Bosna i Hercegovina u paleolitu

**Paleolit u Bosni i Hercegovini** je okarakteriziran ostacima bogate kulture kremenih artefakata starijeg kamenog doba na preko 200 nalazišta.  Najstariji arheološki ostaci u BiH iz tog perioda pronađeni su kod Šamca, a  pretpostavlja se da su stari oko 100.000 godina. Zbog kiselosti zemljišta, očuvano je jako malo bioloških ostataka, prije svega ljudskih i životinjskih kostiju. Ipak se može ustanoviti starost tih lokaliteta, kretanje ljudi u tom vremenu, a  djelimično i način na koji su živjeli.

## Srednji paleolit 
Najstarije istražene tragove prisustva ljudi u Bosni i Hercegovini su: Kadru u Gornjem Svilaju kod Odžaka, Kamenu kod ušća Usore, Mala Gradina u Kulašima, Markovac u Detlaku kod Dervente, Veliki Majdan kod Tešnja, Visoko brdo u Lupljanici, Zobište u Detlaku, Krčevina u Maloj Brijesnici kod Gračanice, Danilovića brdo u Podnovlje kod Doboja, te na mjestu Pećine kod Laktaša i pećina Rastuša kod Teslića.

Ova nalazišta imaju izuzetan značaj za evropsku i svjetsku arheologiju, jer dosadašnja istraživanja pokazuju da neka od njih datiraju iz perioda između 100.000 i 40.000 p. n. e. Ona potvrđuju da je Balkan bio najvažnija ruta za širenje gornjeg paleolita u Evropi, oko 40.000. p. n. e. i posljednje uporište neandertalskih grupa.

Na tim nalazištima nađene su alatke (strugalice i šiljci) od velikih komada poludragog kamenja (jaspis, ahat, kalcedon), koje potiču iz perioda od 50.000-35.000 p. n. e, a bila su rukotvorina neandertalskog čovjeka.

Na lokalitetu Pećina Podlipe u Kadića Brdu kod Sokoca pronađeni su ostaci neandertalca stari 40.000 godina.

Pećine kod Laktaša i pećina Rastuša kod Teslića su dva lokaliteta od velike važnosti za region, Evropu i svijet. Na njima nađeni su tragove života pračovjeka iz perioda srednjeg paleolita – kamena oruđa, sjekire, sječiva i druge namjenske alatke. Sondažna istraživanja su potvrdila su da je tu riječ o nalazištima koja mogu dati odgovore na mnoge dileme iz perioda prijelaza od primitivnog ka današnjem čovjeku. Rastuša je prebogato nalazište u kome su najzanimljivije kosti, uglavnom pećinskog medvjeda, jelena i vukova koje bi mogle biti stare najmanje 35.000 godina.

## Gornji paleolit 
Nakon tog razdoblja  neandertalci su iščezli sa ovih prostora, a pojavljuje se razumni čovjek. Iz tog perioda istraživani su lokaliteti: Crkvina kod ušća Usore, Londži u Makljenovcu, Luščiću i Maloj Gradini u Kulašima, Visokom brdu u Lupljanici, Brdašcu u Laktašima, Cigića pećina u Resanovcima, Ruda glavica u Trnovu, Kadru u Gornjem Svilaju kod Odžaka, Krčevnici u Popovićima, Zobištu u Detlaku kod Dervente, Gornjoj pećini na Bijambarama. Uglavnom su pronađena strgala raznih oblika, te obluci – navalno oruđe u lovu.

Kultura stanovanja prahistorijskog čovjeka, koja se postupno razvijala u nekoliko faza, spada među važnije elemente ostatka njegove kulture. U vrijeme srednjeg paleolitika čovjek se počinje zavlačiti u pećine i to češće one okrenute ka jugu, pri čemu je najviše bio zaposjednut sam ulaz u pećinu. Naseljavajući ih, ljudi nisu napuštali zaklone na otvorenom te su prirodni zaklon zamjenjivali šatorom ili zemunicom. U mlađem paleolitiku otpočinje upotreba krojene odjeće, što potvrđuju nalazi koštanih igala, šila i dugmadi.

U panonskom dijelu Bosne, na Maloj Gradini u Kulašima kod Prnjavora otkrivena je kamena figura slična glavi divlje patke. Vjeruje se da je to izvorno bila prirodna tvorevina koju je  paleolitski čovjek doradio i pojačao sličnost sa životinjama. Uz nalaz crteža "Konj napadnut strelicama" u Badnju, crteža u pećini Podlipe, to su jedini ostaci paleolitske likovne umjetnosti u Bosni i Hercegovini.

### Badanj 
Na stijeni u polupećini Badanj kod Stoca, prvi put u Bosni i Hercegovini, je otkrivena gravura, što je izvanredno umjetničko djelo paleolitskog čovjeka ovih krajeva. Prikazana je životinja slična konju gledanom sa desnog boka. U literaturi, gravura nosi naziv "Konj napadnut strelicama",. Istovremeno, otkriven je izvjestan broj šematski graviranih kostiju, koje potječu iz istog doba kada su naprevljeni i urezi na stijeni. Arheološkim metodima, ovo nalazište je datirano u kasni period mlađeg paleolita – kasnog epigravettiena, tj. u period od 13.000 do 12.000 p. n. e.

U stilskom pogledu umjetničke gravure vežu se za Mediteran pa su ovi nalazi područje poznavanja mediteranske paleolitske umjetnosti proširili i na Balkanski poluotok. Tvorac crteža u Badnju bio je kromanjonski čovjek. U ovim krajevima je obitavala žilava i plodna populacija koja se zadržala do ranog kamenog doba.

Prostornim planom Bosne i Hercegovine do 2002. godine,  evidentirano je i arheološko područje Badanj, a zatim valorizirano kao Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine, I. kategorije (2003).

Kasnije je otkrivena i gravura u pećini Podlipom čiji je autor Homo sapiens, jer neandertalci nisu imali umjetnost. Starost ove gravure još nije tačno utvrđena.

## Također pogledajte
*Paleolit
*Stolac
*Badanj
## Reference 
## Vanjski linkovi 
*Badanj
*Kameno doba

Kategorija:Paleolit
Kategorija:Bosna i Hercegovina u kamenom dobu