Zvučni jež

**Zvučni jež** ponekad i  **nadzvučni jež**, najčešće **sonični jež**  (eng. *sonic hedgehog*) jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **SHH** sa hromosoma 7. Ova signalna molekula je ključna u regulaciji embrionske morfogeneze kod svih ispitivanih,  različitih vrsta životinja. SHH kontrolira organogenezu i organizaciju centralnog nervnog sistema, udova, prstiju i mnogih drugih dijelova tela. Zvučni jež je morfogen koji oblikuje embrion u razvoju koristeći gradijent koncentracije koji karakteriše model francuske zastave. Ovaj model ima neujednačenu distribuciju SHH molekula koja upravlja različitim sudbinama ćelija prema koncentraciji. Mutacije ovog gena mogu uzrokovati prozencefalopatiju, neuspjeh podjele u moždanim hemisferama, kao što je pokazano u eksperimentu koji koristi SHH nokaut-miševe u kojem se srednja linija prednjeg mozga nije uspjela razviti i umjesto toga nastala je samo jedna spojena telencefalonska vezikula. Još uvijek ima ulogu u diferencijaciji, proliferaciji i održavanju tkiva i kod  odraslih. Abnormalna aktivacija SHH signalizacije u tkivima odraslih uključena je u različite tipove karcinoma uključujući dojke, kožu, mozak, jetru, žučnu kesu i mnoge druge.

## Otkriće i nomenklatura 
Gen ježa (*hh*) je prvi put identificiran kod *Drosophila melanogaster*, u klasičnim snimcima koje su uradili Christiane Nüsslein-Volhard i Eric Wieschaus, objavljenim u 1980. Ovi snimci — koji su osvojili Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu 1995., zajedno sa razvojnim genetičarom Edwardom B. Lewisom — za identifikaiju gena koji kontroliraju segmentacija u ebrionu  *Drosophila*. Gubitak funkcije *hh* uzrokuje mutantni fenotip, kada embrioni budu prekriveni zubcimima, tj. malim šiljastim izbočinama koje liče na bodljee ježa. Istraživanja Philipa Inghama, Andrew P. McMahon i Clifforda Tabina, s ciljem pronalaska ekvivalenta * ježa * kod kičmenjaka otkrila su tri homologna gena.

Dva od ovih gena—„pustinjski jež“ i „indijski jež“— nazvani su po vrstama ježa, dok je „sonični jež“ dobio ime po *Sonic the Hedgehog* , naslovnom protagonisti  istoimene franšize video igara. Gen je tako nazvao Robert Riddle, koji je bio postdoktorski saradnik Laboratorije   *Clifford Tabin*, nakon što se njegova supruga Betsy Wilder vratila kući sa časopisom o igricama koji sadrži reklamu za "Sonic the Hedgehog" video igrica. Kod zebrica nađena su dva od tri duplirana gena kod  kičmenjaka: *hh* i *SHH* i *SHH b* (ranije opisan kao *tiggywinkle hedgehog*, nazvan po *The Tale of Mrs. Tiggy-Winkle*, liku iz knjiga za djecu Beatrix Potter) i *ihha* i *ihhb* ranije opisan kao *tiggywinkle hedgehog*, nazvan po Mrs. Tiggy-Winkle, liku iz *Beatrix Potter*,  knjiga za djecu) i ranije opisan kao *tiggywinkle hedgehog*. knjiga za djecu) i ranije opisan kao *tiggywinkle hedgehog*, nazvan po *Mrs. Tiggy-Winkle*, liku iz *Beatrix Potter*, knjiga za djecu) i ranije opisan kao *tiggywinkle hedgehog*, nazvan po Mrs. Tiggy-Winkle, liku iz *Beatrix Potter*, knjiga za djecu, i ranije opisan kao *tiggywinkle hedgehog*,

## Funkcija
Utvrđeno je da od homologa *hh*, *SHH* ima najkritičniju ulogu u razvoju, djelujući kao morfogen uključen u oblikovanje mnogih sistema—uključujući hormone prednjeg režnja hipofize, moždani neopalij, kičmenu moždinu, pluća, zube  i talamus preko *zona limitans intrathalamica*. Kod kičmenjaka, razvoj udova i prstiju zavisi od lučenja zona polarizirajuće aktivnosti zvučnog ježa, koje se nalaze na zadnjoj strani embrionskog ekstremitetnog pupoljka. i meduloblastom, a kao i napredovanje tumora karcinom prostate.

Da bi se SHH eksprimirao u udovima embriona u razvoju, morfogen koji se zove faktor rasta fibroblasta mora se izlučiti iz apikalnog ektodermnog grebena.
Također se pokazalo da zvučni jež djeluje kao aksonska replika. |Pokazano je da SHH privlači komisurne aksone na ventralnoj srednjoj liniji kičmene moždine u razvoju. Konkretno, SHH privlači retinske ganglijske ćelije (RGC) aksona u niskim koncentracijama i odbija ih u višim koncentracijama. Pokazalo se da odsustvo (neekspresija) SHH kontrolira rast zadnjih udova u nastajanju kod kitova (kitovi i delfini).

Gen * SHH * je član porodice ježevih gena s pet varijacija prerade DNK sekvence ili varijanti transkripta. *SHH* se nalazi na hromosomu 7 i pokreće proizvodnju proteina zvučnog ježa. Ako je gen *SHH* mutiran ili odsutan, protein zvučnog ježa ne može djelovati kako treba. Zvučni jež doprinosi rastu ćelija, diferencijaciji i formiranju ćelija, strukturiranju i organizaciji tjelesnog plana građe. Ovaj protein funkcionira kao vitalna morfogena signalna molekula i ima važnu ulogu u formiranju mnogih različitih struktura u razvoju embriona. "SHH" gen utiče na nekoliko glavnih sistema organa, kao što su nervni, kardiovaskularni, respiratorni i mišićno-koštani sistem. Mutacije gena *SHH* mogu uzrokovati malformaciju komponenti ovih sistema, što može rezultirati velikim problemima u razvoju embriona. Na mozak i oči, naprimjer, mogu značajno uticati mutacije ovog gena i uzrokovati poremećaje kao što su mikroftalmija i holoprozencefalija. Mikroftalmija je stanje koje utiče na oči, što rezultira malim, nerazvijenim tkivima na jednom ili oba oka. To može dovesti do problema u rasponu od koloboma jednog oka do potpunog odsustva očiju. Holoprozencefalija je stanje koje je najčešće uzrokovano mutacijom gena *SHH* koja uzrokuje nepravilno razdvajanje lijeve i desne hemisfere mozga i dismorfiju lica. Mnogi sistemi i strukture se u velikoj mjeri oslanjaju na ispravnu ekspresiju gena *SHH* i naknadnog proteina zvučnog ježa, čime se izdvaja kao esencijalni gen za razvoj.

Da bi se SHH eksprimirao u udovima embrija u razvoju, morfogen zvan faktor rasta fibroblasta mora biti izlučen iz apikalnog dijela ektodermnog grebena. Cijepanje je katalizirano proteazama unutar C-terminalnog domena. Tokom reakcije, na C-terminal dodaje se  molekula holesterola SHH-N. Dakle, C-terminalni domen djeluje kao intein i holesterolska transferaza. Još jedan hidrofobni dio, palmitat, dodaje se u alfa-amin N-terminalni cistein SHH-N. Ova modifikacija je potrebna za efikasnu signalizaciju, što rezultira 30-strukim povećanjem potencije u odnosu na nepalmitilirani oblik, a provodi je član membranski vezana O-aciltransferaza porodice protein-cistein N-palmitoiltransferaza HHAT.

## Robotnikinin 
Pronađen je potencijalni inhibitor signalnog puta zvučnog ježa i nazvan je "robotnikinin"— u čast neprijatelja *Sonic the Hedgehog*, Dr. Ive "Eggmana" Robotnika.

## Takođerpogledajte 
* Pikahurin
* Zbtb7

## Reference 
## Dopunska literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjski linkovi 
* An introductory article on *SHH* at Davidson College
* Rediscovering biology: Unit 7  Genetics of development .. Expert interview transcripts  interview with John Incardona  PhD .. explanation of the discovery and naming of the sonic hedgehog gene
* ‘Sonic Hedgehog’ sounded funny  at first .. New York Times  November 12, 2006 ..
* GeneReviews/NCBI/NIH/UW entry on Anophthalmia / Microphthalmia Overview
* SHH – sonic hedgehog US National Library of Medicine
* 
* 

Kategorija:Proteini
Kategorija:Morfogeni
Kategorija:HINT domen
Kategorija:Ćelijska signalizacija
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Ligandi (biohemija)
Kategorija:Geni na hromosomu 7
Kategorija:Proteomika