Terestrička planeta

: Merkur, Venera, Zemlja i Mars, veličine prema mjerilu]]

**Terestrička planeta** (**telurska planeta** ili **stjenovita planeta**) je planeta koja se prvenstveno sastoji od silikatnih stijena ili metala. Unutar Sunčevog sistema, terestričke planete koje prihvata IAU su unutrašnje planete najbliže Suncu: Merkur, Venera, Zemlja i Mars. Među astronomima koji koriste geofizičku definiciju planete, dva ili tri satelita planetarne mase – Zemljin Mesec, Ija, a ponekad i Evropa – također se mogu smatrati terestričkim planetama; a to mogu biti i stjenoviti protoplaneti-asteroidi 2 Pallas i 4 Vesta. Termini "terestrička planeta" i "telurska planeta" izvedeni su od latinskih riječi za Zemlju (*Terra* i *Tellus*), jer su ove planete, u smislu strukture, slične Zemlji. Terestričke planete uglavnom proučavaju geolozi, astronomi i geofizičari.

Terestričke planete imaju čvrstu planetarnu površinu, što ih čini bitno drugačijima od većih divovskih planeta, koje se uglavnom sastoje od neke kombinacije vodika, helija i vode koja postoji u različitim fizičkim stanjima.

## Struktura 
Sve terestričke planete u Sunčevom sistemu imaju istu osnovnu strukturu, kao što je centralno metalno jezgro (uglavnom željezo) sa okolnim silikatnim omotačem.

Veliki kameni asteroid 4 Vesta ima sličnu strukturu; moguće da je ima i manja 21 Lutecija. Drugi kameni asteroid 2 Pallas je otprilike iste veličine kao 4 Vesta, ali je znatno manje gust; čini se da nikada nije imao odvojenu jezgru i omotač. Zemljin Mjesec i Jupiterov mjesec Ija imaju slične strukture kao i terestričke planete, ali Zemljin Mjesec ima mnogo manje željezno jezgro. Drugi mjesec divovske planete Evropa ima sličnu gustoću, ali ima značajan sloj leda na površini: iz tog razloga se ponekad umjesto toga smatra ledenom planetom.

Terestričke planete mogu imati površinske strukture kao što su Kanjoni, kraterii, planine, vulkani i druge, ovisno o prisutnosti erozivne tekućine ili tektonske aktivnosti u bilo kojem trenutku ili oboje.

Terestričke planete imaju sekundarnu atmosferu, generisanu vulkanskim ispuštanjem plinova ili krhotine udara kometa. Ovo je u suprotnosti sa vanjskim, divovskim planetama, čija je atmosfera primarna; primarne atmosfere su snastale direktno iz originalne solarne magline.

## Terestričke planete u Sunčevom sistemu 
 i Mjeseca (ovdje prikazano kao Luna)]]

Sunčev sistem ima četiri terestričke planete pod dinamičkom definicijom: Merkur, Venera, Zemlja i Mars. Zemljin Mjesec, kao i Jupiterovi mjeseci Ija i Evropa također bi se računali geofizički, kao i možda veliki protoplaneti-asteroidi 2 Pallas i 4 Vesta (iako su to granični slučajevi). Među ovim tijelima samo Zemlja ima aktivnu površinsku hidrosferu. Vjeruje se da Evropa ima aktivnu hidrosferu ispod svog ledenog sloja.

Tokom formiranja Sunčevog sistema, postojalo je mnogo zemaljskih planetezimala i protoplaneta, ali većina se spojila sa četiri zemaljska planeta ili ih je izbacila, ostavljajući samo 2 Pallas i 4 Vestu da prežive manje-više netaknute. Ove dvije su vjerovatno bile patuljaste planete u prošlosti, ali su udarcima izbačeni iz ravnotežnih oblika. Neke druge protoplanete su počele da se akreiraju i razlikuju, ali su pretrpjele katastrofalne sudare koji su im ostavili samo metalno ili kamenito jezgro, poput 16 Psyche Mnogi asteroidi S tipa

Ostala okrugla tijela od asteroidnog pojasa prema van su geofizički ledene planete. Slične su terestričkim  planetama po tome što imaju čvrstu površinu, ali su sastavljene od leda i stijena, a ne od stijena i metala. Tu spadaju patuljaste planete, kao što su Cerere, Pluton i Erida, koje se danas nalaze samo u regijama izvan formacije snježne linije gde je vodeni led bio stabilan pod direktnim sunčevim zracima u ranom Sunčevom sistemu. Uključuje i druge okrugle mjesece, koji su ledena stijena (npr. Ganimed, Kalisto, Titan i Triton) ili čak gotovo čisti (najmanje 99%) led (Tetija i Japet). Za neka od ovih tijela poznato je da imaju podzemne hidrosfere (Ganimed, Kalisto, Enkelad i Titan), poput Evrope, a moguće je i za neka druga (npr. Cerera, Diona, Miranda, Ariel, Triton i Pluton). Titan čak ima površinska tijela tečnosti, iako tečnog metana, a ne vode. Jupiterov Ganimed, iako leden, ima metalno jezgro poput Mjeseca, Ije, Evrope i terestričkih planeta.

Predloženo je ime Terran svijet da definiše sve čvrste svijetove (tijela koja poprimaju zaobljen oblik), bez obzira na njihov sastav. Stoga bi uključivao i terestričke i ledene planete.

Nekompresovana gustoća zaobljenih zemaljskih tijela koja direktno kruže oko Sunca teži nižim vrijednostima kako se rastojanje od Sunca povećava, u skladu sa temperaturnim gradijentom koji bi postojao unutar primordijalne solarne magline. Galilejevi sateliti pokazuju sličan trend koji ide prema van od Jupitera; međutim, takav trend nije vidljiv za ledene satelite Saturna ili Urana. Ledeni svjetovi obično imaju gustoću manju od 2 g·cm−3. Eris je znatno gušći (2,43±0,05 g·cm−3), i može biti uglavnom kamenit sa malo površinskog leda, poput Evrope. Ali od 2005. pronađene su stotine potencijalno terestričkih ekstrasolarnih planeta, a nekoliko je i potvrđeno kao takve. Većina njih su super-Zemlje, tj. planete sa masama između Zemlje i Neptuna; Superzemlje mogu biti plinovite planete ili terestričke, zavisno o njihovoj masi i drugim parametrima.

Vjerovatno je da su većina poznatih superzemalja u stvari plinski giganti sličnih Neptunu, jer ispitivanje odnosa između mase i polumjera egzoplaneta (a time i trendova gustoće) pokazuje prelaznu tačku na oko dvije Zemljine mase. Ovo sugeriše da je to tačka u kojoj se akumuliraju značajne gasne ovojnice. Konkretno, Zemlja i Venera su možda već blizu najveće moguće veličine pri kojoj planeta obično može ostati kamenita. Izuzeci od ovoga su vrlo bliski njihovim zvijezdama (i stoga bi njihova nestabilna atmosfera proključala).

Tokom ranih 1990ih, otkrivene su prve ekstrasolarne planete koje kruže oko pulsara PSR B1257+12, sa masama od 0,02, 4,3 i 3,9 puta većom od Zemlje.

Kada je otkriven 51 Pegasi b, prva planeta pronađena oko zvijezde koja je još uvijek u procesu fuzije, mnogi astronomi su pretpostavili da je to gigantsko terestričko tijelo, jer se pretpostavljalo da nijedan plinski gigant ne može postojati tako blizu svoje zvijezde (0,052 AJ) kao što je to 51 Pegasi b. Kasnije je otkriveno da se radi o plinskom gigantu.

2005. pronađene su prve planete koje kruže oko oko zvijezde glavnog niza i koje su pokazivale znakove da su terestričke planete: Gliese 876 d i OGLE-2005-BLG-390Lb. Gliese 876 d kruži oko crvenog patuljka Gliese 876, 15 svjetlosnih godina od Zemlje, i ima masu sedam do devet puta veću od Zemlje i orbitalni period od samo dva zemaljska dana. OGLE-2005-BLG-390Lb ima oko 5,5 puta veću masu od Zemlje i kruži oko zvijezde udaljene oko 21.000 svjetlosnih godina u sazviježđu Škorpion. Od 2007. do 2010. pronađene su tri (moguće četiri) potencijalne terestričke planete kako kruže unutar Gliese 581 planetarnog sistema. Najmanji, Gliese 581e, ima samo oko 1,9 Zemljinih masa, ali kruži vrlo blizu zvijezde. Druge dvije, Gliese 581c i Gliese 581d, kao i sporna planeta, Gliese 581g, su masivnije superzemlje koje kruže u ili blizu nastanjive zone zvijezde, tako da bi potencijalno mogle biti nastanjive, sa temperaturama sličnim Zemlji.

Još jedna potencijalno zemaljska planeta, HD 85512 b, otkrivena je 2011. godine; ima najmanje 3,6 puta veću masu od Zemlje. Radijus i sastav svih ovih planeta su nepoznati.

 na osnovu 2.740 kandidata koji kruže oko 2.036 zvijezda od 4. novembra 2013. (NASA)]]

Prva potvrđena zemaljska egzoplaneta, Kepler-10b, pronađena je 2011. od strane misije Kepler, posebno dizajnirana da otkrije planete veličine Zemlje oko drugih zvijezda koristeći metodu tranzita.

Iste godine, tim misije svemirske opservatorije Kepler objavio je listu od 1235 kandidata za ekstrasolarnu planetu, uključujući šest koji su "veličine Zemlje" ili "super-veličine Zemlje" (tj. imaju radijus manji od dvostruko većeg od Zemljinog) i u nastanjivoj su zoni njihove zvijezde. Od tada, Kepler je otkrio stotine planeta u rasponu od veličine Mjeseca do superzemlje, s mnogo više kandidata u ovom rasponu veličina (vidi sliku).

U septembru 2020, astronomi koji su koristili tehnike mikrolensinga izvijestili su o detekciji, po prvi put, planete skitnice Zemljine mase (nazvane OGLE-2016-BLG-1928) neograničene nijednom zvijezdom i koja slobodno lebdi u galaksiji Mliječni put.

### Spisak terestričkih egzoplaneta 
Sljedeće egzoplanete imaju gustoću od najmanje 5 g/cm3 i masu manju od Neptunove i stoga su vrlo vjerovatno terestričke:

Kepler-10b, Kepler-20b, Kepler-36b, Kepler-48d, Kepler 68c, Kepler-78b, Kepler-89b, Kepler-93b, Kepler-97b, Kepler-99b, Kepler-100b, Kepler-101c , Kepler-102d, Kepler-113b, Kepler-131b, Kepler-131c, Kepler-138c, Kepler-406b, Kepler-406c, Kepler-409b.

### Frekvencija 
Astronomi su 2013. izvijestili, na osnovu podataka Kepler svemirske misije, da bi moglo postojati čak 40 milijardi planeta veličine Zemlje i superzemlje koje kruže u nastanjivim zonama zvijezda nalik Suncu i crvenih patuljaka unutar Mliječnog puta. Jedanaest milijardi od ovih procijenjenih planeta možda kruži oko zvijezda sličnih Suncu. Najbliža takva planeta može biti udaljena 12 svjetlosnih godina, prema naučnicima.

Procjene pokazuju da je oko 80% potencijalno nastanjivih svjetova prekriveno kopnom, a oko 20% su okeanske planete. Planete sa obrocima sličnijim onima na Zemlji, koja je činila 30% kopna i 70% okeana, čine samo 1% ovih svjetova.

## Vrste 
]]

Predloženo je nekoliko mogućih klasifikacija čvrstih planeta.

### Silikatna planeta 
Čvrsta planeta poput Venere, Zemlje ili Marsa, napravljena prvenstveno od stjenovitog omotača na bazi silikona sa metalnim (gvozdenim) jezgrom.

### Ugljična planeta (također nazvana "dijamantska planeta") 
Teorijska klasa planeta, sastavljena od metalnog jezgra okruženog prvenstveno mineralima na bazi ugljika. Mogu se smatrati vrstom terestričkih planeta ako dominira sadržaj metala. Sunčev sistem ne sadrži ugljične planete, ali ima ugljikove asteroide, kao što su Cerera i Higeja. Nije poznato da li Cerera ima kameno ili metalno jezgro.

### Gvozdena planeta 
Teoretski tip čvrste planete koja se gotovo u potpunosti sastoji od željeza i stoga ima veću gustoću i manji radijus od drugih čvrstih planeta slične mase. Merkur u Sunčevom sistemu ima metalno jezgro jednako 60-70% njegove planetarne mase, a ponekad se naziva i željezna planeta, iako je njegova površina napravljena od silikata i siromašna je željezom. Smatra se da se željezne planete formiraju u područjima visoke temperature blizu zvijezde, poput Merkura, i ako je protoplanetarni disk bogat željezom.

### Ledena planeta 
Tip čvrste planete sa ledenom površinom isparljivih materija. U Sunčevom sistemu, većina satelita planetarne mase (kao što su Titan, Triton i Enkelad) i mnoge patuljaste planete (kao što su Pluton i Eris) imaju takav sastav. Evropa se ponekad smatra ledenom planetom zbog površinskog leda, ali njena veća gustoća ukazuje da je njena unutrašnjost uglavnom kamenita. Takve planete mogu imati unutrašnje morske okeane i kriovulkane koji izbijaju tečnu vodu (tj. unutrašnju hidrosferu, poput Evrope ili Enkelada); mogu imati atmosferu i hidrosferu sastavljenu od metana ili azota (kao Titan). Metalno jezgro je moguće, kao što postoji na Ganimedi.  Smatra se da se planete bez jezgra formiraju dalje od zvijezde gdje je hlapljivi oksidirajući materijal češći.

## Reference 
Kategorija:Sunčev sistem
Kategorija:Vrste planeta