Primarna hiperoksalurija

**Primarna hiperoksalurija** je rijetko (autosomno recesivno) stanje, koje rezultira povećanim izlučivanjem oksalata (do 600&nbsp;mg dnevno u odnosu na normalnih 50&nbsp;mg) i čestim  oksalatnim kamencima.

## Patofiziologija
]]
Nakupljanje oksalata u organizmu uzrokuje njegovo povećano izlučivanje putem bubrega (hiperoksalurija), što zauzvrat rezultira kamenom u bubrezima i mokraćnoj bešici. Kamenac uzrokuje opstrukciju mokraće (često s jakim i akutnim bolom), sekundarne infekcije urina i eventualno oštećenje bubrega. Primarna hiperoksalurija je uzrokovana genetičkim defektima koji rezultiraju prekomjernom proizvodnjom oksalata. Ovo se razlikuje od sekundarne hiperoksalurije, koja je uzrokovana povećanjem apsorpcije oksalata u ishrani i crijevima ili prekomjernim unosom prekursora oksalata.

Oksalatni kamenci u primarnoj hiperoksaluriji imaju tendenciju da budu teški, što rezultira relativno ranim oštećenjem bubrega (u tinejdžerskim godinama do ranog odraslog doba), što ometa izlučivanje oksalata što dovodi do daljeg ubrzanja akumulacije oksalata u organiumu.

Nakon razvoja bubrežne insuficijencije, pacijenti mogu dobiti naslage oksalata u kostima, zglobovima i koštanoj srži. U teškim slučajevima mogu se razviti hematološki problemi kao što su anemija i trombocitopenija. Taloženje oksalata u tijelu se ponekad naziva "oksaloza" da se razlikuje od "oksalurije" koja se odnosi na oksalat u urinu.

## Znakovi i simptomi
Primarna hiperoksalurija je autosomno recesivna bolest, što znači da obje kopije gena sadrže mutaciju. Oba roditelja moraju imati po jednu kopiju ovog mutiranog gena da bi ga prenijeli svom djetetu, ali obično ne pokazuju znakove ili simptome bolesti.

Jedan kamen u bubregu kod djece ili recidivirajući kamen kod odraslih često je prvi znak upozorenja primarne hiperoksalurije. Ostali simptomi variraju, od ponavljajućih infekcija urinarnog trakta, jakog bola u trbuhu ili boli u kukovima, krv u urinu, do hronične bolesti bubrega i zatajenja bubrega. Uzrast pojave simptoma, progresije i ozbiljnost mogu značajno varirati od osobe do osobe, čak i među članovima iste porodice. Neki mogu imati blage slučajeve koji ostaju nedijagnosticirani i u odrasloj dobi; drugi mogu razviti ozbiljne komplikacije tokom dobi dojenčeta, što može rezultirati ranom smrću.

## Dijagnoza
Sumnja na dijagnozu primarne hiperoksalurije zasniva se na karakteristikama pacijenta kao što su kamen u bubregu kod novorođenčadi ili djece, recidivirajući kamenac u bubregu kod odraslih ili porodična anamneza hiperoksalurije. Kod ovih pacijenata preporučuje se analiza kamenca i urina, kako bi se isključili sekundarni uzroci hiperoksalurije. Definitivna dijagnoza primarne hiperoksalurije zahtijeva genetičko testiranje. Ovo se izvodi pomoću panela gena koji pokriva poznate mutacije za sva tri tipa primarne hiperoksalurije.

### Klasifikacija
Tri glavna tipa primarne hiperoksalurije (PH1, PH2 i PH3) povezana su s mutacijama u specifičnim genima uključenim u metabolizam glioksilata, prekursora oksalata. Ove mutacije dovode do smanjene proizvodnje ili aktivnosti proteina koji su uključeni u normalnu razgradnju glioksilata, što rezultira prekomjernom proizvodnjom oksalata. Mutacije u genima *OMIM* i *AGXT* uzrokuju PH1, odnosno PH2, putem  smanjene proizvodnje ili aktivnosti proteina koje oni proizvode, što zaustavlja normalnu razgradnju glioksilata. Slično tome, mutacije u genu *HOGA1* uzrokuju PH3, zbog mutacija gubitka funkcije koje rezultiraju oštećenom funkcijom proteina.

PH1 smatra se najčešćim i brzo napredujućim oblikom, koji čini oko 80% svih do sada dijagnostikovanih slučajeva, a PH2 i PH3 čine otprilike 10% svaki. Međutim, nedavni dokazi sugeriraju da PH2 i PH3 nisu tako benigne kao što se ranije mislilo, s tim da do 50% pacijenata sa PH2 razvija zatajenje bubrega (hronična bolest bubrega [CKD] stadij 5).

Lumasiran, RNK-interferirajući terapeutski lijek, indiciran je za liječenje primarne hiperoksalurije tipa 1 (PH1) kod odraslih i djece svih uzrasta i dostupan je prema shemi ranog pristupa lijekovima Ujedinjenog Kraljevstva (EAMS). Lumasiran je odobren za medicinsku upotrebu u Evropskoj uniji i Sjedinjenim Državama u novembru 2020.

### Liječenje zatajenja bubrega kod primarne hiperoksalurije
Zatajenje bubrega je ozbiljna komplikacija koja zahtijeva samostalno liječenje. Dijaliza može kontrolisati zatajenje bubrega, ali je obično neadekvatna za uklanjanje viška oksalata. Transplantacija bubrega je efikasnija i primarni je tretman teške hiperoksalurije. Ipak, na kraju, transplantacija jetre (često uz transplantaciju bubrega) potrebna je da bi se ispravio osnovni metabolitski defekt.

## Također pogledajte
*Peroksisomni porfemećaj

## Reference
## Vanjski linkovi 
* GeneReview/NCBI/NIH/UW entry on Primary Hyperoxaluria Type 1
* GeneReview/NCBI/NIH/UW entry on Primary Hyperoxaluria Type 2
* Primary hyperoxaluria (A service of the U.S. National Library of Medicine)

Kategorija:Bolesti bubrega
Kategorija:Autosomno recesivni poremećaji