Respiratorni sistem

**Respiratorni sistem** (također **respiratorni aparat**, **ventilacijski sistem**) je biološki sistem koji se sastoji od specifičnih organa i struktura koje se koriste za izmjenu gasova kod životinja i biljaka.

Kod kopnenih životinja, respiratorna površina je internalizirana kao obloge pluća. Razmjena plinova u plućima se odvija u milionima malih vazdušnih vrećica. Kod sisara i gmizavaca, one se nazivaju alveole, a kod ptica su poznate kao pretkomore. Ove mikroskopske zračne vrećice imaju bogatu opskrbu krvlju, dovodeći zrak u bliski kontakt s krvlju. Sistem disajnih puteva, ili šupljih cijevi, omogućava zračnim vrećicama da se povežu s vanjskom okolinom; najveća od njih je traheja, koja se grana u sredini grudnog koša u dvije glavne bronhije, koje ulaze u pluća i granaju se u progresivno uže sekundarne i tercijarne bronhije, koje se zatim granaju u brojne manje cijevi poznate kao bronhiole kod sisara i gmizavaca. Kod ptica, bronhiole se nazivaju parabronhi. Bronhiole, ili parabronhi, se uglavnom otvaraju u mikroskopske plućne alveole (kod sisara) i pretkomore (kod ptica). Zrak se mora pumpati iz okoline u alveole ili pretkomore procesom disanja koji uključuje mišiće disanja.

Kod većine riba, i brojnih drugih vodenih životinja(i kičmenjaka i beskičmenjaka), respiratorni sistem se sastoji od škrga, koje su djelomično ili potpuno vanjski organi, okupani vodenom okolinom. Ova voda teče preko škrga na razne aktivne ili pasivne načine. Izmjena plinova se odvija u škrgama koje se sastoje od tankih ili vrlo ravnih filamenata i lamela koje izlažu vodi vrlo veliku površinu tkiva s visokim vaskularizacijom.
 
Ostale životinje, poput insekata, imaju respiratorne sisteme s vrlo jednostavnim anatomskim karakteristikama, a kod vodozemaca čak i koža ima vitalnu ulogu u razmjeni plinova. Biljke također imaju respiratorne sisteme, ali smjer razmjene plinova može biti suprotan onome kod životinja. Respiratorni sistem kod biljaka uključuje anatomske karakteristike kao što su stome, koje se nalaze u različitim dijelovima biljke.

mini|desno|300px|Šema raspiratornog sistema čovjeka
Respiratorni sistem kod ljudi i drugih sisara je biološki sistem koji se sastoji od specifičnih organa i struktura koje se koriste za izmjenu plinova kod životinja i biljaka. Anatomija i fiziologija zbog kojih se to događa uveliko varira u zavisnosti od veličine organizma, sredine u kojoj živi i njegove evolucijske historije. Kod kopnenih životinja respiratorna površina je internalizirana kao obloge pluća.

Intervali između uzastopnih tačaka grana duž različitih grana "drveta" često se nazivaju "generacijama" koje kod odraslog čovjeka ima oko 23. Ranije generacije (otprilike generacije 0-16), koje se sastoje od dušnika i bronhije, kao i veće bronhiole koje jednostavno djeluju kao zračni kanali, dovodeći zrak do respiratornih bronhiola, alveolarnih kanala i alveola(otprilike generacije 17-23), gdje se odvija razmjena plinova. Bronhiole se definišu kao mali disajni putevi kojima nedostaje hrskavična potpora. su poznate kao segmentna bronhije 4. reda, 5. reda i 6. reda, ili grupisane zajedno kao subsegmentna bronhija.

U poređenju sa 23 broja (u prosjeku) grana respiratornog stabla kod odraslog čovjeka, pacov ima samo oko 13 takvih grananja.

Alveole su slijepi terminali "drveta", što znači da svaki zrak koji uđe u njih mora izaći istim putem. Sistem kao što je ovaj stvara mrtvi prostor, zapreminu vazduha (oko 150 ml kod odraslog čoveka) koji ispunjava disajne puteve nakon izdisaja i udiše se nazad u alveole pre nego što vazduh iz okoline dođe do njih. Na kraju udisaja disajni putevi su ispunjeni vazduhom iz okoline, koji se izdiše bez kontakta sa izmjenjivačem gasa.

Strujanjem kroz nosne šupljine, zrak se u sluznici pročišćava od prašine, te se vlaži i zagrijava do uobičajene tjelesne temperature. Pročišćavanje se vrši u svim gornjim dijelovima respiratornog sistema sve do pluća. Pročišćeni zrak odlazi u ždrijelo prema grkljanu. Na početku grkljana nalazi se grkljanski poklopčić (epiglotis). On kao poklopac na raskrsnici otvara put prema dušniku dok dišemo, a zatvara ga kad prolazi zalogaj.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* A high school level description of the respiratory system
*Introduction to Respiratory System 
*Science aid: Respiratory System A simple guide for high school students
*The Respiratory System University level (Microsoft Word document)
*Lectures in respiratory physiology  by noted respiratory physiologist John B. West (also at YouTube)

Kategorija:Sistemi organa
Kategorija:Respiratorni sistem