Treća krajiška proleterska udarna brigada

**Treća krajiška proleterska udarna brigada** je jedinica Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata.

## Osnivanje i sastav 
Formirana je 22. 8.1942. godine u selu Kamenici kod Drvara. Na dan osnivanja imala je dva bataljona, koji su u predhodnom periodu činili Peti krajiški partizanski odred:
* Drvarski bataljon
* Petrovački bataljon

Tačno dva mjeseca kasnije, 22 oktobra, u sastav brigade ušao je i: 
* Bataljon "Zdravko Ćelar", sa tri čete: Krnjeuška, Vođenička i Bravska. Naziv je nosio po narodnom heroju Zdravku Čelaru, prvom komandiru vođeničke čete i prvom komandantu Krajiškog proleterskog bataljona. Zbog vojno-političke situacije na području Ključ — Sanica, bataljon je izašao iz sastava 5. i pripao 6. krajiškom odredu. Imali su zadatak da brane slobodnu teritoriju i štite omladinske radne brigade koje su sabirale ljetinu u Saničkoj dolini, od svakodnevnih napada ustaša sa pravca Vrlhpolja.

Od ova tri bataljona formiran je i:
* Četvrti bataljon

Od postojeća četiri bataljona, 11 novembra osnovan je :
* Peti bataljon. Početkom 1943. godine 3. krajiška brigada je imala ukupno 1.141 borca.
* Šesti bataljon "Meteoti" osnovan je 5. decembra 1943. godine od Italijana dobrovoljaca koji su po kapitulaciji Italijanske fašističke vojske prešli na stranu NOV;

### Štab 
* Nikola Karanović, prvi komandant brigade. Zmijenio ga je Vlado Bajić, obojica narodni heroji Jugoslavije. 
* Simo Tadić, politički komesar.

Od 1. novembra je u sastavu Prve proleterske divizije.
 vrši smotru Treće krajiške poslije bitke za Bihać]]

## Dejstva 
### Oslobođenje Bihaća 
Početkom novembra učestvovala je u Bihaćkoj operaciji. Formacijom od četiri bataljona, brigada je sa prostora Ključa, Sanice i Ramića, izvršila pokret prema Bihaću, dug 140&nbsp;km, koji je bez prekida trajao 36 časova. Kod Ripča je prešla rijeku Unu, te nastavili sjevernim i teško prohodnim padinama planine Plješivice. Iz pokreta, bez predaha i vojničkih priprema, bataljoni su prešli u napad na Bihać. Starješinama, borcima i jedinicama, koje su učestvovale u oslobođenju Bihaća 1942. godine, jednog od najjačih neprijateljskih garnizona u Bosanskoj krajini, odato je priznanje Josipa Broza Tita.

Boravak u Bihaću je iskorišten priliku da se borci snabdiju oružjem, potrebnom količinom municije, ručnim bombama, kojih je bilo u dovoljnoj količini. Oko 80% boraca, obuklo se u nove voljničke uniforme, a vojničkim cipelama bili su svi podmireni.

Nakon toga ou Bihaću je održano Prvo zasjedanje AVNOJ-a.

Do kraja novembra brigada je djelovala je na planini Manjači, oko Ključa i Sanskog Mosta. Do kraja 1942. godine učestvovala je u uništenju četničkog uporišta Čađavica i u oslobođenju Jajca, pa u borbama oko Kotor Varoši i Teslića. Od tada do početka bitke na Neretvi djelovala je u gornjem toku rijeke Vrbasa.

### Bitka na Neretvi 
Od sredine februara 1943. godine, brigada je vodila višednevne žestoke obrambene borbe na pravcu Bugojno-Gornji Vakuf i Bugojno – Prozor u bitki na Vilića Guvnu. Bila je jedna od glavnih zaštitnica povlačenja ranjenika na pravcu Glavatičevo, Bjelinići i Kalinovik, spriječavajući prodor Nijemaca iz Konjica

Narednih tridesetak dana učestvovala je u razbijanju četničkih i italijanskih snaga u Sandžaku, Bijelom Polju i Mojkovcu.

]]
### Bitka na Sutjesci 
U početku Bitke na Sutjesci, do 20. 5.1943. godine vodila je borbe protiv Prve brdske njemačke divizijom na širem sektoru Bijelog Polja i Mojkovca. Nakon toga, u saradnji s Prvom i Drugom proleterskom udarnom brigadom potisnule su neprijateljske snage prema Foči, ali proboj obruča jugoistočno od Foče nije uspio. Iz tih borbi ostalo je zapisano:

Učestvovala je u Beogradskoj operaciji, pa u borbama na Sremskom frontu,  oslobođenju dijela Slavonije, a 8. 5. u oslobođenju Zagreba.
## Odlikovanja 
Za svoje zasluge tokom borbi brigada je 13. 9.1943. godine proglašena "proleterskom", a pet puta od Vrhovnog komandanta NOV i POJ Josipa Broza Tita je pohvaljena. Odlikovana je: 
* Ordenom narodnog oslobođenja, 
* Ordenom partizanske zvijezde i 
* Ordenom bratstva i jedinstva, 
* Ordenom narodnog heroja povodom petnaestogodišnjice bitke na Sutjesci, juna 1958. godine.
## Narodni heroji Treće krajiške brigade 
* Nikola Karanović, komandant brigade
* Vlado Bajić, komandant brigade
* Miladin Zorić Garača, komandir čete
* Marko Jokić, komandir Prve čete
* Đuran Kovačević, komandant Drugog bataljona
* Nikola Vojvodić, zamjenik komandanta Drugog bataljona
* Milan Ćup, politički komesar Četvrtog bataljona
* Mile Latinović, komadant petog bataljona, narodni heroj

## Literatura 
* Vojna enciklopedija (knjiga sedma). Beograd 1974. godina
* Narodni heroji Jugoslavije , „Mladost“, Beograd 1975. godina
* Treća krajiška brigada - zbornik sjećanja  (knjiga prva, knjiga druga), Beograd 1969. godina

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Treća krajiška brigada - sjećanja boraca 
* Sastav Treće krajiške brigade sredinom novembra 1942. 
* Crtice iz ratnog puta brigade 

Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije
Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi
Kategorija:Drvar