Novi Pazar

**Novi Pazar** je grad i središte istoimene općine u Srbiji. Nalazi se u Raškom okrugu, na jugozapadnom dijelu države, a prema posljednjem popisu stanovništva (2022) broji 71.462 stanovnika.

Kulturno je sjedište Bošnjaka u Srbiji u oblasti Sandžaka. Mnogi spomenici muslimanske i pravoslavne religije se nalaze u ovoj oblasti, koja ima ukupno 30 zaštićenih spomenika kulture, poput Altun-alem džamije i crkve Svetih apostola Petra i Pavla.

## Historija 
## Geografija 
Nalazi se na 290&nbsp;km južno od Beograda, na dionici starog puta koji preko Ibarske magistrale vodi prema Podgorici i Jadranskom moru. Lociran je u zvjezdastoj dolini rijeke Jošanice, Raške, Deževske i Ljudske, na nadmorskoj visini od 496&nbsp;m. Okružen je visokim planinama Golijom i Rogoznom i Pešterskom visoravni. Ukupna površina općine sa 100 naseljenih mjesta iznosi 742&nbsp;km2. Njegov osnivač Isa-beg Ishaković je podigao grad u neposrednoj blizini srednjovjekovnog utvrđenja Trgovište, poznatog pod imenom Ras. Prvi pisani dokument koji pominje ime Novi Pazar datira iz 15. vijeka, kada je Malo vijeće Dubrovačke republike odlučilo da u njemu postavi svog konzula. To potvrđuje da je grad u to vrijeme već bio razvijen, zahvaljući svom izuzetnom geografskom položaju, jer se nalazio na raskršću važnih puteva koji su vodili od Dubrovnika prema Nišu, Sofiji, Istanbulu, Solunu, Beogradu, Pešti i Sarajevu. O Novom Pazaru su pisali brojni putopsici, a Evlija Čelebi je u 17. vijeku zabilježio da je bio jedan od najvećih gradova na Balkanu. Ime Novi Pazar ušlo je u leksikone kao sinonim za Sandžak od 1878. godine, kada je na Berlinskom kongresu kao corpus separatum čitava regija nazvana *Novopazarski sandžak*. Od Prvog svjetskog rata, njegova sudbina postaje neizvjesna, grad intenzivno slabi i gubi na svom značaju. Kasnije, izgradnjom novih puteva preko moravsko-vardarske doline, on postaje marginalizovan, daleko od važnih saobraćajnica i komunikacija.

## Stanovništvo 
Prema zvaničnom popisu iz 2011. godine, Novi Pazar ima 100.410 stanovnika. Etnički sastav stanovništva čine Bošnjaci sa 77,137%, Srbi 16,17%, Muslimani 4,09%, Crnogorci sa 0,04%, Albanci sa 1,23%.

## Privreda i resursi 
Društvena privreda uglavnom ne radi, za razliku od privatnog sektora koji je veoma razvijen. Preko 500 privatnih preduzeća se bavi proizvodnjom odjeće, obuće i namještaja, a ostala pretežno uslužnim djelatnostima i trgovinom. Značajnu ulogu imaju i transport robe i putnički saobraćaj sa preko 2.650 firmi za prijevoz robe i putnika. Novi Pazar je trenutno najveći proizvođač džins odjeće u Srbiji i Crnoj Gori. Čitav kraj je također bogat prirodnim resursima. To je prostrana planinska teritorija, na kojoj se optimalno smenjuju blagi i oštri usponi, riječni usjeci i doline, visoravni, veliki kompleksi četinarskih šuma, livade i pašnjaci, a prostor ima bogatu floru i faunu, čistu vodu, termalne i mineralne izvore (Novopazarska i Rajčinovića banja i Slatinski i Deževski kiseljak). Uz prirodne i ljudske resurse, kao i brojne spomenike kulture, Novi Pazar ima potencijale za održiv razvoj - proizvodnju zdrave hrane i razvoj svih vidova turizma.

## Kulturni spomenici 
Arheološki nalazi govore da je ovo područje bilo naseljeno još od kamenog doba - nalaz Naprelje, preko željeznog doba - nalaz Smolučka pećina i ranoantičkog doba - Novopazarski nalaz, te nalazišta ostataka kasnoantičkih i srednjovjekovnih utvrđenja Jeleč i Ras. Među najvažnije kulturnohistorijske spomenike spadaju:
*Gradska tvrđava sa Kulom motriljom iz 15. vijeka, izgrađena po nalogu osnivača grada Isa-bega Ishakovića
*Altun-alem džamija iz 16. vijeka, djelo čuvenog neimara Muslihudina Abdulganija
*Amir-agin han (konak) iz 17. vijeka
*Petrova crkva sagrađena u 10. vijeku nad ilirskim kneževskim tumulom i na ostacima poznijeg ranokršćanskog objekta u obliku rotonde sa upisanim četvorolistom
*Hamam (kupatilo) iz 15. vijeka, zaostavština Isa-bega Ishakovića, osnivača grada
*Đurdevi stupovi, zadužbina Stefana Nemanje, iz 12. vijeka
*manastir Sopoćani, čiji je osnivač kralj Uroš I, iz 13. vijeka

## Infrastruktura 
Nedostatak infrastrukture spriječava dalji razvoj. Kao najveći potrošač PTT usluga, poslije Beograda, Novi Pazar ima 10.000 neriješenih zahtjeva za telefonski priključak. Postojeća sanitarna deponija je tehnički neispravna i ugrožava sve vodotokove, a smještena je na udaljenosti od 23&nbsp;km od grada, na nadmorskoj visini od 1050&nbsp;m.

## Galerija 

Datoteka:Reka Raska-Novi Pazar04.JPG|Rijeka Raška protiče kroz grad
Datoteka:Altun Alem džamija, Novi Pazar, rekonstrukcija 2024.jpg|Altun Alem džamija u centru grada tokom rekonstrukcije 2024.
Datoteka:PetrovaCrkva2008.jpg|Petrova crkva (2008)
Datoteka:Zgrada u centru Novog Pazara.jpg|Arhitektura u centru grada
Datoteka:Hotel Vrbak u Novom Pazaru.JPG|Hotel "Vrbak"

## Također pogledajte 
* Sandžak

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Zvanična stranica

Kategorija:Gradovi u Srbiji
Kategorija:Sandžak
Kategorija:Gradovi Šumadije i zapadne Srbije
Kategorija:Gradovi u Raškom okrugu
*