open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alain Aspect

**Alain Aspect** ( Francuski: [aspɛ] (rođen 15. juna 1947.) je francuski fizičar poznat po svom eksperimentalnom radu na kvantnom zapletu. Aspectu je dodijeljena jedna trećina Nobelove nagrade za fiziku 2022. godine, zajedno s Johnom Clauserom i Antonom Zeilingerom, "za eksperimente sa upletenim fotonima, utvrđivanje kršenja Bellovih nejednakosti i pionirsku kvantnu informacijsku nauku".

Smatralo se da Aspectovi eksperimenti, nakon prvog eksperimenta Stuarta Freedmana i Johna Clausera 1972. godine, pružaju daljnju potporu tezi da su Bellove nejednakosti narušene u njenoj CHSH verziji, posebno zatvaranjem nekog oblika rupe na lokalitetu. Međutim, njegovi rezultati nisu bili potpuno uvjerljivi jer su postojale rupe koje su omogućavale alternativna objašnjenja koja su u skladu s lokalnim realizmom.
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/0012-alain-asp_preview_ecran.jpg/220px-0012-alain-asp_preview_ecran.jpg|alt=Picture of Alain Aspect|desno|mini| Aspekt na [École polytechnique|École Polytechnique ( Polytechnic Institute of Paris ).]]
Aspect je bio zamjenik direktora francuske " grande école" SupOptique do 1994. godine. Član je Francuske akademije nauka i Francuske akademije tehnologija, te profesor na École Polytechnique . 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/AlainAspectFotoThaler.JPG/220px-AlainAspectFotoThaler.JPG|mini| Aspekt u Budimpešti, 2013
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Alain_Aspect_in_Tel_Aviv_University.jpg/220px-Alain_Aspect_in_Tel_Aviv_University.jpg|mini| Aspekt u posjeti Univerzitetu u Tel Avivu 2010.
Godine 2005. odlikovan je zlatnom medaljom Centre national de la recherche scientifique, gdje je direktor istraživanja. Wolfovu nagradu za fiziku 2010. dobili su Aspect, Anton Zeilinger i John Clauser . 2013. godine Aspect je nagrađen i međunarodnom zlatnom medaljom Niels Bohr i UNESCO-vom medaljom Niels Bohr . 2013. godine dobio je i Balzanovu nagradu za kvantnu obradu informacija i komunikaciju.

Alain Aspect je dobio Nobelovu nagradu za fiziku 2022. zajedno s Johnom F. Clauserom i Antonom Zeilingerom "za eksperimente sa upletenim fotonima, utvrđivanje kršenja Bellovih nejednakosti i pionirske nauke o kvantnoj informaciji"

## Reference 
### Izvori 
* 
* 
* !-- https://archive.today/20221004095301/ --> https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2022/press-release/}}

Kategorija:Dobitnici Nobelove nagrade za fiziku
Kategorija:Članovi Austrijske akademije nauka
Kategorija:Inozemni članovi Kraljevskog društva
Kategorija:Dobitnici Wolfove nagrade za fiziku
Kategorija:Članovi Francuske akademije nauka
Kategorija:Francuski fizičari
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Rođeni 1947.
Kategorija:Dobitnici Nagrade "Holweck"
Kategorija:Biografije, Agen
Pajaco / Tik, taka taka

**Pajaco / Tik, taka taka** jeste debitantska singl ploča sarajevske kantautorke Jadranke Stojaković, koju su zajednički objavili Radiotelevizija Sarajevo i Beograd Disk 1972. godine. Na A strani singla je pjesma "Tik, taka taka" za koju je stihove napisao Vlatko Marković, a muziku i aranžman Julio Marić, koji je ujedno i dirigirao Revijskim Orkestrom RTV Sarajevo. Pjesma je te godine bila uvrštena za takmičenje na Jugoviziji (pogledati muzički primjer). Muzički gledano, ova jednostavna pjesma izvedena je u ritmu laganog valcera uz lijepu muzičku pratnju u kojoj su kombinirani flauta, harfa i klavir, pojačani sa puhačima i bubnjevima u refrenu. Na B strani singla je pjesma "Pajaco" za koju je muzički aranžman uradio Josip Jurić, kompozitor je Miroslav Balta, a tekst je napisao Vlado Miloš.
Započinje lirskim uvodom na flauti koju potom prate gudači sa prepoznatljivim pjevanjem Jadranke Stojaković uz pratnju Revijskog Orkestra RTV Sarajevo, kojim je dirigirao Esad Arnautalić. U obje pjesme osjeća se stvaralački polet, te ljepota melodija i tekstova u pjesmama koja je bila jedna od glavnih značajki sarajevske pop rok muzičke scene iz druge polovine 1960-ih i prve polovine 1970-ih. Već na svom prvom muzičkom izdanju Jadranka Stojaković je svojim prepoznatljivim glasom i kvalitetnom izvedbom najavila uspješnu muzičku karijeru i istaknuto mjesto među ženskim pripadnicama sarajevske škole pop roka.    

## Muzički primjeri 
* taka taka" (2:53)
* taka taka", takmičenje na Jugoviziji (2:50)
* https://www.youtube.com/watch?v=TFMdulHgqFc|"Pajaco" (3:53)

## Izvori 
Kategorija:Singlovi iz 1972.
Kategorija:Singlovi Jadranke Stojaković
Kategorija:Singlovi u izdanju Radiotelevizije Sarajevo
Kategorija:Singlovi u izdanju Beograd Diska
Košarkaška reprezentacija Slovačke

**Košarkaška reprezentacija Slovačke** () predstavlja Slovačku na međunarodnim košarkaškim takmičenjima i njom upravlja Košarkaški savez Slovačke. Slovačka je trenutno na 62. mjestu na FIBA svjetskom poretku.

Slovačka je jedna od najnovijih košarkaških reprezentacija na svijetu, koja se odvojila od Čehoslovačke nakon raspada države 1993. godine. Pridružili su se FIBA-i kasnije te godine i igrali u svojoj prvoj međunarodnoj utakmici protiv Bosne i Hercegovine. Slovačka do danas nema mnogo historije na međunarodnim turnirima. Iako su pokušali da se kvalifikuju za velike turnire kao što su EuroBasket i FIBA Svjetsko prvenstvo, ali nisu uspjeli da se plasiraju na iste.

## Ekipa
### Trenutna ekipa
Sastav za utakmice kvalifikacija za FIBA Svjetsko prvenstvo 2023. koje su se igrale 30. juna i 3. jula 2022. protiv Belgije i Srbije.

### Postava
## Selektori kroz historiju
* Milan Cernicky (2004–2010)
* Peter Balint (2011–2012)
* Miroslav Grznár (2012–2013)
* Milan Cernicky (2014–2015)
* Ivan Rudež (2016–2018)
* Žan Tabak (2019–2021)
* Oleg Meleshchenko (2021–2022)
* Aramis Naglić (2022-)

## Reference
## Vanjski linkovi
*Službeni sajt
*Slovačka na sajtu FIBA-e
*Slovačka na *Eurobasket.com*
*Košarkaški rekordi Slovačke na FIBA Archive

Slovačka
Kategorija:Košarka u Slovačkoj
Košarka
John Clauser

**John Francis Clauser** ( ; rođen 1. decembra 1942.) američki je teorijski i eksperimentalni fizičar poznat po doprinosima osnovama kvantne mehanike, posebno Clauser-Horne-Shimony-Holt nejednakosti.

Dobio je Nobelovu nagradu za fiziku 2022, zajedno s Alainom Aspectom i Antonom Zeilingerom "za eksperimente sa upletenim fotonima, utvrđivanje kršenja Bellovih nejednakosti i pionirske nauke o kvantnoj informaciji".

Clauser je rođen u Pasadeni u Kaliforniji. Diplomirao je fiziku na Kalifornijskom institutu za tehnologiju 1964. Magistrirao je fiziku 1966. i doktor filozofije iz fizike 1969. na Univerzitetu Kolumbija

Od 1969. do 1996. radio je uglavnom u Nacionalnoj laboratoriji Lawrence Berkeley, Nacionalnoj laboratoriji Lawrence Livermore i Univerzitetu Kalifornije, Berkeley. Godine 1972, radeći sa Stuartom Freedmanom, izveo je prvi eksperimentalni test predviđanja CHSH-Belove teoreme. Ovo je bilo prvo eksperimentalno zapažanje kršenja Bellove nejednakosti.

Godine 1974, radeći s Michaelom Horneom, prvi je pokazao da generalizacija Bellove teoreme pruža ozbiljna ograničenja za sve lokalne realističke teorije prirode (poznate kao objektivne lokalne teorije). Taj rad je uveo Clauser-Horne (CH) nejednakost kao prvi potpuno opći eksperimentalni zahtjev postavljen od strane lokalnog realizma. Takođe je uvela "pretpostavku bez poboljšanja CH", pri čemu se CH nejednakost svodi na nejednakost CHSH, a pridruženi eksperimentalni testovi također ograničavaju lokalni realizam. Takođe 1974. napravio je prvo posmatranje sub-Poissonove statistike za svetlost (preko kršenja Cauchy-Schwarz nejednakosti za klasična elektromagnetna polja), i time, po prvi put, pokazao nedvosmislen karakter sličan česticama za fotone. Godine 1976. izveo je drugi svjetski eksperimentalni test predviđanja CHSH-Bellove teoreme.

Clauser je 2010. nagrađen Wolfovom nagradom za fiziku zajedno sa Alainom Aspectom i Antonom Zeilingerom. Njih trojica su također zajedno dobili Nobelovu nagradu za fiziku 2022.

## Reference 
Kategorija:Dobitnici Nobelove nagrade za fiziku
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Dobitnici Wolfove nagrade za fiziku
Kategorija:Rođeni 1942.
Kategorija:Biografije, Pasadena (Kalifornija)
Buckminsterfuleren

Chemical compound

**Buckminsterfuleren** je vrsta fulerena sa formulom C60. Ima kaveznu strukturu spojenog prstena (krnji ikosaedar) sačinjenu od dvadeset šesterougla i dvanaest peterougla, i podsjeća na fudbalsku loptu. Svaki od njegovih 60 atoma ugljika vezan je za svoja tri susjeda.

Bakminsterfuleren je crna čvrsta supstanca koja se otapa u ugljovodoničnim rastvaračima dajući rastvor ljubičaste boje. Jedinjenje je otkriveno 1985. godine i intenzivno je proučavano, iako je pronađeno malo primjena u stvarnom svijetu.

## Pojava 
Buckminsterfuleren je najčešći fuleren koji se pojavljuje u prirodi. Male količine se mogu naći u čađi.

Postoji i u svemiru. Neutralni C60 je uočen u planetarnim maglinama i nekoliko tipova zvijezda. Jonizirani oblik, C60+, identificiran je u međuzvjezdanom mediju, gdje je uzrok nekoliko karakteristika apsorpcije poznatih kao difuzni međuzvjezdani pojasevi u bliskom infracrvenom području. Harold Kroto
[|desno|mini|160x160piksel| Mnoge [Nogometna lopta|fudbalske lopte imaju isti raspored poligona kao i buckminsterfullerene, C 60 .]]
Teorijska predviđanja molekula bakibola pojavila su se kasnih 1960-ih&nbsp;i ranih 1970-ih. Buckminsterfuleren su prvi generirali 1984. Eric Rohlfing, Donald Cox i Andrew Kaldor  koristeći laser za isparavanje ugljika u supersoničnom snopu helijuma, iako grupa nije shvatila da je bakminsterfuleren proizveden. Godine 1985. njihov rad su ponovili Harold Kroto, James R. Heath, Sean C. O'Brien, Robert Curl i Richard Smalley na Univerzitetu Rice, koji su prepoznali strukturu C60 kao buckminsterfuleren.

Paralelno, ali nepovezano sa Kroto-Smalleyjevim radom, astrofizičari su radili sa spektroskopistima na proučavanju infracrvenih emisija divovskih crvenih ugljičnih zvijezda. Smalley i tim su bili u mogućnosti da koriste tehniku laserskog isparavanja za stvaranje klastera ugljenika koji bi potencijalno mogli da emituju infracrveno na istoj talasnoj dužini koju je emitovala crvena ugljenična zvezda. Stoga je Smalleyju i timu došla inspiracija da koriste lasersku tehniku na grafitu za stvaranje fulerena.

Kroto, Curl i Smalley dobili su Nobelovu nagradu za hemiju 1996. godine za svoju ulogu u otkriću buckminsterfulerena i srodne klase molekula, fulerena.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/C60_Fullerene_solution.jpg/220px-C60_Fullerene_solution.jpg|mini| C 60 rastvor

## Reference 
### Izvori 
*

## Dodatna literatura 
* – describing the original discovery of C60
* – report describing the synthesis of C60 with combustion research published in 2000 at the 28th International Symposium on Combustion

Kategorija:Fulereni
Stećci u Piperima

]]
**Stećci u Piperima** predstavljaju skup od dvadesetak stećaka smeštenih na lokalitetu Mramorje, u selu Piperi, planina Majevica, Lopare, Bosna i Hercegovina.

## Lokacija 
Na jednom brežuljku u Piperima, pored starog puta Tuzla-Brčko, a koje se naziva Mramorje, nalazi se nekoliko lokaliteta sa stećcima. Stećci su razmješteni u tri grupe koje međusobno nisu mnogo udaljene. U blizini njih nalazi se i jedna zemljana gomila koju narod naziva Crkvinom ili Crkvištem, i predpostavlja se da se u srednjem vijeku tu nalazila crkva. Na području Majevice nalazi se oko 30 lokacija sa stećcima.
## Opis 
Ukupno se na ovim, djelimično uređenim lokacijama nalazi 21 stećak. Šest spomenika posjeduje ćiriličke natpise koji govore o pokojnicima sahranjenim ispod kamenih gromada.

Najbolje očuvan natpis jeste na stećku ispod koga je sahranjen Miloš Bratosalić, jedan od lokalnih srednjovekovnih velikaša. Na još jednom stećku u nalazi se natpis u kojem se spominje još jedan Bratosalić, a nije isključeno da se i neki od natpisa koje je danas teško rekonstruisati odnosi takođe na neke druge pripadnika roda Bratosalića. Natpis Miloša Bratosalića preveden na bosanski jezik glasi:

''''

## Reference 
Kategorija:Stećci u Loparama
P,
Sa tvojih usana / Nek' te ljubi on (kad ne mogu ja)

'''Sa tvojih usana / Nek' te on ljubi (kad ne mogu ja)'* jeste prva singl ploča sarajevske pop rok grupe Crvena jabuka. Objavila ga je zagrebačka izdavačka kuća Jugoton 1986. godine u okviru promocije njihovog debitantskog albuma. Autori obje pjesme su Dražen Ričl i Zlatko Arslanagić. Na A strani singla je ljubavna balada *"Sa tvojih usana"* koju je odsvirao na akustičnoj gitari i otpjevao Dražen Ričl uz pratnju ostalih muzičara iz ovog muzičkog sastava. U tekstu ove balade korišten je dio stiha iz sevdalinke "*Kraj tanahna šadrvana"*: još pamtim legende starih plemena što za ljubav glavu gube i umiru kada ljube. Na B strani je pjesma *"Nek' te ljubi on (Kad ne mogu ja)"'', koja je odsvirana u poletnom rok maniru sa čvrsto odsviranim bubnjevima i riffovima na električnoj gitari uz prepoznatljivo pjevanje Dražena Ričla. Snimatelj i producent bio je nekadašnji pjevač i vođa splitske rok grupe Metak Željko Brodarić Jappa. Obje pjesme sa ove singl ploče uvrštene su na njihovom debitantskom albumu koji je ostvario veliki uspjeh kod publike u Bosni i Hercegovini i ostalim područjima u nekadašnjoj Jugoslaviji. 

## Muzički primjeri 
* Sa tvojih usana
* Nek' te on ljubi (Kad ne mogu ja)

## Reference 
Kategorija:Singlovi iz 1986.
Kategorija:Singlovi Crvene jabuke
Kategorija:Singlovi u izdanju Jugotona
Edward Witten

**Edward Witten** (rođen 26. augusta 1951.) je američki matematički i teorijski fizičar. On je profesor emeritus na Školi prirodnih nauka na Institutu za napredne studije u Princetonu. Witten je istraživač teorije struna, kvantne gravitacije, supersimetričnih kvantnih teorija polja i drugih područja matematičke fizike. Wittenov rad je također značajno uticao na čistu matematiku. Godine 1990. postao je prvi fizičar kojem je Međunarodna matematička unija dodijelila Fieldsovu medalju, za svoje matematičke uvide u fiziku, kao što je njegov dokaz teoreme pozitivne energije u općoj relativnosti iz 1981. i njegovu interpretaciju Jonesovih invarijanti čvorova. kao Feynmanovi integrali. Smatra se praktičnim osnivačem M-teorije.

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1951.
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Biografije, Baltimore
Kategorija:Američki fizičari
Kategorija:Matematički fizičari
Kategorija:Članovi Francuske akademije nauka
Kategorija:Inozemni članovi Kraljevskog društva
Kategorija:Dobitnici Fieldsove medalje
Kijas

**Kijas** je analogno ili logično rješenje nokog šerijatskog pitanja koje nije riješeno tekstom Kur'ana i sunneta. Analogno rješenje znači da se na jedan slučaj primjenjuje pravno rješenje koje je predviđeno za neki drugi slučaj koji je njemu sličan.

Analogija se ne primjenjuje na osnovu bilo kakve sličnosti nego samo onda ako je sličnost između pojava znatna, tj. ako su bitne osobine u tim pojavama zajedničke, a sporedne osobine različite. Zato kijas ne znači uvođenje novog šerijatskog propisa nego samo otkrivanje i ukazivanja na već postojeće pravno rješenje. Svaki pravni sistem, pa tako i islamski, određuje mogućnost izvjesnog prilagođavanja, dopunjavanja i proširivanja. Jedan od najčešće korištenih načina proširivanja pravnih normi jest upravo kijas ili analogija. 

## Reference 
Kategorija:Fikh
Satyendra Nath Bose

**Satyendra Nath Bose** FRS  (  ;   1. januar 1894 – 4. februar 1974) bio je indijski matematičar i fizičar specijaliziran za teorijsku fiziku. Najpoznatiji je po svom radu na kvantnoj mehanici ranih 1920-ih, u razvoju osnova za Bose statistiku i teoriju Bose kondenzata. Član Kraljevskog društva, dobio je drugu najvišu civilnu nagradu Indije, Padma Vibhushan, 1954. godine od strane Vlade Indije.  

Klasu čestica koje se pokoravaju Bose statistici, bozoni, Paul Dirac je nazvao po Boseu.  

Polimat, imao je širok spektar interesovanja u različitim oblastima, uključujući fiziku, matematiku, hemiju, biologiju, mineralogiju, filozofiju, umetnost, književnost i muziku . Služio je u mnogim istraživačkim i razvojnim odborima u suverenoj Indiji. 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Satyendra-nath-bose.jpg/220px-Satyendra-nath-bose.jpg|mini| Bose na Univerzitetu u Daki 1930-ih
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/M_N_Saha%2C_J_C_Bose%2C_J_C_Ghosh%2C_Snehamoy_Dutt%2C_S_N_Bose%2C_D_M_Bose%2C_N_R_Sen%2C_J_N_Mukherjee%2C_N_C_Nag.jpg/220px-M_N_Saha%2C_J_C_Bose%2C_J_C_Ghosh%2C_Snehamoy_Dutt%2C_S_N_Bose%2C_D_M_Bose%2C_N_R_Sen%2C_J_N_Mukherjee%2C_N_C_Nag.jpg|lijevo|mini| SN Bose sa drugim naučnicima na Univerzitetu u Kalkuti
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Satyendranath_Bose_1994_stamp_of_India.jpg/220px-Satyendranath_Bose_1994_stamp_of_India.jpg|mini| Bose na indijskoj marki iz 1994

## Bilješke 
## Reference 
Kategorija:Rođeni 1894.
Kategorija:Umrli 1974.
Kategorija:Biografije, Kolkata
Kategorija:Indijski fizičari
Kategorija:Indijski matematičari
Kategorija:Indijski hemičari
Kategorija:Teorijski fizičari
Kategorija:Termodinamičari
Kategorija:Članovi Kraljevskog društva
Stećak iz Gornje Međiđe

** Stećak iz Gornje Međiđe ** je srednjovjekovni usamljeni nadgrobni spomenik na teritoriji općine Gradačac, Bosna i Hercegovina. Predstavlja izvanredno vrijedan primjerak jer se pretpostavlja da je na ovom lokalitetu postojao veći broj stećaka, ali se održao samo ovaj, vjerovatno zbog toga što je bio najmasivniji.

Stećak potiče sa kraja XV, odnosno početka XVI stoljeća, kada su ove krajeve naseljavali hercegovački stočari, tada već u vrijeme osmanlijskog carstva. Prvi ga je naučno obradio Šefik Bešlagić, 1973. god.

Sjeverna Bosna je vrlo siromašna ostacima iz srednjovjekovnog i ranog osmanskog perioda. Na području općina Orašje, Šamac, Brod, Gradiška, Kozarska Dubica, Novi Grad, Velika Kladuša do sada uopće nisu nađeni stećci, a područja općina Brčko, Modriča, Odžak i Derventa posjeduju 164 stećka, raspoređena na 14 mjesta, od čega dvije trećine kod Odžaka i to u uspravnim oblicima.

To što se u tekstu upotrebljava riječ *plemenitoj* jasno govori o tome da je pokopani Dragoslav pripadao ondašnjem povlaštenom društvenom sloju - društvu feudalaca, slično onima koji su sahranjeni u okolini Lopara, na području Majevice.
## Reference 
Kategorija:Usora i Soli
Kategorija:Stećci u Gradačcu
Kategorija:Stećci sa natpisom
Atomska fizika

**Atomska fizika** je oblast fizike koja proučava atome kao izolovani sistem elektrona i atomskog jezgra. Atomska fizika se obično odnosi na proučavanje strukture atoma i interakcije između atoma. Prvenstveno se bavi načinom na koji su elektroni raspoređeni oko jezgra i procesima kojima se ti rasporedi mijenjaju. Ovo uključuje ione, neutralne atome i, osim ako nije drugačije navedeno, može se pretpostaviti da pojam *atom* uključuje ione.

Termin *atomska fizika* može se povezati s nuklearnom energijom i nuklearnim oružjem, zbog sinonimne upotrebe *atomske* i *nuklearne* u standardnom engleskom jeziku. Fizičari razlikuju atomsku fiziku – koja se bavi atomom kao sistemom koji se sastoji od jezgra i elektrona – i nuklearne fizike, koja proučava nuklearne reakcije i posebna svojstva atomskih jezgara.

Kao i kod mnogih naučnih oblasti, striktno razgraničenje može biti vrlo izmišljeno i atomska fizika se često razmatra u širem kontekstu *atomske, molekularne i optičke fizike*. Grupe za istraživanje fizike su obično tako klasifikovane.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Bohr_atom_model.svg/220px-Bohr_atom_model.svg.png|mini| U Borovom modelu prikazan je prijelaz elektrona sa n=3 u ljusku n=2, gdje se emituje foton. Elektron iz ljuske (n=2) mora biti prethodno uklonjen ionizacijom

## Značajni atomski fizičari 
## Reference 
Kategorija:Atomska, molekularna i optička fizika
Kategorija:Atomska fizika
Stuart Freedman

**Stuart Jay Freedman** (13. januara 1944 – 10. novembra 2012) bio je američki eksperimentalni fizičar, poznat po svom diplomskom radu na Bell test eksperimentu s Johnom Clauserom, kao i po doprinosu nuklearnoj fizici i fizici čestica, posebno fizici slabih interakcija.

Bio je postdiplomski student na UC Berkeley kod Eugenea Comminsa, gdje je radio s kolegom diplomiranim studentom Stevenom Chuom. Također je bio dobitnik nagrade Tom W. Bonner za nuklearnu fiziku 2007.

Radio je na Univerzitetu Princeton, Univerzitetu Stanford, Nacionalnoj laboratoriji Argonne, Univerzitetu u Chicagu i Laboratoriji Lawrence Berkeley.

U znak sjećanja na njegov doprinos, Američko fizičko društvo (APS) ustanovilo je nagradu u njegovo ime, nagradu Stuart Jay Freedman za eksperimentalnu nuklearnu fiziku. Izabran je za člana APS-a 1984. za "važne studije fenomena slabih interakcija u jezgrima".

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* R. G. Hamish Robertson, "Stuart Jay Freedman", Biografski memoari Nacionalne akademije nauka (2014.)

Kategorija:Rođeni 1944.
Kategorija:Umrli 2012.
Kategorija:Biografije, Los Angeles
Kategorija:Američki fizičari
Paul Kwiat

**Paul Gregory Kwiat** je američki fizičar.

Kwiat je doktorirao na Kalifornijskom univerzitetu u Berkeleyu 1993. godine, gdje ga je savjetovao Raymond Chiao i autor disertacije *Nonclassical effects from spontaneous parametric down-conversion: Adventures in quantum wonderland (Neklasični efekti spontane parametarske konverzije naniže: Avanture u kvantnoj zemlji čuda)*.  Kwiat je radio zajedno sa Antonom Zeilingerom na Univerzitetu u Innsbrucku dvije godine, zatim u Nacionalnoj laboratoriji Los Alamos do 2001. godine, kada je počeo predavati na Univerzitetu Illinois Urbana-Champaign na John Bardeen Katedri za elektrotehniku i fiziku.  Američko fizičko društvo uzdiglo je Kwiata u status stipendista 2001. godine, "[z]rad razvoja kvantnih optičkih tehnika za istraživanje osnova kvantne fizike i njihove upotrebe u proučavanju kvantnih informacionih koncepata."  Kwiat je 2009. godine nagrađen Optica RW Wood Prize , a također je i član Optice. 

## Reference 
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Fizičari
Radosavljev zbornik

**Radosavljev zbornik** ili **Zbornik krstjanina Radosava** je srednjovjekovni bosanski rukopis pripadnika Crkve bosanske. Napisao ga je krstjanin Radosav krstjaninu Gojsavu u vrijeme vladavine bosanskog kralja Stjepana Tomaša (1443-1461.). Pripada bosanskoj redakciji staroslavenskog jezika.

Rukopis se sastoji od 60 stranica, veličine 14,3 x 11&nbsp;cm. Rukopis je svoje ime dobio po krstjaninu Radosavu koji ga je napisao krstjaninu Gojsavu. Na jednom kolofanu su ispisane osnove historijske informacije o ovome rukopisu koje ne spadaju u domen religijskih tekstova Zbornika: "*Si knigi piše Radosavь krьstiêninь Goisavu krьstiêninu, a pisaše se u dni g*(ospo)*d*(i)*na krala Tomaša i dida Ratka. Gospodo, ako samь ĉo loše postavio, nemoite se tomui porugati, ere mi sta ruci trudьni težeće. Čtite i blagoslovite, a vasь Bogь bl*(a)*g*(o)*slovi u viki am*(i) *nь*". ("Ove knjige piše Radosav krstjanin Goisav krsjaninu, a pisaše se u dane gospodina kralja Tomaša i dida Ratka. Gospodo, ako sam što loše postavio, nemojte se tome rugati, jer mi nestade ruci koja se trudila teškoća. Čitajte i blagoslovite, a vas Bog vlagoslovio u vijeke. Amin"). U rukopisu nije izričito napisana godina nastanka Zbornika, ali uzimajući podatak da je pisana za vrijeme "*krala Tomaša*", iz toga se zaključuje da rukopis potječe iz vremena vladavine predzadnjeg bosanskog kralja Stjepana Tomaša (1443-1461). O autoru rukopisa, krstjaninu Radosavu, ne zna se ništa. Sudeći po ikavskom narječju, rukopis je vjerovatno nastao na jugozapadnom dijelu Bosne. Rukopis se danas nalazi u Vatikanskoj biblioteci gdje je prenesen 1902. godine iz knjižare Sacra Congregatio de Porpaganda Fide.

Radosavljev zbornik je jedinstven po svome sadržaju i po rasporedu teksta i iluminacija, a naročito prema jezičnim obilježjima. Rukopis je bogato ukrašen s ljudskim i životinjskim figurama upletenim u ornamentu, sa slikom krstjanina Radosava, bez slike svetaca, anđela ili lica Svete Trojice iako Apokalipsa sadrži i zahtijeva ovakve ilustracije. Radosavljev zbornik sadrži Apokalipsu, Očenaš, ispod kojega je ispisana glagoljska azbuka, početak Evanđelja po Ivanu, pisarov kolofon, i dio Pavlove poslanice Titu II, 12-13, napisan glagoljicom (dva puta - rukom Radosava, i kasnije drugom rukom). Na posljednjem listu napisani su neki ćirilični zapisi. U Radosavljevom zborniku Apokalipsa se nalazi na početku, prije Evanđelja po Ivanu za razliku od Mletačkog i Hvalova zbornika gdje se Apokalipsa nalazi poslije Evanđelja.

## Vanjski linkovi 
* https://slavistickikomitet.ba/zbornik1/files/res/downloads/download_0099.pdf  (Fotokopija Radosavljevog zbornika)

## Reference 
Kategorija:Bosanskohercegovačka književnost
Kategorija:Kultura srednjovjekovne Bosne
Kategorija:Bosanski jezik
Kategorija:Crkva bosanska
I Wish It Would Rain Down

" **I Wish It Would Rain Down** " je pjesma Phila Collinsa sa njegovog albuma iz 1989. godine *.* *.* *.* *But Seriously* , uz glavnu gitaru Erica Claptona. Moćna balada je bila veliki uspjeh početkom 1990. godine, dostigavši 3. mjesto na *Billboard* Hot 100 u Sjedinjenim Državama i br. 1. na *RPM* Top 100 u Kanadi; u ovoj drugoj zemlji, to je bila najprodavanija pjesma 1990. godine. Također je dostigao 7. mjesto na UK Singles Chart- u. Collins je smatrao da je u to vrijeme bilo najbliže pisanju bluz pjesme.

Eric Clapton svira glavnu gitaru tokom cijele pjesme, u kojoj se nalazi i veliki gospel hor. Što se tiče Claptonovog doprinosa, Collins se prisjeća: „Rekao sam 'Eric, zar te nikad nisam tražio da igraš? Hajde, imam pjesmu baš kako ti voliš." Kolins je također smatrao da je to pjesma Kleptona.

## Muzički video 
Crno-bijeli muzički spot u trajanju od 8:30 minuta, koji je producirao Paul Flattery, a režirao Jim Yukich za FYI, sadrži 2:30 minuta glume prije početka muzike. Mjesto radnje je pozorište iz 1930-ih. Glumac Jeffrey Tambor igra hiperkritičnog, nesretnog pozorišnog reditelja. Uvježbava neke igrače (koji plešu uz rif gitare/bas gitare iz pjesme " Sunshine of Your Love" grupe Cream, u kojoj je Eric Clapton svirao gitaru. ) Reditelj se žali da djevojke ne znaju ni da plešu ni da pjevaju, a onda otkriva da njegova zvijezda ima upalu slijepog crijeva.

## Osoblje 
* Phil Collins – klavijature, vokal, bubnjevi, tambura
* Eric Clapton – gitare
* Pino Palladino – bas

## Reference 
Kategorija:Phil Collins
Billboard Hot 100

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Billboard_Hot_100_logo.svg/220px-Billboard_Hot_100_logo.svg.png|mini| Trenutni logotip *Billboard* Hot 100
**Billboard Hot 100** je standardna lista pjesama u muzičkoj industriji u Sjedinjenim Američkim Državama, koju sedmično objavljuje *Billboard* magazin. Rangiranje na ljestvici se temelji na prodaji (fizičkoj i digitalnoj ), radio emitovanju i online streamingu u Sjedinjenim Državama.

Sedmični period praćenja prodaje u početku je bio od ponedjeljka do nedjelje kada je Nielsen počeo da prati prodaju 1991. godine, ali je promijenjen u petak na četvrtak u julu 2015. Ovaj period praćenja se također primjenjuje na prikupljanje podataka o strimingu na mreži. Radio emitovanje, koje je, za razliku od podataka o prodaji i strimingu, lako dostupno u realnom vremenu, također se prati u ciklusu od petka do četvrtka koji važi za grafikon od 17. jula 2021. (ranije od ponedeljka do nedelje i pre jula 2015, od srijede do utorka  ). Billboard sastavlja novu tabelu i službeno objavljuje javnosti utorkom, ali naknadno je datum na sljedeću subotu.

Prva pjesma broj jedan na *Billboard* Hot 100 bila je " Poor Little Fool " od Rickyja Nelsona, 4. augusta 1958. Od izdanja za sedmicu koja se završava 8. oktobra 2022. godine, *Billboard* Hot 100 je imao 1.142 različita unosa broj jedan. Trenutna pjesma broj jedan na listi je " Bad Habit " Stevea Lacyja .

Prije 1955. *Billboardova* vodeća lista popularnosti  je bila  *Honor Roll of Hits*, ustanovljena 1945. godine. Ova lista rangirala je najpopularnije pjesme bez obzira na izvođača na osnovu prodaje ploča i ploča, disk džokeja i izvođenja džuboksa  *Billboardovom* sedmičnom istraživanju širom zemlje.

## Reference 
Kategorija:Top liste
Please Forgive Me

" **Please Forgive Me** " je pjesma kanadskog rok muzičara Bryana Adamsa . Objavljena je u oktobru 1993. kao jedini singl i bonus pesma sa njegovog albuma kompilacije najvećih hitova *So Far So Good* . Singl je dostigao sedmo mjesto na američkoj *Billboard* Hot 100 i drugo *mjesto Billboard* Adult Contemporary top liste. U Ujedinjenom Kraljevstvu, zauzeo je drugo mjesto na UK Singles Chart. To je njegov jedini australijski broj jedan singl koji nije napisan za film, a također je bio na vrhu top lista Belgije, Kanade, Francuske, Irske, Norveške i Portugala.

"Please Forgive Me" napisali su Adams i producent Robert Lange. Pjesma ima instrumentalni uvod, koji se nalazi samo na albumskoj verziji pjesme. Adams je za Songfacts rekao da je to bila  od prvih pjesama u kojoj je pristao da koristi modulaciju .

## Muzički video 
Muzički spot za pjesmu snimljen je u studiju za snimanje i uključuje Adamsa, njegov bend i psa. Adams i njegovi kolege iz benda su se sprijateljili sa psom – koji je pripadao vlasniku studija – dok su snimali pesmu. Video za Adamsov singl " I Thought I'd Seen Everything " iz 2008. podsjeća na muzički spot.

## Reference 
Kategorija:CS1 upotrebe (njemački)
Kategorija:Brian Adams
Jillian Aversa

**Jillian Aversa** (rođena **Goldin** ) je američka pjevačica i kompozitorka najpoznatija po svojim doprinosima zvučnim zapisima za video igre, YouTube muzičkim spotovima  i kao solista na međunarodnoj koncertnoj turneji Video Games Live . Pored izvođenja muzike iz video igrica, ona je kompozitor savremene New Age / World muzike i objavila je nekoliko solo albuma. Njeni muzički spotovi su popraćeni vijestima u *Polygonu*, *Wiredu*, Nerdistu, i *Game Informeru*.

## Soundtracks video igrica 
* *Halo: Combat Evolved Anniversary* (2011): vokal 
* *Halo 2 Anniversary* (2014): vokal 
* *Halo: Spartan Assault* (2013): vokal 
* *Halo: Spartan Strike* (2015): vokal 
* *God of War: Ghost of Sparta* (2010): vokal 
* *Soulcalibur V* (2012): vokal, kompozitor 
* *Civilization V: Gods and Kings* (2012): vokal 
* *Civilization IV: Beyond the Sword* (2007): vokal
* *Killer Instinct* (2013): vokal 
* *Katamari Damacy: Tap My Katamar i* (2016): vokal
* *Crimson Dragon* (2013): vokal 
* Shadowgate (2014): vokal 
* *Where the Water Tastes Like Wine* (2018): vokal 
* *Pump It Up Pro 2* (2010): vokal

## Diskografija 
* *Atlantis Awakening* – kompozitor, vokal, tekstopisac
* *Through Sand and Snow* – kompozitor, vokal, tekstopisac
* *Origins* – kompozitor, vokal, tekstopisac
* *Calling All Dawns* – sa Christopherom Tinom – vokalistom
* *Video Games Live: Nivo 4* – Video Games Live – vokal, aranžer
* *Video Games Live: Nivo 3* – Video Games Live – vokal
* *Identity Sequence* – sa cirkonom – kompozitor, vokal, tekstopisac
* *Antigravity* – sa cirkonom – kompozitor, vokal, tekstopisac
* *Touhou Zerokyo Kitan ~ Sofisticirano ludilo* – sa Hiroki Kikutom – vokalistom, tekstopiscem
* *Just Fun* – sa Alexanderom Brandonom – vokalistom
* *Beyond Libra* – sa Wilbertom Rogetom II – vokalistom
* *The Answer: Armored Core Tribute Album* – sa Mattiasom Häggströmom Gerdtom – vokalistom
* *The Lullaby Album* – sa Jennifer Thomas, Carolyn Southworth – vokal
* *Awakening* – sa Marcom Enfroyem – vokalistom
* *Synergy* – Razni izvođači – kompozitor, vokal, tekstopisac  Takođe se pojavila kao solista i aranžer na studijskim albumima turneje *Level 3* i *Level 4* .

## Lični život 
Aversa je udata za kompozitora i programera Andrewa Aversa, također poznatog kao Cirkon . Žive u Merilendu i dobili su kćerku 2018. i sina 2021. 

## Reference 
Kategorija:Živi ljudi
Kombinovana malonska i metilmalonska acidurija

**Kombinovana malonska i metilmalonska acidurija** (engl. Combined malonic and methylmalonic aciduria, **CMAMMA**), poznata i pod nazivom **kombinovana malonska i metilmalonska acidemija** je nasljedna bolest metabolizma okarakterisana povišenim nivoima malonske kiseline i metilmalonske kiseline. Neki istraživači pretpostavljaju da bi CMAMMA mogla biti jedna od čestih formi metilmalonske acidemije, a moguće i najčešća urođena greška metabolizma. Zbog toga što se rijetko dijagnosticirana, obično ostane neotkrivena.

## Simptomi i znaci 
Klinički fenotipi CMAMMA su dosta heterogeni i kreću se od asimptomatskih, preko blagih simptomatskih do ozbiljnh simptomatskih. Glavni patiofiziološki mehanizam se još uvijek ne zna. Sljedeći simptomi su zabilježeni u literaturi:

* metabolička acidoza
* koma

## Dijagnoza 
Zbog širokog spektra simptoma i činjenice da u velikoj mjeri promiče pri screening-u novorođenčadi, smatra se da je CMAMMA nedovoljno prepoznato oboljenje.

## Reference 
Kategorija:Rijetke bolesti
Kategorija:Poremećaji metabolizma aminokiselina
Kategorija:Poremećaji metabolizma masnih kiselina
RGB

desno|mini|150px|Slika u punim bojama, zajedno s njenim RGB komponentama
**RGB model boja** jest aditivni model boja u kojem se crvena, zelena i plava (eng. **r**ed, **g**reen, **b**lue), primarne boje svjetlosti, dodaju zajedno na različite načine kako bi se reproducirao širok spektar boja. 

Glavna svrha ovog modela jest otkrivanje, predstavljanje i prikaz slika u elektroničkim sistemima, kao što su televizori i računari iako je korišten i u konvencionalnoj fotografiji. Prije elektroničkog doba, RGB model već je imao čvrstu teoriju iza sebe, zasnovanu na ljudskoj percepciji boja.

RGB je model boja *zavisan od uređaja*: različiti uređaji različito otkrivaju ili reproduciraju datu RGB vrijednost, s obzirom na to da elementi boje (kao što su aktivatori ili bojila) i njihov odgovor na pojedinačne nivoe crvene, zelene i plave variraju od proizvođača do proizvođača, ili čak u istom uređaju tokom vremena. Stoga RGB vrijednost ne definira istu *boju* na svim uređajima bez neke vrste upravljanja bojama.

Tipični RGB ulazni uređaji su televizijske i videokamere u boji, skeneri slika i digitalni fotoaparati. Tipični RGB izlazni uređaji su televizori različitih tehnologija (CRT, LCD, plazma, OLED, kvantne tačke itd.), ekrani računara i mobitela, videoprojektori, višebojni LED-displeji i veliki ekrani, kao što je Jumbotron. Pisači u boji, s druge strane, nisu RGB uređaji nego suptraktivni uređaji u boji koji obično koriste CMYK model boja.

## Reference 
Kategorija:Prostori boja
Another Day in Paradise

mini|Phil Collins

"**Another Day in Paradise** " je pjesma koju je snimio engleski bubnjar i kantautor Phil Collins. Producirao ju je Collins zajedno sa Hughom Padghamom, i objavljena je kao prvi singl sa njegovog albuma broj jedan *.* *.* *.* *...But Seriously* (1989). Kao i sa njegovom pjesmom za Genesis, "Man on the Corner", numera ima za temu problem beskućništva i raja; kao takva, pjesma je predstavljala značajan odmak od plesne - pop muzike njegovog prethodnog albuma, *No Jacket Required* (1985).

Collins pjeva pjesmu iz perspektive trećeg lica, dok posmatra čovjeka koji prelazi ulicu kako bi ignorirao beskućnicu, i moli slušaoce da ne zatvaraju oči pred beskućništvom, jer, povlačeći vjersku aluziju, "to je samo još jedan dan za tebe i mene u raju". Kolins se također direktno obraća Bogu pjevajući: „O, Gospode, zar niko ništa više ne može da uradi? O Bože, mora da postoji nešto što možeš reći."

Pjesma je bila Collinsov sedmi i posljednji singl *Billboard* Hot 100 broj 1, posljednji broj 1 singl 1980-ih i prvi singl broj 1 iz 1990-ih. Bio je to i svjetski uspjeh, te je na kraju postala jedna od najuspješnijih pjesama u njegovoj solo karijeri. Donijela je Collinsu i Padghamu nagradu Grammy  za ploču godine na ceremoniji dodjele nagrada 1991., dok je bio nominovan i za pjesmu godine, najbolju pop vokalnu izvedbu, muški i najbolji muzički video, kratku formu. "Another Day in Paradise" je također osvojila nagradu za britanski singl na dodjeli Brit Awards 1990. godine. Uprkos nagradama dobijenim nakon objavljivanja, pjesma je također izazvala kontroverze oko svoje teme i dobila je uglavnom nepovoljnu reakciju muzičkih kritičara.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
*  (Sa Phil Collinsovog YouTube kanala)

Kategorija:Singlovi iz 2001.
Kategorija:Singlovi iz 1989.
Kategorija:CS1 upotrebe (njemački)
OŠ "Aleksa Šantić" Banja Luka

**Osnovna škola "Aleksa Šantić"** je jedna od banjalučkih osnovnih škola. Nalazi se u Ulici Trive Amelice u Rosuljama, Banja Luka.

## Istorija 
U februaru 1993. godine, Skupština opštine Banja Luka donosi Odluku o promjeni naziva OŠ „Milan Radman“ u Osnovnu školu „Aleksa Šantić“.

## Reference 
## Vanjski linkovi
Kvalifikacije za Evropsko prvenstvo u nogometu 2024 – grupa A

**Grupa A** jedna je od deset grupa u okviru kvalifikacija za Evropsko prvenstvo u nogometu 2024.. U grupi se nalazi pet reprezentacija: Španija, Škotska, Norveška, Gruzija i Kipar, a primijenjen je Bergerov sistem takmičenja.

Dvije najbolje ekipe direktno će se kvalifikovati za finalni turnir.

## Tabela 
## Utakmice 
Raspored utakmica UEFA je objavila istog dana kao i žrijeb, koji je održan 10. oktobra 2018. godine. Vremena odigravanja utakmica prikazana su po CET/CEST (lokalna vremena prikazana su u zagradama).

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## Reference 
## Vanjski linkovi 
*UEFA EP 2024, UEFA.com 
*Kvalifikacije za UEFA EP 2024, UEFA.com 

Kategorija:Evropsko prvenstvo u nogometu 2024.
Jonathan Mennuti

**Jonathan Mennuti** jest američki diplomat i 12. međunarodni supervizor za Brčko distrikt u periodu od 30. juna 2022. do 13. augusta 2024. On je također s tom funkcijom bio i prvi zamjenik visokog predstavnika u Uredu visokog predstavnika u Sarajevu.

## Biografija 
Jonathan Mennuti je karijerni diplomata Više službe za vanjske poslove, u rangu ministra-savjetnika. Prije dolaska u Bosnu i Hercegovinu, Mennuti je obavljao funkciju vršioca dužnosti načelnika pri uredu državnog podsekretara za rukovođenje i direktora za napredovanje u karijeri i raspoređivanje na funkcije Ministarstva vanjskih poslova SAD-a u Washingtonu, D.C.

## Reference 
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Američki diplomati
Kategorija:Međunarodni supervizori za Brčko
Gazi Husrev-begov hanikah

mini|316x316piksel|Gazi Husrev-begov hanikah
**Gazi Husrev-begov hanikah** je hanikah koji se nalazi na Baščaršiji u Sarajevu. Hanikah je služio kao sufi-centar za izučavanje *tesavvufa* – islamskog misticizma u kojem su se derviši obrazovali i tu živjeli. Povjerenstva za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 4. do 11. septembra 2006. godine, je donijelo kojom se graditeljska cjelina Gazi Husrev-begov medresa sa mjestom i ostacima Hanikaha u Sarajevu proglašava se nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

## Historija 
mini|286x286piksel|Gazi Husrev-begov hanikah početkom 20. stoljeća
Bosanski sandžak-beg Gazi Husrev-beg je svojom vakufnamom iz 1531. godine osnovao svoje zadužbine koje su se sastojale od jedne džamije (Begova džamija), imareta i hanikaha. Druga vakufnama, pisana 1537. godine, se odnosila na gradnju medrese. Hanikah, kao i ostali objekti koje su određene vakufnamom, je sagrađen do kraja 1531. godine preko puta Gazi Husrev-begove džamije. U hanikahu su derviši obavljali svoje vjerske obrede i zikrove, i sticali potrebno znanje. Poslije završetka hanikah medrese, putovali su širom Bosne gdje su prenosili sufijske doktrine. Gazi Husrev-beg je svojom vakufnamom odredio da se na čelu hanikaha nalazi šejh halvetijskog reda. Husrev-beg je i sam pripadao ovom derviškom redu, koja je bila raširena i popularna u njegovo vrijeme u Anadoliji i Rumeliji. Također, vakufnamom je određeno da šejh: ''"Treba da su poznati svojim iskrenim vladanjem, krijepost treba da im je sopstveno svojstvo, da su zaodjenuti odjećom Božijeg strahopoštovanja i pobožnosti, da su ustrajni na putu uzvišenog šerijata, da idu stazom šejhova i pobožnih ljudi, da slijede ponašanje evlija koji se čvrsto drže i slušaju šerijatske zapovijedi, da s džematom obavljaju namaz, da poste, čine zikr i uče Kur'an, da svladavaju strast i da čine ostalo što je dolično vladanju dobrih derviša i obilježje učenih ljudi koji napućuju na pravi put."'' Kasnije su predstavnici ovog derviškog reda došli u sukob sa osmanskom vlasti, zbog čega je početkom 19. stoljeća na čelu hanikaha postavljen šejh Nakšibendijskog tarikata. Njegovi nasljednici su bili pripadnici istoga tarikata.

## Reference 
Kategorija:Građevine u Sarajevu
Kategorija:Islam u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Islamska arhitektura
Kategorija:Nacionalni spomenici Bosne i Hercegovine
Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu
Hermann Weyl

**Hermann Klaus Hugo Weyl**, ForMemRS  ( ; 9. novembar 1885. – 8. decembar 1955.) bio je njemački matematičar, teorijski fizičar i filozof. Iako je veći dio svog radnog vijeka proveo u Cirihu u Švicarskoj, a zatim u Princetonu, New Jersey, povezan je s tradicijom matematike Univerziteta u Getingenu, koju predstavljaju David Hilbert i Hermann Minkowski.

Njegovo istraživanje je imalo veliki značaj za teorijsku fiziku, kao i za čisto matematičke discipline uključujući teoriju brojeva. Bio je jedan od najuticajnijih matematičara dvadesetog veka i važan član Instituta za napredne studije tokom njegovih ranih godina.

Weyl je doprinio izuzetno  Michael Atiyah je posebno komentirao da kad god je ispitivao matematičku temu, otkrio je da je Weyl prethodio njemu.[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Hermann_Weyl%2C_Ernst_Peschl.jpg/220px-Hermann_Weyl%2C_Ernst_Peschl.jpg|mini| Hermann Weyl (lijevo) i [Ernst Peschl (desno).|lijevo|275x275piksel]]

Hermann Weyl je rođen u Elmshornu, malom gradu u blizini Hamburga, u Njemačkoj, i pohađao je Gimnaziju Christianeum u Altoni. Njegov otac, Ludwig Weyl, bio je bankar; dok je njegova majka, Anna Weyl (rođena Dieck), dolazila iz bogate porodice.

Od 1904. do 1908. studirao je matematiku i fiziku u Göttingenu i Münchenu. Doktorirao je na Univerzitetu u Getingenu pod nadzorom Davida Hilberta, kome se veoma divio.
### Weylova jednačina 
Godine 1929. Weyl je predložio jednačinu, poznatu kao Weylova jednačina, za korištenje kao zamjenu za Diracovu jednačinu. Ova jednačina opisuje fermione bez mase. Normalan Diracov fermion mogao bi se podijeliti na dva Weylova fermiona ili formirati od dva Weylova fermiona. Nekada se smatralo  za neutrine da su Weyl fermioni, ali se sada zna da imaju masu. Weyl fermioni su traženi za primjenu u elektronici. Kvazičestice koje se ponašaju kao Weyl fermioni otkrivene su 2015. godine, u obliku kristala poznatih kao Weyl semimetali, vrsta topološkog materijala.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Rođeni 1885.
Kategorija:Umrli 1955.
Kategorija:Biografije, Elmshorn
Kategorija:Njemački matematičari
Kategorija:Njemački teorijski fizičari
Kategorija:Njemački filozofi
Kategorija:Inozemni članovi Kraljevskog društva
Earle Hesse Kennard

**Earle Hesse Kennard** (2. augusta 1885. – 31. januara 1968.) bio je teorijski fizičar i profesor na Univerzitetu Cornell.

## Biografija 
Kennard je rođen u Kolumbusu u Ohaju i studirao je na Pomona koledžu i Oksfordskom univerzitetu kao dio Rhodes stipendije. Stekao je doktorat iz Cornell-a 1913. godine, gdje će nastaviti veći dio svoje naučne karijere. Tokom odmora 1926. koji je proveo na Univerzitetu u Getingenu, naučio je novorazvijenu kvantnu mehaniku Wernera Heisenberga i Pascuala Jordana. Sa ovim znanjem, izveo je prvi rigorozni oblik principa neodređenosti i po prvi put u potpunosti riješio nekoliko jednostavnih problema kvantne mehanike. Godine 1926. imenovan je za profesora fizike na Cornell-u, što je ostao do 1946. godine.

Godine 1941., još u Cornellu, postao je honorarni konsultant u David Taylor Model Basin (DTMB), modelarskom postrojenju američke mornarice. U periodu 1946–49. bio je šef laboratorije za hidromehaničku tehniku, a od 1950. do 1957. godine bio je šef laboratorije za konstrukcijsku mehaniku. Od 1957. do penzionisanja 1960. bio je generalni naučni savjetnik komandanta DTMB-a. I nakon penzionisanja nastavio je raditi za DTMB po ugovoru. Velik dio njegovih istraživanja za mornaricu bio je fokusiran na hidrodinamiku i elastičnost, posebno na teoriju potencijalnog strujanja, fiziku podvodnih eksplozija i strukturnih vibracija.

2018. godine, više od 90 godina nakon njegovog predviđanja, prvo eksperimentalno posmatranje Kennardove faze postignuto je u saradnji istraživača sa izraelskih, njemačkih i američkih univerziteta.

## Bibliografija 
* 
*  Originally by Richtmyer in 1928. Also the 1934, 1942, and 1955 editions are co-authored with Kennard (and later also with T. Lauritsen and J.N. Cooper).

## Bilješke 
## Reference 
* 

## Vanjski linkovi 
* Earle Hesse Kennard at the Mathematics Genealogy Project
* 
* 

Kategorija:Umrli 1968.
Kategorija:Rođeni 1885.
Kategorija:Dinamičari fluida
Osnovno istraživanje

**Osnovno istraživanje**, koje se naziva i **čisto istraživanje** ili **fundamentalno istraživanje**, je vrsta naučnog istraživanja s ciljem poboljšanja naučnih teorija radi boljeg razumijevanja i predviđanja prirodnih ili drugih pojava. Nasuprot tome, primijenjeno istraživanje koristi naučne teorije za razvoj tehnologije ili tehnika koje se mogu koristiti za intervenciju i *promjenu* prirodnih ili drugih pojava. Iako često vođena samo radoznalošću, osnovna istraživanja često podstiču tehnološke inovacije primijenjene nauke. Ova dva cilja se često praktikuju istovremeno u koordinisanom istraživanju i razvoju.

Osnovna istraživanja unapređuju temeljna znanja o svijetu. Fokusira se na stvaranje i pobijanje ili podržavanje teorija koje objašnjavaju uočene pojave. Čisto istraživanje izvor je većine novih naučnih ideja i načina razmišljanja o svijetu. Može biti istraživačka, deskriptivna ili eksplanatorna; međutim, eksplanatorno istraživanje je najčešće.

Osnovna istraživanja stvaraju nove ideje, principe i teorije, koje se možda neće odmah koristiti, ali ipak čine osnovu napretka i razvoja u različitim oblastima. Današnji računari, na primjer, ne bi mogli postojati bez istraživanja čiste matematike provedenog prije više od jednog stoljeća, za koje u to vrijeme nije postojala poznata praktična primjena. Osnovna istraživanja rijetko pomažu praktičarima direktno u njihovim svakodnevnim brigama; ipak, stimuliše nove načine razmišljanja koji imaju potencijal da revolucioniraju i dramatično poboljšaju način na koji se praktičari nose s problemom u budućnosti.

## Reference 

## Vanjski linkovi 
Kategorija:Istraživanje
Annie Ernaux

**Annie Thérèse Blanche Ernaux** ( rođena Duchesne ; rođena 1. septembra 1940) je francuska spisateljica, profesorica književnosti i nobelovka. Njen književni rad, uglavnom autobiografski, održava bliske veze sa sociologijom. Ernaux je dobila Nobelovu nagradu za književnost 2022. "za hrabrost i kliničku oštrinu s kojom otkriva korijene, otuđenja i kolektivna ograničenja ličnog sjećanja".

Ernaux je rođena u Lillebonneu u Normandiji, a odrasla je u obližnjem Yvetotu, gdje su njeni roditelji držali kafić i namirnice u radničkom dijelu grada. Godine 1960. otputovala je u London gdje je radila kao au pair, iskustvo koje će kasnije ispričati u *Mémoire de fille* (Djevojačka *priča* ) iz 2016. godine.

Početkom 1970-ih, Ernaux je predavala u *liceju* u Bonnevilleu, Haute-Savoie, na koledžu Évire u Annecy-le- Vieuxu, zatim u Pontoiseu, prije nego što se pridružila Nacionalnom centru za obrazovanje na daljinu,  gdje je bila zaposlena 23 godine.

Ernaux je započela svoju književnu karijeru 1974. godine sa *Les Armoires vides* (*Očišćeno*), autobiografskim romanom. Godine 1984. osvojila je Renaudot nagradu za još jedno svoje djelo *La Place* (Mjesto *muškarca*), autobiografski narativ koji se fokusira na njen odnos s ocem i njena iskustva odrastanja u malom gradu u Francuskoj, i njen kasniji proces useljenja u odrasloj dobi i daleko od mjesta porijekla njenih roditelja.

Dana 6. oktobra 2022. godine objavljeno je da će Ernaux biti nagrađena Nobelovom nagradom za književnost 2022. "za hrabrost i kliničku oštrinu s kojom otkriva korijene, otuđenja i kolektivna ograničenja ličnog sjećanja". Ernaux je 16. francuski pisac i prva Francuskinja koja je dobila nagradu za književnost. Čestitajući joj, predsjednik Francuske Emmanuel Macron rekao je da je ona glas "slobode žena i zaboravljenih".

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Dobitnici Nobelove nagrade za književnost
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Rođeni 1940.
Kategorija:Biografije, Lillebonne