Opsada Goražda

**Opsada Goražda** bila je troipogodišnja opsada ovog grada za vrijeme rata u Bosni i Hercegovini. Opsada je počela 4. maja 1992. od de facto srpske Jugoslavenske narodne armije Napadnut je sa tri strane - sa sjevera, juga i istoka. Većinski muslimanski gradovi u neposrednoj blizini Goražda, kao što su Foča, Rogatica i Višegrad, već je zauzela Jugoslovenska narodna armija (JNA) u ranijim mjesecima 1992, ostavljajući samo muslimansko uporište Goražde u južnom bosanskom Podrinju. Nakon što je potpisan Dejtonski sporazum o okončanju rata, enklava je povezana sa ostatkom Bosne.

## Pozadina 
Goražde je mali grad u Podrinju blizu granice sa Srbijom. Prema popisu stanovništva Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije iz 1991, Goražde (uključujući današnje Novo Goražde) imalo je 37.573 stanovnika, od kojih su 26.296 bili Bošnjaci i 9.843 Srbi. Sam grad Goražde je bio naseljen sa 16.273 stanovnika kada je Bosna i Hercegovina proglasila nezavisnost od Jugoslavije 1992.

Srbi su započeli Operaciju RAM, koju su izradili Uprava državne bezbednosti (SDB) i grupa odabranih srpskih oficira JNA u cilju organizovanja Srba van Srbije, konsolidacije kontrole i prepozicioniranja oružja i municije. Uznemirena, Skupština Republike Bosne i Hercegovine usvojila je Rezoluciju o suverenitetu Bosne i Hercegovine 15. oktobra 1991, nakon čega su Srbi osnovali Srpsku narodnu skupštinu.

U januaru 1992. proglašena je država bosanskih Srba, uoči referenduma o nezavisnosti od 29. februara do 1. marta. Kasnije preimenovana u Republiku Srpsku, razvila je sopstvenu vojsku pošto se JNA povukla iz Hrvatske i predala svoje oružje, opremu i 55.000 vojnika novostvorenoj vojsci bosanskih Srba. Do 1. marta, snage bosanskih Srba postavile su barikade u Sarajevu i drugdje, a kasnije tog mjeseca artiljerija bosanskih Srba počela je granatirati grad Bosanski Brod. Do 4. aprila Sarajevo je granatirano. U maju 1992, kopnene snage samoproglašene države bosanskih Srba su zvanično postale poznate kao Vojska Republike Srpske. Do kraja 1992. VRS je držala sedamdeset posto Bosne i Hercegovine.

Po izbijanju rata, Podrinje, teritorija sa bošnjačkom većinom prije rata, Svrha ovih operacija, koje su se odvijale u opštinama Srebrenica, Vlasenica, Rogatica, Bratunac, Višegrad, Zvornik i Foča, je bila stvaranje zemlje pod kontrolom Srba koja ima zajedničku granicu sa Srbijom.

## Opsada 
VRS je započela kampanju neselektivnog granatiranja, često gađajući civilne zgrade i nanošeći masovne žrtve. Snajperski napadi bili su česti i mnogi civili su odlučili da ne napuštaju svoje domove. Izvještava se da su borbe postale još intenzivnije tokom vikenda, a Srbi iz uže Srbije su se pridružili borbi protiv Bošnjaka. Kao odgovor na nečovječno postupanje VRS-a prema civilima, lokalne jedinice MUP-a BiH (MUP) započele su kampanju hapšenja srpskih civila koji su još uvijek živjeli u gradu.

U augustu 1992, 1. i 31. Drinska udarna brigada ARBiH uspješno su izvršile Operaciju Krug, potisnuvši tako snage VRS iz istočnih predgrađa. Međutim, opsada se nastavila. Kako je rat odmicao, humanitarna situacija Goražda počela se pogoršavati. Masovni priliv izbjeglica iz okolnih područja značio je da se stanovništvo Goražda povećalo sa prijeratnog broja od 37.573 Ujedinjene nacije su pružile humanitarnu pomoć za izgladnjele civile zarobljene u enklavi Goražde. Uspostavili su sigurne propusnice koje bi prevozile pomoć do enklave, ali su na kraju zatvorile rute za humanitarne konvoje i umjesto toga ispuštale pakete pomoći avionom zbog velikih žrtava korištenjem sigurnih propusnica. Ovi paketi su sadržavali malo hrane i bili su nedovoljni za cijelo stanovništvo. Ovaj obruč je kasnije razbijen.

U periodu od 30. marta do 23. aprila 1994, Srbi su pokrenuli još jednu veliku ofanzivu sa ciljem da zauzmu Goražde. Dana 9. aprila 1994, generalni sekretar UN-a je, pozivajući se na Rezoluciju Vijeća sigurnosti 836, zaprijetio zračnim napadima na srpske snage koje su napale enklavu Goražde. U naredna dva dana, NATO avioni su izvodili zračne napade na srpske tenkove i isturene položaje, međutim, ovi napadi malo su zaustavili nadmoćnu vojsku bosanskih Srba. Znajući da će Goražde pasti bez strane intervencije, NATO je Srbima postavio ultimatum i Srbi su bili primorani da se povinuju. U uslovima ultimatuma, Srbi su morali da povuku sve milicije na 3&nbsp;km od grada do 23. aprila 1994, a svu svoju artiljeriju i oklopna vozila 20&nbsp;km od grada do 26. aprila 1994, što je VRS učinila.

Dana 28. maja 1995. Goražde je ponovo bio na meti bosanskih Srba, koji su krenuli u napad na stražarske punktove UNPROFOR-a istočno i sjeverno od naselja, savladavši i zarobivši 33 britanska vojnika UN-a iz redova Royal Welch Fusiliers-a koji su bili na četiri osmatračnice i dva kontrolna punkta na zapadnoj obali Drine. Preostale trupe, koje su bile stacionirane na tri isturene stanice Nakon što je saznao za srpski napad, britanski komandant general-pukovnik Rupert Smith naredio je svim snagama UNPROFOR-a koje su još raspoređene oko Goražda da se vrate u svoju bazu. Britanski premijer u to vrijeme, John Major, nije bio voljan da ojača populaciju grada od otprilike 30.000 ljudi i umjesto toga je želio vratiti britanske trupe kući. Britanija je očekivala da će Goražde imati istu sudbinu kao Srebrenica i procijenila je da će grad pasti u ruke srpskih snaga za otprilike 7-14 dana.

## Ratni zločini 
U oktobru 2019. godine Sud Bosne i Hercegovine proglasio je Ibru Merkeza krivim, kao bivšeg načelnika Stanice javne bezbjednosti policije Goražde, da je od sredine jula 1992. do 4. augusta 1992. nezakonito pritvarao civile srpske nacionalnosti i prema njima postupao na nečovječan način. Merkez je osuđen na dvije godine zatvora, dok su druga dva bivša policajca, Predrag Bogunić i Esef Hurić, oslobođeni svih optužbi. Merkez je također oslobođen optužbi za period nakon 4. augusta 1992, jer je bio ranjen i podvrgnut liječenju. Uprkos prisustvu osoblja Ujedinjenih nacija tokom opsade, nijedan član međunarodne zajednice nije potvrdio da su tvrdnje o pogubljenju vjerodostojne.

Još jedan srpski vojni komandant, Brane Petković, također je optužen za ratne zločine pred bosanskim sudom. Međutim, Petković se nije pojavio na ročištu 16. juna 2022. Državni sud je saopštio da nije prisustvovao ni ranijem ročištu 10. marta 2022. Rečeno je da je Ministarstvo pravde zatražilo međunarodnu pravnu pomoć od nadležnih organa u susjednoj državi. U optužnici, potvrđenoj u novembru 2020, navodi se da Petković, kao pretpostavljeni komandantu Okružnog štaba Teritorijalne odbrane, TO, Srpske općine Goražde, te komandirima i pripadnicima čete Općinskog štaba TO, nije spriječio podređene od činjenja zločina ili kaznio počinioce zločina – iako je znao ili je mogao znati da njegovi podređeni bio spreman da počini ili je počinio zločine. Tokom tog napada, navodi se, zarobljeno je i odvedeno u nepoznatom pravcu i ubijeno sedam muškaraca Bošnjaka. Njihovi posmrtni ostaci otkriveni su u masovnoj grobnici u selu Sišeta, općina Goražde, 17. marta 1993. U izvještaju Državnom tužilaštvu, britanska sutkinja Joanna Korner je napisala da je potencijalna korist od podizanja optužnice protiv nedostupnih osoba često "nadmašuju troškovi u vremenu i resursima“. Uprkos tome, ovakvu praksu su slijedila i druga tužilaštva u Bosni i Hercegovini, kako je BIRN ranije izvještavao.

## Posljedice 
Pokušaj VRS-a da iskoristi zauzimanje Goražda da primora vladu da prihvati trajni prekid vatre pokazao se neefikasnim, jer je vlada odbacila uslove teritorijalne podjele. Opsada je naglasila ograničenja vojnog uspjeha bez odgovarajuće političke strategije, posebno kako je rasla Armija R BiH i prijetnja NATO intervencije. Shodno tome, iako je VRS pokazala vojnu sposobnost, njena nesposobnost da osigura povoljan politički ishod dovela je do preispitivanja pristupa u sukobu koji je u toku. Decembra 1995. otvoren je kopneni most između Goražda i Sarajeva, preko općine Trnovo, te novoformiranih općina Foča-Ustikolina i Pale-Prača. Potpisivanjem Dejtonskog sporazuma okončana je opsada.

## Žrtve 
Prema podacima Istraživačko-dokumentacionog centra Sarajevo, Goražde je evidentiralo 511 civila (126 Srba i 385 nesrba, uglavnom Bošnjaka) i 1.100 vojnika koji su izgubili živote tokom rata. Neki izvori procjenjuju ukupan broj ubijenih ili ranjenih na otprilike 7.000, od kojih su 548 bila djeca.

## Također pogledajte 
* Opsada Sarajeva
* Opsada Mostara
* Opsada Bihaća
* Opsada Srebrenice

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Goražde
Kategorija:Opsada Goražda
Kategorija:1992. u Jugoslaviji
Kategorija:NATO-ova intervencija u Bosni i Hercegovini
Kategorija:1992. u Bosni i Hercegovini
Kategorija:1993. u Bosni i Hercegovini
Kategorija:1994. u Bosni i Hercegovini
Kategorija:1995. u Bosni i Hercegovini
Kategorija:1996. u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Bitke JNA u Bosni i Hercegovini