Autonomna regija Bougainville

**Bougainville** (), zvanično **Autonomna regija Bougainville** (), je autonomna regija u Papua Novoj Gvineji. Najveće ostrvo je Bougainville, dok regija također uključuje ostrvo Buka i niz udaljenih ostrva i atola. Glavno sjedište je Buka, koji se nalazi na istoimenom ostrvu.

Procijenjeno je da je 2011. regija imala 250.000 stanovnika. Službeni jezik Bougainvillea je Tok pisin, dok se govori i niz austronezijskih i neaustronezijskih jezika. Regija uključuje nekoliko polinezijskih zajednica gdje se govore polinezijski jezici. Geografski, ostrva Bougainville i Buka čine dio arhipelaga Solomonskih Ostrva, ali su politički odvojeni od države Solomonska Ostrva. Historijski gledano, Bougainville i Buka, zajedno s ostrvima Choiseul, Santa Isabel, Shortlands i Ontong Java, koji su sada dio Solomonskih Ostrva, bili su Njemački protektorat, a geografsko područje kasnije je nazvano Sjeverna Solomonska Ostrva.

Bougainville je naseljen ljudima najmanje 29.000 godina. Tokom kolonijalnog perioda, regijom su upravljali Nijemci, Australci, Japanci i Amerikanci tokom različitih perioda. Naziv regije potiče od francuskog admirala Louisa Antoinea de Bougainvillea, koji ju je posjetio 1768.

Separatizam na Bougainvilleu datira iz 1960-ih, a Republika Sjevernih Solomona proglašena je neposredno prije nezavisnosti Papue Nove Gvineje 1975. Postojala je samo nekoliko mjeseci, prije nego što je pripojena Papui Novoj Gvineji. Sukob oko rudnika Panguna postao je glavni okidač za građanski rat na Bugenvilu (1988–1998), koji je rezultirao smrću do 20.000 ljudi. Mirovni sporazum rezultirao je stvaranjem Autonomne vlade.

Krajem 2019. održan je neobavezujući referendum o nezavisnosti, na kojem je 98% glasalo za nezavisnost, a ne za povećanje autonomije unutar Papue Nove Gvineje. Kao rezultat toga, regionalne vlasti namjeravaju proglasiti nezavisnost do 2027, uz očekivanje ratifikacije referenduma od strane vlade Papue Nove Gvineje. Ukoliko se ratificira, glavni grad bi se mogao premjestiti iz Buke nazad na prethodnu lokaciju Arawa. U martu 2025. Konsultativni forum lidera za nezavisnost Bougainvillea preporučio je 1. septembar 2027. kao datum nezavisnosti.

## Historija 
### Prahistorija 
desno|mini|Replika tradicionalne kuće na kolac koju su izgradili muškarci iz Toboroija, ostrvo Bougainville.
Prema dokazima iz pećine Kilu na ostrvu Buka, ljudi su naseljavali Bougainville najmanje 29.000 godina. Do prije otprilike 10.000 godina, tokom posljednjeg ledenog maksimuma, postojalo je jedno ostrvo zvano "Veliki Bougainville" koje se protezalo od sjevernog vrha ostrva Buka do ostrva Nggela sjeverno od Guadalcanala.

Prvi stanovnici Bougainvillea bili su Australo-Melanežani koji su vjerovatno stigli iz Bismarckovog arhipelaga. Prije otprilike 3.000 godina, austronezijski narodi donijeli su kulturu Lapita na otoke, uvodeći grnčarstvo, poljoprivredu i domaće životinje poput svinja, pasa i kokošiju. Na ostrvima se i danas govore i austronezijski i neaustronezijski jezici, međutim, došlo je do značajnog miješanja među populacijama do te mjere da kulturne i genetske razlike više nisu povezane s jezikom.

### Kolonijalna historija 
Prvi Evropljani koji su ugledali današnji Bougainville bili su nizozemski istraživači Willem Schouten i Jacob Le Maire, koji su 1616. ugledali atol Takuu i ostrvo Nissan. Britanski mornarički oficir Philip Carteret vidio je ostrvo Buka 1767, a posjetio je i ostrva koja su kasnije nazvana u njegovu čast. Godine 1768. francuski admiral Louis Antoine de Bougainville plovio je duž istočne obale ostrva koje danas nosi njegovo ime.

#### Njemačka administracija 
Njemačko Carstvo, koje je već započelo operacije u Novoj Gvineji, anektiralo je današnji Bougainville 1886, nakon što se s Ujedinjenim Kraljevstvom dogovorilo o podjeli arhipelaga Solomonskih Ostrva između njih. Njemački protektorat nad sjevernim ostrvima uspostavljen je kasnije te godine, ali britanski protektorat Solomonskih Ostrva nije uspostavljen sve do 1893. Početna granica između dvije teritorije bila je mnogo južnije, a ostrvo Choiseul, ostrvo Santa Isabel, Ontong Java, ostrva Shortland i dio ostrva Florida bili su uključeni u njemački dio. Trenutna granica između PNG i Solomonskih Ostrva izvedena je iz Trojne konvencije iz 1899, kojom su ta ostrva ustupljena Ujedinjenom Kraljevstvu.

Njemačka Solomonska Ostrva su bili pod upravom Njemačke Nove Gvineje, iako je bilo potrebno gotovo dvije decenije da se uspostavi administrativno prisustvo. Njemačkoj administrativnoj stanici u Kieti, osnovanoj 1905, prethodila je maristička misija, koja je uspjela preobratiti većinu otočana u katoličanstvo. Prva potpuno komercijalna plantaža osnovana je 1908, ali njemačka aneksija imala je mali ekonomski utjecaj.

#### Australijska administracija 
[desno|mini|Američki [Sjevernoamerički B-25 Mitchell|bombarderi B-25 Mitchell iz 42. bombarderske grupe iznad poluotoka Selay na Bougainvilleu, 1944.]]
[mini|Australijski vojnici podižu zastavu [Velika Britanija|Velike Britanije u Kieti, Bougainville, nakon osvajanja Njemačke Nove Gvineje 1914.]]
Australijske pomorske i vojne ekspedicijske snage okupirale su Bougainville u decembru 1914, kao dio australijske okupacije Njemačke Nove Gvineje. Versajskim sporazumom iz 1919. bivša kolonija uspostavljena je kao mandat Lige naroda, a pod upravom Australije nazivana je Teritorija Nove Gvineje. Civilna uprava uspostavljena je 1920, nakon čega su njemački državljani deportovani, a njihova imovina eksproprisana. Tokom njemačke i australijske uprave, održan je niz kaznenih ekspedicija, kao dio programa "pacifikacije". Kolonijalni period donio je značajne promjene u kulturi otočana.

Godine 1942. Japanci su napali Bougainville kako bi osigurali bazu za podršku operacijama na drugim mjestima u jugozapadnom Pacifiku. Saveznička kontrainvazija rezultirala je velikim žrtvama, počevši od 1943, a potpuna kontrola nad ostrvima nije uspostavljena sve do 1945. Nakon rata, australijska vlada je uključila Bougainville i ostatak mandata u Teritoriju Papue i Nove Gvineje, neposrednog prethodnika današnje Papue Nove Gvineje.

### Moderna historija 
Papua Nova Gvineja je stekla nezavisnost od Australije 1975. Budući da je Bougainville bogat bakrom i zlatom, Bougainville Copper Limited, podružnica Rio Tinta, osnovala je veliki rudnik u Panguni početkom 1970-ih. Sporovi regionalnih stanovnika s kompanijom zbog negativnih utjecaja na okoliš, neraspodjele finansijskih koristi i negativnih društvenih promjena koje je donio rudnik rezultirali su lokalnim oživljavanjem secesionističkog pokreta koji je bio uspavan. Aktivisti su proglasili nezavisnost Bougainvillea (Republika Sjeverni Solomoni) 1975. i 1990, ali su oba puta snage centralne vlade ugušile pokret za nezavisnost.

#### Građanski rat 
Godine 1988. Revolucionarna armija Bougainvillea (BRA) značajno je povećala svoju aktivnost. Premijer Rabbie Namaliu naredio je Odbrambenim snagama Papue Nove Gvineje (PNGDF) da uguše pobunu, a sukob je eskalirao u građanski rat. PNGDF se povukao sa stalnih položaja na Bougainvilleu 1990, ali je nastavio vojne operacije. U sukobu su učestvovale pro-nezavisne i lojalističke bougainvilleske grupe, kao i PNGDF. Rat je odnio procijenjenih 15.000 do 20.000 života.

Godine 1996, premijer Julius Chan napravio je kontroverzni potez angažirajući Sandline International, privatnu vojnu kompaniju koja je prethodno bila uključena u opskrbu plaćenicima u građanskom ratu u Sijera Leoneu, kako bi ugušila pobunu.

#### Mirovni sporazum i autonomija 
desno|mini|HMAS Wewak istovaruje kamion australijske vojske tokom operacije "Bel Isi".
Rat na Bougainvilleu završen je 1997. nakon pregovora koje je posredovao Novi Zeland. Godine 2000. postignut je mirovni sporazum koji je, zajedno s razoružanjem, predvidio uspostavljanje autonomne vlade Bougainvillea. Strane su se složile da u budućnosti održe referendum o tome treba li ostrvo postati politički nezavisno.

Dana 25. jula 2005. , vođa pobunjenika Francis Ona umro je nakon kratke bolesti. Bivši geometar u kompaniji Bougainville Copper bio je ključna figura u secesionističkom sukobu i odbio je da se formalno pridruži mirovnom procesu na ostrvu.

Australija je 2015. najavila da će prvi put uspostaviti diplomatsko predstavništvo na Bougainvilleu. Godine 2016. je otkazala te planove, priznajući da nije dobila odobrenje vlade Papue Nove Gvineje.

#### Referendum o nezavisnosti 
Godine 2019. održan je neobavezujući referendum o nezavisnosti, na kojem je 98,31% glasalo za nezavisnost, a ne za povećanje autonomije unutar Papue Nove Gvineje. Kao rezultat toga, regionalne vlasti namjeravaju proglasiti nezavisnost do 2027. Nacrt ustava za "Republiku Bougainville" objavila je Autonomna vlada Bougainvillea u maju 2024. U martu 2025. Konsultativni forum lidera za nezavisnost Bougainvillea preporučio je 1. septembar 2027. kao datum nezavisnosti. Premijer James Marape upozorio je da ekonomija Bougainvillea nije dovoljno održiva za nezavisnost.

## Geografija 
mini|300x300piksel|Ostrvo White, Bougainville.
Regija Bougainville zauzima sjeverni dio Solomonskog arhipelaga s otokom Bougainville, koji je najveći otok u ovoj grupi. Granica između Papue Nove Gvineje i države Solomonskih Ostrva leži odmah južno od moreuza dužine 9 kilometara, koji ga odvaja od Shortlandskih ostrva.

Ostrvo Buka se nalazi sjeverno od Bougainvillea, odvojeno uskim moreuzom. Regija uključuje i druga manje ili više udaljena ostrva i atole:

* Zelena ostrva sa svojim glavnim ostrvom Nissan;
* Ostrva Carteret;
* Atol Takuu, polinezijski atol;
* Atol Nukumanu, polinezijska ostrva;
* Nuguria, polinezijsko ostrvo.

Teritorija predstavlja arhipelag u Tihom okeanu površine 9.384 km2.

## Demografija 
### Religija 
Velika većina stanovnika Bougainvillea su kršćani, s procijenjenih 70% rimokatolika, a značajna manjina pripada Protestantskoj ujedinjenoj crkvi Papue Nove Gvineje od 1968. Katolička crkva ima svoju biskupiju u regiji (Biskupija Bougainville ili *Dioecesis Buganvillensis*). Katedrala i glavna crkva posvećene su Velikoj Gospi i nalaze se na ostrvu Buka. Ranije je to bila crkva sv. Mihaela Arkanđela u bivšoj misiji Tubiana. U regiji postoji ukupno 33 katoličke župe i jedna misija.

### Jezici 
Ustav Bougainvillea, napisan na engleskom jeziku, ne navodi službeni jezik, ali poziva na prevođenje ustavne literature na Tok pisin i što više lokalnih jezika, a istovremeno potiče "razvoj, očuvanje i obogaćivanje svih jezika Bougainvillea".

Najrašireniji austronezijski jezik je Halia i njegovi dijalekti, koji se govore na ostrvu Buka i poluostrvu Selau u sjevernom Bougainvilleu. Ostali austronezijski jezici uključuju Nehan, Petats, Solos, Saposa (Taiof), Hahon i Tinputz, a svi se govore u sjevernom dijelu Bougainvillea, Buki i okolnim ostrvima. Ovi jezici su blisko povezani. Bannoni i Torau su austronezijski jezici koji nisu blisko povezani s prvim, a govore se u obalnim područjima srednjeg i južnog Bougainvillea. Na obližnjem atolu Takuu govori se polinezijski jezik, Takuu.

## Ekonomija 
[desno|mini|Pijaca u [Buinu, 1978.]]
Zvanična statistika o ekonomiji Bougainvillea nije dostupna. Nacionalni istraživački institut Papue Nove Gvineje procjenjuje da je BDP po glavi stanovnika iznosio $1.100 (2019).

Mali postotak ekonomije regije dolazi iz rudarstva. Većina ekonomskog rasta dolazi iz poljoprivrede i akvakulture. Biodiverzitet regije, koji je jedan od najvažnijih u Okeaniji, ozbiljno je ugrožen rudarskim aktivnostima. Rudarske aktivnosti su izazvale građanske nemire u regiji više puta. U januaru 2018. vlada Papue Nove Gvineje uvela je moratorij na jedan rudnik, u pokušaju da smiri građanske nemire protiv rudarstva u regiji.

Bougainville je od 1972. do 1989. imao jedan od najvećih rudnika bakra na otvorenom, Panguna, koja je dugi niz godina generisala veliki dio bruto nacionalnog proizvoda Papue Nove Gvineje. Rudnikom je upravljala australijska kompanija Bougainville Copper (BLC), podružnica britansko-australijske rudarske kompanije Rio Tinto/CRA, koja je imala većinski udio u kompaniji. Država Papua Nova Gvineja (PNG) posjeduje 19,1% udjela u Bougainville Copperu.

Kao rezultat građanskog rata i zatvaranja rudnika od strane pobunjenika, prihodi vlade Papue Nove Gvineje pali su za 20%. Neki se nadaju konačnom ponovnom otvaranju rudnika Panguna. Pregovori o ponovnom otvaranju rudnika Panguna započeli su početkom marta 2006. razgovorima između bivšeg ministra rudarstva Papue Nove Gvineje, Sama Akoitaija, i korporacije Rio Tinto u Londonu. Neki predstavnici zemljoposjednika u području Pangune više su puta pristali na nastavak rudarskih operacija, iako uz zahtjeve za velike isplate odštete od operatera rudnika BCL.

Prinosi dva glavna izvozna proizvoda, kakaa i kopre, vratili su se na nivoe prije građanskog rata 2007. Velike komercijalne plantaže, kojima su uglavnom upravljali Evropljani, Azijati, crkve i korporacije, sada koriste manji lokalni operateri. Dalja prerada se vrši u malim sušarama za kakao koje promovira AusAid.

Regija Bougainville je najproduktivnija u cijeloj državi za kakao. Omuru *et al.* 2001. otkrili su da domaćinstva koja uzgajaju kakao (*Theobroma cacao*) ostvaruju prosječan prihod od $215 godišnje. uključujući Istočnu Novu Britaniju. Postojao je veliki interes za modeliranje i fitosanitarne prakse kako bi se spriječilo njegovo uvođenje. Područje Tinputz, uključujući Namatou, bilo je dio regije s najvećom proizvodnjom i svjedočilo je napuštanju mnogih farmi koje su se vratile u džunglu.

Termiti su uobičajene poljoprivredne štetočine na Bougainvilleu. *Microcerotermes biroi* i *Nasutitermes novanimhebridarum* su štetočine kokosa (*Cocos nucifera*).
Datoteka:Flag of Bougainville.svg|Zastava Bougainvillea.
Datoteka:Emblem of Autonomous region of Bougainville.svg|Amblem Bougainvillea.

### Sport 
Ragbi ligu u Bougainvilleu administrira Bougainvilleska nogometna ragbi liga (BRFL), koja je povezana s Ragbi nogometnom ligom Papue Nove Gvineje (PNGRFL). Brojni stanovnici Bougainvillea igrali su za nacionalni ragbi tim Papue Nove Gvineje, uključujući Bernarda Wakatsija, Joea Katsija, Lautu Atoija i Chrisa Siriosija.

FC Bougainville igra u Nacionalnoj nogometnoj ligi od 2019, iako im je sjedište u Port Moresbyju, a ne u samom Bougainvilleu. Ranije je tim iz Bougainvillea osvojio nacionalno prvenstvo pobijedivši Rabaul 1977. Historijski gledano, Nogometni savez Bougainvillea dolazio je u sukob sa Nogometnim savezom Papue Nove Gvineje zbog raznih pitanja.

Tokom 1970-ih i 1980-ih, timovi iz Bougainvillea igrali su protiv drugih regija na nacionalnim prvenstvima PNG-a u australijskom nogometu, kriketu, i hokeju na travi.

Boks je popularan u Bougainvilleu. Regija je osvojila Nacionalno prvenstvo u boksu 2017, koji je bio održano u Arawi. Među poznatim bokserima iz regije su Johnny Aba, osvajač titule Bokserskog vijeća Commonwealtha i Thadius Katua, osvajač zlatne medalje na Pacifičkim igrama.

Maleta Roberts, igračica netballa s Bougainvillea, profesionalno je igrala u Australiji i predstavljala je nacionalnu netbal reprezentaciju Papue Nove Gvineje na Igrama Commonwealtha.

## Politika 
[lijevo|mini|Logo [Autonomna vlada Bougainvillea|Autonomne vlade Bougainvillea.]]
Izbori za prvu autonomnu vladu održani su u maju i junu 2005. Joseph Kabui, vođa pokreta za nezavisnost, izabran je za predsjednika. Umro je na dužnosti 6. juna 2008. Nakon prijevremenih izbora za popunu ostatka njegovog mandata, John Momis je izabran za predsjednika 2010. na petogodišnji mandat. Podržava autonomiju u okviru odnosa s nacionalnom vladom Papue Nove Gvineje.

Ustav Bougainvillea određuje sastav Autonomne vlade Bougainvillea:

* Izvršna vlast: predsjednik Autonomne regije Bougainville koji predsjedava Izvršnim vijećem Bougainvillea.
* Zakonodavna vlast: Zastupnički dom Bougainvillea (39 izabranih članova i dva člana po službenoj dužnosti).
* Sudska vlast: sudovi Bougainvillea, uključujući Vrhovni sud i Visoki sud.

Glavni grad je Buka, koja je postala središte vlade nakon što je Arawa razrušen tokom građanskog rata. Status Buke se smatra privremenim, a vlada odlučuje o lokaciji trajnog glavnog grada.

### Referendum o nezavisnosti 
Predsjednik John Momis potvrdio je da će Bougainville održati neobavezujući referendum o nezavisnosti 2019. Vlade i Bougainvillea i Papue Nove Gvineje održale su dvosedmični referendum koji je počeo 23. novembra i završio 7. decembra 2019, što je posljednji korak prema Mirovnom sporazumu. Referendumsko pitanje bilo je izbor između veće autonomije unutar Papue Nove Gvineje ili pune nezavisnosti. Preko 98% važećih glasačkih listića glasalo je za nezavisnost.

Ishmael Toroama, bivši vođa pobunjenika, izabran je za predsjednika Bougainvillea 23. septembra 2020.

Pregovori između Papue Nove Gvineje i Bougainvillea započeli su 17. maja 2021. Dok je Toroama izrazio želju da Bougainville postane nezavisan do juna 2025, premijer Papue Nove Gvineje James Marape upozorio je da se ne postavlja određeni vremenski okvir. Dana 7. jula 2021. objavljeno je da će Bougainville postati nezavisan do kraja 2027, uz odobrenje vlade Papue Nove Gvineje. U martu 2025, Konsultativni forum lidera za nezavisnost Bougainvillea preporučio je 1. septembar 2027. kao datum nezavisnosti.

### Lokalne samouprave i distrikti 
Bougainville je podijeljen na tri distrikta, koji su dalje podijeljeni na područja lokalne samouprave (LLG). Za potrebe popisa stanovništva, LLGA su podijeljene na izborne jedinice, a one na popisne jedinice.

## Također pogledajte 
* Pokrajine Papue Nove Gvineje
* Republika Sjevernih Solomona
* Građanski rat na Bougainvilleu
* Referendum o nezavisnosti Bougainvillea
* Sjeverna Solomonska Ostrva

## Reference 
## Literatura 
* 
* 
*  Repeats text from previous 1973 reference and updates with summaries of Papua New Guinea press reports on the Bougainville Crisis.
* 
* 
* 

## Vanjski linkovi 
* Autonomna vlada Bougainvillea
* Službeni tekst mirovnog sporazuma za Bougainville

*
Kategorija:2000. u Papui Novoj Gvineji
Kategorija:2000. u Bougainvilleu
Kategorija:Autonomne administrativne jedinice
Kategorija:Geografija Melanezije
Kategorija:Ostrvska regija (Papua Nova Gvineja)
Kategorija:Članice Organizacije nezastupljenih država i naroda
Kategorija:Pokrajine Papue Nove Gvineje
Kategorija:Separatizam u Papui Novoj Gvineji
Kategorija:Solomonska Ostrva (arhipelag)
Kategorija:Države i teritorije osnovane 2000.
Kategorija:Predložene države i teritorije
Kategorija:Zavisne teritorije u Okeaniji