Rana kreda

**Rana kreda** (geohronološko ime) ili **donja kreda** (hronostratigrafsko ime), je rano ili donje glavno razdoblje krede. Obično podrazumijeva raspon od prije 145 do prije 100,5 miliona godina.

## Potpodjela krede
## Geologija
Prijedlozi za tačnu starost baremijsko-apatijske granice kretali su se donedavno (od 2019.) u rasponu od 126 do 117 miliona godina, ali na temelju bušotina u Svalbardu, definiran je rani krdni aptijski okeanski anoksijski događaj 1a (OAE1a ). On je pomoću izotopa ugljika datiran na prije 123,1 ± 0,3 miliona godina, ograničavajući mogući raspon granice do oko 121–122 miliona. Postoji moguća veza između ovog anoksijskog događaja i niza ranokrednih velikih magnetnih provincija (LIP).

U historiji Zemlje, daleko je najveća Ontong Java – Manihiki – Hikurangi velika magnetska provincija, u Južnom Pacifiki prije oko 120 miliona godina.
Ontong Plato na Javi danas pokriva područje od 1.860.000&nbsp;km². U Indijskom okeanu ostali LIP počeo je od prije oko 120&nbsp;miliona godina: Kerguelen Plato – Broken Ridge, zauzimajući skupa oko 2.300,000&nbsp;km².

Drugi LIP, na poluotoku Liaodongu, Kina, &nbsp;131–117&nbsp;miliona godina trajao je 10 miliona godina. To je bio rezultat subdukcije pločaKula i Pacifičke ploče , što su vjerovatno uzrokovali superpljuskovi.
Tokom otvaranja južnog Atlantika, Paraná-Etendeka LIP je proizveo 1,5 miliona km³ bazalta i riolita godišnje, počevši prije 133 miliona godina, tokom narednih milion godina.
Otvaranje Centralnog Atlantika nastavilo se dok se Srednjoatlanski greben proširio prema sjeveru kako bi odvojilo Iberijsko poluostrvo od obala Njufoandlanda i povezalo se sa Kanadskim bazenom na Arktičkom okeanu. Otvaranjem Labradorskog mora, Grenland je postao zasebna tektonska ploča, a Laurentija je postala Sjeverna Amerika. Protokaripsko more nastavilo je da raste i LIP Paraná-Etendeka počeo je da razbija Afriku na tri dijela. Raspad Foklandske visoravni iz južne Afrike, prije 132 miliona godina, Madagaskar se prestao samostalno kretati prije oko 120 miliona godima. U Pantalaskom okeanu, Pacifička ploča nastavila je rasti. Arktička Aljasko-čukotska terran formirala je Beringov moreuz. Kontinuirano razdvajanje otvorilo je nove bazene u Indijskom okeanu, odvajajući Indiju, Antarktik i Australiju.

Prije oko 110 miliona godina, Srednji atlantski greben prodirao je na jug do pretkaripskog i južnog Atlantika, efektivno odvajajući Južnu Ameriku od Afrike, a daljnji razdor na sjevernom kraju dovršio je uzdužni opseg Atlantika. U Panthlasi Ontong – Java Mega-LIP-u rezultiralo je stvaranjem novih tektonskih ploča, a u Indijskom oceanu je Kerguelen LIP počeo gurati Indiju prema sjeveru.

## Evolucija 
Tokom tog vremena pojavile su se mnoge nove vrste dinosaura ili su dobile značajnu ulogu, uključujući ceratopsije, spinosauride, Carcharodontosauridae i celurosaure, dok su preživjeli iz kasne jure nastavili ustrajavati.
Tokom rane krede pojavile su se angiosperme (cvjetice); Archaefructaceae, kao najstarije (124.6&nbsp;miliona godina), nađene su u Formaciji Yixian, Kina.

U ovo je vrijeme također došlo do evolucije prvih predstavnika Neornithes (modernih ptica).

*Sinodelphys*, oko 125&nbsp;miliona godina stari boreosphenidni sisar nađen u Formaciji Yixian, Kina, jedan je od najstarijih ikada nađenih sisarskih fosila. Nalazišta fosila ukazuju na to da su se rani sisari tokom rane krede počeli diverzificirati iz Azije. Sinodelphys je bio bliže metatheria (torbarima) nego Eutheria (placentalia) i imao je stopala prilagođena penjanju po drveću.
Otkriveni *Steropodon* je najstariji predstavnik monotremata (sisara koji polažu jaja).Živio je u Gondvami (sada Australija), prije 105&nbsp;miliona godina.

## Također pogledajte
*Geološki period

## Reference
## Dopunska literatura
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorija:Geohronologija
Kategorija:Geološke epohe
Kategorija:Paleontologija
Kategorija:Rana kreda