Indijski okean

mini|desno|Indijski okean
**Indijski okean** je treći po veličini okean na svijetu (nakon Atlantskog i Tihog okeana) i najtopliji okean. Zauzima oko 19,8% vodene površine na Zemlji.  Na sjeveru se graniči sa jugoistočnom Azijom (Indijski potkoninent), sa zapada sa Arapskim poluostrvom i Afrikom, sa istočne strane je Indonezijski arhipelag i Australija, a sa južne strane nalazi se Južni okean (Južni pol) ili Antarktikom, ovisno o definiciji koja se koristi. Prostire se dužinom od skoro 10.000&nbsp;km od Afrike do Australije na površini od 70.560.000&nbsp;km2 ili približno 20% vodene površine Zemljine površine, uključujući Crveno more i Perzijski zaliv. Na jugu je omeđen Južnim okeanom, Indijski okean ima velika rubna ili regionalna mora, kao što su Andamansko more, Arapsko more, Bengalski zaliv i Lakadivsko more.

Nekada se nazivao Istočni okean, a sada je nazvan po Indiji, koja strši u njega, i poznat je pod svojim sadašnjim imenom od najmanje 1515. To je jedini okean nazvan po nekoj državi. Ima prosječnu dubinu od 3.741 m. Cijeli Indijski okean nalazi se na istočnoj hemisferi. Za razliku od Atlantika i Pacifika, Indijski okean je omeđen kopnenim masama i arhipelagom sa tri strane, što ga čini više poput okeana koji se nalazi na Indijskom poluostrvu. Njegove obale i pojas razlikuju se od ostalih okeana, s posebnim karakteristikama, kao što je uži epikontinentalni pojas. Što se tiče geologije, Indijski okean je najmlađi od velikih okeana, sa aktivnim rasprostranjenim grebenima i karakteristikama kao što su podmorske planine i grebeni formirani od vrućih tačaka.

Klimu Indijskog okeana karakterišu monsuni. To je najtopliji okean, sa značajnim uticajem na globalnu klimu zbog interakcije sa atmosferom. Na njegove vode utječe Walkerova cirkulacija u Indijskom okeanu, što rezultira jedinstvenim okeanskim strujama i obrascima uzdizanja. Indijski okean je ekološki raznolik, sa važnim morskim životom i ekosistemima kao što su koralni grebeni, mangrove i korita morske trave. U njemu se nalazi značajan dio svjetskog ulova tune i dom je ugroženih morskih vrsta. Suočava se s izazovima poput prekomjernog ribolova i zagađenja, uključujući i značajnu površinu pokrivenu plutajućim smećem.

Historijski gledano, Indijski okean je od davnina bio središte kulturne i komercijalne razmjene. Imao je ključnu ulogu u ranim ljudskim migracijama i širenju civilizacija. U modernim vremenima, on ostaje ključan za globalnu trgovinu, posebno naftom. Ekološki i geopolitički problemi u regionu uključuju efekte klimatskih promjena, piraterije i strateške sporove oko ostrvskih teritorija.

Zapremina okeana se procjenjuje na 292.131.000&nbsp;km3. Predstavlja značajnu vezu između Afrike i Azije pomorskim putem. Zbog njegove veličine, kroz historiju nijedna nacija nije bila u stanju da ga kontroliše, sve do početka 19. vijeka kada je Velika Britanija kontrolisala veliki broj okolnih ostrva.

U okeanu se nalaze ostrvske države: Madagaskar (četvrto po veličini ostrvo na svijetu), Bahrein, Komori, Maldivi, Mauricijus, Sejšeli i Šri Lanka. Arhipelag Indonezija se nalazi na istočnoj granici okeana.

Pogađaju ga zemljotresi i erupcije vulkana. Jedan od podvodnih zemljotresa krajem decembra 2004. izazvao je cunami, koji je prouzrokovao preko 275.000 ljudskih žrtava, najviše u Indoneziji.
## Geografija 
### Prostiranje i podaci 
Granice Indijskog okeana, kako ih je odredila *Međunarodna hidrografska organizacija* 1953, uključivale su Južni okean, ali ne i rubna mora duž sjevernog ruba, ali je 2000. godine odvojeno razgraničila Južni okean, što je uklonilo vode južno od 60°J od Indijskog okeana, ali je uključilo i sjeverna rubna mora.

Aktivne margine Indijskog okeana imaju prosječnu dubinu (od kopna do Kontinentalnog praga) od 19 ± 0,61&nbsp;km s maksimalnom dubinom od 175&nbsp;km. Pasivne margine imaju prosječnu dubinu od 47,6 ± 0,8&nbsp;km. Prosječna širina padina epikontinentalnog pojasa je 50,4–52,4&nbsp;km za aktivne i pasivne margine, respektivno, sa maksimalnom dubinom od 205,3–255,2&nbsp;km.

U skladu sa prelomom dna, također poznatim kao zona šarke, Bouguerova gravitacija se kreće od 0 do 30 mGals, što je neobično za kontinentalni region sa oko 16&nbsp;km debelih sedimenata. Pretpostavlja se da "zona šarke može predstavljati relikt kontinentalne i protookeanske granice kore formirane tokom odvajanja Indije od Antarktika".

Australija, Indonezija i Indija su tri zemlje sa najdužom obalom i ekskluzivnim ekonomskim zonama. Kontinentalni pojas čini 15% Indijskog okeana. Više od dvije milijarde ljudi živi u zemljama koje graniče s Indijskim okeanom, u poređenju sa 1,7 milijardi za Atlantik i 2,7 milijardi za Pacifik (neke zemlje graniče s više od jednog okeana).

### Rijeke 
Sliv Indijskog okeana pokriva 21 100 000&nbsp;km2, što je gotovo identično onom u Tihom okeanu i upola manje od Atlantskog , ili 30% njegove površine okeana (u poređenju sa 15% za Pacifik). Sliv Indijskog okeana podijeljen je na otprilike 800 pojedinačnih slivova, upola manje od Pacifika, od kojih se 50% nalazi u Aziji, 30% u Africi i 20% u Australaziji. Rijeke Indijskog okeana su u prosjeku kraće (740&nbsp;km) od rijeka drugih velikih okeana. Najveće rijeke su rijeke Zambezi, Ganges-Brahmaputra, Ind, Jubba i Murray i Shatt al-Arab, Wadi Ad Dawasir (presušeni riječni sistem na Arapskom poluostrvu) i Limpopo rijeke. Nakon raspada Istočne Gondvane i formiranja Himalaja, rijeke Ganges-Brahmaputra se ulivaju u najveću deltu na svijetu poznatu kao Bengalska delta ili Sunderbans.

# Arapsko more - 3.862 miliona km2
# Bengalski zaliv - 2.172 miliona km2
# Andamansko more - 797,700&nbsp;km2
# Lakadivsko more - 786,000&nbsp;km2
# Mozambički kanal - 700,000&nbsp;km2
# Timorsko more - 610,000&nbsp;km2
# Crveno more - 438,000&nbsp;km2
# Adenski zaliv - 410,000&nbsp;km2
# Perzijski zaliv - 251,000&nbsp;km2
# Floresko more - 240,000&nbsp;km2
# Molučko more - 200,000&nbsp;km2
# Omanski zaliv - 181,000&nbsp;km2
# Veliki australijski zaliv - 45,926&nbsp;km2
# Akapski zaliv - 239&nbsp;km2
# Kambajski zaliv
# Kački zaliv
# Sueski zaliv

## Klima 
Nekoliko karakteristika čini Indijski okean jedinstvenim. On čini jezgro velikog tropskog toplog bazena koji, u interakciji sa atmosferom, utiče na klimu i regionalno i globalno. Azija blokira izvoz toplote i sprječava ventilaciju termokline Indijskog okeana. Taj kontinent također pokreće monsun u Indijskom okeanu, najjači na Zemlji, koji uzrokuje velike sezonske varijacije okeanskih struja, uključujući preokret Somalijske struje i Indijske monsunske struje. Usljed Walker cirkulacije u Indijskom okeanu nema neprekidnih ekvatorijalnih istočnjaka. Uzlazne struje se javljaju u blizini Rog Afrike i Arapskog poluostrva na sjevernoj hemisferi i sjeverno od trgovačkih vjetrova na južnoj hemisferi. Indonežanska struja je jedinstvena ekvatorijalna veza s Tihim okeanom.

Na klimu sjeverno od ekvatora utiče monsunska klima. Od oktobra do aprila pušu jaki sjeveroistočni vjetrovi; od maja do oktobra preovlađuju južni i zapadni vjetrovi. U Arapskom moru, snažni monsun donosi kišu na indijski potkontinent. Na južnoj hemisferi vjetrovi su uglavnom blaži, ali ljetne oluje u blizini Mauricijusa mogu biti jake. Kada se monsunski vjetrovi promijene, cikloni ponekad pogađaju obale Arapskog mora i Bengalskog zaliva. Oko 80% ukupnih godišnjih padavina u Indiji pada tokom ljeta, a regija je toliko ovisna o ovim padavinama da su mnoge civilizacije nestale kada je monsun u prošlosti propao. Ogromna varijabilnost u indijskom ljetnom monsunu također se dogodila prehistorijski, sa jakom, vlažnom fazom od 33.500 do 32.500 BP; slaba, suha faza 26.000–23.500 p. n. e; i vrlo slaba faza 17.000–15.000 BP, što odgovara nizu dramatičnih globalnih događaja: Bølling-Allerødovo zagrijavanje, Heinrich i mlađeg Dryasa.

Indijski okean je najtopliji okean na svijetu. Dugoročni zapisi o temperaturi okeana pokazuju brzo, kontinuirano zagrijavanje u Indijskom okeanu, na oko 1,2&nbsp;°C (u poređenju sa 0,7&nbsp;°C  za regiju toplih bazena) tokom 1901–2012. Iako je zagrijavanje u cijelom bazenu, maksimalno zagrijavanje je u sjeverozapadnom Indijskom okeanu uključujući Arapsko more, a smanjeno zagrijavanje kod obala Sumatre i Jave u jugoistočnom Indijskom okeanu. Predviđa se da će globalno zagrijavanje gurnuti tropski Indijski okean u stanje skoro trajnog toplotnog talasa u cijelom bazenu do kraja 21. stoljeća, gdje se predviđa da će se morski toplotni talasi povećati sa 20 dana godišnje (tokom 1970-2000) na 220-250 dana u godini.

Eksperiment u Indijskom okeanu je 1999. pokazao da izgaranje fosilnih goriva i biomase u južnoj i jugoistočnoj Aziji uzrokuje zagađenje zraka (također poznato kao azijski smeđi oblak) koje seže čak do Intertropske zone konvergencije. Ovo zagađenje ima implikacije i na lokalnom i na globalnom nivou.

## Također pogledajte 
* Arktički okean
* Atlantski okean
* Južni okean
* Sedam mora
* Tihi okean

## Reference 
### Izvori 
* 
* 

## Dodatna literatura 
* 
* Palat, Ravi. *The Making of an Indian Ocean World-Economy, 1250–1650: Princes, Paddy fields, and Bazaars* (2015).
* Pearson, Michael (2015). *Trade, Circulation, and Flow in the Indian Ocean World* (Palgrave Series in Indian Ocean World Studies), .
* Schnepel, Burkhard and Edward A. Alpers, eds. *Connectivity in Motion: Island Hubs in the Indian Ocean World* (2017).
* Schottenhammer, Angela, ed. *Early Global Interconnectivity across the Indian Ocean World, Volume I: Commercial Structures and Exchanges* (2019).
* Schottenhammer, Angela, ed. *Early Global Interconnectivity across the Indian Ocean World, Volume II: Exchange of Ideas, Religions, and Technologies* (2019).
* Serels, Steven, ed. *The Impoverishment of the African Red Sea Littoral, 1640–1945* (2018).
* 

Kategorija:Indijski okean
Kategorija:Okeani