Ustavna monarhija

desno|350p|mini|Ustavne monarhije sa parlamentarnim sistemom su obojene u **crveno**. Druge ustavne monarhije (**lila**) imaju monarha koji ispoljava politiki utjecaj, iako sa određenim restrikcijama.
**Ustavna monarhija** je oblik monarhijske vladavine ustanovljen ustavnim sistemom koji prihvata izabranog ili nasljednog monarha kao šefa države. Moderne ustavne monarhije obično primjenjuju koncept *podjele moći* gdje je monarh ili nosilac izvršne vlasti ili ima samo ceremonijalnu ulogu. Monarhija u kojoj monarh ima apsolutnu vlast naziva se apsolutistička monarhija.

Kao najočigledniji primjer ustavne monarhije, brojni autori uzimaju **britanski parlamentarizam** i to iz više razloga: 
* s obzirom na to da je Velika Britanija bila najveća kolonijalna sila, svoj politički sistem nametnula je i svojim kolonijama (od kojih su neke i danas zadržale taj sistem poput Australije, Kanade 
* zbog duge tradicije koja je u britanskom načinu razmišljanja sve, a "sve stvari se mjere po dužini i respektabilnosti sopstvene tradicije" (*prof. dr Vladimir Prvulović, "Komparativni politički sistemi*").

Dakle, britanski parlamentarizam bi se mogao svrstati u sistem saradnje vlasti koji postoji u ustavnoj monarhiji, uz tradicionalni utjecaj i smenjivanje na vlasti dvije najjače političke partije i uz tradicionalno razvijen sistem građanskih i političkih prava i osnovnih sloboda. U Britaniji nikada nije postojao (niti sada postoji) pisani ustav u klasičnom smislu te riječi. Ova monarhija funkcioniše kao ustavna na bazi odredbi brojnih povelja, konvencija, parlamentarnih i sudskih odluka, ugovora i drugih pravnih akata iz historije koji se odnose na sistem vladavine, položaj i prava monarha i drugih institucija vlasti.

Za razumijevanje funkcioniranja britanskog oblika ustavne monarhije, neophodno je upoznati se sa najvažnijim periodima njenog razvoja, kao i sa evolucijom i transformacijom njenih osnovnih političkih institucija vlasti. Ukratko rečeno, historija Britanije predstavlja historiju borbe različitih društvenih slojeva za vladavinu prava, a protiv apsolutističke vlasti monarha. U tom smislu se kao *prvi stvarni demokratski pravni akt* u historiji modernih društava uopšte, spominje engleska **Magna charta libertatum** (Velika povelja o slobodama) iz 1215. godine. Ova povelja, proglašena od strane kralja Ivana Bez Zemlje, zapravo predstavlja kompromis engleskog kralja i velikaša kojim se *ograničavaju neka prava monarha* i uspostavljaju prava kontrole i predhodne saglasnosti viših staleža sa uredbama vladara. Dakle, Velika povelja je značajna kao prvi akt i temelj političkog procesa evolucije od apsolutizma ka parlamentarizmu, tj. od jake kraljevske vlasti ka predstavničkom sistemu u Britaniji.

Sljedeći važan korak ka uspostavljanju ustavne monarhije i ograničenju apsolutne vlasti kralja u Britaniji, bilo je usvajanje akta **The Articles of the Barons** iste godine kada je usvojena i Velika povelja (1215. godine), što je za jedan sloj britanskog društva (grofove i visoku aristokratiju) značilo zaštitu od nekontrolisanih zahvata engleskog kralja u posjede barona. Međutim, oba ova akta (iako su imala značaj u zaštiti "društvenih" interesa jednog sloja društva - aristokratije), imala su ograničen domet, jer nisu štitili interese širokih narodnih masa.

Taj važan ustavnoravni posao utvrđivanja i izgradnje pravnih osnova monarhističkog uređenja u Britaniji nastavljen je mnogo kasnije, usvajanjem značajnih dokumenata - **Peticije o pravima** (1628), **Habeas Corpus Act**-a (1679.) i **Bill of rights** (1689). Tim aktima nazirao se začetak budućeg britanskog parlamentarizma, jer je uspostavljen *Dom lordova* i Dom komuna koji, u manje-više nepromjenjenom obliku, postoje i danas u Britaniji. Također, definitivno je ukinuto i dotadašnje kraljevsko pravo na veto (u 18. vijeku), čime se Parlamentu obezbjeđuje centralna pozicija u oblasti donošenja zakona, tj. njegova zakonodavna vlast.

## Također pogledajte 
* Apsolutna monarhija
* Monarh (titula)
* Personalna unija

Kategorija:Monarhija