Hipoksija i hipoksemija

**Hipoksija** - smanjena opskrba TKIVA kisikom unatoč adekvatnoj opskrbi krvlju. U širem smislu ovaj izraz obuhvata i sniženje PaO2 u arterijskoj i venskoj krvi i u organima, tkivima i ćelijama tako da se govori o cerebralnoj hipoksiji, kardijalnoj hipoksiji, tkivnoj hipoksiji itd.

Kada je zasićenje krvi kisikom smanjeno ispod 90% govorimo o **hipoksigenaciji** (SpO2)  koja se može posebnim uređajem - *pulsoksimetrom* izmjeriti. Normalno zasićenje iznosi preko 95% (SpO2>95%). Hipoksija i hipoksigenacija su izrazi koji se u svakodnevnoj kliničkoj praksi upotrebljavaju kao sinonomi.

**Hipoksemija** je stanje smanjenog parcijalnog pritiska kisika arterijske krvi (PaO2) ispod 60 mmHg. Normalne vrijednosti PaO2 iznose 75-95 mmHg.
Vrlo važan znak kod ovih stanja je pojava cijanoze koja pod izvjesnim okolnostima može u potpunosti izostajati. Zato se danas uzima kao pravilo upotreba uređaja - pulsoksimetra kao prvi korak u detekciji stanja oksigenacije organizma. U laboratoriji se određuju parcijalni pritisak kisika u krvi (PaO2) i mjerenje koncentracije hemoglobina i njegovih patoloških formi kao dodatni dijagnostički postupci.

## Uzroci 
Uzroci hipoksije su mnogobrojni:
*Poremećaji oksigenacije pluća (pneumonije, plućni edem)
*Poremećaji ventilacije pluća (bronhijalna astma, dekompenzovana hronična obstruktivna plućna bolest - HOPB)
*Poremećaji ventilacije pluća usled dejstva ekstrapulmonalnih faktora (klateći nestabilan grudni koš kod preloma više rebara, poremećaji centra za disanje)
*Udisanje zraka sa niskim koncentarcijama kisika ili mješavine raznih hipoksičnih gasova u zraku (kod požara u zatvorenim prostorijama, nesreće u tunelima, rudarskim jamama).

Uzroci hipoksemije dijele hipoksemiju na definisanja stanja:
***Hipoksična hipoksemija** – snižena količina kisika u krvi uslijed smanjenog parcijalnog pritiska kisika (PaO2), odnosno zbog smanjenog zasićenja zraka kisikom. Opasnost za bolesnika postoji kod vrijednosti ispod 150 ml/L.
***Toksična hipoksemija** – snižena količina kisika zbog smanjenog afiniteta hemoglobina za kisikom, npr. dishemoglobinemije uslijed prisustva *methemoglobina* ili *trovanja ugljen-monoksidom* (CO-Hb). Opasnost za bolesnika postoji kod vrijednosti ispod 150 ml/L.
***Anemična hipoksemija** – snižena količine kisika uslijed smanjene koncentracije hemoglobina. Manifestna opasnost za bolesnika postoji kada je sadržaj kisika u krvi manji od 100 ml/L.

Kao što se vidi klinički posmatrano anemična hipoksemija uz normovolemiju se bolje toleriše nego toksična i hipoksička hipoksemija. U vanbolničkim uslovima toksična i anemična hipoksemija se teže dijagnostikuju. Iz ovih razloga potrebna je hitna hospitalizacija bolesnika.

## Simptomi 
Znaci i simptomi hipoksije i hipoksemije su cijanoza, uznemirenost, grčevi, agitiranost, smušenost, pospanost i koma.

## Posljedice 
Posljedice za organe i čitav organizam su raznovrsne, jer zbog nedovoljne koncentracije kisika izumiru ćelije, dolazi do raspada tkiva sa poremećajem funkcija mnogih organa: mozga, pluća, srca i krvnih sudova, jetre, bubrega.

## Terapija 
Terapija se sastoji pored eventuelne mogućnosti uklanjanja uzroka koji su doveli do hipoksije i hipoksemije u primjeni slijedećih mjera:
*Uvijek ordinirati po mogućnosti 100% kisik.
*Kod prestanka disanja usled poremećene ventilacije primjenjuje se intubacija i kardiopulmonalna reanimacija.
*Kod teških poremećaja oksigenacije primjenjuje se terapija kisikom, intubacija, kardiopulmonalna reanimacija uz primjenu aparata za disanje sa pozitivnim pritiskom.
*Kod toksične hipoksemije:
****methemoglobinemija** - oksidacija dvovalentnog željeza u trovalentno željezo uzrokovana dejstvom nitrata, nitrita, hloralhidrata i perhlorata i time pretvaranje hemoglobina u methemoglobin, koji više ne može da veže kisik. Ako je prisutno 10% metheboglobina bolesnik je cijanotičan i ima glavobolju, vrtoglavicu. Veće koncentracije dovode do ubrzanja rada srca i disanja. Kada preko 50% ukupnog hemoglobona čini methemoglobin bolesnik pada u komu. Prisustvo methemoglobina više od 60% dovodi do smrti. Antidot je toluidin plavo (metilensko plavo).
****trovanje ugljen-monoksidom** – primjena 100% kisika ili hiperbarična oksigenacija u specijalnim komorama.

*Kod anemične hipoksije – transfuzija koncentratima eritrocita, kada je vrijednost hemoglobina ispod granice od 70 gr./L.

Kategorija:Medicina