini-komesari-i-ostali
* http://www.sveske.ba/en/content/melanholija-sibicarenja
* http://www.sveske.ba/en/content/odiseja-ultramarin
* http://www.sveske.ba/en/content/sonnenschein-dase-drndic
* http://www.sveske.ba/en/content/tresnje-i-gojazne-ptice
* http://www.sveske.ba/en/content/vava

Kategorija:Rođeni 1935.
Kategorija:Umrli 2019.
Kategorija:Biografije, Šabac
Kategorija:Bosanskohercegovački pisci
Kategorija:Članovi ANUBiH
Kategorija:Bosanskohercegovački scenaristi
Kategorija:Dobitnici Nagrade Društva pisaca Bosne i Hercegovine
Kategorija:Dobitnici Šestoaprilske nagrade
Kategorija:Odsjek za komparativnu književnost i bibliotekarstvo Filozofskog fakulteta u Sarajevu
Kategorija:Dekani Filozofskog fakulteta u Sarajevu
Kategorija:Članovi P.E.N. Centra Bosne i Hercegovine