Tetiski okean

na dva superkontinenta, Laurazija i Gondvana.]]
**Tetiski okean**, poznat i kao **Okean Tetis**  ili samo **Tetis**  (grč.  Τηθύς – *Tētús*)  je nekadašnji mezozojski okean koji je postojao između kontinenata  Gondvana  i Laurazija,e prije otvaranja  Indijskog okeana, tokom krednog perioda.

## Terminologije i potpodjela
Zapadna obala Tetisa zove Tetisko more, Zapadni okean Tetis ili Alpski okean Tetis. Ovo more je geološki prethodnik  modernog  Crnog, Kaspijskog i Aralskog mora, za koja se smatra da su njegovi  ostaci. Ovaj „Zapadni Tetis“ nije bio jednodijelni otvoreni okean. Sadržavao je puno malih ploča, ostrvskih lukova i malih kontinenata iz perioda  krede.

Istočni dio Tetisa se, slično zapadnom, zove  se Istočni Tetis.
Na isti način na koji je Indijski okean zamijenio Tetiski  okean, stariji okeani su postojali i prije Tetisa. Zbunjujuće je, ali neki se također  označavaju kao Tetis:

## Historijska teorija
, 1869.]]
U 1893., prema fosilnim dokazima sa Alpa i  iz Afrike, Eduard Suess predložio je teoriju po kojoj je nekada postojalo plitko kopneno more. Nazvao ga je 'more Tetis' po grčkoj boginji Tetis. Teorija tektonskih ploča, kasnije je opovrgla mnoge teze Suessove teorije, čak utvrđujući postojanje ranije vodene površine nazvane okean Tetis. Međutim, Suessov sveukupni koncept je ipak bio relativno tačan i izvanredno intuitivan za svoje vrijeme, tako da se njemu obično pripisuje otkriće i tog mora i Tetiskog okeana.

## Moderna teorija
Prema sadašnjim shvatanjima, prije oko 250 miliona godina, tokom kasnog perma, počelo je formiranje novog okeana, na južnom kraju Paleotetisa.  Nastao je rasjed duž sjevernog kontinentalnog grebena Južne Pangeje, i počelo je odvajanje Gondvane. U narednih 60 miliona godina, taj greben, poznat kao Cimerija, putovao je prema sjeveru, gurajući dno Paleotetisa ispod istočnog kraja Sjeverne Pangeje. Okean tetis se formirao između Cimerije i Gondvane, odmah iznad položaja nekadašnjeg Paleotetisa.

Tokom jure, prije oko 150 miliona godina, Cimerija se konačno sudarila sa Severnoatlantskim kopnom. Tu je stala, a okeansko dno iza nje se podvilo obrazujući  Tetiski rov. Razine  vode su se podigle, a znatan dio Evrope potopljen je plitkim Tetisom.  Otprilike u tom periodu,   Sjevernoatlantsko kopno i Gondvana, su počeli su  se razmicati, ostavljajući  Atlantski okean između dva kopna. Između jure i krede, prije 100 miliona godina, čak se i Gondvana počela raspadati, gurajući Afriku i Indiju,  preko Tetisa prema sjeveru.  Pošto  su ga ove kopnene mase gurale sa svih strana, sve do kasnog miocena (prije  oko 15 miliona godina),  Tetis je nastavljao da se smanjuje, postajući, umjesto okeana,  'more Tetis'.

Umjesto  Tetiskog okena, njegovu površinu sada  pokrivaju  Indija, Indonezija i Indijski okean.  Turska, Irak i Tibet su na nekadašnjem  malom kontinentu koji je bio poznat kao Cimerija. Postojanje  Tetisa dokazano je nalazima  fosilnih ostataka okeanskih bića u stijenama na Himalajima. Prema njima, te stijene su morale biti pod vodom u periodu prije nego što je indijski kontinentalni greben počeo da napreduje i gura kopno naprijed dok se sudarao sa Cimerijom. Slični geološki dokazi postoje u evropskoj alpskoj orogenezi, kada  je napredovanje  Afričke ploče uzdiglo alpski masiv. .
Tetis se smatra  posebno važnim zbog toga što je većina  svjetskih morskih grebenova oko njegovih granica. Morski, močvarski i estuarijski fosili  ovih grebena imaju poseban paleontološki značaj.

### Trijaski  period
Prije oko About 250&nbsp;miliona godina, tokom trijasa,  na južnom kraju Paleo-Tetisokog okeana počeo se formirati novi okean. Na pučini je formirana sjeverni kontinentalni dio južne Pangeje (Gondvana). Tokom sljedećih 60 miliona godina, taj komad praga, poznat kao Cimerijska ploča, putovao je prema sjeveru, gurajući pod Paleotetiskog okeana pod istočni kraj sjeverne Pangeje (rana/ proto-Laurazija). Neotetiski okean nastao je između Cimmerije i Gondvane, direktno iznad mesta ostataka nekadašnjeg  Paleotetisa.

### Jurski period 
Toom jurskog perioda, prije  oko 150 miliona godina, Cimmerija se konačno sudarila s Laurazijom i zaustavila se, pa je okeansko dno iza nje zakopano ispod, tvoreći Tetijski krak. Vodostaji su porasli, a zapadni Tethys plitko je prekrio značajne dijelove Europe, tvoreći prvo Tetijsko more. Otprilike u isto vrijeme, Laurasia i Gondwana započele su koji se razdvaja, otvarajući produžetak Tethyskog mora koji je danas dio Atlantskog oceana između Mediterana  i Kariba. Kako su Sjeverna i Južna Amerika još uvijek bile  ostatku vezane sa  Laurazijom, odnosno  i Gondvanom,, Tetiski okean u svom najširem produžetku bio je dio kontinuiranog okeanskog pojasa koji se pruža oko Zemlje između sjeverne  geografske  širine od 30 ° i ekvatora. Tako se okeanska struja u doba oko rane krede odvijala vrlo različito od načina na koji to danas čini.

### Kasna kreda
Između jure i kasne krede, prije oko 100 miliona godina , Gondvana se počela raspadati, gurajući Afriku i Indiju prema sjeveru Tetisa, otvarajući Indijski okean.

### Kenozoik
Tokom  kenozoika  (od prije 66 milionagodina  do zore neogena,  prije 23 miliona godina), kombinacija migracije Afrike prema sjeveru i pada globalne razine mora,  tokom miocena, na kraju je dovela do zatvaranja veza između Atlantskog i Indijskog okeana preko Tetisa u onom što je sada Bliski Istok. Do ovog razdvajanja došlo je u dva koraka, prvom prije oko 20 miliona i drugom prije  oko 14 iliona godina.

Za vrijeme oligocena (prije 33,9 do 23 miliona godina), veliki dijelovi srednje i istočne Evrope bili su prekriveni sjevernim ogrankom Tetiskog okeana, zvanim Paratetis. Paratetis je bio odvojen od Tetisa  formiranjem Alpi, Karpata, Dinarida, Bik, i Elburz planine za vrijeme alpske orogeneze . Tokom kasnog miocena, Paratetis je postepeno nestao i postao izolirano more u unutrašnjosti. 
Nakon Drugog svjetskog rata,  Tetis je opisan kao trokutasti okean sa širokim istočnim krajem. 
Od 1920-ih do 1960-ih, "fiksistički" geolozi, međutim, Tetis su smatrali složenim koritom, koje se razvijalo nizom orogenih ciklusa. Koristili su izraze "Paleotetis", "Mezotetis" i "Neotetis" za Kaledonsku, Variskansku, odnosno alpsku orogenezu. Tokom 1970-ih i 1980-ih,  pojmovi i 'Proto-Tetetis' različiti autori upotrebljavali u različitom značnju, ali koncept jedinstvenog okeana koji se ulivao u Pangeu s istoka, otprilike tamo gdje ga je Suess prvi put predložio, ostao je.

U 1960-im se teorija tektonike ploča utvrdila da se  Suessovo je 'more' jasno  moglo vidjeti kao ocean. Tektonika ploča pružila  je objašnjenje mehanizma pomoću kojeg je bivši okean nestao, kao što su da su to bili  okeanska kora moguće podilaženje, subdukcija  pod kontinentalnu koru.

Smith ga  je smatrao okeanskom pločom (1971), kso i Dewey, Pitman, Ryan i Bonnin (1973); Laubscher i Bernoulli (1973) i Bijou-Duval, Dercourt i Pichon (1977).

## Reference
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjski linkovi
* 
* Palaeos Earth

Kategorija:Historijski okeani
Kategorija:Paleogeografija
Kategorija:Tektonika ploča