Solarna energija

**Solarna energija** (također poznata kao **solarna električna energija**) predstavlja pretvorbu energije sunčeve svjetlosti u električnu energiju, bilo direktno koristeći fotonaponske ćelije (PV) ili indirektno putem koncentrirane solarne energije (CSP). Solarni paneli koriste fotonaponski efekat za direktnu transformaciju svjetlosti u električnu struju.

Kao jedan od najbrže rastućih izvora energije, solarna energija je 2024. godine generisala približno 7% ukupne svjetske električne energije i oko 3% primarne energije (po metodi supstitucije). Uz energiju vjetra, solarni sistemi na nivou komunalnih mreža smatraju se najjeftinijim izvorima za nove energetske instalacije u većini zemalja svijeta.

## Tehnologije 
### Fotonaponski sistemi (PV) 
Fotonaponski sistemi koriste solarne panele na krovovima zgrada ili u velikim solarnim farmama na zemlji, pretvarajući sunčevu svjetlost direktno u električnu energiju. Prvu praktičnu solarnu ćeliju konstruisao je Charles Fritts 1880-ih, koristeći selen, dok je modernu silicijsku solarnu ćeliju razvio Bell Labs 1954. godine. Danas više od 90% tržišta čine ćelije na bazi kristalnog silicija.

Niz solarnih ćelija spojen je u modul (panel), a više modula tvori niz (array). PV sistem proizvodi jednosmjernu struju (DC), koja se pomoću invertera pretvara u naizmjeničnu struju (AC) za kućnu ili industrijsku upotrebu.

Komercijalne CSP elektrane počele su se razvijati 1980-ih godina, ali danas čine manje od 1% ukupne svjetske solarne proizvodnje, jer su troškovi PV tehnologije brže padali.

## Razvoj i tržište 
Početni razvoj solarnih tehnologija u 19. vijeku bio je motiviran očekivanim nestašicama uglja, ali je kasnije usporen zbog jeftinog uglja i nafte. Nakon naftnih kriza 1970-ih, interes za solarnu energiju je ponovo porastao, a vlade su počele uvoditi poticaje i feed‑in tarife.

Od 2010-ih godina do danas, rast PV instalacija predvode Azija (posebno Kina i Japan) i Evropa, uz sve veće učešće SAD-a i drugih regiona. U 2022. godini globalni instalirani solarni kapacitet premašio je 1 TW, a 2023–2024. godine solarna energija je dodala više nove električne energije nego ugalj.

## Ekonomija 
Troškovi solarnih panela su u posljednjim decenijama dramatično pali. Početkom 1980-ih cijena je bila oko 27.000 USD po kW, dok je do sredine 2000-ih pala na nekoliko hiljada USD po kW, a danas utility‑scale solar u mnogim zemljama košta oko 0,25 USD po vatu instaliranog kapaciteta.

Solarni sistemi koriste gorivo koje je „besplatno“ (sunčevu svjetlost), pa 80–90% ukupnih troškova čine početna investicija i finansiranje. Zbog toga su stabilni regulatorni uslovi i dugoročni ugovori (npr. ugovori o otkupu električne energije – PPA) ključni za razvoj solarnih projekata.

## Ekološki utjecaj 
Solarna energija tokom rada ne emituje stakleničke plinove. Emisije tokom kompletnog životnog ciklusa (proizvodnja panela, transport, instalacija, reciklaža) značajno su manje nego kod fosilnih goriva: tipične vrijednosti za PV su ispod 50 g CO2‑ekvivalenta po kWh, u poređenju sa oko 1000 g CO2/kWh za elektrane na ugalj.

Izazovi uključuju:
* korištenje rijetkih metala (npr. indij, tellurij),
* reciklažu panela nakon isteka životnog vijeka,
* utjecaj velikih solarnih farmi na lokalne ekosisteme i korištenje zemljišta.

Ipak, većina studija zaključuje da su koristi za ublažavanje klimatskih promjena i smanjenje zagađenja zraka daleko veće od negativnih utjecaja, naročito ako se razviju efikasni programi reciklaže.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Solar PV – analiza IEA
* Globalni solarni atlas

Kategorija:Obnovljivi izvori energije
Kategorija:Solarna energija
Kategorija:Elektroenergetika