Kalcij-oksid

**Kalcij-oksid** (**CaO**), poznatiji kao **kreč** ili **spaljeni kreč** ili  **živi kreč**, je naširoko upotrebljavani hemijski spoj.  Na sobnoj temperaturi, to je bijela, kaustična, alkalna, kristalna,  čvrsta tvar.  Široko  korištena oznaka kreč, podrazumijeva sadržaj kalcijevih  neorganskih materijala, među kojima dominiraju karbonati, oksidi, uključujući i kalcij-hidroksid, silicij, magnezij, aluminij i željezo.  Nasuprot tome, "živi kreč"  se posebno odnosi na  samo jedan hemijski spoj – kalcij-oksid.  Kalcij-oksid koji podnosi obradu bez reagiranja na mjestu  proizvodnje, kao što je  cement zove se  **slobodni kreč**. 
 
Kreč je relativno jeftin, kao  i hemijske derivat kalcij-hidroksid (bazni anhidrid kreča)  su važne robne hemikalije.

## Dobijanje
Kalcij-oksid se obično pravi termičkom  razgradnjom materijala, kao što su krečnjak ili ljušture, koje sadrže kalcij-karbonat (CaCO3; mineralnih kalcit se peče  u krečnoj peći – krečani .  Ovo se postiže grijanjem materijala iznad  825&nbsp;°C,  u  procesu koji se zove kalcinacija ili *pečenje  kreča *, da se oslobodi molekula ugljen-dioksida (CO 2), ostavljajući „živi“ kreč:
: CaCO3 (e) → CaO (e) + CO2 (g).

Živi kreč nije stabilan i, kada hladi, spontano reagira sa CO2 iz zraka pa, nakon dosta vremena, u potpunosti se povratno  pretvara u  polazni kalcij-karbonat, osim ako se  gasi vodom, kada se  dobije krečni gips ili krečni malter. 
 
Godišnja svijetska  proizvodnja kreča  je oko 283 miliona tona. Kina je daleko najveći svjetski proizvođač, sa ukupno oko 170 miliona tona godišnje.  Sjedinjene Države su sljedeće, sa oko 20 miliona tona godišnje.
Za proizvodnju  1,0 t kreča, potrebno je oko 1,8 t krečnjaka.  Kreč ima visok afinitet za vodu i efikasniji je desikant  (isušivač) od silikagela.  Reakcija kreča sa  vodom je povezana sa povećanjem obima za faktor od najmanje 2,5. .

## Upotreba
* Glavna upotreba kreča  je u  procesu proizvodnje čelika (BOS).  Njegova  količin varira od oko 30-50 &nbsp; kg/t čelika.  Kreč neutraliziraju kiseli oksidi, SiO₂, Al₂O₃ i Fe₂O₃., za proizvodnju osnovne  rastopljene šljake.
::CaO (s) + H2O (l) \rightleftharpoons Ca(OH)2 (aq) (ΔHr = −63,7 kJ/mola CaO)
: Pošto je  hidratizacija egzotermna reakcija, uz toplotu nastaje i čvrsti talog (tuf).  Hidrat se može pretvoriti u kreč uklanjanjem vode,  grijanjem do crvene užarenosti,  koje obrne reakciju hidratacije.  Litar vode u kombinaciji sa oko 3, 1 kg  kreča daje  kalcij-hidroksid plus 3,54&nbsp;mJ energije.  Ovaj proces se može koristiti kao  prijenosni izvor toplote, kao i za priručno hrane zagrijavanje u linijama za samoposluživanje.
 
*Svjetlo: kada se  kreč zagrije na  2400&nbsp;°C,  emitira  intenzivan sjaj.  Ovaj oblik osvjetljenja je poznat kao krečno svjetlo, a široko je korišteno u pozorišnim produkcijama prije izuma električne rasvjete.
* Cement: kalcij-oksida je ključni sastojak za procesu izrade cementa. 
* Kao jeftina i široko dostupna baza: oko 50% od ukupne proizvodnje kreča se, prije upotrebe, pretvara u kalcij-hidroksid.  Oba, i živi i hidratizirani kreč se koriste  u tretmanu sa  pitkom vodom. Takva upotreba krečnog  praha je ostala u upotrebi sve do kraja devetnaestog stoljeća. 
* Hemijska upotreba  ili proizvodnja električne energije: čvrsti  sprej  ili premazi kalcij-oksida mogu se koristiti za uklanjanje sumpor-dioksida iz izduvnih tokova u procesu koji se zove odsumporavanje dimnih plinova.

### Kao oružje 
U 80. godini  p.n.e, rimski general Sertorius je  raspršio oblake kaustičnog kreča u prahu za gušenje protivnika, u pobjedi nad Characitanima iz Hispanije, koji su se sklonili u nepristupačne pećine.  Slična prašina je korištena i  u Kini da uguše oružane seljačke pobune u 178. n.e., kada su "krečna kola" opremljena mijehovima duhala  krečnjak u prahu na mase pobunjenika.
 
David Hume, u svojoj  knjizi *The History of England*, prepričava da je  tokom rane vladavine Henrika III, engleska mornarica uništila invazijsku francuski  flotu, zasljepljujući neprijatelja živim  krečom .
 
Također se  misli da je kreč  bio sastavni dio grčke vatre.  U kontaktu sa vodom, kreč povećava  temperaturu iznad 150 &nbsp;°C i zapali gorivo.

## Sigurnost 
Zbog energične reakcije kreča sa vodom, uzro nastaju ozbiljne iritacije kada se udiše ili dolazi  u kontakt s vlažnom kožom ili očima.  Udisanje može izazvati kašalj, kihanje, otežano disanje.  Može se onda razviti u opekotine sa perforacijama  nosne pregrade, bolovima u trbuhu, mučninom i povraćanjem.  Iako  se  smatra da kreč ne  donosi opasnost od požara, njegova reakcija sa vodom može osloboditi dovoljno toplote da zapali lahko  zapaljive materijale.

## Također pogledajte
*Krečnjak

## Reference
## Vanjski linkovi
*Lime Statistics & Information  from the United States Geological Survey
*Factors Affecting the Quality of Quicklime
**American Scientist* (discussion of 14C dating of mortar)
*Chemical of the Week – Lime
*Material Safety Data Sheet
*CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
 
 

Kategorija:Baze
Kategorija:Krečnjak
Kategorija:Alhemijske supstance
Kategorija:Dezinficijensi
Kategorija:Agensi dehidracije
Kategorija:Cement
Kategorija:Aditivi sa E-brojem