3. milenij p. n. e.

**3. milenij p. n. e.** pokriva rano i srednje bronzano doba. On predstavlja period kada je ojačao drevni imperijalizam, odnosno želja za osvajanjem, pogotovo kod gradova-države na Bliskom Istoku, dok su Indoevropljani počeli svoju ekspanziju prema Anatoliji, Evropi i Centralnoj Aziji. Civilizacija Drevnog Egipta je dosegla svoj vrhunac sa Starim kraljevstvom. Procjenjuje se da se stanovništvo svijeta udvostručilo i dostiglo oko 30 miliona ljudi.

## Pregled 
Prethodni milenij je svjedočio pojavi napredne, urbanizirane civilizacije, nove metalurgije temeljene na bronzi koja je povećala produktivnost poljoprivrede, te nove načine komunikacije u obliku pisma. U 3. milenijumu p. n. e. je porast bogatstva, bilo intelektualnog ili fizičkog, postalo povodom nadmetanja i sukoba među gradovima, a vladari pokušavali akumulirati još više bogatstva i vlasti. Zajedno s time je došla pojava prvih oblika mega-arhitekture, imperijalizma, organiziranog apsolutizma i internih revolucija.

Civilizacije Sumera i Akada u Mezopotamiji su postale skup zavađenih gradova-država među kojima su bili česti ratovi. Sukobi bez prestanka su znali imati snažan utjecaj na resurse, energiju i stanovništvo. Manje gradove-države su počeli uništavati i osvajati veći, a osvajači postajali sve veći dok Sargon Akadski nije uspio proširiti svoj imperij na cijelu Mezopotamiju. Veličina te države neće biti premašena sve do Asirije 1500 godina kasnije.

U Starom kraljevstvu Egipta, ideja o aposlutnoj vlasti se dodatno širila kroz osvajanja. Vojne ekspedicije su slane kroz kraljevstvo s ciljem da se dovode na huljade robova. The Egipatske piramide sagrađene tokom ovog milenijuma će hiljadama godina ostati najviše i najveće ljudske građevine. U Egiptu su isto tako faraoni počeli sebe prikazivati kao bogove porijekla drukčijeg od ostalih ljudi. Čak i u Evropi, koja je u to doba još bila u neolitskom periodu, su graditelji megalita sebi pravili slične spomenike. Na Bliskom Istoku i na Zapadu tokom 3. milenijuma p. n. e. su tako vladari i arhitekti uvodili značajne novosti.

Pred kraj milenijuma je Egipat iskusio prvu narodnu revoluciju zabilježenu u historiji. Nakon dugotrajnih ratova Sumerani su shvatili prednosti ujedinjenja pod stabilnim političkim uređenjem, odnosno velikom državom, pa su postali relativno miroljubiva, dobr organizirana i složena tehnokratska država koja se vezuje uz 3. dinastiju Ura. Ta se dinastija kasnije počela boriti s valovima nomadskih osvajača poznatijih kao Amoriti, i koji će igrati značajnu ulogu u regiji kroz sljedeće vijekove.

## Događaji 
* Sirija: Osnivanje grada Mari (29. vijek p. n. e. ) 
* Irak: Stvaranje Kraljevstva Elam 
* Nicanje stabla bristleconskog bora - "Metuzalema" oko 2700. p. n. e., najstarijeg poznatog danas živućeg drva 
* Dinastija Lagaš u Sumeriji
* Zlatno doba Ura u Mezopotamiji. (2474–2398. p. n. e.)
* Treća i Četvrta dinastija Egipta.
* Ujedinjena Civilizacija Doline Inda (2600. p. n. e.)
* Indoevropljani prvi put napadaju Grčku (23. vijek p. n. e.)
* Megalitska, Kultura svezanog posuđa i Beaker cvatu u Evropi.
* sredina i kraj 3. milenijum, Helensko naseljavanje grčkog kopna.

## Ekološke promjene 
* Masovna migracija ljudi iz Centralne Sahare u Zapadnu Afriku, moguće uzrokovana klimatskim promjenama koje su počele u 4. milenijum p. n. e..

## Važne ličnosti 
* Djoser, kralj Egipta, naručitelj Stepenaste piramide u Saqqari.
* Gilgameš, peti kralj Prve dinastije Uruka, postao trajno zabilježen zahvaljajući prvom svjetskom književnom djelu Ep of Gilgamešu (cca. 26. vijek p. n. e.)
* Khufu, kralj Egipta, graditelj Velike piramide u Gizi
* Urukagina, kralj Lagaša, tvorac prvog poznatog zakonika. (24. vijek p. n. e.)
* Lugalsaggizi, kralj Uruka i Umme osvaja Lagaš (2371–2347. p. n. e.)
* Sargon Veliki, osnivač carstva Akada i Sumerije (2371–2316. p. n. e. srednja kronologija)
* Ur-Nammu osnivač 3. dinastije Ura (2112–2095. p. n. e. srednja kronologija)
* Tri Uzvišena i Pet careva Kine

## Kulture 
* Stari elamitski period (ca. 2700. p. n. e. – 1600. p. n. e.)
* Kultura svezanog posuđa (također Kultura bojnih sjekira ili Kultura jednog groba)
* kasna majkopska kultura
* kasna kultura Vinče
* kasna Funnelbeaker kultura
* Badenska kultura
* Kultura globularnih amfora
* rana kultura Beaker
* Jamna kultura, Kultura katakombi, mogući izvor indoevropske satemizacije.
* Sintashta-Petrovka-Arkaim kultura se stvara od kulture katakombi oko 2200. p. n. e., mogući izvor Proto-Indoiranaca.

## Pronalasci, otkrića, pojave 
* Grnčarija razvijena u Amerikama (30. vijek p. n. e.)
* Kinezi bilježe kometu
* Gradnja Velike piramideu Gizi (26. vijek p. n. e.)
* Jedra korištena na brodovima (20. vijek p. n. e.)
* Prvi zigurati sagrađeni u Sumeru
* Civilizacije Bliskog istoka ulaze u bronzano doba oko 3000. p. n. e.
* Najstariji poznati šamanski krug sagrađen u Amerikama
* Bronza i metalurgija se pojavljuju u Irskoj.
* Kočije se pojavljuju u Centralnoj Aziji prije 2000. p. n. e.

## Kulturni spomenici 
* Dovršetak Velike piramide u Gizi
* Dovršetak prve faze stonehengeskog spomenika u Engleskoj
* Era piramide/opservatorije Buena Vista u Peruu

## Reference 
## Vanjski linkovi