Veliki kineski zid

**Kineski zid** (, ); jest niz utvrđenja izgrađenih preko historijskih sjevernih granica i drevnih kineskih država Carske Kine kao zaštita od raznih nomadskih grupa iz evroazijske stepe. Nekoliko zidova je izgrađeno još u 7. vijeku p. n. e, sa selektivnim dijelovima kojima se kasnije pridružio Qin Shi Huang (220–206 p. n. e.), prvi car Kine. Ostalo je malo od Qin zida. Kasnije su mnoge uzastopne dinastije izgradile i održavale višestruke pogranične zidine. Najpoznatije dijelove zida izgradila je dinastija Ming (1368–1644).

Osim odbrane, druge svrhe Velikog zida uključivale su graničnu kontrolu, omogućavanje nametanja carina na robu koja se prevozi duž Puta svile, regulisanje ili podsticanje trgovine i kontrolu imigracije i emigracije. Nadalje, odbrambene karakteristike Velikog zida poboljšane su izgradnjom karaula, vojnih kasarni, garnizonskih stanica, signalizacijskim mogućnostima putem dima ili vatre, te činjenicom da je staza Kineskog zida služila i kao transportni koridor.

Granične zidine koje su izgradile različite dinastije imaju višestruke slojeve. Zajedno se protežu od Liaodonga na istoku do jezera Lop na zapadu, od današnje kinesko-ruske granice na sjeveru do rijeke Tao (Taohe) na jugu; duž luka koji grubo ocrtava rub mongolske stepe; ukupno 21.196,18&nbsp;km. Danas je odbrambeni sistem Velikog zida općenito priznat kao jedan od najimpresivnijih arhitektonskih podviga u historiji.

Kineski zid je najveća građevina na svijetu - jedina građevina na Zemlji, za koju se pogrešno tvrdi da se vidi sa Mjeseca. Proteže se od stepa srednje Azije do Žutog mora, dužinom od 8.851,8 kilometara, visinom od 10 do 16 metara, širinom od 8 metara, predstavlja uvjerljivo najduži zid na svijetu, i najveći odbrambeni objekat.

Početak gradnje Kineskog zida vezuje se za prvog kineskog cara Ćin Š’ huanga, koji je započeo njegovu izgradnju da bi zaštitio svoju zemlju od upada Huna, plemena nomada.

Građen je od zemlje, kamena i cigle, a njegova gradnja trajala je s prekidima u izgradnji, i rušenjima, sve do XVII vijeka.

Duž cijelog zida, u pravilnim razmacima, podižu se stražarnice, a po vrhu se pruža staza široka 4,5 m.

Veliki kineski zid je svjedočanstvo znanja, upornosti, i umijeća najmnogoljudnijeg naroda svijeta.

Danas je Kineski zid najveća turistička atrakcija Kine. Turisti iz cijeloga svijeta rangiraju Kineski zid na sam vrh najinteresantnijih turističkih destinacija. Po osnivanju Narodne Republike Kine preduzete se neophodne mjere zaštite Kineskog zida od daljnjeg propadanja. Zid je stavljen pod zaštitu države 1961. godine. Rekonstrukcija je obavljena najviše u oblasti Ba-da-ling, prolazu Šang-hai i prolazu Đija-ji. 1987. godine Kineski zid je uvršten u spisak svjetke baštine pod pokroviteljstvom UNESCOa.

## Karakteristike 
Prije upotrebe cigle, Veliki zid je uglavnom izgrađen od nabijene zemlje, kamenja i drveta. Za vrijeme Minga, međutim, cigle su bile u velikoj mjeri korištene u mnogim dijelovima zida, kao i materijali kao što su pločice, kreč i kamen. Veličina i težina cigle činile su ih lakšim za rad od zemlje i kamena, pa se gradnja ubrzala. Osim toga, cigle bi mogle podnijeti veću težinu i izdržati bolje od nabijene zemlje. Kamen se može držati pod vlastitom težinom bolje od cigle, ali ga je teže koristiti. Shodno tome, kamenje izrezano u pravokutne oblike korišteno je za temelje, unutrašnje i vanjske rubove i kapije zida. Bojovi se nalaze u gornjem dijelu velike većine zida, sa odbrambenim prazninama nešto više od 30&nbsp;cm visokim i oko 23&nbsp;cm širokim. Sa parapeta, stražari su mogli pregledati okolno zemljište.

Ljepljivi rižin malter, koji se sastojao od ljepljive rižine supe pomiješane s gašenim krečom, bio je u velikoj mjeri korišten za držanje cigli zajedno; nikakve ljudske kosti ili dijelovi tijela nikada nisu ugrađeni u malter ili bilo koji dio zida, suprotno onome što legenda kaže. Komunikacija između vojnih jedinica duž Kineskog zida, uključujući mogućnost pozivanja pojačanja i upozoravanja garnizona na neprijateljske pokrete, bila je od velike važnosti. Signalne kule su izgrađene na vrhovima brda ili drugim visokim tačkama duž zida radi njihove vidljivosti. Drvene kapije mogu se koristiti kao zamka protiv onih koji prolaze. U blizini unutrašnje površine zida izgrađene su kasarne, štale i oružarnice.

## Stanje 
Dok su dijelovi sjeverno od Pekinga i u blizini turističkih centara očuvani, pa čak i opsežno renovirani, na mnogim drugim lokacijama zid je u zapuštenom stanju. Zid je ponekad bio izvor kamenja za izgradnju kuća i puteva. Dijelovi zida također su podložni grafitima i vandalizmu, dok su ispisane cigle pljačkane i prodavane na tržištu za do 50 renminbija.

Izvještaj Nacionalne uprave za kulturnu baštinu iz 2012. navodi da je 22% Velikog zida Ming nestalo, dok je 1.961&nbsp;km zida nestalo. Godine 2007. procijenjeno je da bi više od 60&nbsp;km zida u provinciji Gansu moglo nestati u narednih 20 godina, zbog erozije od pješčanih oluja. Na nekim mjestima, visina zida je smanjena sa više od 5 m na manje od 2 m. Nestale su razne četvrtaste osmatračnice koje karakterišu najpoznatije slike zida. Mnogi zapadni dijelovi zida izgrađeni su od blata, a ne od cigle i kamena, te su stoga podložniji eroziji. Godine 2014. dio zida u blizini granice Liaoninga i provincije Hebei popravljen je betonom. Rad je bio dosta kritikovan.

Dio zida u provinciji Shanxi teško su oštetili građevinski radnici 2023, koji su proširili postojeću prazninu u zidu kako bi napravili prečicu za prolazak bagera. Policija je opisala taj čin kao nanošenje "nepovratne štete integritetu Velikog zida Ming i sigurnosti kulturnih relikvija".

## Pravac 
Formalna definicija onoga što čini "Veliki kineski zid" nije dogovorena, zbog čega je cijeli tok Velikog zida teško opisati u cijelosti. Odbrambene linije sadrže više poteza bedema, rovova i jarkova, kao i pojedinačne tvrđave.

Godine 2012, na osnovu postojećeg istraživanja i rezultata sveobuhvatnog pregleda mapiranja, Kineska Nacionalna uprava za kulturnu baštinu zaključila je da preostale lokacije povezane s Velikim zidom uključuju 10.051 sekcije zida, 1.764 bedema ili rovova, 29.510 pojedinačnih zgrada i 2.211 utvrđenja, sa zidovima i rovovima ukupne dužine od 21.196,18&nbsp;km. Osim toga, Qin, Han i ranija mjesta Velikog zida su ukupno dugačka 3.080&nbsp;km; Granične utvrde dinastije Jin (1115–1234) dugačke su 4.010&nbsp;km; ostali datiraju iz Sjevernog Weia, Sjevernog Qia,, Suija, Tanga, Pet dinastija, Songa, Liaoa i Xixia. Iako je mit temeljno razotkriven, on je još uvijek ukorijenjen u popularnoj kulturi. Prividna širina Velikog zida sa Mjeseca bi bila ista kao širina ljudske kose gledane sa udaljenosti od 3&nbsp;km.

Jedna od najranijih poznatih referenci na mit da se Veliki zid može vidjeti s Mjeseca pojavljuje se u pismu koje je 1754. napisao engleski antikvar William Stukeley. Stukeley je napisao da, "Ovaj moćni zid [Hadrijanov zid] dužine 130 km premašuje samo kineski zid, koji čini značajnu figuru na zemaljskoj kugli, a može se uočiti na Mjesecu." Tvrdnju je spomenuo i Henry Norman 1895. gdje navodi "osim svoje starosti uživa reputaciju jedinog djela ljudskih ruku na globusu vidljivo sa Mjeseca." Pitanje kanala na Marsu je bilo istaknuto krajem 19. stoljeća i možda je doveo do vjerovanja da su dugački, tanki objekti vidljivi iz svemira. Tvrdnja da je Veliki zid vidljiv sa Mjeseca također se pojavljuje u Riplijevom djelu Verovali ili ne iz 1932.! strip.

### Niska zemljina orbita 
Kontroverznije pitanje je da li je zid vidljiv sa Niske zemljine orbite (visine od samo 160&nbsp;km). NASA tvrdi da je jedva vidljiva, i to samo u skoro savršenim uslovima; nije upadljiviji od mnogih drugih objekata koje je napravio čovjek.

Američki astronaut veteran Gene Cernan izjavio je: "U Zemljinoj orbiti od 160 do 320 km u visini, Kineski zid je zaista vidljiv golim okom." Ed Lu, naučni službenik Ekspedicije 7 na Međunarodnoj svemirskoj stanici, dodaje: "Manje je vidljiv od mnogih drugih objekata. I morate znati gdje tražiti."

U oktobru 2003. kineski astronaut Yang Liwei izjavio je da nije mogao vidjeti Kineski zid. Kao odgovor, Evropska svemirska agencija (ESA) izdala je saopštenje za štampu u kojem je navedeno da je Veliki zid vidljiv golim okom iz orbite između 160 i 320&nbsp;km. Slika je zapravo bila rijeka u Pekingu.

Leroy Chiao, kinesko-američki astronaut, napravio je fotografiju sa Međunarodne svemirske stanice na kojoj se vidi Veliki zid. Bio je toliko nejasan da fotograf nije bio siguran da ga je zaista snimio. Na osnovu fotografije, China Daily je kasnije objavila da se Veliki zid može vidjeti iz "svemira" golim okom, pod povoljnim uslovima, ako se tačno zna gdje treba gledati.

## Galerija 

File:GreatWall 2004 Summer 1A.jpg|Vekiki kineski zid Badaling
File:The Great wall - by Hao Wei.jpg|Veliki zid u zoru
File:Juyongguan Great Wall.jpg|Juyongguan područje Velikog zida privlaći brojne turiste svakog dana.
File:Remains of Beacon tower near Yumenguan. 2011.jpg|Ostaci Beacon tornja, blizu Yumenguan, 2011
File:"The First Mound"--the west end of the Great Wall.jpg|"Prva humka" – na Jiayu prolaz, zapadnom kraju Ming zida
File:The Journey of Discovery Beijing (6962643268).jpg|Veliki zid blizu Jiayu Pass, Qilian Mountains je u pozadini
Fajl:明长城 - panoramio (1).jpg|Ostatak Velikog zida Ming, blizu Yinchuan
File:榆林市的明长城遗迹 - panoramio.jpg|Ostatak Velikog zida u Yulin
File:Gubeikou Gate.jpg|Kapija tvrđave Gubeikou.
File:Environmental protection sign near Great Wall. 2011.jpg|Znak zaštite životne sredine, u blizini Velikog zida, 2011
File:Great Wall at Simatai overlooking gorge.jpg|Ming Veliki zid u Simatai, s pogledom na klisuru
File:MutianyuGreatWallWildSection.JPG|Mutianyu Veliki zid. Ovo je na vrhu zida na dijelu koji nije restauriran.
Datoteka:Great wall stops in see.jpg|Stara zmajeva glava, Veliki zid na mjestu gde se susreće sa morem u blizini Shanhai prolaza
File:InsideGWWatchtower.jpg|Unutar karaule
File:The Great Wall of China from watchtower.jpg|Unutar karaule
File:Great Wall of China view 1.jpg|Badaling Veliki zid tokom zime
File:Great Wall of China.jpeg|Veliki zid u jesen/zimu
File:The Great Wall of China (5144029160).jpg|Turisti na Velikom zidu
File:The Great Wall of China (5143422419).jpg|Turisti na Velikom zidu

## Reference 
## Dodatna literatura 
* Arnold, H. J. P., "The Great Wall: Is It or Isn't It?" *Astronomy Now*, 1995.
* Beckwith, Christopher I. (2009): *Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present*. Princeton: Princeton University Press. .
* Luo, Zewen, et al. and Baker, David, ed. (1981). *The Great Wall*. Maidenhead: McGraw-Hill Book Company (UK). 
* 
* Michaud, Roland and Sabrina (photographers), & Michel Jan, *The Great Wall of China*. Abbeville Press, 2001. 
* Schafer, Edward H. (1985). *The Golden Peaches of Samarkand*. Berkeley: University of California Press. .
* 

## Vanjski linkovi 
* Međunarodni prijatelji Velikog zida &nbsp;– organizacija fokusirana na očuvanje
* Profil UNESCO-vog centra svjetske baštine
* Web stranica entuzijasta/učenjaka
* Fotoset manje posjećenih područja Velikog zida

Kategorija:Građevine i strukture u Kini
Kategorija:Svjetska baština u Kini