Antifašističko sobranje narodnog oslobođenja Makedonije

**Antifašističko sobranje narodnog oslobođenja Makedonije** (, **ASNOM**) bilo je najviše predstavničko i zakonodavno tijelo na teritoriji Makedonije za vrijeme okupacije Kraljevine Jugoslavije od strane Sila Osovine u Drugom svjetskom ratu.

Osnovao je od strane makedonskih partizani, u završnoj fazi Narodnooslobodilačke borbe u Makedoniji, 2. augusta 1944. kod manastira Prohor Pčinjski, u Bugarskoj okupacionoj zoni Jugoslavije. Istovremeno, Nezavisnu Državu Makedoniju pokušali su proglasiti makedonski desničarski nacionalisti podržani od strane Nacističke Njemačke.

## Pozadina 
U aprilu 1941. Sile Osovine su izvršile invaziju i ubrzo okupirale Kraljevinu Jugoslaviju. Pošto je jugoslavenski poraz bio neminovan, Komunistička partija Jugoslavije (KPJ) naložila je svojih 8.000 članova da skladište oružje u iščekivanju oružanog otpora, koji će se do kraja 1941. proširiti na sva područja zemlje osim Makedonije. Nadovezujući se na svoje iskustvo u tajnim operacijama širom zemlje, KPJ je nastavila sa organizovanjem jugoslavenskih partizana, KPJ je ocijenila da je njemačka invazija (Operacija "Barbarossa") na Sovjetski Savez stvorila povoljne uslove za ustanak i njen politbiro je 27. juna 1941. osnovao Vrhovni štab Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije sa Titom kao vrhovnim komandantom. Iako je izabrano 116 delegata, zasjedanju je prisustvovalo samo oko 60. Na zasjedanju su donesene odluke, kojima je:

* ASNOM proglašen za vrhovno zakonodavno i izvršno predstavničko tijelo i najviši organ državne vlasti u Demokratskoj Makedoniji;
* Makedonski jezik uveden kao službeni jezik u državi;
* Ilindan proglašen za narodni i državni praznik u državi;
* prihvaćene sve odluke Drugog zasjedanja AVNOJ-a i
* odobren rad Glavnog štaba NOV i PO Makedonije.

Prvo zasjedanje otvoreno je himnom Unutrašnje makedonske revolucionarne organizacije (VMRO) - "Ustani zoru slobode" i nezvaničnom jugoslavenskom himnom - "Hej, Slaveni". ASNOM je objavio *Manifest* koji opisuje položaj Vardarske Makedonije pod starom Jugoslavijom kao koloniju i proglašava "bratstvo i jedinstvo" sa ostalim jugoslavenskim narodom. Izjavila je i podršku ravnopravnosti svih nacionalnosti u Makedoniji i pozvala Albance, Turke i Vlahe da se uključe u narodnooslobodilačku borbu. Prema nekim istraživačima, prvo zasjedanje je bilo izmanipulisano od strane projugoslavenskih predstavnika, a broj prisutnih delegata je osporen. Na kraju zasjedanja izabran je Prezidijum (Predsjedništvo) ASNOM-a.

### Razvoj događaja 
Početkom septembra, Nacistička Njemačka je nakratko pokušala uspostaviti marionetsku državu pod nazivom Nezavisna Država Makedonija. Međutim, država *de facto* nije uspostavljena zbog nedostatka bilo kakve vojne podrške. Uprkos tome, proglasili su je makedonski desničari i nacionalisti 8. septembra. Nakon što je Bugarska prešla na savezničku stranu u ratu 9. septembra, vojska stacionirana u Makedoniji vratila se na stare granice Bugarske. Početkom oktobra novoformirana Bugarska narodna armija zajedno sa Crvenom armijom ponovo je ušla u okupiranu Jugoslaviju. Nijemce je krajem novembra Bugarska vojska, uz pomoć makedonskih partizana, otjerala iz Vardarske Makedonije.

### Prezidijum ASNOM-a 
Prezidijum se sastojalo od predsjednika, dva potpredsjednika, dva sekretara i 17 članova. To su bili: U septembru 1944. nova bugarska prokomunistička vlada oslobodila je Lazara Koliševskog, komunističkog zatvorenika nacista. Na drugom zasjedanju, od 28. do 31. decembra, Lazar postaje novi lider Komunističke partije Makedonije, te biva proglašen za prvog zamjenika Čenta u Prezidijumu ASNOM-a. Na istom zasjedanju, donesena je odluka o osnivanju tribunala, koji će suditi "saradnicima okupatora koji su ukaljali makedonsko ime i makedonsku nacionalnu čast.

Ovom zasjedanju su također prisustvovali i potpredsednici Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije: Edvard Kardelj, Svetozar Vukmanović Tempo, Dimitar Vlahov; predsjednik Otačastvenog fronta Bugarske Dobri Trpešev i predstavnici sovjetske i anglo-američke vojne misije. ASNOM je formirao komitet za standardizaciju makedonskog jezika i pisma. U decembru 1944. ASNOM je odbacio preporuke prvog komiteta kao probugarske. Formirao je drugi komitet, čije su preporuke prihvaćene u aprilu 1945. Preporuke (drugih) komiteta bile su pod jakim uticajem srpske ćirilice.

## Naslijeđe 
Krajem 1944, Zakon o zaštiti makedonske nacionalne časti koji je usvojio ASNOM, za koji je Prezidijum stvorio poseban tribunal za njegovo sprovođenje, progonio je bugarske pojedince. Tokom 1940-ih, prvi predsjednik ASNOM-a Čento, Pavel Šatev i Brašnarov su odstranjeni sa svojih pozicija, zatim izolovani, uhapšeni i zatvoreni pod izmišljenim optužbama da su: strani agenti, probugarski nastrojeni, tražioci veće nezavisnosti, sarađivači s Kominformom, kreatori konspirativnih političkih grupa, tražioci veće demokratije i slično. U današnjoj Sjevernoj Makedoniji ASNOM je ostao samo "predmet sjećanja".

## Galerija 

Datoteka:Delegati na prvoto zasedanie na ASNOM.jpg|alt=Some of the delegates on the First Assembly of ASNOM.|Neki od delegata na Prvom zasjedanju ASNOM-a.
Datoteka:DEKLARACIJA na asnom za prava na graganinot.jpg|alt=The declaration of ASNOM on the fundamental rights of the citizens of Federal Macedonia (August 2, 1944)|Deklaracija ASNOM-a o osnovnim pravima građana Federalne Makedonije (2. augusta 1944).
Datoteka:Svecen del so govor na Brasnarov.jpg|alt=The formal part of the opening of the 1st Session of the Antifascist Assembly of the National Liberation of Macedonia (ASNOM) with the welcoming speech of Panko Brashnarov|Svečani dio otvaranja Prvog zasjedanja ASNOM-a uz pozdravni govor Panka Brašnarova.
Datoteka:Manifest na ASNOM 1.jpg|alt=The Manifesto of ASNOM about the struggle of the Macedonian people for national freedom and the establishment of the Macedonian state. (August 2, 1944), First page|Manifest ASNOM-a o borbi makedonskog naroda za nacionalnu slobodu i uspostavljanje makedonske države. (2. august 1944), Prva strana.
Datoteka:Zapisnik od 11 sednica asnom, 1945.jpg|alt=Minutes of the 11th Session of the Presidium of ASNOM suggesting the creation of People's Government of Macedonia and assigning mandate to Lazar Kolishevski (April 14, 1945)|Zapisnik sa 11. sjednice Predsjedništva ASNOM-a kojim se predlaže stvaranje Narodne vlade Makedonije i dodjeljuje mandat Lazaru Koliševskom (14. aprila 1945).

## Također pogledajte 
* Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ)
* Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Bosne i Hercegovine (ZAVNOBiH)
* Crnogorska antifašistička skupština narodnog oslobođenja (CASNO)
* Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Hrvatske (ZAVNOH)
* Slovensko narodnooslobodilačko vijeće (SNOS)
* Antifašistička skupština narodnog oslobođenja Srbije (ASNOS)
** Antifašistička skupština narodnog oslobođenja Vojvodine (ASNOAPV)
** Antifašistička skupština narodnog oslobođenja Kosova (ASNOK)
** Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Sandžaka (ZAVNOS)
* Narodna skupština Bosne i Hercegovine

## Napomene 
## Literatura 
* Rodoljub Čolaković - *Zapisi iz oslobodilačkog rata*, knjiga V. Sarajevo, 1966.
* *Enciklopedija Jugoslavije* (knjiga VII). „Jugoslavenski leksikografski zavod“, Zagreb 1968.
* *Ilustrirana povijest Narodnooslobodilačke borbe u Jugoslaviji 1941-1945*. „Stvarnost“, Zagreb 1973.

## Reference 
*
ASNOM
Kategorija:Antifašizam u Jugoslaviji
Kategorija:Antifašizam u Sjevernoj Makedoniji
Kategorija:Komunizam u Sjevernoj Makedoniji
Kategorija:Makedonija u Narodnooslobodilačkoj borbi
Kategorija:Makedonija u Drugom svjetskom ratu
Kategorija:Socijalistička Republika Makedonija
Kategorija:Politička historija Sjeverne Makedonije
Kategorija:1943. u Makedoniji
Kategorija:1944. u Makedoniji
Kategorija:1945. u Makedoniji