Reza-šah Pahlavi

**Reza Shah Pahlavi** (perz. رضا شاه پهلوی; rođen kao **Reza Khan** 15. marta 1878. u Alashtu, Mazandaran; preminuo 26. jula 1944. u Johannesburgu) bio je iranski vojni oficir i državnik, osnivač Pahlavijeve dinastije te šah Irana od 1925. do 1941. godine. Porijeklom prost vojnik u Perzijskoj kozačkoj brigadi, putem vojnog udara 1921. preuzeo je vlast u Teheranu, a 1925. svrgnuo je posljednjeg šaha iz Kadžarske dinastije i parlamentarnom odlukom bio proglašen novim šahom. Tokom svog šesnaestogodišnjeg vladanja sproveo je opsežne modernizacijske reforme, transformirajući Iran u centralističku sekularnu državu po uzoru na savremene evropske nacije, što ga čini jednim od ključnih arhitekata modernog Irana.

## Biografija 
### Rani život i vojni počeci 
Reza Khan rođen je 15. marta 1878. u selu Alasht u planinskom okrugu Savadkuh, provincija Mazandaran, kao sin vojnog oficira Abbasa Alija Khana i majke Nushafarin Ayromlu, poreklom iz Gruzije. Otac mu je preminuo kada je Reza bio dijete, a majka ga je odvela u Teheran, gdje se u ranoj mladosti upisao u vojsku. Bez formalnog školovanja, ali snažne volje i izrazite inteligencije, svrstao se kao regrutni vojnik u Perzijsku kozačku brigadu pod ruskim komandantima. U novembru 1919. odabrao je prezime **Pahlavi**, ime drevnog iranskog (partskog) jezika i pisma, koje je potom postalo naziv čitave dinastije.

Najambiciozniji infrastrukturni projekt bila je Transiranska željeznica, koja je od Kaspijskog mora na sjeveru do Perzijskog zaljeva na jugu prolazila kroz planinska i pustinjska područja na ukupnoj dužini od oko 1.400 km. Projekt je finansiran isključivo iz državnih sredstava — porezima na uvoz čaja i šećera — bez ijednog stranog zajma, i svečano inauguriran 26. augusta 1938. uz ukupni trošak od oko 500 miliona dolara.

Na polju obrazovanja uveo je besplatno osnovno školovanje, a 1935. svečano je otvorio Teheranski univerzitet, prvu modernu državnu visokoškolsku ustanovu u Iranu, u kojoj su od 1937. studirali i muškarci i žene. Tokom Reza Shahove vladavine u Iranu je osnovano više od 300 modernih škola u Teheranu i provincijskim gradovima, a upis učenika u sekundarno obrazovanje do 1941. dostigao je oko 27.000, dok je između 1936. i 1940. više od 467.000 odraslih naučilo čitati i pisati u sklopu programa obrazovanja za odrasle.

#### Sekularizacija i sukobi s klerom 
Reza Shah je u okviru sekularnih reformi uveo novi građanski i krivični zakonik po uzoru na evropske modele, čime je znatno ograničio nadležnost šerijatskih sudova. U augustu 1941., bez zvanične objave rata, britanske i sovjetske trupe ušle su u Iran, brzo savladale skroman iranski otpor i zauzele Teheran. Premijer Mohammad Ali Foroughi pregovarao je s Britancima i Sovjetima te postigao kompromis: Reza Shah abdicira u korist sina, a Pahlavijeva dynastija ostaje na prijestolju. Reza Shah je 16. septembra 1941. potpisao abdikaciju, a prijestolje je preuzeo njegov sin Muhamed Reza Pahlavi. U aprilu 1942. prebačen je brodom u Durban, Južnoafrička Unija, a potom na vlastiti zahtjev u Johannesburg, gdje mu je klima više odgovarala. Posmrtni ostaci su balzamirani i privremeno pohranjeni u Egiptu. Sin Muhamed Reza Pahlavi je 1950. dao prenijeti tijelo u Iran, gdje je sahranjeno u mauzoleju kraj svetišta Shah Abdol-Azim, južno od Teherana. Mauzolej je porušen nakon Islamske revolucije 1979. Kritičari s druge strane naglašavaju autoritarnu prirodu njegovih metoda: gušenje slobode govora i štampe, konfiskaciju imovine, zastrašivanje i fizičku likvidaciju protivnika, uključujući ugledne intelektualce i vjerske ličnosti.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Rođeni 1878.
Kategorija:Umrli 1944.