Zaporožje

**Zaporožje** (, [zɐpoˈr⁽ʲ⁾iʒːɐ] ) jest grad na jugoistoku Ukrajine, smješten na obalama rijeke Dnjepar. To je administrativni centar Zaporoške oblasti. Zaporožje ima 710.052 stanovnika po popisu 1. januara 2022.

Zaporožje je poznato po historijskom ostrvu Horticija; više elektrana uključujući nuklearnu elektranu Zaporožje (najveća nuklearna elektrana u Evropi), termoelektranu Zaporožje i hidroelektranu Dnjepar i zbog toga što je važan industrijski centar. U regionu se proizvode čelik, aluminijum, motori za avione, automobili, transformatori za trafostanice i druga teška industrijska roba.

## Imena i etimologija 
Ime ***Zaporožje*** doslovno se odnosi na položaj grada koji se nalazi "iza brzaka" - nizvodno ili južno od brzaka rijeke Dnjepar, koji su nekada predstavljali veliku prepreku za plovidbu i mjesto važnih luka (1932. brzaci na Dnjepru su bili poplavljene kako bi postali dio rezervoara Dnjeparske hidroelektrane).

Prije nego što je ime grada promijenjeno 1921, grad se zvao **Aleksandrovsk** ( [ɐlʲɪˈksandrəfsk]) ili **Oleksandrovsk** (   [olekˈsɑnd⁽ʲ⁾r⁽ʲ⁾iu̯sʲk]) po imenu tvrđave (; ), koja je bila dio Dnjeparske odbrambene linije Ruske Imprije.

## Historija 
### Historija prije osnivanja 
[lijevo|mini|285x285piksel|[Kurganske stele]]
Arheološki nalazi pokazuju da su oko savremenog grada prije otprilike dvije ili tri hiljade godina živjeli Skiti. Kasnije su tu živjeli Hazari, Pečenezi, Kumani, Tatari i Slaveni. Trgovački put od Varjaga do Grka prolazio je kroz ostrvo Horticija. Ove teritorije su nazvane "Divljim poljima", jer nisu bile pod kontrolom nijedne države (to je bila zemlja između jako erodiranih granica Poljsko-Litvanske Unije, Velike Kneževine Moskve i Osmanskog Carstva).

Godine 1552. Dmitro Višnevecki je podigao drvena utvrđenja na malom ostrvu Mala Horticija koje se nalazi u blizini zapadne obale ostrva Horticija. Arheolozi smatraju da su ova utvrđenja prototip Zaporoškog Siča - uporišta paravojnih seljačkih pukova kozaka . 

### Rusko Carstvo (1654–1917) 
#### Osnivanje Zaporožja 
mini|262x262piksel|Razglednica Zaporožja
Godine 1770. tvrđava **Aleksandrovskaja** () je sagrađena i smatra se godinom osnivanja Zaporožja. Kao dio odbrambene linije Dnjepra, tvrđava je štitila južne teritorije Ruske Imperije od invazija Krimskih Tatara. Neizvjesno je u čiju čast je tvrđava dobila ime. Neki vjeruju da je riječ o Aleksandru Mihajloviču Golicinu, generalu koji je služio Katarini Velikoj. Druge mogućnosti su princ Aleksandar Vjazemski  ili Aleksandar Rumjancev.

Godine 1775. Rusija i Osmansko Carstvo potpisali su mirovni sporazum Kučuk Kaynarca, prema kojem su južne zemlje Ruske nizije i poluostrva Krim postale teritorije pod ruskom upravom. Kao rezultat toga, Aleksandrovska tvrđava je izgubila svoj vojni značaj i pretvorena je u mali provincijski ruralni grad, poznat od 1806. pod imenom **Aleksandrovsk** ().

#### Menonitski doseljenici 
mini|225x225piksel|Sinagoga u Aleksandrovsku sagrađena 1898. godine.
Godine 1789. menoniti iz baltičkog grada Gdanjska prihvatili su poziv Katarine Velike da nasele nekoliko kolonija na području savremenog grada. Ostrvo Horticija im je poklonila ruska vlada na "trajno vlasništvo". Godine 1914. Menoniti su prodali ostrvo nazad gradu. Menoniti su izgradili mlinove i poljoprivredne fabrike u Aleksandrovsku.

Tokom Ruske revolucije, a posebno tokom Drugog svjetskog rata, većina menonita je pobjeglo u Sjevernu i Južnu Ameriku, i veliki dio je nasilno preseljen u istočnu Rusiju. Trenutno malo menonita živi u Zaporožju, iako su u tom području sačuvane mnoge industrijske zgrade i kuće koje su izgradili menoniti.

#### Riječna skela 
Godine 1829. predložena je izgradnja riječne skele preko Dnjepra. Riječna skela je mogla nositi desetak zaprega. Projekat je odobrio car i kasnije je korišćen u drugim dijelovima Ruske Imperije. Godine 1904. riječna skela je zamijenjena mostom Kičkas, koji je izgrađen u najužem dijelu rijeke zvanim "Vučje Grlo", u blizini sjevernog dijela ostrva Horticija. (Socijalistički grad). Proizvodnja kombinata aluminijuma ("DAZ" – Kombinat aluminija Dnjepar) prema planu je trebala da premaši ukupnu proizvodnju aluminijuma širom Evrope u to vrijeme.

Tridesetih godina prošlog stoljeća američka kompanija United Engineering and Foundry Company izgradila je čeličanu, koja je proizvodila čeličnu traku za toplo i hladno valjanje. Ovo je bila kopija čeličane Ford River Rouge. Godišnji kapacitet čeličane dostigao je 540,000 tona. Širina trake je bila 170&nbsp;cm. Postojala je i druga sekcija ove čeličane koja je koristila sovjetsku kopiju Demag AG mlina za traku. Proizvodila je čelične trake dužine 110&nbsp;cm. VA Vesnin, , VG Lavrov i drugi dizajnirali su DniproHES i SocGorod. Le Corbusier je nekoliko puta posjetio grad 1930-ih. Arhitekte su koristile ideje konstruktivističke arhitekture .

Nazivi ulica su se često mijenjali. Prvobitni naziv Avenije metalurga bio je Aleja entuzijasta. Ovaj put vodi do industrijske zone. U to vrijeme su vjerovali da ljudi koji idu u tvornicu imaju samo pozitivna osjećanja poput radosti, ponosa i entuzijazma. Na kraju puta nalazi se skulptura metalurga vajara Ivana Nosenka iz 1963. Za vrijeme njemačke okupacije nosila je ime Ševčenkova avenija. Kasnije je preimenovana u Staljinovu aveniju; a nakon njegove smrti dobila je današnje ime Metalurška avenija. Avenija Soborni je prvobitno imala ime Libkhnet Avenue. Ulica "Četrdeset godina Sovjetske Ukrajine" nekada se zvala Sovnarkomovska ulica, a za vrijeme njemačke okupacije Hitlerova ulica.

#### Željeznički mostovi na Dnjepru 
Lokacija Kičkaškog mosta bila je u zoni plavljenja uzvodno od hidroelektrane. Prvobitno je planirano da se rastavi i ponovo izgradi na drugoj lokaciji, ali stručni savjet je bio protiv toga, jer ne bi bilo isplativo i jer je jeftinije izgraditi novi most.

Izgradnja hidroelektrane značila je da je bio potreban novi željeznički most preko Dnjepra. Umjesto jednog mosta, kao do sada, odlučeno je da pruga pređe preko ostrva Khorticija . Široki dio rijeke između Khorticije i grada poznat je kao Novi Dnjepar, a uži dio između Khorticije i predgrađa na desnoj obali rijeke poznat je kao Stari Dnjepar. Dana 18. augusta 1941, vojnici njemačke 1. Panzergrupe stigli su do predgrađa Zaporožja na desnoj obali Dnjepra i zauzeli ostrvo Khorticija.

Crvena armija je 18. augusta 1941. u 16:00 sati napravila rupu veličine 120 x 10 m na hidroelektrani Dnjepar (DniproHES), što je izazvalo poplavni talas koji je zahvatio Zaporožje do Nikopolja, ubivši lokalno stanovništvo, kao i vojnike sa obje strane. Nakon dva dana, gradski branioci su dobili pojačanje i držali lijevu obalu rijeke Dnjepar 45 dana.

Njemačka okupacija Zaporožja trajala je 2 godine i 10 dana.

Dok su Nijemci reformirali Armiju grupe Jug u februaru 1943, njen štab je bio u Zaporožju. Gubitak Harkiva i drugih gradova doveo je do toga da Adolf Hitler odleti do ovog štaba 17. februara 1943, gdje je ostao do 19. februara i susreo se sa komandantom armijske grupe feldmaršalom Erihom von Mansteinom. Bio ubijeđen da dozvoli grupi Armija Jug da se bori protiv sovjetske odbrane. Ta odluka je brzo dovela do toga da su Nijemci ponovo zauzeli veliki dio izgubljene teritorije u Trećoj bici za Harkov. Hitler je ponovo posjetio štab u Zaporožju 10. marta 1943, gde su ga obavijestili von Manstein i njegov kolega iz vazduhoplovstva feldmaršal Wolfram Freiherr von Richthofen .  Hitler je posljednji put posjetio štab u Zaporožju 8. septembra 1943. Sredinom septembra 1943. Armijska grupa je premjestila svoj štab iz Zaporožja u Kirovograd (danas Kropivnjicki).

I veliki željeznički most preko Novog Dnjepra i manji preko Starog Dnjepra oštećeni su u zračnom napadu grupe od osam aviona Ilyushin Il-2 predvođenih poručnikom A Usmanovom 21. septembra 1943. Sovjetski jugozapadni front, kojim je komandovao general Armije Rodion Malinovsky, napao je grad 10. oktobra 1943. "izloživši salvu granatiranja veću od svega... vidi se do danas (tu su se prvi put pojavile čitave 'divizione' artiljerije) i ubacivši čak deset divizija snažno potpomognutih oklopom". Sredinom novembra 2020, turski izvođač radova najavio je da započinje završnu fazu radova prve faze izgradnje. Planirano je da radovi budu završeni prije decembra.

#### Događaji Euromajdana, 2013–2014 
Euromajdan protesti 2014. protiv predsjednika Viktora Janukoviča su održani i u Zaporožju. 23. februara 2014. zgradu regionalne državne administracije u Zaporožju zauzelo je 4.500 demonstranata , a sredinom aprila 2014. došlo je do sukoba između ukrajinskih i proruskih aktivista. Ukrajinski aktivisti bili su brojniji od proruskih demonstranata.

#### Preimenovanje gradskih ulica, elektrana, domova kulture (2016.) 
Dana 19. maja 2016, Vrhovna rada Ukrajine je usvojila takozvani „Zakon o dekomunizaciji“. Zbog ovih zakona gradsko vijeće je moralo preimenovati više od 50 glavnih ulica i administrativnih dijelova grada, uništeni su spomenici vođa Sovjetskog Saveza (Lenjin, Feliks Dzeržinski). Uklonjena su imena u čast sovjetskih lidera u nazivima industrijskih postrojenja, fabrika, kulturnih centara i DnjeproHES-a.

#### Ruska invazija (2022.) 
Tokom ruske invazije na Ukrajinu, ruske snage su bile uporne u stalnim napadima na grad. 27. februara zabilježene su neke borbe u južnom predgrađu Zaporožja. Ruske snage su kasnije te večeri počele granatirati Zaporožje. 3. marta, ruske snage koje su se približavale nuklearnoj elektrani Zaporožje bile su napadnute zbog uništenja tenka i odgovorile su izazivajući požar i zabrinutost zbog potencijalnog nuklearnog topljenja. Vatrogasci su uspjeli suzbiti vatru. Ruske vojne snage ispalile su projektile na Zaporožje uvečer 12. i 13. maja 30. septembra, nekoliko sati prije nego što je Rusija formalno anektirala južnu i istočnu Ukrajinu, ruske oružane snage lansirale su projektile S-300 na civilni konvoj, ubivši 30 ljudi i ranivši 88 drugih. Ruske formacije su 9. oktobra lansirale rakete na stambene zgrade, ubivši najmanje dvadeset ljudi.

## Geografija 
Grad se nalazi na jugoistoku Ukrajine . Rijeka Dnjepar dijeli grad na dva dijela; između njih je ostrvo Khorticija. Grad pokriva 334 km2 na nadmorskoj visini od 50m.

Oko ostrva Khortytsia postoji Novi i Stari Dnjepar Novi Dnjepar širok je oko 800 metara, a Stari Dnepar je širok oko 200 metara. Ostrvo ima 12&nbsp;km × 2&nbsp;km veličine. U gradu postoji i nekoliko malih rijeka koje ulaze u Dnjepar:  i ,  i .

Flora ostrva Khorticija je jedinstvena i raznolika zbog suhog stepskog vazduha i velikog slatkovodnog bazena, koji čisti vazduh zagađen industrijom. Ostrvo Khorticija je nacionalni park. Ostrvo je isječeno velikim gudurama ("balkama"), pješačkim stazama i historijskim spomenicima. Ostrvo je vrlo popularno rekreativno područje i za djecu i za odrasle. Postoji veliki broj sanatorijuma, odmarališta i zdravstvenih centara. Tu su i pješčane plaže sa pristupom za kupanje.

### Klima 
## Administracija 
mini|Gradska uprava Zaporožja
mini|Sjedište Zaporiške oblasti
Zaporožje je regionalno sjedište Zaporoške oblasti i grad od regionalnog značaja što znači da ima oblik samouprave unutar oblasti (regiona).

### Administrativna podjela 
Grad je podijeljen na 7 administrativnih okruga.

|lijevo|mini|640x640piksel| **Administrativna podjela Zaporožja na okruge**
|
|}

## Demografija 
### Stanovništvo grada 
Stanovništvo grada kontinuirano opada od prvih godina nezavisnosti. U periodu od 2014.–2015. stopa smanjenja stanovništva iznosila je −0,56% godišnje.

U januaru 2017. gradsko stanovništvo je iznosilo 750.685 stanovnika. Ukupno smanjenje stanovništva grada tokom nezavisnosti Ukrajine je oko 146 hiljada ljudi (2017. i 2018. nisu uključene u ovu procjenu)
mini|Grafikon stanovništva Zaporožja

 |
|
 |
 
 |
|
 |
 
 |}

### Nacionalni sastav stanovništva Zaporožja 
Prema popisu iz 2001, Zaporožje ima sljedeću etničku strukturu:

### Jezik 
Ukrajinski se koristi za službene državne poslove.

Maternji jezik stanovnika Zaporožja, prema popisima stanovništva u Ukrajini (postotak):

### Religija 
Sljedeće vjeroispovijesti su prisutne u Zaporožju:

; **Hrišćanstvo**
;; Pravoslavlje

mini|Saborna crkva svetog Pokrova
Većina građana su pravoslavni hrišćani Ukrajinske pravoslavne crkve (Moskovske patrijaršije) ili Ukrajinske pravoslavne Crkve. Među pravoslavnim crkvama je Saborna crkva svetog Pokrova, koja je pod Moskovskom patrijaršijom, te je najpoznatija. U gradu se nalaze i crkva sv. Nikole i Katedrala sv. Andrije.

;; **Protestantizam**

Protestantizam je predstavljen:

* Sveukrajinskom unijom kršćana evanđelističke vjere ;
* Crkvom adventista sedmog dana i
* Pentekostalizmom.

;; Katoličanstvo

Katoličanstvo predstavljaju:

* Ukrajinska grkokatolička Crkva i
* Rimokatolička crkva.

Najveća katolička crkva je Crkva Boga, Oca milosrđa

; Judaizam

Ortodoksni judaizam predstavlja jedan sindikat i šest zajednica.

; Islam

U okrugu Zaporožja postoji pet zajednica koje su dio Duhovne uprave muslimana Ukrajine i četiri nezavisne muslimanske zajednice.

; Hinduizam

Grad je domaćin ogranka Vedske akademije .

## Ekonomija 
### Industrija 
mini|Metalurški kombinat Zaporižstal
Zaporožje je važan industrijski centar Ukrajine. U Zaporožju se nalazi glavna kompanija za proizvodnju automobila u zemlji i svjetski poznati proizvođač motora za avione Motor-Sich. Dobro snabdjeven električnom energijom, Zaporožje, zajedno sa susjednim Donječkim bazenom (Donbas) i rudnicima mangana u Nikopolju i Kryvyi Rihu, čini jedan od vodećih industrijskih kompleksa u Ukrajini.

Grad je dom glavnog ukrajinskog centra za proizvodnju automobila, koji se nalazi u Zaporoškoj fabrici automobila (ZAZ), koja proizvodi ukrajinske marke automobila kao što su *Zaporožec* i *Tavrija*.

Nakon završetka Ruske revolucije, grad je postao važan industrijski centar. Prisustvo jeftine radne snage i blizina nalazišta uglja, željezne rude i mangana stvorili su povoljne uslove za velika preduzeća željezne i mašinske industrije. Danas je Zaporožje važan industrijski centar regiona sa teškom industrijom (posebno metalurškom), aluminijskom i hemijskom industrijom. U gradu se proizvode automobili, avionski motori i radioelektronika. Luka Zaporožje je važna za pretovar robe iz Donbasa.

Zaporižstal, četvrti najveći proizvođač čelika u Ukrajini i 54. u svijetu, nalazi se u ovom gradu.

### Proizvodnja električne energije 
Zaporožje je veliki centar za proizvodnju električne energije. U Zaporožju postoji hidroelektrana poznata kao "DniproHES" i najveća nuklearna elektrana u Evropi. Industrija u Zaporožju čini oko 25% ukupne ukrajinske potrošnje električne energije. Nuklearna elektrana Zaporožje nalazi se u blizini Enerhodara (što znači *darivatelj energije*), oko 60&nbsp;km od Zaporožja i  najveća je nuklearna elektrana u Evropi. U Enerhodaru se nalazi i termoelektrana Zaporožje .

## Kultura 
mini|220x220piksel|Akademsko-dramsko pozorište Magara
Zaporožje ima filharmoniju, nekoliko muzeja, pozorišta i biblioteka. Među njima su:

* Akademsko-dramsko pozorište "Magara"
* Opštinska pozorišna laboratorija «VIE»
* Pozorište za mlade
* Pozorište jahanja "Zaporiški Kozaci"
* Regionalni muzej "Zaporožje"
* Nacionalni muzej historije Zaporiških kozaka
* Regionalni umjetnički muzej "Zaporožje"
* Muzej vazduhoplovstva "Motor Sich"
* Univerzalna naučna biblioteka regije Zaporožja

U Zaporožju postoji niz malih amaterskih grupa narodnih muzičkih bendova i umjetničkih galerija. U gradu se redovno održavaju festivali i gozbe, takmičenja kozačkih borilačkih vještina i umjetničke izložbe.

Zaporožje ima otvorenu izložbu i sajam gradskog udruženja umjetnika Zaporožja «Kolorit» u blizini 'Fontane života' na Trgu Mayakovskoho. Dnevna izložba umjetničkih organizacija grada jedinstveno je mjesto u Zaporožju, gdje ljudi mogu komunicirati sa zanatlijama i umjetnicima, gledati časove rezbarenja, vezenja, perle i drugih kreativnih radova, prisustvovati na časovima profesionalnih umjetnika, dizajnera i karikaturista .

## Glavne znamenitosti 
mini|Festival kozaka na ostrvu Khortytsya
mini|'Fontana života' u Zaporožju (izgrađena 2004.) sa dnevnom izložbom zaporožskih umjetnika.
Ostrvo Khorticija od 12&nbsp;km x 2&nbsp;km se nalazi u geografskom centru grada. Grad obuhvata ostrvo obalama Novog i Starog Dnjepra. Dva betonska mosta povezuju ostrvo sa gradom. Projektovao ih je i konstruisao inženjer **Boris N. Preobraženski** 1952. Mostovi sa dva niova imaju visinu od oko 54 metra. Gornji nivo mostova je predviđen za šine i donji – za automobile i pješake.

Historijski i kulturni muzej "Zaporizka Sich" nalazi se na sjevernom stjenovitom dijelu ostrva Khotritsa. Muzej je rekonstruisano uporište Zaporožskih kozaka. U muzeju su predstavljene sve karakteristike logorskog života kozaka i njihov način života.

Manja ostrva se nalaze između brane i ostrva Khorticija. Svako od ovih ostrva ima svoju legendu. Na jednom od njih po imenu Durnya Scala („Stijena Budale“) car Petar Veliki je kaznio kozake bičevanjem zbog njihove izdaje tokom Velikog sjevernog rata između Rusije i Švedske.

Još jedno malo ostrvo, nazvano Stolb („Stub“), ima geološko obilježje, koje izgleda kao velika zdjela u granitnim pločama, čiji je prečnik jednak 1,4 m i dubina 1 m. Ova zdjela se zove Kozačka zdjela. Ljudi kažu da se u ljetnjim danima pod vrelim suncem lako prokuha voda u ovoj "zdjeli", a kozaci su je koristili za kuhanje galuškog (kuhano tijesto u ljutoj čorbi).

Panoramski pogled na DnieproHES sa ostrva Khorticija je veoma impresivan. Prava i duga Sobornji avenija (10&nbsp;km) završava u SocGorodu u blizini brane, koja je izgrađena od konstruktivističke arhitekture 20. stoljeća.

## Infrastruktura 
Grad Zaporožje je važno saobraćajno čvorište u Ukrajini i ima duboko razvijen transportni sistem koji uključuje drumske, željezničke, riječne i vazdušne opcije za putnički, teretni i komunalni tranzit. Javni gradski prijevoz uključuje autobuse, kombije, tramvaje, trolejbuse i željeznicu.

### Putevi 
Na istočnoj periferiji Zaporožja prolazi glavni autoput M18 koji povezuje Harkov sa Simferopoljom. H08 koja počinje u predgrađima Kijeva i putuje jugoistočno duž Dnjepra preko Kremenčuka, Kamjanske, Dnjepra i prolazi kroz Zaporožje i nastavlja do Mariupolja. Dva druga autoputa završavaju u gradu, H15 koji u grad ulazi iz pravca Donjecka i  koji počinje u Kropivnjickom i preko Kryvyi Riha završava u Zaporožju.

Postoje četiri drumska mosta preko Dnjepra i dva željeznička mosta. Svi mostovi osim jednog povezuju grad sa ostrvom Khorticija. Drugi most ide preko braneDnieproHES. Početkom 2022, predsjednik Ukrajine Volodimir Zelenski započeo je prvu fazu izgradnje novog mosta na Dnjepru u Zaporožju .

### Željeznice 
mini|Glavna željeznička stanica Zaporožje 1
Grad Zaporožje ima dvije željezničke stanice, Zaporožje 1 i Zaporožje 2. Prva je centralna stanica. Nalazi se u južnom dijelu grada i dio je tranzitne rute "sjever-jug", tjst. pruge Simferopolj - Harkov. Linija stanice Zaporožje 2 povezuje bazen uglja Donbas sa nalazištem željezne rude Kryvyi Rih.

### Riječni prijevoz 
Dvije gradske riječne luke su dio nacionalne infrastrukture vodenog saobraćaja koja povezuje Kijev i Herson duž rijeke Dnjepar i koriste neke teretne brodove, kao i čamce za vožnju između Zaporožja i obližnjih sela. Veliko ostrvo Khorticija dijeli Dnjepar na dva kraka (kanala), glavni krak koji prolazi ostrvo na njegovoj istočnoj strani i alternativni krak poznat i kao *Stari Dnjepar* (Stari Dnjepar) koji teče pored ostrva na njegovoj zapadnoj strani.

### Aerodrom 
Jedini gradski aerodrom koji se nalazi istočno od grada na lijevoj obali Dnjepra koristi se za domaće i međunarodne letove. Zapadno od grada na desnoj obali Dnjepra nalazi se manji aerodrom Široke.

## Značajni ljudi 
mini|140x140piksel| Valentina Danishevska, 2019.
mini|140x140piksel| Alina Gorlova, 2021.
mini|140x140piksel| Valerij Ivašenko, 2015.
mini|140x140piksel| Gosha Kutsenko, 2016.
mini|176x176piksel| Marija Nikiforova, 1909.

* Aljoša (rođena 1986), ukrajinska pjevačica, umjetničko ime *Olena Oleksandrivna Kučer*
* Vasilij Bebko, (1932-2022), ruski diplomata
* Tamara Bulat (1933-2004), ukrajinsko-američki muzikolog
* Viktorija Bulitko (rođena 1983), ukrajinska filmska, TV i pozorišna glumica.
* Evgenij Černjak (rođen 1969), ukrajinski biznismen
* Evgenij Čujkov (1924-2000) ukrajinski pejzažista koji je radio u ruskoj realističkoj i francuskoj impresionističkoj tradiciji.
* Volodymyr Dakhno (1932-2006) ukrajinski animator i reditelj animiranih filmova.
* Valentina Danishevska (rođena 1957), ukrajinska pravnica i sudija
* Gerhard Ens (1863–1952), poljoprivrednik, imigracioni agent i političar u Saskatchewanu
* Igor Fesunenko (1933-2016), ruski novinar i pisac spoljnih poslova
* Sergej Glazjev (rođen 1961), ruski političar i ekonomista
* Alina Gorlova (rođena 1992), ukrajinska rediteljka i scenaristkinja
* Konstantin Grigorišin (rođen 1965.), rusko-ukrajinski biznismen i milijarder
* Volodimir Horbulin (rođen 1939), ukrajinski političar
* Valerij Ivašenko (rođen 1956.), bivši zamjenik ministra odbrane Ukrajine
* Boris Ivčenko, (1941-1990) ukrajinski glumac i filmski režiser
* Igor P. Kaidashev (rođen 1969.), ukrajinski imunolog i alergolog
* Valerij Kostjuk (rođen 1940), ruski naučnik
* Maksim Ksenzov (rođen 1973), ruski državnik
* Valerij Kulikov (rođen 1956.), ruski političar ukrajinskog porekla
* Gosha Kutsenko (rođen 1967), ruski glumac, producent, pjevač, pjesnik i scenarista
* Valentin Nalyvaichenko (rođen 1966.), ukrajinski diplomata i političar.
* Eva Neymann (rođena 1974), ukrajinska filmska rediteljka
* Marija Nikiforova (1885–1919), revolucionarna ustanica i anarhistička partizanska vođa.
* Anna October (rođena 1991), ukrajinska modna dizajnerica
* Aleksandar Panajotov (rođen 1984), rusko-ukrajinski pjevač i tekstopisac
* Mihail Papijev (rođen 1960), ukrajinski inženjer i političar
* Oleksandr Peklušenko, (1954-2015) ukrajinski političar
* Max Polyakov (rođen 1977.), međunarodni tehnološki poduzetnik, ekonomista i filantrop
* Georgij Ščokin (rođen 1954), biznismen, sociolog, psiholog i političar
* Boris Shtein, (1892–1961) sovjetski diplomata
* Oleksandr Sin (rođen 1961.), ukrajinski političar, bivši gradonačelnik Zaporožja
* Serhiy Sobolyev (rođen 1961), ukrajinski političar
* Yanina Sokolova (rođena 1984), novinarka, TV voditeljka i glumica.
* Naum Sorkin, (1899–1980) sovjetski vojni oficir i diplomata.
* Oleksandr Starukh (rođen 1973), ukrajinski historičar i političar
* Ljudmila Suprun (rođena 1965), ukrajinska političarka
* Yevhen Synelnykov (rođen 1981.), ukrajinski TV voditelj, režiser i glumac
* Estas Tonne (rođen 1975), muzičar, svira gitaru i flautu
* Vladyslav Yama (rođen 1982), ukrajinski plesač i pedagog

### Sport 
mini|140x140piksel| Vita Stjopina, 2012.
mini|210x210piksel| Denys Sylantyev, 2014.

* Polina Astahova (1936–2005) umjetnička gimnastičarka; osvojila deset medalja na Ljetnim olimpijskim igrama 1956, 1960. i 1964.
* Anastasija Bliznjuk (rođena 1994), ruska grupna ritmička gimnastičarka.
* Maksym Dolhov (rođen 1996.), ukrajinski ronilac
* Tanja Logwin (rođena 1974), austrijska rukometašica rođena u Ukrajini
* Alina Maksymenko (rođena 1991), ukrajinska ritmička gimnastičarka
* Oleksij Paškov (rođen 1981.), osvajač srebrne medalje u disku na Ljetnjim paraolimpijskim igrama 2012 .
* Volodimir Polikarpenko (rođen 1972.), bivši ukrajinski atletičar na trialtonu
* Yakiv Punkin (1921–1994) rvač, osvajač zlatne medalje na Ljetnim olimpijskim igrama 1952 .
* Oksana Skaldina (rođena 1972) gimnastičarka; osvajačica bronzane medalje na Ljetnim olimpijskim igrama 1992
* Ganna Sorokina (rođena 1976.) roniteljica; timska osvajačica bronzane medalje na Ljetnim olimpijskim igrama 2000
* Olga Strazheva (rođena 1972) gimnastičarka; osvajačica ekipne zlatne medalje na Ljetnim olimpijskim igrama 1988
* Vita Styopina (rođena 1976.) skakačica u vis; osvajačica bronzane medalje na Ljetnim olimpijskim igrama 2004
* Denys Sylantyev (rođen 1976.) političar i plivač; četvorostruki olimpijac, osvajač srebrne medalje na Ljetnjim olimpijskim igrama 2000. i nosilac nacionalne zastave na Ljetnjim olimpijskim igrama 2004.
* Razmik Tonoyan (rođen 1988), ukrajinski sambista (ruska borilačka vještina sovjetskog porijekla)
* Roman Volod'kov (rođen 1973.), bivši ukrajinski ronilac
* Sergiusz Wołczaniecki (rođen 1964.) poljski dizač tegova; osvajač bronzane medalje na Ljetnim olimpijskim igrama 1992
* Olena Župina (rođena 1973), ukrajinska roniteljica

## U popularnoj kulturi 
Zaporožje je važna lokacija u fikciji pobjede snaga Osovine američkog pisca Harryja Turtledoua u Drugom svjetskom ratu: *Spremni za otadžbinu* (1991.) i *Fantom Tolbuhin* (1998). Turtledove uvijek koristi pravopis "Zaporozhye".

## Sestrinski gradovi 
[mini|200x200piksel|Trg Zaporožja () u [Oberhausenu, nazvanom po gradu sestrinskom gradu Zaporožju]]
Zaporožje ima sporazum o odnosima sestrinskih gradova sa:
*  Belfort, Francuska, od 1967.
*  Birmingham, Ujedinjeno Kraljevstvo, od 1973.
*  Linz, Austrija, od 1983.
*  Chongqing, Kina
*  Zestaponi, Gruzija
*  Steinbach, Kanada, od 2018.

Osim toga, 1969. grad je jednu od svojih ulica preimenovao u „Wrocław“. Komunistička vlast Vroclava priznala je da na sličan način treba odati počast ukrajinskom gradu, a dio ulice Sudecka – Grabiszyńska prema trgu Šleskih ustanika – je bio preimenovana u Zaporošku ulicu. Ona je duga oko 1,3&nbsp;km.

## Također pogledajte 
* Ukrajina
* Zaporoška oblast

## Reference 
### Izvori 
* E. M. Pospelov (Ye. M. Pospelov). „Imena gradova: jučer i danas (1917–1992). Toponičeskij slovarʹ." (Imena gradova: juče i danas (1917–1992). Toponimski rečnik." Moskva, "Russkie slovari", 1993.

## Vanjski linkovi 
* Službeni portal grada Zaporizhzhia 
* Jedan od portala grada Zaporizhzhia 
* Još jedan od portala grada Zaporizhzhia 
* Zaporožje-sedam načina za avanturu
* Jedan od rijetkih vanjskih izvještaja o gradu na engleskom jeziku je izvještaj BBC-a „Ukrajina: Zašto je narandžasta revolucija prestala sa radom“, Daniel Sandford, dopisnik iz Moskve, BBC News 10. marta 2011.

Kategorija:Articles with short description
Kategorija:Short description is different from Wikidata
Kategorija:CS1 uses Ukrainian-language script (uk)
Kategorija:CS1 Ukrainian-language sources (uk)
Kategorija:CS1 upotrebe (ruski)
Kategorija:Koordinate na Wikipodacima
Kategorija:Ukrajina
Kategorija:Ukrajinska kriza
Kategorija:Zaporiška oblast
Kategorija:Dnjepar
Kategorija:Naseljena mjesta u Ukrajini
Kategorija:Ruska invazija na Ukrajinu 2022.
Kategorija:2022. u Ukrajini
Kategorija:Pages with unreviewed translations