open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kaspaza-5

**Kaspaza-5** jest enzim koji je kod ljudi kodiran genom **CASP5**  sa hromosoma 11.  Proteolizom cijepa druge proteine na ostatku asparaginske kiseline i pripada porodici cistein-proteaza zvanih kaspaze. To je upalna kaspaza, zajedno sa kaspaza-1, kaspaza-4 i mišjom kaspazom 4 homologom kaspaze-11, i ima ulogu u imunskom sistemu.
 
## Također pogledajte
* Proteolizna mapa
* Kaspaza
 
## Reference
## Vanjski linkovi
* The MEROPS online database for peptidases and their inhibitors: C14.008 
 

Kategorija:EC 3.4.22
Kategorija:Kaspaze
Kategorija:Geni na hromosomu 11
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Kaspaza-6

**Kaspaza-6** jest enzim koji je kod ljudi kodiran genom **CASP6**  sa hromosoma 4.
Ortolozi *CASP6*  identificirani su kod brojnih sisara za koje su dostupni potpuni podaci o genomu. Jedinstveni ortolozi su također prisutni kod ptica, gušterova, Lissamphibia, i teleostea. Kaspaza-6 ima poznate funkcije u apoptozi, ranom imunskom odgovoru i neurodegeneracijama u Hantingtonovoj i Alzheimerovoj bolesti.
 
## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je  293 aminokiseline, a molekulska težina  33.310 Da. Alternativna prerada RNK ovog gena rezultira dvije varijante transkripta koje kodiraju različite izoforme.
 
Kaspaza-6 ima ulogu u ranom imunskom odgovoru putem derepresije. Smanjuje ekspresiju imunosupresivnog citokina interleukina-10

## Također pogledajte
* Proteolizna mapa
* Kaspaza
 
## Reference
## Dopunska literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

 
## Vanjski linkovi 
* The MEROPS online database for peptidases and their inhibitors: C14.005 
* 
 

Kategorija:EC 3.4.22
Kategorija:Kaspaze
Kategorija:Geni na hromosomu 4
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Kaspaza-12

**Kaspaza 12** jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **CASP12** sa hromosoma 11. Pripada porodici enzima zvanih kaspaze koji cijepaju svoje supstrate na C-terminalnim ostacima aspartata . Usko je povezan sa kaspazom-1 i drugim članovima porodice kaspaza, poznatim kao upalne kaspaze, koje obrađuju i aktiviraju upalne citokine, kao što su interleukin-1 i interleukin-18 .
 
## Gen 
Gen **CASP12** kod ljudi nalazi se na hromolsolmu 11 u lokusu sa drugim genima upalinih kaspaza.
Ortolozi *CASP12*  identificirani su kod brojnih sisara za koje su dostupni potpuni podaci o genomu.
 
## Klinički značaj 
CASP12 gen je podložan polimorfizmu, koji može generirati kaspazni protein pune dužine (Csp12L) ili neaktivni skraćeni oblik (Csp12S). Čini se da je funkcionalna forma ograničena na ljude afričkog porijekla i povezana je sa osjetljivošću na sepsu; ljudi koji nose funkcionalni gen imaju smanjene odgovore na bakterijske molekule kao što je lipopolisaharid (LPS).
 
Studija u maju 2009. koju je sproveo Zdravstveni centar Univerziteta McGill sugerira da estrogen može poslužiti za blokiranje proizvodnje kaspaze-12, što rezultira jačom upalnom reakcijom na bakterijske patogene. Ispitivanja su provedena na laboratorijskim miševima kojima je implantiran gen za ljudsku kaspazu-12.
 
Neaktivni skraćeni oblik (Csp12S) gena CASP12 bio je rasprostranjen i skoro fiksiran u neafričkim populacijama zbog pozitivne selekcije počevši možda prije 60-100 hiljada godina. Smatra se da je njegova selektivna prednost otpornost na sepsu u populacijama koje su imale više zaraznih bolesti kako su se povećavale veličine i gustine populacije.
 
## Reference
## Vanjski linkovi
* The MEROPS online database for peptidases and their inhibitors: C14.013 
 

Kategorija:EC 3.4.22
Kategorija:Kaspaze
Kategorija:Geni na hromosomu 11
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Kaspaza-14

**Kaspaza-14** jest enzim koji je kod ljudi kodiran genom **CASP14** sa hromosoma 19.
 
## Funkcija
Gen CASP14 kodira člana porodice cistein-aspartanih proteaza (kaspaza). Sekvencna aktivacija kaspaza ima centralnu ulogu u fazi izvršenja ćelijske apoptoze. Kaspaze postoje kao neaktivni proenzimi koji se podvrgavaju proteolitskoj obradi na konzerviranim asparaginskim ostacima kako bi se dobile dvije podjedinice, veliku i malu, koje se dimeriziraju i formiraju aktivni enzim. Pokazalo se da je ova kaspaza obrađena i aktivirana pomoću kaspaze-8 i 10 *in vitro*, i anti-Fas agonističkog antitijela ili TNF-ove apoptoze koja indukuje ligand *in vivo*. Ekspresija i obrada ove kaspaze može biti uključena u keratinocitnu terminalnu diferencijaciju, što je važno za formiranje kožne barijere. CASP14 proteinom je obogaćena ljudska koža i uglavnom je eksprimiran u gornjim slojevima epiderme. Prema Atlasu ćelija, protein je uglavnom lokalizovan u citosolu.
 
## Također pogledajte
* Proteolizni MAP
* Kaspaza
 
## Reference
## Dopunska literatura
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

 
## Vanjski linkovi
* The MEROPS online database for peptidases and their inhibitors: C14.018 
 

Kategorija:Kaspaze
Kategorija:Geni na hromosomu 19
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Londonska konvencija o moreuzima

U **Londonskoj konvenciji o moreuzima**, zaključenoj 13. jula 1841. između tadašnjih velikih sila Evrope – Rusije, Ujedinjenog Kraljevstva, Francuske, Austrije i Pruske – ponovo je uspostavljena "drevna vlast" Osmanskog Carstva zatvaranjem turskih moreuza (Bosfora i Dardanelija), koji povezuju Crno more sa Mediteranom, za sve ratne brodove, osim onih sultanovih saveznika tokom rata. Tako je koristio britanskoj pomorskoj moći na račun Rusije jer je potonja imala direktan pristup za svoju mornaricu Mediteranu.

Sporazum je jedan u nizu koji se bavi pristupom Bosforu, Mramornom moru i Dardanelima. Razvio se kao reakcija na tajni članak u sporazumu Hünkâr İskelesi, nastalom 1833, u kojem je Osmansko Carstvo jamčilo isključivo korištenje moreuza osmanskim i ruskim carskim ratnim brodovima u slučaju opšteg rata, ne dozvoljavajući "stranim ratnim brodovima da uđu u to pod bilo kojim izgovorom". Savremeni sporazum koji kontroliše odnose jest Montrejska konvencija o režimu moreuza iz 1936, koja je još uvijek na snazi.

## Pozadina 
Konvencija je bila sporazum između velikih sila za jačanje Osmanskog Carstva. Razvio se iz ranijeg Sporazuma o Dardanelima, potpisanog između Britanije i Osmanlija 1809.

Počevši od 1831, Egipat se, pod vodstvom egipatskog Muhameda Alija, pobunio protiv Osmanskog Carstva, što je rezultiralo egipatsko-osmanskim ratom (1831–1833). Ruski car Nikola I odlučio je da podrži Osmanlije. Godine 1833. Rusija je poslala pomorsku snagu i trupe da podrže osmanlijsku odbranu Carigrada. Britanija je isto tako podržavala Osmansko Carstvo.

Dok su ovi aranžmani primorali cara Nikolu I da odustane od svojih planova za svođenje Osmanskog Carstva na potpunu zavisnost od Rusije i otimanje kontrole nad hrišćanskim zemljama Balkana od Porte, Osmansko Carstvo nije bilo potpuno nezavisno nakon konvencije, jer se oslanjalo o Britaniju i Francusku radi zaštite.

## Reference 
Kategorija:Historijski dokumenti
Kategorija:Sporazumi potpisani 1841.
Kategorija:London
Kategorija:Sporazumi Ruske Imperije
Kategorija:Sporazumi Austro-Ugarske
Kategorija:Sporazumi Ujedinjenog Kraljevstva
Kategorija:Sporazumi Francuske
Kategorija:Sporazumi Pruske
Kategorija:1841. u Osmanskom Carstvu
Kategorija:1841. u Austro-Ugarskoj
Kategorija:1841. u Ujedinjenom Kraljevstvu
Kategorija:1841. u Francuskoj
Kategorija:1841. u Pruskoj
Kategorija:1841. u Ruskoj Imperiji
Susret / Znam

**"Susret / Znam"** šesta je singl-ploča sarajevske pop-rok grupe Ambasadori. Objavila ga je izdavačka kuća Diskoton 1974. Na A-strani je pop-rok balada "Susret" za koju je muziku, tekst i aranžman napisao gitarist i vođa Ambasadora Slobodan Vujović. Osim kvalitetne pjevačke izvedbe Ismete Dervoz, zanimljiva je i lirska instrumentalna pratnja na flauti i solo na električnoj gitari u sredini pjesme. Na B-strani je pjesma "Znam" za koju je muziku, tekst i aranžman napisao basist Ambasadora Ivan Vinković. Ovom singl pločom Ambasadori su potvrdili pjevački i izvođački kvalitet, koji ih je svrstao (zajedno s Indexima) u sam vrh tadašnje rane sarajevske pop-rok scene s početka 1970-ih. Objavljena je godinu prije njihove prve LP ploče, a fotografiju i dizajn za omot uradio je Dragan S. Stefanović.

## Muzički primjeri 
* "Susret"

## Reference 
Kategorija:Singlovi Ambasadora
Kategorija:Singlovi iz 1974.
Kategorija:Singlovi u izdanju Diskotona
Fikain

**Fikain** također poznat kao **ficin**, **debricin**, ili **higueroksilski delabar** () je proteolitski enzim ekstrahovan iz lateksnog soka iz stabljika, listova i nezrelog ploda američke divlje smokve *Ficus insipida*.
 
Fikain se prvobitno zvao ficin, a ficin je prvobitno bio mješavina blisko povezanih cisteinskih endopeptidaza proizvedenih iz bilo koje vrste iz roda *Ficus*, prije nego što je terminologija bila ograničena na određeni cisteinski enzim endopeptidaze iz određene vrste.
 
Cisteinske endopeptidaze su grupa enzima koji također uključuju udaljeniji papain izveden iz lateksa papaje, bromelazu (bromelain) ekstrahiranu iz stabljike ananasa, kalpain, kaspaze , katepsin B i himopapain. Cistein endopeptidaze sa sličnim svojstvima generički poznate kao ficini prisutne su i u drugim članovima roda *Ficus*, a čini se da mnoge vrste sadrže više tipova ovih enzima. Pomalo zbunjujuće, termini fikain i ficin se često tretiraju kao sinonimi.
 
Fikain je u MEROPS klanu CA, porodica C1, potporodica C1A, peptidaza C01.006. Enzimska komisija Međunarodne unije za biohemiju i molekularnu biologiju (IUBMB) prvobitno je dodijelila EC 3.4.4.12 kao ficin 1961. godine, koji je prebačen na 3.4.22.3 i preimenovan u fikain 1972. godine, čineći vremenom dva pojma sinonimim. Budući da proteolitski enzimi drugih članova roda *Ficus* nisu u potpunosti okarakterisani, IUBMB je 1992. preporučio da se izraz fikain ograniči na specifični glavni proteolitski enzim koji se nalazi u prahu ficina proizvedenog od *F. glabrata*, Međutim, baza podataka IUBMB-ove Enzimske nomenklature nastavlja da navodi ficin kao sinonim za fikain Prečišćeni ficin zapravo nije 'čist', on je mješavina različitih enzima i može se proizvesti iz mnogo različitih vrsta roda *Ficus*. U jednoj studiji, samo od te vrste pronađeno je do deset različitih proteolitičkih enzima, Mliječni sok obične smokve također sadrži furanokumarine (psoralen), iako se čudno nalaze uglavnom u soku lišća i izdanaka, ali ne i u soku plodova. Jedan faktor koji može objasniti ovo je da psoralen i drugi furanokumarini prvenstveno odvraćaju od biljojeda, djelujući kao fotosenzibilizirajuća sredstva da izazovu fitofotodermatitis. Odsustvo psoralena u voćnom soku je u skladu s činjenicom da plod biljaka endozoohorija predstavlja relativno rijedak slučaj u kojem biljka „podstiče“ biljojede.
 
Iako su kasnija istraživanja pokazala da je neefikasan i potencijalno nezdrav kao antihelmintik, kasnije je našao brojne medicinske i industrijske namjene. Koristi se za čišćenje u proizvodnji materijala za šivanje za šavove, za pripremu životinjskih arterija prije transplantacije na ljude, Može se koristiti za otapanje proteina u mesnim proizvodima kako bi se oslobodile potencijalno prisutne patogene bakterije koje se prenose hranom za sigurnosnu analizu. Čini se da lateks iz *Ficus carica* takođe sadrži enzim koji pokazuje izraženu sposobnost varenja kolagena, za razliku od papaina.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 
* 
 

Kategorija:EC 3.4.22
Čet-bot

**Čet-bot** () softverska je aplikacija koja se koristi za vođenje online razgovora u obliku teksta ili govora. To su računarski programi koji su sposobni održavati konverzaciju sa korisnicima na prirodnom jeziku, razumijeti njihovu namjeru i odgovarati na osnovu unaprijed postavljenih pravila i podataka. Kreirani da uvjerljivo simuliraju način na koji bi ljudsko biće ponašalo kao razgovorni partner, ovi sistemi obično zahtijevaju stalno podešavanje i testiranje. Do 2012. nijedan od njih nije mogao proći Turingov test.

Većini se pristupa na internetu putem skočnih prozora na veb-sajtovima ili putem virtualnih asistenata. Mogu se svrstati u kategorije upotrebe koje uključuju: trgovinu, obrazovanje, zabavu, finansije, zdravstvo, vijesti i proizvodnost.

## Reference 
Kategorija:Čet-botovi
Nadzirano učenje

**Nadzirano učenje** () model je mašinskog učenja u kojem algoritmi rade s poznatim skupom ulaznih podataka i poznatim skupom izlaznih podataka i uvježbavaju model za predviđanje. Model nadziranog učenja se zasniva na algoritmima koji su trenirani pomoću prethodno označenih primjera. Ulazni podaci sadrže informacije o klasama i pripadajućim vrijednostima, dok je željena izlazna vrijednost poznata. Algoritam prima skup vrijednosti zajedno s odgovarajućim izlaznim vrijednostima te uči uspoređujući stvarne izlazne vrijednosti sa zadanim vrijednostima koje su mu dostavljene kao ulaz. Ukoliko postoje odstupanja, algoritam se ispravlja. Metode nadziranog strojnog učenja, kao što su klasifikacija (), regresija (), predviđanje () i pojačavanje gradijenta (), koriste uzorke iz označenih podataka kako bi predvidjele oznaku ili klasu za podatak koji nije označen. Cilj algoritama je učenje funkcije koja *preslikava* vektore, na osnovu primjera parova ulaz-izlaz.

## Apstrakcije 
Postoje nekoliko načina na koje se standardni problem nadziranog učenja može generalizirati:

*Polunadzirano učenje: U ovom okruženju željene izlazne vrijednosti su dostupne samo za podskup skupa podataka za učenje. Preostali podaci nisu označeni.
*Aktivno učenje: Umjesto pretpostavke da su svi primjeri za učenje dati na početku, algoritmi za aktivno učenje interaktivno prikupljaju nove primjere, obično postavljajući upite korisniku. Često, upiti se temelje na podacima bez oznaka, što je scenarij koji kombinira polu-nadzirano učenje s aktivnim učenjem.
*Strukturirano predviđanje: Kada je željena izlazna vrijednost kompleksni objekt, poput sintaksnog stabla ili označenog grafa, tada se standardne metode moraju proširiti.
*Učenje rangiranja: Kada je ulaz skup objekata, a željeni izlaz je rangiranje tih objekata, tada se također moraju proširiti standardne metode.
## Primjene 
* Bioinformatika
* Hemoinformatika
* Marketing utemeljen na bazama podataka
* Prepoznavanje rukopisa
* Pretraživanje informacija
* Izvlačenje informacija
* Prepoznavanje objekata u računarskom vidu
* Optičko prepoznavanje znakova
* Otkrivanje neželjene pošte (spam)
* Prepoznavanje uzoraka
* Prepoznavanje govora
* Klasifikacija reljefa korištenjem satelitskih snimaka
* Klasifikacija potrošnje u javnoj nabavci

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Softver otvorenog koda za mašinsko učenje (MLOSS) 

Kategorija:Mašinsko učenje
Bromelain

**Bromelain** je enzimski ekstrakt izveden iz stabljika ananasa, iako postoji u svim dijelovima svježeg ananasa. Ekstrakt ima historiju upotrebe u narodnoj medicini. Kao sastojak, koristi se u kozmetici, kao lokalni lijek i kao sredstvo za omekšavanje mesa. Početni materijal se miješa i istisne kroz filter kako bi se dobila supernatant tekućina koja sadrži rastvorljivi enzim bromelain. 8 minuta na 80oC je dovoljno da se enzim skoro potpuno inaktivira.

## Upotreba
### Omekšavanje mesa i ostalo 
Uz papain, bromelain je jedna od najpopularnijih proteaza za omekšavanje mesa. Bromelain se prodaje u obliku praha, koji se kombinuje sa marinadom ili se direktno nanosi na svježe meso U Sjedinjenim Državama, usvojeni Zakon o zdravlju i obrazovanju o dodacima prehrani (DSHEA, 1994.) dozvoljava prodaju dodataka prehrani koji sadrže bromelain, iako efikasnost nije potvrđena. Gutanje bromelaina može izazvati alergijsku reakciju kod nekih ljudi koji su osjetljivi na ananas. Sistemska enzimska terapija (koja se sastoji od kombinacija proteolitskih enzima kao što su bromelain, tripsin, himotripsin i papain) je istraživana u Europi kako bi se procijenila efikasnost kod pacijenata sa karcinomom dojke, kolorektuma i plazmacitoma.  Bromelain može biti efikasan kao dodatna terapija u ublažavanju simptoma akutnog rinosinusitisa kod pacijenata koji nisu liječeni antibioticima.
 
## Također pogledajte
* Fitohemikalija
* Papain

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* The MEROPS online database for peptidases and their inhibitors:
**C01.005 Stem Bromelain 
**C01.028 Fruit Bromelain 
* 
 

Kategorija:EC 3.4.22
Kategorija:Dodaci prehrani
Kategorija:Bromeliaceae
Slavenski marš

thumb|200px|desno|Petar Iljič Čajkovski
**Slavenski marš** u b-molu, Op. 31 jest orkestarska tonska poema Petra Iljiča Čajkovskog komponirana i orkestrirana kasnog septembra i ranog oktobra 1876. Premijerna izvedba ovog djela bila je u okviru humanitarnog koncerta u Moskvi novembra iste godine pod dirigentskom palicom Nikolaja Rubinštajna. Napisano je u čast proslave ruske intervencije u srpsko-osmanlijskim ratovima (1876-1878).

## O djelu 
Čajkovski je dobio narudžbu da napiše muzičko djelo u okviru humanitarnog koncerta u korist srbijanskih vojnika ranjenih u borbi (uz pomoć ruskih dobrovoljaca) protiv Osmanlijskog Carstva. Stoga je Čajkovski kroz naslov *"Slavenski marš"* ovo muzičko djelo proglasio pohodom za sve Slavene, a ne samo za Ruse. Iako relativno kratko djelo, objedinjuje niz različitih raspoloženja, a zasnovano je na narodnim melodijama iz Rusije i Srbije. 
Odlikuje se svijetlim, svečanim prijelazima u kontrastu sa zlokobnim, pri čemu različite sekcije orkestra istovremeno predvode svoje melodijske linije, stvarajući slojevit efekat. Kako marš napreduje ka svom trijumfalnom završetku, intenzitet muzike se povećava, a glavna tema postepeno se pomjera sa drvenih puhača i gudača na limene puhače i udaraljke.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Slavonic March

Kategorija:Kompozicije klasične muzike
Kategorija:Kompozicije Petra Iljiča Čajkovskog
Kalpain-1

**Katalitska podjedinica kalpaina-1** **(CANP 1)** jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **CAPN1** sa hromosoma 11.
 
 
## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 714 aminokiselina, a molekulska težina 81.890 Da.

## References 
## Dopunska literatuta 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjski linkovi 
* The MEROPS online database for peptidases and their inhibitors: C02.001 
* 
 

Kategorija:Proteini EF-šake
Kategorija:Geni na hromosomu 11
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Aktinidain

**Aktinidain** (, *aktinidin*,  *anionska proteaza roda *Actinidia*, *proteinaza A2 *Actinidia chinensis*) je tip enzima cisteinskih proteaza koji se nalazi u voću, uključujući kivi (rod *Actinidia*), ananas, mango, banana, smokve i papaju. Ovaj enzim je dio porodice C1 peptidaza proteaza sličnih papainu.
 
Kao poznati alergen u plodovima kivija, enzim je pod preliminarnim istraživanjem zbog njegovog uticaja na čvrste veza proteina crijevnih epitelnih ćelija.
 
Aktinidain je komercijalno koristan kao sredstvo za omekšavanje mesa  i u zgrušavanju mlijeka za mliječne proizvode. Temperatura denaturacije aktinidaina je {60oC, niža od one kod sličnih enzima za omekšavanje mesa, bromelaina iz ananasa i papaina iz papaja.
 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
* The MEROPS online database for peptidases and their inhibitors: C01.007
* 
* 
 

Kategorija:EC 3.4.22
Kategorija:Enzimi
Kalpain-10

**Kalpain-10** jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **CAPN10** sa p kraka hromosoma 2.
 
## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je  672 aminokiseline, a molekulska težina  74.952 Da.
 
## Reference
## Dopunska literatura
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

 
## Vanjski linkovi
* The MEROPS online database for peptidases and their inhibitors: C02.018 
* 
 

Kategorija:Geni na hromosomu 2
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Kalpain-2

**Kalpain-2** (, *kalcij-aktivirana neutralna proteaza II*, *m-kalpain*, *mili-calpain*) je unutarćelijaka heterodimerna cisteinska proteaza aktivirana kalcijem. Ovaj enzim katalizira sljedeće hemijske reakcije
 
: Široka endopeptidazna specifičnost
 
Ovaj enzim pripada porodici peptidaza C2. Jedan je od 15 proteina u porodici kalpaina.
 
 
## Struktura 
Kalpain-2 je heterodimer katalitske podjedinice kodirane CAPN2 genom i regulatorne podjedinice CAPNS1, na q kraku hromosoma 1. Katalitička podjedinica sastoji se od četiri domena: jezgarni domen proteaze 1 (PC1), jezgarni domen proteaze 2 (PC2), domen nalik beta sendviču kalpaina (CBSW) i domen penta EF-šake (PEF(L)). Katalitska trijada sastoji se od ostataka C105, H262 i N286. Važno je napomenuti da CAPN2 također sadrži N-terminalni sidreni heliks, koji se, međutim, otcijepi nakon aktivacije proteaze. Vjeruje se da ima ulogu u regulaciji katalitske aktivnosti.
 
Regulatorna podjedinica sastoji se od dva domena: domen bogat glicinom (GR) i domen penta EF-šake (PEF(S)) Proteolitsko cijepanje kalpainom-2 regulirano je prisustvom iom+na Ca2+. Za aktivaciju je potrebna suprafiziološka (niska milimolarna) koncentracija Ca2+. je nedovoljna za aktiviranje kalpaina-2, pa se aktivacija javlja pri ulivu iona iz vanćelijskog prostora ili iz endoplazmatskog retikuluma. Uz to, kalpain-1/2 može inhibirati kalpastatin (kodiran genom CAST) koji se vezuje za PEF domene katalitske i regulatorne podjedinice kalpaina-1/2. Zabranjuje vezivanje supstrata za aktivno mjesto kroz sternne smetnje.
 
## Klinički značaj 
Povećana regulacija kalpaina-2 povezana je s povećanom agresivnošću kancera. Postoje dokazi koji upućuju na to da je mehanizam djelovanja kroz cijepanje supstrata uključenih u migraciju ćelija, invaziju i osjetljivost na hemoterapeutske agense.

## Nomenklatura domena 
Ranije korištena nomenklatura koristila je rimske brojeve za označavanje domena kalpaina-2, počevši od N-kraja CAPN2 i završavajući na C-kraju CAPNS1. Naprimjer, PEF(L) i PEF(S) nazivani su domenom IV, odnosno domenom VI.
 
## Također pogledajte 
*CAPN2
 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 
* Calpain Research Portal 
*Crystal Structure of Human Calpain-2
 

Kategorija:EC 3.4.22
Kategorija:Geni na hromosomu 1
Peri Kan Sofijeva

**Peri Kan Sofieva** (azerbejdžanski: Pərixan Sofiyeva; 1884 – 1953) bila je prva muslimanka izabrana na dužnost.

## Biografija 
Rođena je 1884. u gruzijskom gradu Karajala, koji je tada bio deo gruzijske oblasti Tiflis, u Ruskom Carstvu. Bila je jedina djevojčica u osmočlanoj porodici. U vrijeme Ruskog Carstva, Sofija je bila glava porodice, čime je stekla popularnost. Uz kredit uzet od banke, otvorila je sirotište u selu.

### Invazija na Sovjetski Savez 
Prema Rashgan Sofievoj, ženi nećaka Peri Kan Sofijeve, Sofijeva je mrzila boljševike i sovjetsku vladu. Zbog Velike čistke hodala je sa svojim starim pištoljem Mauser C96, nakon što joj je osmoro braće pogubljeno i sahranjeno u jednoj od zajedničkih grobnica jer su dolazili iz bogate porodice i smatrani su izdajnicima..

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1884.
Kategorija:Umrli 1953.
Kategorija:Azerbejdžanski političari
Kategorija:Biografije, Karajala
Kozmetika

no poprsje sa olovkom za šminkuz oko očiju]]
: žena koja koristi kozmetiku, 1889]]

**Kozmetika** (također nazvana **šminka**, **mejkap** ili **maskara**) su proizvodi koji se koriste kako bi ljudsko tijelo izgledalo drugačije. Često se kozmetika koristi da bi nekoga učinila privlačnijim jednoj osobi, kulturi ili subkulturi. U zapadnoj kulturi, glavni korisnici kozmetike su žene. Njihova upotreba kod muškaraca je rjeđa, osim na sceni, televiziji i filmovima. Kozmetika se široko koristi u svijetu glume.
 
Sva kozmetika je privremena. Potrebno ih je obnoviti nakon određenog vremena. Kozmetika uključuje ruž za usne, puder (npr. rumenilo, očno sjenilo) i losion, kao i druge pripravke.
 
## Kozmetika za lice 
Većina kozmetičkih proizvoda i metoda namijenjena je poboljšanju izgleda lica. Postoje dvije kategorije: one koje poboljšavaju osnovni kvalitet kože i one koje se drže na koži tijekom aktivnog društvenog života.
 
### Njega kože 
Ovdje je svrha očistiti kožu, poboljšati njen osnovni kvalitet i pripremiti je za nanošenje šminke. Proizvodi su ovih tipova:
*Sredstvo za čišćenje „klineri““, koriste se za uklanjanje šminke i čišćenje kože.
*Toneri, koriste se za uklanjanje masnoće sa kože i zatvaranje pora na koži.
*Hidratantna krema, koristi se da učini kožu mehkom i da smanji isparavanje vode iz kože.
*Prajmeri, koji se koriste za pripremu površine za kasniju nanošenje šminke.
*Korektor, za maskiranje nedostataka ili blago modificiranje boje kože.
*temeljnica, proizvod koji drži puder za lice na mjestu. Općenito, stvara ravnomjerbu, ujednačenu boju, prekriva nedostatke i prilagođava prirodni ton kože.
 
### Šminka i „mejkap“ 
To su kozmetički zahvati koje gledatelj zapravo vidi na licu (ili drugim dijelovima tijela). Oni su neki ili svi od ovih:
*Ruž ili rumenilo: crvenkasti puder na bazi talka, za davanje mlađeg izgleda. Koristi se uglavnom za isticanje jagodičnih kostiju, ponekad za crvenilo obraza. Vrlo drevno, koristili su ga drevni Egipćani.
*Puder za lice ili proziran puder koji se nanosi puderom, četkom ili sunđerom, dolazi u svim nijansama, kako bi odgovarao koži.
*Ruž za usne (popularno karmin).
*Šminka za oči.
*Njega ruku: manikura i lak za nokte
 
## Historija kozmetike 
Riječ *kozmetika* dolazi od grčkog κοσμητικός (*kosmētikos*) = "vješt u naručivanju ili aranžiranju.
 
Arheološki nalazi potvrđuju upotrebu kozmetike u starom Egipat i Grčkoj. Korištena kozmetika uključuje:
* Ricinusovo ulje koristio je stari Egipat kao zaštitu balzamiranih.
* Kreme za kožu napravljene od pčelinjeg voska, maslinovog ulja i ružine vodice, koje su koristili Rimljani.
* Vazelin i lanolin u devetnaestom veku.
* Nivea krema je bila prva stabilna voda u uljnim emulzijama, 1911.
Drevni Grci su takođe koristili kozmetiku. Kozmetika se spominje i u Starom zavjetu. Muškarci koji misle da je šminka nepoštena ponekad šminku nazivaju "lažnom".*fejkeupom*.
 
## Također pogledajte
*Parfem
*Farbanje kose
*Umjetnost noktiju
*Šminka za oči
*Bodibilding
 
## Reference

Kategorija:Društvo
Kategorija:Lična higijena
Astrid Ivask

**Astrid Ivask**  je bila latvijsko-američka pjesnikinja.

## Biografija 
Rođena je kao Astrīde Helēna Hartmane u Rigi, kćerka Mārtiņš Hartmanisa, generala latvijske vojske, i Irme Marije Hartmane. Njen brat je bio informatičar Juris Hartmanis. Nakon sovjetske okupacije Latvije 1940, generala Hartmanisa je Sovjetski Savez zatvorio.

Ivask, njena majka i brat napustili su Latviju i boravili u u logorima za raseljena lica u Njemačkoj 1944. Studirala je jezike na Univerzitetu u Marburgu. Kasnije je napisala "U Marburgu na Lahni mi se otvorio evropski intelektualni život. Za tri godine na univerzitetu radila sam sa sedam stranih jezika, neki živi, neki davno mrtvi, i udala sam se za oblast Ugro-finsku kulturu." Magistrirala je 1949, te se iste godine udala za estonskog pjesnika Ivara Ivaska, koji je doktorirao književnost i historiju umjetnosti. Par se preslio su se u Sjedinjene Države, gdje je Ivar bio angažovan kao profesor na St. Olaf koledžu u Minnesoti.

Godine 1967. preselili su se u Norman, Oklahoma, gdje je Ivar postao profesor modernih jezika i književnosti na Univerzitetu Oklahoma. Radila je kao vanredni profesor ruskog, njemačkog i francuskog jezika. Ivar je bio urednik univerzitetskog književnog časopisa *World Literature Today* i par je ugostio mnoge autore i kritičare u svom domu i učestvovao u čitanjima i književnim događajima.

Njena ostala djela uključuju Pārsteigumi un atklājumi ("Iznenađenja i otkrića", 1984), dječje pjesme i priče, i knjigu poetskih putopisnih skica, Līču loki: Ainas un ainavas ("Krivudave uvale: Pogledi i pejzaži", 1981), illustra fotografija Ivara Ivaska.

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1926.
Kategorija:Umrli 2015.
Kategorija:Latvijski pjesnici
Kategorija:Biografije, Riga
Kalpain-6

**Kalpain-6** (znan i kao  **kalpamodulin**) I est protein koji je kod ljudi kodiran genom **CAPN6**  sa hromosoma X.
 
## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je  641 aminokiselina, a molekulska težina  74.576 Da. Kalpainski proteini su heterodimeri koji se sastoje od nepromjenjive male podjedinice i varijabilnih velikih podjedinica. Velika podjedinica posjeduje domen cisteinske proteaze, a obje podjedinice posjeduju domene koje vežu kalcij. Kalpaini su uključeni u neurodegenerativne procese, jer njihova aktivacija može biti izazvana prilivom kalcija i [oksidativni stres|[oksidativnim stresom]]. Protein kodiran ovim genom je visoko eksprimiran u placenti. Njegovom C-terminalnom regionu nedostaje bilo kakva homologija sa kalmodulin-sličnim domenom drugih kalpaina. [Proteinu nedostaje kritična katalitska trijada, ostatak na  aktivnom mjestu (cisteinski nukleofil mutiran u lizin) i stoga se sugerira da je proteolitski neaktivan. Protein može imati ulogu u formiranju tumora tako što inhibira apoptozu i promovira angiogenezu.
 
## Referenca 
## Vanjski linkovi
Kategorija:Geni na hromosomu X
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Nexmije Pagarusha

**Nedžmije Pegaruša** (albanski Nexhmije Pagarusha, 7. maj 1933 — 7. februar 2020) bila je jugoslovenska i albanska pjevačica i glumica, često nazivana kraljicom kosovske muzike. Pegaruša je stekla priznanje kao umjetnica na Kosovu i u susjednim zemljama zbog svog izrazitog sopranskog vokalnog opsega, koji je prikazala izvodeći različite kosovske narodne pjesme tokom svoje karijere, koja je trajala 36 godina. Njena profesionalna karijera trajala je 36 godina, od 1948. godine, kada je debitovala na Radio Prištini, do 1984. godine, kada je održala svoj završni koncert u Sarajevu. Njen muzički stil nije bio ograničen samo na albansku muziku, obzirom da je izvodila rok, pop, fank, operu/klasiku i mnoge druge.

## Biografija 
Rođena je u malom selu Pegaruša, u blizini grada Mališeva, Vardarska banovina, Kraljevina Jugoslavija (današnje Kosovo). Osnovnu školu je završila u Mališevu, a zatim otišla u Beograd, gde je tri godine pohađala muzičku školu, odsjek solo pjevanja. Svoju muzičku karijeru započela je kao pjevačica za Radio Priština 1948.

Njeno muzičko stvaralaštvo trajalo je skoro 40 godina, a zbog kontrasta u žanrovima u kojima je nastupala, Pegaruši se nije bilo jednostavno opredijeliti za specifičan tip muzičkog izraza. Pjevala je narodnu i klasičnu muziku, posebno operu. Pegaruša je dobila titule kao što su "Bilbili i Kosovës" (Kosovski slavuj), "Kraljica kosovske muzike".

Nastupala je ne samo u svojoj zemlji već i u drugim evropskim zemljama, kao što su Albanija, Sjeverna Makedonija, Bosna i Hercegovina, Bugarska itd. Imala je nekoliko turneja sa muzičkim ansamblom Šota u ovim zemljama, ali i na Bliskom istoku. Na Kosovu je stekla titulu Këngëtare e shekullit (Pjevačica vijeka).

Pjesma "Bareša" (Pastirica) je jedna od njenih najpopularnijih pjesama. Komponovao ju je njen suprug Redžo Muliki, a stihove je napisao Rifat Kukaj. Pagaruša je igrala u mnogim pozorišnim predstavama i filmovima, a kao glumica osvojila je mnoge nagrade.

Svoju muzičku karijeru završila je 1984. nakon velikog koncerta u Sarajevu. Godine 2000. otpjevala je pjesmu pod nazivom "Për ty" (Za tebe) u jednoj albanskoj TV emisiji, poslije 16 godina odsustva. Radila je kao viši savjetnik za muziku na Radiju Kosovo i Radiju Blue Sky, oba locirana u Prištini.

## Smrt 
Preminula je 7. februara 2020. u Prištini, od nepoznate bolesti.

## Odlikovanje 
Odlikovanje "Čast nacije" (albanski: Nderi i Kombit) joj je dodijelio predsjednik Albanije Bujar Nišani u novembru 2012.

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1933.
Kategorija:Umrli 2020.
Kategorija:Kosovske pjevačice
Kategorija:Kosovske glumice
Kategorija:Biografije, Mališevo
Martin Ødegaard

**Martin Ødegaard** (rođen 17. decembra 1998) jest norveški profesionalni nogometaš koji igra na poziciji veznjaka. Kapiten je Arsenala i reprezentacije Norveške.

## Nagrade 
**Real Sociedad**

* Kup kralja: 2019/2020.
**Arsenal**

* FA Community Shield: 2023

**Individualno**

* Gullballen: 2019.
* Kniksen's Honour Award: 2022.
* Tippeligaen Mladi igrač godine: 2014.
* Eredivisie tim godine: 2018/2019.
* Vitesse igrač godine: 2018/2019.
* UEFA La Liga tim godine: 2019/2020.
* Premier League igrač mjeseca: novembar/decembar 2022.
* La Liga igrač mjeseca: septembar 2019.
* Eredivisie igrač mjeseca: april 2019.
* Eredivisie talent mjeseca: maj 2019.
* London Football Awards Premier League igrač godine: 2023.
* Arsenalov igrač godine: 2022/2023.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Profil na Arsenal.com

Kategorija:Rođeni 1998.
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Norveški nogometaši
Kategorija:Nogometaši Real Madrida
Kategorija:Nogometaši Heerenveena
Kategorija:Nogometaši SBV Vitessea
Kategorija:Nogometaši Real Sociedada
Kategorija:Nogometaši Arsenala
Kalpain-8

**Kalpain-8** jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **CAPN8** sa  hromosoma 1.

 
## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je  703 aminokiseline, a molekulska težina  79.144 Da.
 

1020304050
MAAQAAGVSRQRAATQGLGSNQNALKYLGQDFKTLRQQCLDSGVLFKDPE
FPACPSALGYKDLGPGSPQTQGIIWKRPTELCPSPQFIVGGATRTDICQG
GLGDCWLLAAIASLTLNEELLYRVVPRDQDFQENYAGIFHFQFWQYGEWV
EVVIDDRLPTKNGQLLFLHSEQGNEFWSALLEKAYAKLNGCYEALAGGST
VEGFEDFTGGISEFYDLKKPPANLYQIIRKALCAGSLLGCSIDVSSAAEA
EAITSQKLVKSHAYSVTGVEEVNFQGHPEKLIRLRNPWGEVEWSGAWSDD
APEWNHIDPRRKEELDKKVEDGEFWMSLSDFVRQFSRLEICNLSPDSLSS
EEVHKWNLVLFNGHWTRGSTAGGCQNYPATYWTNPQFKIRLDEVDEDQEE
SIGEPCCTVLLGLMQKNRRWRKRIGQGMLSIGYAVYQVPKELESHTDAHL
GRDFFLAYQPSARTSTYVNLREVSGRARLPPGEYLVVPSTFEPFKDGEFC
LRVFSEKKAQALEIGDVVAGNPYEPHPSEVDQEDDQFRRLFEKLAGKDSE
ITANALKILLNEAFSKRTDIKFDGFNINTCREMISLLDSNGTGTLGAVEF
KTLWLKIQKYLEIYWETDYNHSGTIDAHEMRTALRKAGFTLNSQVQQTIA
LRYACSKLGINFDSFVACMIRLETLFKLFSLLDEDKDGMVQLSLAEWLCC
VLV

 
## References 
## Vanjski linkovi
Kategorija:Geni na hromosomu 1
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Kaplain-5

**Kalpain-5** jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **CAPN5** sa hromosoma 11.
 
## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je  640 aminokiselina, a molekulska težina  73.169 Da.
 

1020304050
MFSCVKPYEDQNYSALRRDCRRRKVLFEDPLFPATDDSLYYKGTPGPAVR
WKRPKGICEDPRLFVDGISSHDLHQGQVGNCWFVAACSSLASRESLWQKV
IPDWKEQEWDPEKPNAYAGIFHFHFWRFGEWVDVVIDDRLPTVNNQLIYC
HSNSRNEFWCALVEKAYAKLAGCYQALDGGNTADALVDFTGGVSEPIDLT
EGDFANDETKRNQLFERMLKVHSRGGLISASIKAVTAADMEARLACGLVK
GHAYAVTDVRKVRLGHGLLAFFKSEKLDMIRLRNPWGEREWNGPWSDTSE
EWQKVSKSEREKMGVTVQDDGEFWMTFEDVCRYFTDIIKCRVINTSHLSI
HKTWEEARLHGAWTLHEDPRQNRGGGCINHKDTFFQNPQYIFEVKKPEDE
VLICIQQRPKRSTRREGKGENLAIGFDIYKVEENRQYRMHSLQHKAASSI
YINSRSVFLRTDQPEGRYVIIPTTFEPGHTGEFLLRVFTDVPSNCRELRL
DEPPHTCWSSLCGYPQLVTQVHVLGAAGLKDSPTGANSYVIIKCEGDKVR
SAVQKGTSTPEYNVKGIFYRKKLSQPITVQVWNHRVLKDEFLGQVHLKAD
PDNLQALHTLHLRDRNSRQPSNLPGTVAVHILSSTSLMAV

 
## Funkcija
Kalpaini su cisteinske proteaze zavisne od kalcija ,uključene u transdukciju signala u različitim ćelijskim procesima. Funkcionalni protein kalpaina sastoji se od nepromjenjive male podjedinice i 1 iz porodice velikih podjedinica. CAPN5 je jedna od velikih podjedinica. Za razliku od nekih kalpaina, CAPN5 i CAPN6 nemaju domen IV sličan kalmodulinu. Zbog značajne sličnosti sa genom za određivanje spola tra-3 kod  ''Caenorhabditis elegans, CAPN5 se naziva i HTRA3.
 
## Reference
## Dopunaka literatura
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

 
## Vanjski linkovi
* The MEROPS online database for peptidases and their inhibitors: C02.011 
* 
* 
 

Kategorija:Geni na hromosomu 11
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Klostripain

**Klostripain** (), *klostridiopeptidaza B*, *proteinaza B clostridium histolyticum *, *alfa-klostridipain*, *klostridiopeptidaza*, *ndoproteinaza Arg-C*) je proteinaza koja cijepa proteine na karboksilnoj peptidnoj vezi arginina.  Izolovan je iz *Clostridium histolyticum*. Izoelektrična tačka enzima je 4,8-4,9 (na 8&nbsp;°C), a optimalni pH je 7,4~7,8 (u odnosu na α-benzoil-arginin etil ester). Sastav enzima je naznačen da se sastoji od dva lanca relativne molekulske mase 45.000 i 12.500.
 
## Također pogledajte
* Benzoil
* Etil-ester
 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 
* 
 

Kategorija:EC 3.4.22
Kategorija:Posttranslacijske modifikacije
CAPNS1

**Kalpainska mala podjedinica 1** (**CSS1**)  jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **CAPNS1** sa q kraka hromosoma 19.
 
## Struktura 
Kalpaini su sveprisutna, dobro konzervirana porodica cisteinskih proteaza ovisnih o kalciju. Porodice kalpaina su uključene u neurodegenerativne procese, jer njihova aktivacija može biti izazvana prilivom kalcija i oksidativnim stresom. Kalpain I i II su heterodimeri sa različitim velikim podjedinicama povezanim sa zajedničkim malim podjedinicama, koje su sve kodirane različitim genima. Mala regulatorna podjedinica sastoji se od N-terminalnog domena, koji sadrži oko 30% ostataka glicina i C-terminalnog Ca-vezujućeg domena. Two transcript variants encoding the same protein have been identified for this gene.
 
## Reference
## Dopunska literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

 
## Vanjski linkovi
* 

Kategorija:Geni na hromosomu 19
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Nemam ništa protiv / Bit će bolje

'''"Nemam ništa protiv / Bit' će bolje"''' jest četvrta singl-ploča sarajevske rok-grupe Divlje jagode. Snimljen je u ljubljanskom Studiju Akademik, a objavila ga je zagrebačka izdavačka kuća Jugoton 1979. u okviru serije singl-ploča snimljenih prije njihovog debitantskog LP albuma. Muziku i aranžman za obje pjesme napisao je Sead Lipovača, a tekst 
beogradski tekstopisac Marina Tucaković. Na A-strani singla je pjesma "Nemam ništa protiv" koja predstavlja zaokret ka čvrščem hard rok zvuku s rifovima na električnoj gitari po uzoru na britansku heavy metal grupu Judas Priest. Posebno se istakao gitarist Sead Lipovača uz upotrebu dvije električne gitare prilikom sviranja solo dionica u sredini i pred kraj pjesme, kao i pjevač Anto Janković sa agresivnijim pjevanjem u odnosu na njihove ranije pjesme. Na B-strani je rok balada "Bit' će bolje" u kojoj su izvedbu Divljih jagoda pratile violine i predstavlja nastavak serije uspješnih balada *"Jedina moja"* i *"Patkica"*. Ovoj antologijskoj pjesmi poseban pečat dao je pjevač Janković svojom kvalitetnom izvedbom. Dizajn za omot urađen je u Ateljeu Jasnik, a producent je bio Sead Lipovača.

## Muzički primjeri 
* Nemam ništa protiv
* Bit' će bolje

## Reference 
Kategorija:Singlovi iz 1979.
Kategorija:Singlovi Divljih jagoda
Kategorija:Singlovi u izdanju Jugotona
Jednošinska željeznica

**Jednošinska željeznica** ili eng. **Monorail** (od riječi "", što znači "jedan" i "", što znači šina ili tračnica) je vrsta željeznice kod koje se kolosijek sastoji od samo jedne šine ili grede.

Kolokvijalno, pojam "jednošinska željeznica" često se krivo koristi za opisivanje bilo kojeg oblika nadzemne željeznice, odnosno, izraz se odnosi na stil pruge, čak i ako ima dvije ili više šina.

Izraz "monorail" potječe od njemačkog inženjera Eugena Langena 1897. Jednošinske željeznice su sistem željezničkih vozila s jednom šinom, koji se upotrebljavaju kao putnička ili teretna vozila, a često se koriste i za transport do aerodroma, te u metroima srednjeg kapaciteta.

Jednotračni vlakovi mogu biti slični lakim željezničkim vozilima i mogu se koristiti zajedno s konvencionalnim sistemima podzemne željeznice.

Tračnice jednotračnih vlakova razlikuju se od tramvajskih i lakih željezničkih sustava po tome što su uvijek odvojene od ostalog saobraćaja i pješaka, te ne koriste pantografe.

Nude određene prednosti u odnosu na klasične vlakove, autobuse i automobile, poput izbjegavanja prometnih gužvi i pružanja boljeg pogleda. 
[mini|Metro-linija 15 u gradu [Sao Paulo, u Brazilu, jedna je od najprometnijih jednošinskih linija na svijetu.]]
Maglev sistemi kao što su Transrapid i Linimo smatraju se jednošinskom željeznicom, zbog malog raspona između voznih šina, prema kriterijima Monorail societyja.

Jednotračni vlakovi su često zastupljeni u popularnoj kulturi, uključujući filmove, televizijske emisije i video igre.

## Izvori 
## Vanjske poveznice 
* Early monorails 
* The Monorail Society
* Innovative Transportation Technologies
* People mover and monorail: Efficient solutions for urban and airport transitMaglev Monorail

Kategorija:Željeznička vozila
Kategorija:Željeznički saobraćaj
Kategorija:Ruski izumi
Midjourney

**Midjourney** je program i usluga koja koristi umjetnu inteligenciju. Midjourney generiše slike na osnovu unešenog teksta, u obliku prirodnog jezika. Koristi "promptiranje", slično kao DALL-E i Stable Diffusion. Dostupna je isključivo na oblaku i hostuje je nezavisni istraživački laboratorij Midjourney, Inc. sa sjedištem u San Francisku.

Dostupan je samo preko Discord bota na njihovom zvaničnom Discord serveru, putem direktnog slanja poruka botu ili pozivanjem bota na druge servere. Korisnici koriste naredbu  i upisuju tekstualni opis, nakon čega bot vraća set od četiri slike.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Službeni Twitter nalog
* Službeni Discord server

Kategorija:Generiranje teksta u sliku
Zofia Ridet

**Zofia Ridet** bila je poljska fotografkinja, najpoznatija po svom projektu "Sociološki zapis", koji je imao za cilj da dokumentuje svako domaćinstvo u Poljskoj. Počela je da radi na "Sociološkom zapisu" 1978. u dobi od 67 godina i snimila je gotovo 20.000 slika do svoje smrti 1997. Mnoge slike su ostale nerazvijene. Fotografije su pretežno portreti djece, muškaraca, žena, parova, porodica i staraca među njihovim stvarima. Ridet je imala tendenciju da fotografiše svoje subjekte direktno, koristeći širokougaoni objektiv i blic.

## Lični život 
Ridet je rođena u Ivano-Frankovski. Kao mlada žena imala je niz zanimanja kao što je rad za poljsku turističku kancelariju Orbis i vođenje radnje kancelarijskog materijala.

Godine 1965. radovi na ovoj izložbi skupljeni su u knjigu koju je uredio Wojciech Zamecznik. Godine 1976. Ridet je dobila nagradu Excellence de la Fédération Internationale de l´Art Photographique (EFIAP).

Tokom poslednjih godina svog života, pošto je bila preslaba da putuje sa svojim fotoaparatom, Ridet se okrenula fotografskom kolažu kao mediju, i modifikovala svoje fotografije tako što ih je sjekla i dodavala dugmad, tkaninu i suho cvijeće.

Ridetina prva velika izložba Sociološkog zapisa održana je 2015. u Muzeju moderne umjetnosti, Varšava, i Jeu de Paume, Château de Tours. Njene fotografije se nalaze u stalnim zbirkama Muzeja moderne umjetnosti u New Yorku, Instituta za umjetnost u Chicagu, i Centra Georges Pompidou, Pariz, i Nacionalnog muzeja moderne umjetnosti, Kjoto.

Preminula je u Gliwicama 24. augusta 1997.

## Reference 
## Bibliografija 
* Adam Mazur, 'Zofia Rydet, "Zapis, 1978-1990"', *Szum : sztuka polska w rozszerzonym polu*. Nr 11 (2015/2016), s. 159-161.
* Barbara Panek-Sarnowska, *Socjologiczność fotografii Zofii Rydet*, Zielona Góra : Lubuskie Towarzystwo Fiotograficzne, 2005. 
* Centre régional de la photographie Nord-Pas-de-Calais, *Aspects de la photographie polonaise : Stanislaw Michalski, Zofia Rydet, Maciej Plewinski, Wojciech Prazmowski.* Douchy-les-Mines : Centre régional de la photographie Nord Pas-de-Calais, [1988?] 
* Krzysztof Jurecki; Elżbieta Fuchs; Katarzyna Bilicka; Alina Kwiatkowska; Joanna Holzman; Muzeum Sztuki (Łódź), *Zofia Rydet (1911-1997) : fotografie : Muzeum Sztuki w Łodzi, 2 czerwca 1999 - 31 lipca 1999*, Łódź : Muzeum Sztuki, ; 1999. 
* Marcin Łakomski; Anda MacBride; Krzysztof Pijarski; Muzeum Sztuki Nowoczesnej (Warszawa), ''Object lessons : Zofia Rydet's "Sociological record",* Warsaw : Museum of Modern Art, 2017. 
* Stefan Czyżewski; Mariusz Gołąb; Uniwersytet Łódzki. Wydawnictwo, *Zofia Rydet po latach, 1978-2018*, Łódź : Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2020. 
* Zofia Rydet, Julia Staniszewska, Kryzsztof Kościuczuk, Galeria Asymetria (Warszawa), *Zofia Rydet / Julia Staniszewska : mały człowiek - oczekiwanie,* Warszawa : Fundacja Archeologia Fotografii, 2011. 
* Zofia Rydet, Wojciech Nowicki, Muzeum w Gliwicach, *Zofia Rydet : Zapis socjologiczny 1978-1990, Gliwice : Muzeum w Gliwicach, [2017].'' 

Kategorija:Rođeni 1911.
Kategorija:Umrli 1997.
Kategorija:Poljske fotografkinje
Kategorija:Biografije, Ivano-Frankivsk
Violeta Urmana

**Violeta Urmana** jest litvanska operska pjevačica koja je pjevala glavne mezzosopranske i sopranske uloge u operama u Evropi i Sjevernoj Americi.

## Život i karijera 
Urmana je rođena u Kazlų Rūdi, malom gradu u litvanskom Okrugu Marijampolė. Studirala je klavir i pjevanje na Litvanskoj akademiji za muziku i pozorište u Vilniusu i nastavila studije vokala u Minhenu na *Hochschule für Musik und Theatre München* kod Josefa Loibla. Između 1991. i 1993. bila je članica Operskog studija Bavarske državne opere za mlade pjevače gdje je studirala kod Astrid Varnay i započela je svoju scensku karijeru u Operi.

Urmana je prvobitno pjevala uloge mezzosoprana, ali je od 2001. počela pjevati dramske sopranske uloge. Pjevala je Madeleine di Coigny u *Andrea Chénieru* u Bečkoj državnoj operi 2003, Izoldu u *Tristanu i Izoldi* u Rimu 2004. i Leonoru u *La forza del destino* u Londonu iste godine.

Udata je za italijanskog operskog pjevača Alfreda Nigra, kojeg je upoznala kada je pjevala glavnu ulogu u Gluckovoj *Iphigénie en Aulide* u milanskoj La Scali 2002.
* 2011. Najviša čast koju dodjeljuje litvansko Ministarstvo kulture
* 2011. "Shine Your Light and Hope Award" od strane Carson J. Spencer Foundation (Denver, SAD)
* 2012. Dodjela titule počasnog doktora na Litvanskoj akademiji za muziku i pozorište
* 2014 Commendatore dell'Ordine della Stella d'Italia
* 2016. Proglašen za UNESCO-vog umjetnika za mir

## Diskografija (izbor) 
* Das Lied von der Erde, Rückert-Lieder (Gustav Mahler): Deutsche Grammophon
* Best of Wiener Philharmoniker Vol. VII: Deutsche Grammophon
* Andrea Chénier: Decca
* Messa da Requiem Soprano: Naxos
* Messa da Requiem Mezzosoprano : EMI
* Violeta Urmana pjeva Lieder von List, Strauss, Berg: FARAO
* La Gioconda: EMI
* Oberto: Philips
* Tristan i Izolda: EMI
* Puccini ritrovato (poznate Puccinijeve arije i ansambli): Deutsche Grammophon

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1961.
Kategorija:Litvanijske operne pjevačice
Kategorija:Biografije, Kazlų Rūda
Izabela Jurjeva

**Izabela Jurjeva** () je umjetničko ime **Izabele Danilovne Livikovr** ();), ruske pjevačice sa nadimkom "Kraljica ruske romanse" koja je proslavila svoju stogodišnjicu na koncertu u njenu čast u Centralnoj koncertnoj dvorani u Moskvi 1999.

Bila je jedan od najboljih izvođača romantičnih ruskih romskih pjesama u kasnim 1920-im i 1930-im prije nego što je žanr postao gotovo tabu u Sovjetskoj Rusiji.

Jurjeva je bila uglavnom zaboravljena sve do 1990-ih kada se ponovo pojavila na televiziji i proglašena za narodnu umjetnicu Rusije. Od 1920. studirala je u Petrogradu kod pijaniste i kompozitora A. V. Taskina. Debitantski nastup održan je 1922. u kinu Koloseum, gde je Jurjeva otpevala nekoliko pjesama, uključujući i *Prosjak A. Aljabjeva* od Pierre-Jean de Béranger. Dobila je poziv za nastup u Moskovskom Ermitažu. Iste godine održala se i njena prva turneja u Rostovu. Uz ruske romanse ("Jesenji vetar jadno stenje", "Kad po čitave dane...", "Samo jednom u životu je sastanak", itd.) uključuje stare ciganske pjesme ("Grov", "Valenki" ) u programu svojih koncerata.

Godine 1925. se udala za advokata Josifa Arkadjeviča Epšteina () (umro 1971), koji je pod kreativnim pseudonimom Josif Arkadijev postao njen menađer, a ujedno i autor riječi njenih hitova "Pogledaj s ljubavlju", "Proljeće Pjesma” , "Prva lopta”, "Tvoja pisma”, "Ako se sjećaš, ako voliš”, "Ako možeš, oprosti”, "O ljubavi i prijateljstvu” i drugi. Izabella Jurjeva i njen suprug proveli su period od 1925. do 1926. u Francuskoj. U Parizu je 17. decembra 1925. rodila sina Volodju koji je imao urođenu srčanu bolest, a beba je, nakon nešto više od godinu dana, umrla.

Godine 1929. učestvovala je na večerima ciganske romanse u Dvorani stupova u Moskvi. Zbog neobičnog izvođenja ciganskih pjesama, Jurjeva je nazvana "bijelom cigankom".

Njen fonografski debi dogodio se 1937, 15 godina nakon prvog nastupa. Tokom Drugog svjetskog rata učestvovala je u pokroviteljskim koncertima na Karelijskom i Kalinjinskom frontu. Pjesme iz njenog ranog repertoara posebno su bile popularne kod vojnika: "Saša", "Kad lišće padne", "U staroj bašti", "Bijela noć".

Zadnje godine života provela je Moskvi, gdje je i umrla 20. 1. 2000. Sahranjena je na groblju Donskoj, autor spomenika na grobu je Jurija Orehova. Sudbina Yuryeve, uz neke promjene, činila je osnovu romana Mihaila Šiškina "Venerina kosa".

## Nagrade 
U poslijeratnom periodu pjevačica je bila zaboravljena, a 1992. dobila je titulu narodne umjetnice Rusije, a zatim odlikovana Ordenom zasluga za otadžbinu IV stepena (1999). Dobitnica je nagrade Predsjednika Ruske Federacije (2000, posthumno).

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1899.
Kategorija:Umrli 2000.
Kategorija:Ruske pjevačice
Kategorija:Biografije, Rostov na Donu