Toranj Azadi

; "Kula slobode"), ranije poznata kao **Shahyad toranj** ( ,  ; "Shah's Memorial Tower") je spomenik na trgu Azadi u Teheranu, Iran. To je jedna od znamenitosti Teherana, koja označava zapadni ulaz u grad, i dio je kulturnog kompleksa Azadi, koji također uključuje podzemni muzej.

Toranj je visok 45 metara i potpuno je obložen brušenim mermerom. Naručen od strane Mohammada Reze Pahlavija, posljednjeg iranskog Šaha, kako bi se obilježila 2500 godišnjica Perzijskog Carstva, a dovršen je 1971. godine. Također služi kao nulti kilometar zemlje.

Nakon pobjede na takmičenju, arhitekt Hossein Amanat dobio je zadatak da dizajnira toranj. Njegove ideje temeljile su se na klasičnoj i postklasičnoj iranskoj arhitekturi, popularnom utjecaju na umjetnost 1960-ih nakon Bijele revolucije.

## Istorija 
### Ime 
Prvo ime koje se povezivalo s ovim spomenikom bilo je Darvaze-ye Kuroš ("Kirova vrata"), a u vrijeme proslave stote godišnjice, Asadollah Alam, koji je predsjedao Konzilijem za proslave, nazvao je spomenik Darvaze-ye Šahanšahi (" Carska vrata"). Konačni službeni naziv spomenika odlučen je prije objave takmičenja za dizajn spomenika u septembru 1966. Bahram Farahvashi, učenjak i profesor staroiranskih jezika koji je radio s Konzilijem za slavlje, smislio je službeni naziv spomenika , Šahyad aryamehr. Izgrađen 1971. u spomen na 2500. godišnjicu osnivanja Perzijskog Carstva, ova "vrata u Teheran" nazvana su Šahyād ("Šahov spomenik") u čast šaha (Mohammad Reza Pahlavi), ali je kasnije preimenovan u Āzādi ("Sloboda") nakon revolucije 1979. godine.

### Konstrukcija 
lijevo|mini| Planovi Shahyad Towera.
Tokom 1960-ih, Iran je postao velika zemlja izvoznica nafte, a koristeći novopronađeno bogatstvo, šah je pokrenuo programe modernizacije i industrijalizacije zemlje. Ovo je uslijedilo nakon kulturnog rasta koji arhitekta Hossein Amanat opisuje kao "mini renesansu".  Godine 1966. Amanat je pobijedio na konkursu za projektiranje zgrade.

Zbog zabrinutosti vlade, od Amanata se tražilo da potpiše ugovore "pod uslovom odobrenja Vijeća za proslave", koje bi služilo kao klijent. Amanat je planirao da ugovori britansku kompaniju Arup za pomoć u strukturnom dizajnu tornja, jer je bio impresioniran njihovim doprinosima u projektovanju i izgradnji opere u Sidneju . U početku se suočio sa protivljenjem šefa vijeća, kao i nekoliko konzervativnih i nacionalističkih iranskih inženjera, jer se obraćao stranom inženjeru za pomoć. Uprkos tome, šah je podržao Amanat, poslavši pismo vijeću koje bi odluku prepustilo arhitekti. Shahbanu Farah Pahlavi je također podržavao Amanatovu odluku.

Amanat je u intervjuu za BBC World News rekao da "ukupno gledano, zgrada počinje od baze i kreće se prema nebu". Navodi da je bio inspirisan da dizajnira toranj na ovaj način jer je smatrao da Iran "treba da ide ka višem nivou". Prema njegovim riječima, glavni svod je sasanidski luk koji predstavlja klasično doba, dok je prelomljeni luk iznad njega popularni srednjovjekovni oblik luka koji predstavlja postklasično doba. "Mreža rebara ", koja spaja lukove, predstavljala bi vezu između klasičnog i postklasičnog Irana.

Izgrađen od bijelog mramora iz provincije Isfahan, spomenik uključuje 8.000 kamenih blokova. Sve kamenje je locirao i isporučio Ghanbar Rahimi, koji je bio poznat po svom opsežnom poznavanju kamenoloma, često poznat kao *Soltān-e Sang-e Irān* („iranski sultan od kamena“). Kompjuteri su korišćeni za "definisanje njegovih složenih tkanih površina", što je u to vreme bila nova tehnološka tehnika. Glavni izvođač radova na izgradnji tornja bila je kompanija MAP, koju je nadgledao Ghaffar Davarpanah Varnosfaderani, poznati iranski klesar. Projekat je uglavnom finansirala grupa od pet stotina iranskih industrijalaca. Prema izvještaju MEED-a, izgradnja je koštala oko šest miliona dolara.

Dana 16. oktobra 1971. godine održana je svečanost otvaranja kule. Međutim, toranj je bio otvoren za javnost tek 14. januara 1972. godine.

## Muzej 
Muzej Azadi nalazi se u suterenu. Među najranijim izloženim predmetima su kvadratne ploče, zlatne ploče i terakote iz Susa prekrivene klinastim slovima.

Prije revolucije 1979., glavnu postavku je zauzimala kopija Cyrusovog cilindra, a original se čuva u Britanskom muzeju . Pored Cyrusovog cilindra nalazila se zlatna ploča u znak sjećanja na originalnu prezentaciju muzeja Mohammadu Rezi Pahlaviju od strane gradonačelnika Teherana. Keramika, keramika, lakirani porculan (kao što je plava i zlatna posuda iz sedmog vijeka iz Gorgana ), osvijetljeni Kur'an i minijature su isticale prekretnice u istoriji zemlje do 19. stoljeća, koje su bile predstavljene sa dvije oslikane ploče od Carice, a struktura je trebala predstavljati u nekom drevnom tekstu Farah Pah .
mini|Azadi toranj tokom Iranske revolucije 1979

### Audiovizuelno pozorište (1971.) 
Originalna emisija, osmišljena 1971. godine, zamijenjena je 1975. novom koja je pozvala posjetitelje da otkriju geografsku i prirodnu raznolikost Irana zajedno sa njegovim temeljnim historijskim elementima. Izlagao je niz nacionalnih dostignuća, tehničkih poduhvata, kaligrafiranih pjesama i minijaturnih slika. Za projekat, koji je osmislila čehoslovačka kompanija, bilo je potrebno 12.000 metara filma, 20.000 dijapozitiva u boji, 20 filmskih projektora i 120 dijaprojektora. Audiovizuelne programe režirao je profesor Jaroslav Frič (1928–2000). Pet kompjutera je upravljalo cijelim sistemom.

### Svjetlosni *šou Kapija riječi* (2015.) 
Njemački umjetnik Philipp Geist organizovao je projekciju mapiranja instalaciju pod nazivom *Kapija riječi* na kuli Azadi, povodom Dana njemačkog jedinstva .  Emisija je održana od 3. do 5. oktobra 2015. godine.

Umjetnik je u ovom projektu na poetski način vizualizirao teme slobode, mira, prostora i vremena. Geist je razvio svjetlosnu instalaciju od obojenih riječi i pojmova na različitim jezicima, te apstraktne slikarske kompozicije slika. Svetleće reči bile su na engleskom, nemačkom i perzijskom, kretale su se u sinhronizaciji sa živom muzikom na zidovima kule.

## Galerija 

Datoteka:Azadi Square & Azadi Tower, aerial view 1971.jpg|alt=Azadi Square in 1971| Trg Azadi 1971
Datoteka:Azadi Tower at night, September 2016.jpg|alt=Azadi Tower during a full moon| Azadi toranj za vrijeme punog mjeseca
Datoteka:میدان_آزادی،_میدان_شهیاد،_برج_آزادی،_برج_شهیاد،_تهران_Azadi_Tower,_Azadi_Square,_Meydea-e_Azadi,_Meydan-e_Shahyad,_Tehran_province,_Iran_Flag_colors_-_panoramio.jpg|alt=The tower in colors of the Iranian flag| Toranj u bojama iranske zastave
Datoteka:3rd_Day_-_The_Green_Protest_Rally.jpg|alt=The tower during the 2009 presidential election protests| Toranj tokom protesta za predsedničke izbore 2009
Datoteka:Azadi_Tower_interior_2016.jpg|alt=The Azadi Tower observation deck| Vidikovac Azadi Tower
Datoteka:آزادی_نمای_پایین.jpg|alt=A low-angle view of the tower| Pogled iz niskog ugla na toranj
Datoteka:Azadi_tower_1.jpg|alt=Inside the Azadi museum| Unutar muzeja Azadi
Datoteka:Azadi_tower_7.jpg|alt=Inside the Azadi museum| Unutar muzeja Azadi
Datoteka:Azadi_tower_2.jpg|alt=Inside the Azadi museum| Unutar muzeja Azadi
Datoteka:Azadi_tower_8.jpg|alt=Inside the Azadi museum| Unutar muzeja Azadi
Datoteka:Banknote_of_second_Pahlavi_-_200_rials_(rear).jpg|alt=Azadi Tower on the reverse of a 1974 200-Iranian rial banknote| Azadi toranj na poleđini novčanice od 200 iranskih rijala iz 1974.
Datoteka:2018-09-26_Iran,_Tehran,_Azadi_Tower_(2).jpg|alt=View of the tower| Pogled na toranj
Datoteka:2018-09-26_Iran,_Tehran,_Azadi_Tower_(3).jpg|alt=View of the tower| Pogled na toranj
Datoteka:2018-09-26_Iran,_Tehran,_Azadi_Tower_(4).jpg|alt=View of the tower| Pogled na toranj

## Junctions 
* 20x20piksel Saidi Expressway
* 37x37piksel Karaj Special Road
* 20x20piksel Mohammad Ali Jenah autocesta
* 20x20piksel Azadi Street

## Eksterne veze 
* *Njemački umjetnik osvijetlio Teheranski luk slobode – na slikama* (Slike)

## Vidi također 
* Milad Tower
* Iranska arhitektura
* Memorijal mučenika, Alžir

## Reference