Cerera (patuljasta planeta)

**Cerera**, službene oznake **1 Ceres** (simbol: ), je najmanja identifikovana patuljasta planeta u Sunčevom sistemu i jedina u asteroidnom pojasu. Otkrio ju je Giuseppe Piazzi 1. januara 1801. godine Nedavna osmatranja su otkrila da je sferoidan, za razliku od nepravilnih oblika manjih tijela sa nižom gravitacijom. Po ovom zakonu, velika poluosa planete bi trebala biti blizu 2,8 AJ. Umjesto zvijezde, Piazzi je pronašao objekat sličan zvijezdi koji se kretao i za koji je prvo mislio da je kometa. Piazzi je ukupno 24 puta promatrao Ceres, zadnji put 11. februara, kada je bolest prekinula njegova promatranja. Svoje otkriće je objavio 24. januara 1801. godine u pismima kolegama astronomima, među njima i njegovom zemljaku Barnabiu Orianiu iz Milana. Predstavio ga je kao kometu, ali "pošto je njegovo kretanje tako sporo i pravilno, više puta mi se učinilo da bi moglo biti nešto bolje od komete".

## Ime 
Piazzi je prvobitno predložio ime *Ceres Ferdinandea* (italijanski, *Cerere Ferdinandea*) za ovo tijelo, po mitološkoj figuri Cereri (Rimskoj boginji biljaka) i Kralju Ferdinandu od Dvije Sicilije. U Grčkoj se naziva Δήμητρα (Demetra), po grčkom ekvivalentu boginje Cerere; u engleskom govornom području, Demetra je naziv asteroida (1108 Demetra). Zbog rijetkog korištenja, ne postoji konsenzus o ispravnom korištenju pridjeva, ali se najčešće koriste *Cereski* i *Ceranin*. Ceresov astronomski simbol je srp (20px|Srp, simbol Ceresa), sličan Venerinom simbolu (22px|Astronomski simbol Venere) koji je simbol ženskog spola i Venerinog ogledala. Element Cerijum je dobio naziv po Ceresu. Element paladij je prvobitno bio nazvan po Ceresu, ali je njegov pronalazač promijenio ime nakon što je cerij dobio svoje ime. Paladij je dobio ime po asteroidu 2 Pallas.

## Status 
200px|mini|lijevo|Ceres (dolje lijevo), Mjesec i Zemlja, prikazani u omjeru.
Klasifikacija Ceresa se više puta mijenjala i bila je predmet neslaganja. Johann Elert Bode je vjerovao da je Ceres "odbjegli planet" za kojeg je vjerovao da postoji između Marsa i Jupitera, na daljini od 419 miliona&nbsp;km (2,8&nbsp;AJ) od Sunca. pišući kako "ona toliko liče na male zvijezde da ih je veoma teško razlikovati, čak i sa veoma dobrim teleskopima". Kao prvo takvo tijelo koje je otkriveno, dodjeljena mu je oznaka 1 Ceres po modernom sistemu numerisanja asteroida. Predlog ispred Međunarodne Astronomske Zajednice o definiciji planete bi bio definisao planetu kao "nebesko tijelo koje (a) posjeduje dovoljno mase da njena sopstvena gravitacija nadjača sile apsolutno čvrstog tijela tako da može postići oblik hidrostatičke ravnoteže (skoro okrugli), i (b) se nalazi u orbiti oko zvijezde, a nije niti zvijezda niti satelit planete". Da je ova rezolucija usvojena, Ceres bi postao peta planeta od Sunca. Ipak, ona nije prihvaćena, a na njeno mjesto je 24. augusta 2006. godine došla druga definicija "planete": Planeta je "nebesko tijelo koje se nalazi u orbiti oko Sunca, posjeduje dovoljno mase da njena sopstvena gravitacija nadjača sile apsolutno čvrstog tijela tako da može postići skoro okrugli oblik i koje je rasčistilo okruženje svoje orbitalne putanje." Po ovoj definiciji, Ceres nije planeta (jer orbitalnu putanju dijeli sa hiljadama drugih asteroida iz asteroidnog pojasa), i sada je klasifikovan kao "patuljasta planeta" (zajedno sa Plutonom, Makemakeom, Haumeom i Eridom). O pitanju o tome da li Ceres ostaje asteroid se nije raspravljalo. Dvojne klasifikacije kao u slučaju kometa asteroidnog pojasa postoje, a označavanje tijela patuljastom planetom ne isključuje mogućnost druge kvalifikacije.

## Fizičke karakteristike 
[mini|lijevo|Veličine prvih 10 otkrivenih manjih planeta u odnosu na [Zemlja (planeta)|Zemljin Mjesec. Cerera je skroz lijevo.]]
[mini|200px|Slike Cerere sa [Svemirski teleskop Hubble|svemirskog teleskopa Hubble, snimljene 2003/04. godine sa maksimalnom rezolucijom od oko 30&nbsp;km. Priroda bijele tačke je nepoznata.]]

Ceres je najveći objekat u asteroidnom pojasu, koji leži između Marsa i Jupitera.

Ceresova masa je utvrđena analizom uticaja kojeg ima prema malim asteroidima. Rezultati koje su razni autori dobili se malo razlikuju. Srednja vrijednost tri najpreciznije vrijednosti od 2008. godine iznosi približno 9,4&nbsp;kg. te čini oko četiri posto mase Mjeseca. Veličina Ceresa i njegova masa su dovoljni da mu omoguće poprimanje skoro sferoidnog oblika. 3 Juno, 4 Vesta i posebno 10 Hygiea su prilično nepravilnog oblika.

Peter Thomas sa Univerziteta Cornell je pretpostavio da Ceres ima podijeljenu unutrašnjost; njegov elipticitet se čini premalim za nepodijeljeno tijelo, što znači da se sastoji od stjenovitog jezgra obavijenog ledenim omotačem.) sadrži 200 miliona kubnih kilometara vode, što je veće od količine svježe vode na Zemlji. Ovaj rezultat istraživanja podržavaju promatranja teleskopa Keck iz 2002. godine i evolucijsko modelovanje. Takođe, određene karakteristike njegove površine i historija (kao što je udaljenost od Sunca, koja je dovoljno oslabila solarno zračenje da omogući uvrštavanje komponenata sa veoma niskom tačkom smrzavanja u njegovu formaciju) upućuju na prisutnost nestabilnih materijala u unutrašnjosti Ceresa. Ceres se ponekada klasifikuje kao asteroid G-tipa. Jedno od ovih područja naliči području "Piazzi" koje je posmatrano ranije. Površinski zaleđena voda nije stabilna na udaljenostima manjim od 5 AJ od Sunca, pa se očekuje da će sublimirati ako se direktno izloži solarnom zračenju. Zaleđena voda može doći iz dubljih slojeva Ceresa na površinu, ali će nestati u veoma kratkom vremenskom periodu. Rezultat ovoga je teško otkrivanje isparavanja vode. Nestajanje vode sa područja Ceresovih polova je možda posmatrano ranih 90-tih, ali ovo nije dokazano. Postoji mogućnost otkrivanja nestajanja vode u okolini kratera nedavnog udara ili iz pukotina u slojevima ispod površine Ceresa. Ove grupacije asteroida dijele slične elemente orbite, što može označavati slično porijeklo u vidu sudara asteroida u prošlosti. Ipak je otkriveno da Ceres ima drugačija spektralna svojstva od ostalih članova porodice, tako da se sada ova grupacija naziva Porodica Gefion, nazvana po članu sa najnižim brojem, 1272 Gefionu. Period rotacije Ceresa je 9 sati i 4 minute.

### Tranziti planeta sa Ceresa 
Gledano sa Ceresa, Merkur, Venera, Zemlja i Mars mogu preći preko Sunca, to jest tranzitovati preko njega. Najčešći tranziti su oni sa Merkurom, što se događa svakih par godina, posljednji put 2006., a sljedeći 2010. godine. Slični periodi su od 1953. do 2051. godine sa Venerom, 1814. do 2081. godine sa Zemljom, te od 767. do 2684. godine sa Marsom.

## Porijeklo i evolucija 
Posmatranja impliciraju da je Ceres preživjela protoplaneta (planetarni embrio) koja se formirala prije 4,57 milijardi godina u asteroidnom pojasu. Dok je većina protoplaneta unutrašnjeg Sunčevog sistema (uključujući sva tijela veličine od Mjeseca do Marsa) ili spojena sa drugim protoplanetama zarad formiranja terestričkih planeta ili izbačena iz Sunčevog sistema od strane Jupitera,

Daljnja evolucija Ceresa je relativno jednostavna. Ugrijan energijom akrecije i raspadanjem raznih radionuklida uključujući, možda, kratkotrajne elemente poput 26Al, Ceres se podijelio na stjenovito jezgro i ledeni omotač nedugo nakon formacije. Led na površini je postepeno sublimirao, ostavljajući razne hidratne minerale poput glina i karbonata. Ovo uopšteno znači da je samo malo pretaman da bi se mogao vidjeti golim okom, ali pod posebnim uslovima gledanja, osoba veoma oštrog vida bi mogla vidjeti ovu patuljastu planetu. Jedini drugi asteroidi koji mogu dostići sličnu magnitudu osvjetljenosti su 4 Vesta i, tokom rijetkih pozicija blizu perihela, 2 Pallas i 7 Iris. Na konjunkciji, Ceres ima magnitudu od oko +9,3, što odgovara najslabije vidljivim objektima vidljivim sa 10x50 dvogledom. Dakle, može se vidjeti dvogledom kada god je iznad horizonta na tamnom nebu.

Neki značajni datumi u osmatranju Ceresa obuhvataju:
* Okultaciju zvijezde Ceresom osmatranu u Meksiku, Floridi i na Karibima 13. novembra 1984. godine.
* Ultraljubičaste slike svemirskog teleskopa Hubble sa rezolucijom od&nbsp;50&nbsp;km snimljene 1995. godine.
* Infracrvene slike teleskopa Keck sa rezolucijom od 30&nbsp;km snimljene 2002. godine korištenjem adaptivne optike.
* Slike svemirskog teleskopa Hubble u vidljivom spektru sa rezolucijom od 30&nbsp;km (najboljom do danas) snimljene 2003. i 2004. godine., i vjerovatne džepove slane vode. ispod njegove površine mogla bi se osigurati staništa za život. Iako nema plime i oseke, kao Evropa ili Enkelad, dovoljno je blizu Sunca i sadrži dovoljno dugovječnih radioaktivnih izotopa da očuva tekuću vodu u svojoj podzemnoj površini na duži period. Detekcija organskih jedinjenja na daljinu i prisustvo vode pomiješane sa 20% ugljika po masi na njenoj bliskoj površini moglo bi da obezbjedi uslove pogodne za organska hemijska jedinjenja . Od biohemijskih elemenata, Ceres je bogat ugljikom, vodikom, kisikom i azotom, ali fosfor tek treba da se otkrije , a sumpor, uprkos tome što je sugerisan na osnovu Hubble UV opservacije, nije detektovan od strane Dawn misije.

## Istraživanje 
[mini|desno|Ilustracija Dawna dok uključuje [ionski pogon na putu ka Ceresu]]

Do danas, nijedna svemirska sonda nije posjetila Ceres. Ipak, NASA je 27. septembra 2007. godine lansirala svemirsku letjelicu Dawn koja je ušla u orbitu asteroida 4 Vesta 16. jula 2011. godine prije nego što što je stigla do Ceresa početkom marta 2015. godine. Instrumenti svemirske letjelice obuhvataju kameru, vizuelnu i infracrvenu spektrometar, te detektore gama zračenja i neutrona. Oni su iskorišteni da ispitaju oblik i sastav patuljaste planete.

Radio signali sa letjelice dok se nalazila u orbiti i na površini Marsa su iskorišteni za procjenu mase Ceresa na osnovu njegovih perturbacija na putanju Marsa.

Misija Dawn je završena 1. novembra 2018. godine nakon što je letjelici nestalo goriva .

## Također pogledajte 
* Asteroidi u astrologiji
* Ceres u astrologiji
* Ceres u fikciji
* Kolonizacija Ceresa
* Tijela Sunčevog sistema nekada smatrana planetama

## Reference 

### Efemeride 
* Hilton, James L., *U.S. Naval Observatory Ephemerides of the Largest Asteroids*  The Astronomical Journal, Vol. 117, p.&nbsp;1077 (1999). 
* 

## Bilješke 
## Vanjski linkovi 
* Snimak jedne rotacije Ceresa (procesuirane Hubbleove slike)
* Kako je Gauss odredio Ceresovu orbitu  sa keplersdiscovery.com
* Ažurirane informacije o Ceresu, te poređenje veličine Ceresa i Zemlje (The Planetary Society) 
* Simulacija Ceresove orbite
* Veb sajt u potpunosti posvećen 1 Ceresu 


Kategorija:Asteroidi G-tipa
Kategorija:Otkrića Giuseppea Piazzija
Kategorija:Pozadinski asteroidi
Kategorija:Aktivni asteroidi
Kategorija:Imenovane male planete
Kategorija:Asteroidi C-tipa
Kategorija:Astronomski objekti otkriveni 1801.
Kategorija:Patuljaste planete