Limunska kiselina

**Limunska kiselina** je slaba organska kiselina sa sumarnom formulom C6H8O7. Prirodno se javlja u agrumima. U biohemiji je međuprodukt u ciklusu limunske kiseline, koji se javlja u metabolizmu svih aerobnih organizama.

Procijenjeno je da se danas godišnje proizvodi više od dva miliona tona limunske kiseline. Široko se koristi kao zakiseljavač,  aromatik i helacijski agens.

Soli limunske kiseline su  **citrati**, koji su esteri i u rastvorima poliatomski anioni. U prvom primjeru,  to je so trinatrij-citrat; ester je trietil-citrat. Kada je dio soli, formula citratnog aniona piše se kao  or .

## Prirodni izvori i industrijska proizvodnja
[right|thumb| Limuni, narandže, limeta i drugo [citruso voće imaju visoke koncentracije limunske kiseline]]
Limunske kiseline ima u raznom voću i povrću, a najviše u citrusim plodovima. Limun i limete imaju posebno visoke koncentracije kiseline; može činiti čak 8% suhe mase ovog voća (u sokovima oko 47&nbsp;g/L). To još uvijek ne čini limun posebno jako kiselim. To je zato što, kao slaba kiselina, većina njenih molekula nije disocirana, pa ne doprinosi kiselosti unutar limuna ili njegovog soka. Koncentracije limunske kiseline u limunskim plodovima kreću se od 0,005&nbsp;mol/L za narandže i grejpfrut do 0,30&nbsp;mol/L u limunu i limeti; ove vrijednosti variraju unutar vrsta, ovisno o sorti i okolnostima u kojima je voće uzgajano.

Proizvodnja limunske kiseline u industrijskim razmerama prvi je put započela 1890. Godine, u  italijanskoj industriji citrusnih  plodova, gdje je sok tretiran hidratiziranim krečom (kalcij-hidroksid) da se istaloži kalcij-citrat, koji je izolovan i preveden natrag u kiselinu pomoću razblažene sumporne kiseline.

U 2018., globalna proizvodnja limunske kiseline dostigla je 2,000.000 tona. Više od 50% ovog obimaa proizvedeno je u Kini. Više od 50% korišteno je kao regulator kiselosti u pićima, oko 20% u drugim namirnicama, a  20% u deterdžentima i 10% u aplikacijama koje nisu hrana, poput kozmetike, farmaceutskih proizvoda i hemijske  industrije.

## Hemijska obilježja
thumb|Kristali limunske kiseline (iz vodenog rastvora) pod mikroskopom.
thumb|Specjacijski dijagram za 10-milimolarni rastvor limunske kiseline
Limunsku kiselinu je prvi put izolirao Carl Wilhelm Scheele, 1784.,  hemičar koji ju je kristalizirao iz limunovog soka.

Može postojati ili u bezvodnom (anhidridnom) obliku ili kao monohidrat. Bezvodni oblik kristalizira iz vruće vode, dok monohidrat nastaje kada se limunska kiselina kristalizira iz hladne vode. Monohidrat se može pretvoriti u bezvodni oblik na oko 78&nbsp;°C. Limunska kiselina se također rastvara u apsolutnom (bezvodnom) etanolu (76 dijelova limunske kiseline na 100 dijelova etanola) na 15&nbsp;°C. Razgrađuje se gubitkom ugljik-dioksida, iznad oko 175&nbsp;°C.

Limunska kiselina se obično smatra troosnovnom kiselinom, sa pKa, ekstrapoliranom na nultu ionsku snagu, od 2,92, 4,28 i 5,21 na 25&nbsp;°C. Konstanta pKa hidroksil grupe nađena je spektroskopski (13C NMR), a iznosi prosječno 14,4.

Specijacijski dijagram pokazuje da su rastvori limunske kiseline puferski rastvori , sa i pH između oko 2 i pH 8. U biološkim sistemima pH je oko 7, u pbje prisutne vrste:  citratni  i monovodik-citratni ion. U linku SSC 20X hybridization buffer je primjer uobičajene upotrebe. Dostupne su i kompilirane tabele za studij biohemije

Citratni ion tvori komplekse sa metalnim kationima. konstanta stabilnosti za stvaranje ovih kompleksa prilično su velike zbog helatnog efekta. Slijedom toga, on stvara komplekse čak i sa kationima alkalnih metala. Međutim, kada se helatni kompleks formira pomoću sve tri karboksilatne grupe, helatni prstenovi imaju 7 i 8 članova, koji su općenito termodinamski manje stabilni od manjih helatnih prstenova. Kao posljedica toga, hidroksilna grupa može se deprotonirati, čineći dio stabilnijeg 5-članog prstena, kao u amonij-željeznom citratu , ·2.

### Ciklus limunske kiseline 
Citrat je međuprodukt u TCA-ciklusu (**T**ri **C** (od carboxyl)  **A** (od acid = kiselina) ili Krebsov ciklus, a po Szent-Györgyiju, centralni metabolički put za životinje, biljke i bakterije. Citrat-sintaza katalizira kondenzaciju oksaloacetata sa acetil-CoA dajući citrat. Citrat tada djeluje kao supstrat za akonitazu i pretvara se u akonitnu kiselinu. Ciklus se završava regeneracijom oksaloacetata. Ova serija hemijskih reakcija, kod viših organizama, izvor je dvije trećine energije dobijene hranom. Za ovo otkriće, Hans Adolf Krebs dobio je 1953. Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu.

Neke bakterije (posebno *E. coli*) mogu proizvesti i konzumirati citrat iznutra kao dio svog TCA ciklusa, ali ga ne mogu koristiti kao hranu jer im nedostaju enzimi potrebni za unos u ćeliju. Nakon desetina hiljada evolucija u minimalnom mediju glukoze koji je takođe sadržavao citrat tokom dugoročnog evolucijskog eksperimenta, koji je izveo  Richarda Lenskog na * E. coli * evoluirao je sposobnošću aerobnog rasta na citratu. Zachary Blount, student Lenskog i njegove kolege proučavali su ove "Cit+" *E. coli*, kao model za razvoj novih osobina. Pronašli su dokaze da je, u ovom slučaju, inovacija uzrokovana rijetkom mutacijom dupliranja uslijed nakupljanja nekoliko prethodnih "potencirajućih" mutacija, čiji su identitet i učinci još uvijek u fazi proučavanja. Evolucija obilježja Cit+ smatrana je značajnim primjerom uloge historijskog kontingenta u evoluciji.

### Ostale biološke uloge 
Citrat se može transportovati iz mitohondrija u citoplazmu, zatim razgraditi na acetil-CoA za sintezu masnih kiselina i u oksaloacetat. Citrat je pozitivni modulator ove konverzije i alosterno regulira enzim acetil-CoA karboksilaza, koji je regulatorni enzim u konverziji acetil-CoA u malonil-CoA (korak ulaganja u sintezu masne kiseline). Ukratko, citrat se transportuje u citoplazmu, pretvara u acetil CoA, koji se zatim pretvara u malonil CoA pomoću acetil CoA karboksilaze, koju citrat alosterno modulira.

Visoke koncentracije citosolnog citrata mogu inhibirati fosfofruktokinazu, katalizator koraka koji ograničava brzinu glikolize. Ovaj je učinak povoljan: visoke koncentracije citrata ukazuju na to da postoji velika količina molekula biosintetskih prekursora, pa nema potrebe da fosfofruktokinaza i dalje šalje molekule svog supstrata, fruktozo 6-fosfata u glikolizu. Citrat djeluje pojačavajući inhibitorni učinak visokih koncentracija ATP, još jedan znak da nema potrebe za provođenjem glikolize.

## Također pogledajte
*Limun
*Citrus

## Reference
## Vanjski linkovi
Kategorija:Organska hemija
Kategorija:Trikarbonske kiseline
Kategorija:Organske kiseline
Kategorija:Kiseline
Kategorija:Eteri
Kategorija:Kućne hemikalije
Kategorija:Fotografske hemikalije
Kategorija:Aditivi sa E-brojem