Disulfid

U hemiji, **disulfid** odnosi se na funkcijsku grupu sa strukturom R-**S–S**- R'. Veza se naziva i **SS-veza** ili ponekad **disulfidni most** i obično se izvodi spajanjem dvije tiolne grupe. U biologiji, disulfidni mostovi nastali između tiolnih grupa u dva ostatka cisteina, važna su komponenta sekundarne i tercijarne strukture proteina. Veza je **persulfidna**, analogno njenoj kongenerskom, peroksidu (R−O−O−R ′), ali ova terminologija se rijetko koristi, osim u odnosu na hidrodisulfidne R−S−S−H spojeve.

U neorganskoj hemiji disulfid se obično odnosi na odgovarajući anion  (−S−S−).

## Organski disulfidi
Simetrični disulfidi su spojevi formule R2S2. Većina disulfida s kojima se susreće u hemiji organskog sumpora su simetrični disulfidi. **Nesimetrični disulfidi** (takođerv zvani **heterodisulfidi**) su spojevi formule RSSR'. Rijetki su u organskoj kemiji, ali većina disulfida u prirodi je nesimetrična.

### Svojstva 
Disulfidne veze su jake, sa tipskom energijom disocijacije veze od 60 &nbsp;kcal/mol (251&nbsp;kJ&nbsp;mol−1). Međutim, budući da je oko 40% slabija od C–C i veze C–H, disulfidna veza je često "slaba karika" u mnogim molekulama. Nadalje, odražavajući polarizibilnost dvovalentnog sumpora, S–S veza je podložna cijepanju polarnim reagensima, kako elektrofilima, tako i posebno nukleofilima s (Nu):
:RS−SR + Nu− → RS−Nu + RS−
Disulfidna veza duga je oko 2,05&nbsp;Å, oko 0,5&nbsp;Å duže od veze C-C. Rotacija oko S-S osi podložna je niskoj barijeri. Disulfidi pokazuju izrazitu prednost za dvostrani ugao koji se približava 90°. Kada se kut približi 0° ili 180°, tada je disulfid znatno bolji oksidans.

Disulfidi u kojima su dvije R grupe iste nazivaju se simetrični, primjeri su difenil-disulfid i dimetil-disulfid. Kada dvije R grupe nisu identične, za spoj se kaže da je asimetrični ili miješani disulfid.

Iako hidrogenacija disulfida obično nije praktična, konstanta ravnoteže za reakciju pruža mjeru standardnog redoks potencijala za disulfide:
:RSSR + H2 → 2&nbsp;RSH
Ova vrijednost je oko −250&nbsp;mV u odnosu na standardnu vodikovu elektrodu (pH&nbsp; = &nbsp;7). Za usporedbu, standardni potencijal redukcije ferodoksina iznosi oko –430&nbsp;mV.

### Sinteza 
Disulfidne veze se obično formiraju oksidacijom sulfhidrilne (–SH) grupe, posebno u biološkom kontekstu. Transformacija je prikazana na sljedeći način:
2&nbsp;RSH ⇔ RS−SR + 2&nbsp;H+ + 2&nbsp;e−

U ovoj reakciji sudjeluju razni oksidandi, uključujući kisik i vodik-peroksid. Smatra se da se takve reakcije odvijaju putem intermedijera sulfenske kiseline. U laboratoriji se jod, u prisustvu baze obično koristi za oksidaciju tiola u disulfide. Nekoliko metala, poput kompleksa bakra (II) i gvožđa (III) utiču na ovu reakciju. Alternativno, disulfidne veze u proteinima koje često stvaraju izmjenu disulfida: 
: RS−SR + R′SH ⇔ R′S−SR + RSH
Takve reakcije u nekim su slučajevima posredovane enzimima, a u drugim su pod ravnotežnom kontrolom, posebno u prisustvu katalitske količine baze.

Alkilacija di– i polisulfidnih alkalnih metala daje disulfide. Polimerni "tiokoli" nastaju kada se natrij-polisulfid tretira alkil-dihalidom. U obrnutoj reakciji, karbanionski reagensi reagiraju s elementarnim sumporom, dajući smjese tioetera, disulfida i viših polisulfida. Te reakcije često nisu selektivne, ali se mogu optimizirati za određene primjene.

### Sinteza nesimetričnih disulfida (heterodisulfida) 
Razvijene su mnogi specijalizirani metodi za stvaranje nesimetričnih disulfida. Reagensi koji isporučuju ekvivalent RS+ reaguju sa tiolima, dajući asimetrične disulfide:
: RSH + R′SNR″2 → RS−SR′ + HNR″2
gdje R″2N = ftalimido grupa.
Soli, derivati tipa RSSO3–Na+ se takođe koriste za stvaranje nesimetričnih disulfida:
Na[O3S2R]  +  NaSR'   →   RSSR'  +  Na2SO3

## Srodni spojevi
Tiosulfoksid su ortogonski izomerni s disulfidima, a imaju drugi sumpor koji se grana od prvog i ne sudjeluju u kontinuiranom lancu, tj. > S=S, a ne −S−S−.

Disulfidne veze su analogne, ali češće od srodnih peroksidnih, tioselenidnih i dizelenidnih. Postoje i njihovi međuprodukti, naprimjer tioperoksidi (poznati i kao oksasulfidi), poput vodik-tioperoksida, imaju formulu R1OSR2 (ekvivalentno R2SOR 1). To su izomerni za sulfoksida na sličan način kao gore; tj. > S=O, a ne −S − O−.

Tiuram-disulfid, s formulom (R2NCSS)2, su disulfidi, ali se ponašaju izrazito zbog tiokarbonilne grupe.

Spojevi s tri atoma sumpora, kao što je CH3 S–S–SCH3, nazivaju se trisulfidi ili trisulfidne veze.

### Pogrešni nazivi 
Disulfid se takođe koristi za označavanje spojeva koji sadrže dva sulfidna (S2−) centra. Spoj ugljik-disulfid, CS 2 opisan je strukturnom formulom, tj. S = C = S. Ovaj molekula nije disulfid u smislu da joj nedostaje S–S veza. Slično tome, molibden-disulfid, MoS2, nije disulfid u smislu da njegovi atomi sumpora nisu povezani.

## Reference
## Dopunska literatura
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjski linkovi
*


Kategorija:Struktura proteina
Kategorija:Posttranslacijske modifikacije
Kategorija:Sumpor
Kategorija:Funkcionalne grupe