open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zaštićena područja u Hrvatskoj

**Zaštićena područja u Hrvatskoj** rasprostranjena su na prostorima različitih biogeografskih uticaja: mediteranski, kontinentalni i alpski, na području od mora, preko nizina do najviših planinskih vrhova. Hrvatska de smatra žarištem („hot spot“) bioraznolikosti u Evropi. Područje Dinarida obuhvata više od polovine teritorije Hrvatske, koja se odlikuje mnogobrojnim krškim oblicima i speleološkim objektima (poljima, pećinama, jamama, vrtačama, zaravnima). To je vizuelno najatraktivniji dio Hrvatske i dom za mnoge endemske vrste.

Na osnovu Zakona o zaštiti prirode (NN 80/13, 15/18, 14/19, 127/19) u Hrvatskoj postoji devet kategorija zaštite: Strogi rezervat prirode, nacionalni park, posebni rezervat, park prirode, regionalni park, spomenik prirode, značajni krajolik, park-šuma te spomenik parkovne arhitekture. Postoje razlike između nacionalnih kategorija Hrvatske i IUCN-ovih kategorija zaštićenih područja:
## Zaštićena područja prema zakonodavstvu Hrvatske 
### Posebni rezervati 
Crna Mlaka, Lokrum, Glavine - Mali Luka,  Štirovača, Laudonov gaj, Lun - Divlje Maline, Motovunska šuma, Limski zaljev, Pod Gredom, Prud, Orepak, Malostonski zaliv, Debela Lipa - Velika Rebar, Cret Dubravica, Cret Banski Moravci, Mali Kalnik, Vrljika - izvor, Kočje, Čempresada Pod Gospu, Mrkan, Bobara i Supetar, Modro oko i jezero Desne, Kuti, Delta Neretve,

### Parkovi prirode 
U Republici Hrvatskoj zaštićeno je 12 parkova prirode (22.2.2021.).

Kopački rit, Medvednica, Lonjsko polje, Dinara, Velebit, Vransko jezero, Biokovo, Lastovsko otočje, Papuk, Park prirode Telašćica, Učka, Park prirode Žumberak–Samoborsko gorje

### Spomenici prirode 
U Republici Hrvatskoj je zaštićeno 79 spomenika prirode (Bioportal, 1.1.2021.).

Modro jezero, Crveno jezero, Rupnica, Grapčeva špilja, Veternica (pećina), Hušnjakovo brdo, Špilja Vindija, Velnačka glavica, Velika (Mačkova) pećina, Amidžina pećina, Jama Baredine, Cerovačke pećine, Crna pećina, Gromačka špilja, Pećina Golubnjača, Ponor Gotovž, Stijena Kolač, Pećina Ledenica, Špilja Lokvarka, Markova jama, Medina pećina, Špilja Medvidina, Špilja Modrič, Močiljska špilja, Modra špilja, Pećina Ostrovica, Otruševačka špilja, Pećina Pčelinja, Petrićeva pećina, Špilja Rača, Ruskamen, Samogradska pećina, Špilja na otoku Ravniku, Špilja Šipun, Špilja Šupljara, Špilja u kamenolomu Tounj, Špilja Vidovka, Stijena Visibaba, Vela Draga, Vela špilja, Špilja Vranjača i Zametska pećina.
### Zaštićeni pejzaži 
Konavoski dvori, Badija, Predolac-Šibenica, Rijeka dubrovačka, Uvala Vučina, Uvala Prapratno

### Park šume 
Golubinjak, Jankovac, Trakošćan, Gornje Čelo, Donje Čelo, Japlenški vrh, Šijana, Zlatni rt-Škaraba, Stražnik, Župetnica, Pod javori, Kanovci, Brdo djed, Borik, Hober, Velika i Mala Petka,
### Spomenici parkovne arhitekture 
U Hrvatskoj zaštićeno je 120 spomenika parkovne arhitekture (Bioportal, 1.1.2021.).

Park Foretić, Čempres u Čari, Platana u Trstenom, Platana na Brsaljama, Drvored čempresa na Korčuli, Čempresi iznad Orebića

## Ramsarska područja 
U Hrvatskoj se nalazi pet (5) Ramsar područja, ukupne površine 93.590 ha.

## Reference 
Kategorija:Zaštićena područja u Hrvatskoj
Alice i Ellen Kessler

thumb|desno|200px|Alice i Ellen Kessler (2005)
thumb|desno|200px|TV Sorrisi e Canzoni (1965)
[thumb|desno|200px|The [Danny Kaye Show (1966)]]

**Alice i Ellen Kessler** (rođene 20. augusta 1936. u Nerchau, Saksonija, Njemačka) popularne su blizankinje u Evropi, posebno u Njemačkoj i Italiji, koje se bave pevanjem, plesom i glumom. Obično se nazivaju **blizankinje Kessler** (Die Kessler-Zwillinge u Njemačkoj i Le Gemelle Kessler u Italiji).

## Karijera 
Njihovi roditelji, Paul i Elsa, upisali su ih na časove baleta sa šest godina. Kada su imale 18 godina, njihovi roditelji su koristili vizu za posetioce da bi pobegli u Zapadnu Njemačku. Nastupali su na festivalu Lido u Parizu između 1955. i 1960. godine i predstavljale su Zapadnu Njemačku na takmičenju za pjesmu Eurovizije 1959., završivši na 8. mjestu sa pesmom "Heute Abend wollen wir tanzen geh'n" (Večeras želimo da idemo na ples). Na Pesmi Evrovizije su zauzele 8. mesto od 11 pesama sa 5 osvojenih bodova.

U SAD-u nisu bile toliko popularne, ali su se pojavile u filmu "Sodom and Gomorrah" 1963. kao plesačice i pojavile su se na naslovnici časopisa Life u toj godini.

U Italiju se sele 1960., a u Njemačku su se vratile 1986. godine i trenutno žive u Grünwaldu. Dobili su dve nagrade od njemačke i italijanske vlade za promovisanje njemačko-italijanske saradnje kroz svoj rad u šou biznisu.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 
* 

Kategorija:Rođeni 1936.
Kategorija:Njemačke glumice
Kategorija:Njemačke pjevačice
HLA-DRB1

**DRB1 beta lanac HLA klase II antigena histokompatibilnosti** jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **HLA-DRB1** sa hromosoma 6. DRB1 kodira najzastupljeniju beta podjedinicu HLA-DR-a. Aleli DRB1, posebno oni koji kodiraju promjene sekvence aminokiselina na pozicijama 11 i 13, povezani su sa  rizikom od reumatoidnog artritisa.

## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 266 aminokiselina, a molekulska težina  29.966 Da.
 

1020304050
MVCLKLPGGSCMTALTVTLMVLSSPLALSGDTRPRFLWQPKRECHFFNGT
ERVRFLDRYFYNQEESVRFDSDVGEFRAVTELGRPDAEYWNSQKDILEQA
RAAVDTYCRHNYGVVESFTVQRRVQPKVTVYPSKTQPLQHHNLLVCSVSG
FYPGSIEVRWFLNGQEEKAGMVSTGLIQNGDWTFQTLVMLETVPRSGEVY
TCQVEHPSVTSPLTVEWRARSESAQSKMLSGVGGFVLGLLFLGAGLFIYF
RNQKGHSGLQPTGFLS

## Funkcija 
protein kodiran ovim genom pripada HLA klasi II beta lanca paraloga. Molekula klase II je heterodimer koji se sastoji od alfa (DRA) i beta lanca (DRB), oba usidrena u membrani. Ima centralnu ulogu u imunskom sistemu prezentirajući peptide izvedene iz vanćelijskih proteina u T-pomoćnim ćelijama. Molekule klase II eksprimirane su konstitutivno  u profesionalnim ćelijama koje prezentiraju antigen (APC: B-limfociti, dendritske ćelije, makrofagi),

## Struktura gena i polimorfizmi 
Beta lanac je velik otprilike 26-28 kDa. Kodira ga šest egzona;  egzon 1 kodira vodeći peptid, egzoni 2 i 3 kodiraju dva vančelijskaa domena, egzon 4 kodira transmembranski domen i egzon 5 kodira citoplazmatski rep. Unutar DR molekula, beta lanac sadrži sve polimorfizme koji određuju specifičnosti vezivanja peptida. Opisane su stotine DRB1 alela i tipizacija za ove polimorfizme se rutinski radi za transplantaciju koštane srži i bubrega.

## Također pogledajte 
* HLA-DR

## Reference
## Dopunska literatura 
* 
* 
* 

## Vanjski linkovi 
Kategorija:Geni na hromosomu 6
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
MASS1

**ADGRV1**, znan i kao **G-protein spregnuti receptor 98** (**GPR98**) ili veoma dugi  G-protein spregnuti receptor 1 (**VLGR1**), jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **GPR98** sa hromosoma 5. Several alternatively spliced transcripts have been described. Postoji osam varijanti transkripta VlgR1, pod nazivom VlgR1a-1e i Mass1.1-1.3. N-terminal sastoji se od 5.800 aminokiselina koje sadrže 35 Calx-beta domen, jedan domen pentraksina i jedno ponavljanje povezano sa epilepsijom.
Sadrži C-terminalni 7-transmembranski receptorski domen, dok veliki N-terminalni segment (5.900 ostataka) uključuje 35 vezivanja kalcija Calx-beta domena i šest EAR-domena

## Funkcija 
Ovaj gen kodira člana adhezije GPCR. Protein vezuje kalcij i eksprimira se u centralnom nervnom sistemu. Poznat je i kao "veoma veliki receptor 1 povezan sa G-proteinom" jer ima 6.300 ostataka. Pokazalo se da mutacije VlgR1 dovode do Usherovog sindroma. Nokauti Vlgr1 kod miševa fenokopiraju Usherov sindrom i dovode do audiogenih napada

## Evolucija
Genom morskog ježa u sebi ima homologa VLGR1.

## Klinički značaj 
Mutacije u ovom genu povezane su sa Usherovim sindromom 2 i porodičnim febrilnim napadima.

## Reference
## Dopunska literatura
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Vanjski linkovi
* GeneReviews/NCBI/NIH/UW entry on Usher Syndrome Type II

Kategorija:Geni na hromosomu 5
Kategorija:Receptori
Kategorija:Receptori spregnuti sa G-proteinom
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
HLA-DRB4

**DR beta 4 klase II glavnog kompleksa histokompatibilnosti **, znan i kao  **HLA-DRB4**, jest ljudski  gen  sa hromosoma 6.

## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 266 aminokiselina, a molekulska težina  29.941 Da.
 

1020304050
MVCLKLPGGSCMAALTVTLTVLSSPLALAGDTQPRFLEQAKCECHFLNGT
ERVWNLIRYIYNQEEYARYNSDLGEYQAVTELGRPDAEYWNSQKDLLERR
RAEVDTYCRYNYGVVESFTVQRRVQPKVTVYPSKTQPLQHHNLLVCSVNG
FYPGSIEVRWFRNGQEEKAGVVSTGLIQNGDWTFQTLVMLETVPRSGEVY
TCQVEHPSMMSPLTVQWSARSESAQSKMLSGVGGFVLGLLFLGTGLFIYF
RNQKGHSGLQPTGLLS

## Funkcija 
Protein kodiran ovim genom pripada HLA klasi II beta lanca paraloga. Molekula klase II je heterodimer koji se sastoji od alfa (DRA) i beta lanca (DRB), oba usidrena u membrani. Ima centralnu ulogu u imunskom sistemu prezentirajući peptide izvedene iz vanćelijskih proteina. Molekule klase II eksprimirane su  u ćelijama koje prezentiraju antigen (APC: B limfociti, dendritske ćelije, makrofagi).

## Struktura gena i polimorfizmi 
Beta lanac je velik otprilike 26-28 kDa. Kodira ga šest egzona; egzon 1 kodira vodeći peptid, egzoni 2 i 3 kodiraju dva vanćelijskaa domene, egzon 4 kodira transmembranski domen i egzon 5 kodira citoplazmatski rep. Unutar DR molekula, beta lanac sadrži sve polimorfizme koji odrteđuju specifičnosti vezivanja peptida. Opisane su stotine DRB1 alela, a tipizacija za ove polimorfizme radi se rutinski za transplantaciju koštane srži i bubrega.

## Ekspresija gena 
DRB1 eksprimiran je na nivou pet puta većem od njegovih paraloga DRB3, DRB4 i DRB5. DRB1 je prisutan kod svih osoba. Alelne varijante DRB1 su povezane ni sa jednim ili sa jednim od gena DRB3, DRB4 i DRB5. Postoje četiri povezana pseudogena: DRB2, DRB6, DRB7, DRB8 i DRB9.

## Također pogledajte
* HLA-DR

## Reference
## Dopunska literatura
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Vanjski linkovi
Kategorija:Geni na hromosomu 6
Kategorija:Ljudski geni
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Zlata Grebo

**Zlata Grebo** (6. august 1922 – 26. april 2019) bila je sociologinja, profesorica i prva dekanesa Fakulteta političkih nauka u Sarajevu.

## Biografija 
1947. godine završila je Višu školu spoljne trgovine u Beogradu, a 1954. Višu pedagošku školu u Sarajevu. Studije sociologije, u prvoj upisanoj generaciji ovog studija, je započela 1959. u Beogradu, a doktorirala je na Fakultetu političkih nauka u Beogradu 1973. Redovna profesorica na predmetu Demografija pri Fakultetu političkih nauka u Sarajevu postaje 1966. Predavala je na brojnim univerzitetima i učetvovala u naučnim skupovima u zemlji i inostranstvu. Na Svjetskom kongresu žena u Helsinkiju 1969. bila je članica delegacije žena Jugoslavije. Učestvovala je u pripremi metodologije za popis stanovništa iz 1971. Za naučni doprinos u oblasti društvenih nauka, 1976. je dobila nagradu "Veselin Masleša".

Neki od njenih najpoznatijih radova su: *Želje i strahovanja jugoslovenske žene* (1965), *Ravnopravnost žene – dio borbe za socijalističko društvo* (Sarajevo, 1969), *Materinstvo i rad – stvarna ili prividna dilema u porodici zaposlene žene* (1975), *Čovjek, rađanje i društvo* (1975).

## Također pogledajte 
* Zdravko Grebo
* Institut za društvena istraživanja
* Fakultet političkih nauka u Sarajevu

## Reference 
Kategorija:Bosanskohercegovački sociolozi
Kategorija:Biografije, Trebinje
Kategorija:Rođeni 1922.
Kategorija:Umrli 2019.
Kategorija:Fakultet političkih nauka u Sarajevu
Smilja Pokrajac

**Smilja Pokrajac** je heroina narodnooslobodilačke borbe. Za narodnu heroinu je proglašena 20. decembra 1951. godine.

## Biografija 
Rođena je 8. februara 1920. u selu Medak kraj Gospića, Kraljevina SHS. Osnovnu i srednju školu je završila u rodnom selu, a gimnaziju i učiteljsku školu u Gospiću i Banjoj Luci. Bila je učiteljica, članica KPJ od 1939. i predsjednica Okružnog odbora Antifašističkog fronta žena za Liku. U NOB je stupila 1941. Živjela je do 18. marta 1943.

Prvo, a i posljednje mjesto njenog učiteljevanja, bilo je u selu Prljevo kod Zrmanje. Već od prvih dana svog rada u Prljevu pokazala je da nije samo prosvjetna, nego i politička radnica, komunistkinja, ilegalka.

Dvije su se škole nazivale po njoj, osnovna škola "Smilja Pokrajac" u njenom rodnom selu Medak i srednja ekonomska škola "Smilja Pokrajac" u Gračacu.

U selu Prljevo gdje je radila ju je zatekla okupacija i biva uhapšena. Uspjela je pobjeći. Ustaše su joj uhapsile i ubile supruga što je potaklo Smilju da sa još većim žarom radi na organizaciji oružanog ustanka. Obilazi sela, okuplja narod i raskrinkava politiku talijanskih okupatora kao navodnih zaštitnika srpskog naroda i suzbija četnički utjecaj.

Smilja Pokrajac je brinula za narod u zbjegovima i skloništima Like nakon što je u ožujku 1943. slomljena Četvrta neprijateljska ofenziva. Odlazila je u sela gdje je četnički utjecaj bio najjači i gdje su joj prijetili fizički i smrću da održava sastanke s omladinom i ženama. Neprijatelj ju je tražio da je uništi. Četnici su 18. 3. 1943. napali sjedište Kotarskog komiteta KPJ za Gračac u Bruvnu gdje se nalazila i Smilja. U noći su je probudili zvuci hitaca. Smilja je naoružana skočila kroz prozor u borbu i kada se više nije mogla othrvati brojčano nadmoćnijem neprijatelju je bacila bombu među njih i ispalila posljednji metak iz pištolja u sljepoočnicu.

## Vidi još 
*AFŽ
*Antifašizam

## Izvori 
* Bjelić, Krste (1980) Heroine Jugoslavije. Zagreb: Spektar
* Maričić, Ratko (2013) Partizanke u NOB-u. Zagreb: Savez antifašističkih boraca i antifašista Republike Hrvatske

## Reference 
Kategorija:Biografije, Gospić
Kategorija:Rođeni 1920.
Kategorija:Umrli 1943.
Kategorija:Jugoslavenski partizani
Kategorija:Nosioci Ordena narodnog heroja
Kategorija:Hrvatski partizani
Kategorija:Jugoslavenski komunisti
Kategorija:Hrvatski komunisti
Lujza Kuzmić Mijić

**Lujza Kuzmić Mijić** bila je bosanskohercegovačka slikarica i jedna je od pripadnica najstarije generacije akademski obrazovanih umjetnika. Njena slikarska aktivnost poklapa se početkom razvoja slikarstva u Bosni i Hercegovini. Rođena je u Sarajevu, 1889. godine. Godine 1906. upisala je privatni slikarski kurs kod profesora Jana Karela Janevskog, a godinu dana kasnije odlazi u Beč da studira slikarstvo u klasi Roberta Scheffera. Studirala je na Umjetničkoj školi za žene u Sarajevu s Adelom Behr, budući da im, kao ženama, nije bio dozvoljen upis na Akademiju. Njen najproduktivniji i najvažniji slikarski period bio je poslije Prvog svjetskog rata, oko 1919. godine, i trajao je otprilike do 1923. godine.
Godine 1919. udala se za slikara  Karla Mijića, a 1928. prekinula je svoju slikarsku karijeru i posvetila se porodici. Sve svoje slikarske napore usmjerila je na podršku stvaralaštvu svoga muža. Iz njenog slikarskog opusa, ostalo je oko 25 ulja, 15 akvarela i nešto crteža. Umrla je 1959. godine u Zagrebu.

## Vidi još 
*Adela Behr
*Milena Šotra
*Mica Todorović

## Reference 
Kategorija:Bosanskohercegovački slikari
Kategorija:Biografije, Sarajevo
Kategorija:Rođeni 1889.
Kategorija:Umrli 1959.
Mubera Pašić

**Mubera Pašić** (Sarajevo, 22. februar 1945 – 2007) bosanskohercegovačka je pjesnikinja i prevoditeljica sa engleskog jezika.

## Biografija 
U Sarajevu je završila osnovnu školu, Prvu klasičnu gimnaziju, te 1968. diplomirala na Odsjeku za engleski jezik i književnost Filozofskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu. Kao diplomirana profesorica engleskog jezika prvi put se, na kratak period, privremeno zaposlila u Prvoj klasičnoj gimnaziji u Sarajevu. Kasnije je bila profesorica u još nekoliko sarajevskih škola. Krajem 1993. otišla je sa suprugom, piscem dr. Radovanom Vučkovićem iz Sarajeva u Beograd. Nakon smrti Mubere Pašić, njen suprug je objavio knjigu "Život i poezija Mubere Pašić".

Poezija Mubere Pašić uvrštena je u ediciju "Pedeset knjiga savremene književnosti u BiH". U predgovoru knjizi " Antologija bošnjačke pripovijetke XX vijeka", Enes Duraković istaknuo je Muberu Pašić kao predstavnicu “antimimetičkog” postupka, te kao pjesnikinju “iracionalnog pejzaža duše i posvemašnje razdešenosti antropološke slike svijeta". Hanifa Kapidžić-Osmanagić je u tekstu "Predvojeni svijet Mubere Pašić" istakla zaslugu "pjesnikinje Mubere Pašić da je te nove, teške metamorfoze - duha, tijela, doživljaja ljubavi, opstajanja i držanja među ljudima - na svoj način i do kraja, ne štedeći se i bez truni glume ili pjesničke koketerije, jednostavno i neposredno, a ustvari krajnje dramatično, spoznala i izrekla."

Udruženje književnika BiH je u okviru edicije Sarajevski dani poezije objavilo njenu knjigu "A Different Sense" (1989), prevedenu na engleski jezik.

## Bibliografija 
### Pjesničke zbirke 
* "Poslednji predeo" (1967)
* "Galerija" (1971)
* "Kruženje prema Orfeju" ([1975)
* "Bajka, na drugi način" (1978)
* "Stvari bez poretka" (1979)
* "Fantazme" (1980)
* "Monomanske skice" (1982)
* "Izabrane pjesme" ("Veselin Masleša", 1985)
* "Susreti u Eteru" (1996)
* "Kao san davni" (2002)

### Knjiga eseja 
* "Zapisi: poetsko-­esejističke skice" (Tuzla: Univerzal: 1988)

### Prevedena djela 
* "Trinaest tipova pripovijedanja" (Wallace HIldick)
* "Rama i Sita" (Barbara Leonie Picard)
* "Ariel" (Sylvia Plath).

## Izvori 
* Maglajlić, Munib (1999). "Skica za pregled bošnjačke književnosti". *Znakovi vremena - Časopis za filozofiju, religiju, znanost i društvenu praksu.* 7-8:180-202. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=70853
* Kamberović, Isma (2007). "Sudionici naše povijesti – umrli 2007. godine". *Godišnjak Bošnjačke zajednice kulture »Preporod«* 1:441-455. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=208906

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1945.
Kategorija:Umrli 2007.
Kategorija:Biografije, Sarajevo
Kategorija:Bosanskohercegovački pjesnici
Kategorija:Bosanskohercegovački pisci
Kategorija:Jugoslavenski pisci
Kategorija:Jugoslavenski pjesnici
Lamija Tanović

**Lamija Tanović** (22. aprila 1947. u Zenici, NR Bosna i Hercegovina) bosanskohercegovačka je fizičarka. Autorica je niza naučno-stručnih radova, knjiga i udžbenika. Bila je profesorica atomske i nuklearne fizike i fizike čvrstog stanja na Prirodno-matematičkom fakultetu Univerziteta u Sarajevu, a potom i na Sarajevo School of Science and Technology. Dugi niz godina angažovana je u aktivnostima na reformi i unapređenju školstva u Bosni i Hercegovini. Članica je Evropske akademije nauka. Bila je predsjedateljica UWC-IBO (Koledž Ujedinjenog svijeta) programa koji je od 2006. do 2012. godine osnovao Koledž Ujedinjenog svijeta u Bosni i Hercegovini i osnivačica je Fondacije Obrazovanje na djelu u Bosni i Hercegovini. Bila je aktivna i u politici kao predsjednica Liberalno demokratske stranke (LDS).

## Biografija 
Lamija Tanović je rođena 22. aprila 1947. u Zenici, gdje je završila osnovnu i srednju školu. Diplomirala je fiziku na Prirodno-matematičkom fakultetu Univerziteta u Sarajevu 1971. godine. 1975. na institucijama PMF, ETF i Institut za nuklearne nauke Vinča Univerziteta u Beogradu godine stiče titulu Magistra tehničke fizike. Doktorira 1979. na Univerzitetu u Beogradu.

Od 1971. do 1992. radi kao asistentica i kasnije redovni profesor na Elektrotehničkom fakultetu  (ETF) Univerziteta u Sarajevu. Usljed rata u Bosni i Hercegovini, odlazi u Dansku gdje u Kopenhagenu postaje Ministar savjetnik i otpravnik poslova Ambasade u Kopenhagenu. Veliki dio vremena provedenog u Danskoj posvećuje humanitarnim pitanjima i pomaganju bosanskohercegovačkim izbjeglicama.

Godine 2001. vraća se u Bosnu i Hercegovinu i radi kao rukovodilac odjela za međunarodnu naučnu, tehničku i obrazovnu saradnju pri Ministarstvu vanjskih poslova Bosne i Hercegovine. Iste godine postaje i Redovni profesor iz oblasti eksperimentalne fizike na Prirodno-matematičkom fakultetu (PMF) u Sarajevu. Glavni fokus njenog rada ovdje su eksperimentalna i opšta fizika, biofizika te medicinska i radijaciona fizika. Na PMF-u radi sve do 2014.

Od 2014. do 2016. predaje kao Redovni profesor Medicinske fizike i biofizike na privatnom univerzitetu Sarajevska škola nauke i tehnologije (Sarajevo School of Science and Technology - SSST).

Usavršavala se na Institutu za nuklearnu energiju "Boris Kidrič" Vinča, Slobodnom univerzitetu Brussels, Belgija, H. C. Oersted Institutu u Kopenhagenu, Danska, Queens University u Kingstonu, Kanada, Institutu Max Planck za atomsku i nuklearnu fiziku u Münchenu, Njemačka, Univerzitetu Salford, Engleska, Niels Bohr Institutu pri Univerzitetu Kopenhagen i Odjelu za fiziku pri Univerzitetu u Heidelbergu.

## Vidi još 
*Univerzitet u Sarajevu
*Prirodno-matematički fakultet u Sarajevu

## Izvori 
*Prirodno-matematički fakultet
*Nezavisne novine

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1947.
Kategorija:Biografije, Zenica
Kategorija:Bosanskohercegovački fizičari
Ljerka Pejčić

**Ljerka Pejčić** (1908–2001) bila je bosanskohercegovačka muzičarka i jedna od inicijatorki osnivanja Muzičke škole „Stevan Stojanović Mokranjac“ u Bijeljinii. Prva je žena iz Bijeljine koja je završila obrazovanje na muzičkoj akademiji i to na odsjeku za solo pjevanje na Akademie fur Musik und darstellende Kunst u Beču.

## Biografija 
Rođena je 1908. u Bijeljeni kao dio imućne porodice. Otac joj je bio upravnik bolnice. U rodnom gradu je završila osnovu školu. Kao jedna od prvih sedam maturankinja prve generacije Državne Realne gimnazije u Bijeljini 1926/27. Od rane mladosti svira klavir, a od srednjoškolski dana svira je svirala u sklopu društvenih događaja i lokalnih preredbni. Muzičko obrazovanje nastavlja u konviktu u Zagrebu, nakon čega odlazi u Beč gdje studira na Akademie fur Musik und darstellende Kunst. Nakon diplomiranja, obrazovanje nastavlja u Rimu, Milanu i na konzervatorijumu Verdi.

Kao stručnjakinja u domenu solo pjevanja, 1952. došla je na Akademiju za pozorišnu umjetnost u Beogradu, gdje je, na grupi za glumu, ustanovila plan i program predmeta Tehnika glasa, gdje je radila kao profesorica do penzionisanja. Povodom 50. godišnjice fakulteta dobila je Zlatnu povelju.

Na njenu inicijativu 1953. je u Bijeljeni osnovana Škola za osnovno muzičko obrazovanje koja danas nosi naziv Muzička škola „Stevan Stojanović Mokranjac“.

Umrla je u Beogradu 2001.

## Izvori 
* Leksikon o ženama koje su pomjerile granice u svojim zajednicama u Bosni i Hercegovini. 100 žena – 100 ulica po ženama, Sarajevo – Bijeljina – Tuzla, mart, 2021

Kategorija:Žene u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Muzičari po profesiji
Kategorija:Rođeni 1908.
Kategorija:Umrli 2001.
Šahdidar

200px|mini|Gazi Husrev-begova džamija u Sarajevu (slika iz 1900.)
**Šahdidar**, supruga Gazi Huzrev-bega, jedna je od prvih i rijetkih osnivačica vakufa. Prema dostupnim, oskudnim izvorima, Šahdidar je rođena u Sarajevu, te se spominje da je bila robinja kod Gazi Husrev-begove sestre Neslišah. Međutim, Gazi Huzrev-beg je oslobodio i sklopio brak, čineći je kaduna (hatuna). Živjela je duže od svog muža, te nisu ostavili potomstvo. Postala je vakifa kada je osnovala vakuf.

U defteru iz 1604. godine stoji zapis:

*“Zadužbina Šahdidar, supruge umrlog Husrev-bega u gradu Sarajevu. Vrijednost zavještanih sredstava je 115.000 akči. Namijenjena su za izgradnju mesdžida i mekteba.”*

## Problematika utvrđivanje Šahididarkinog identiteta i vakufa 
U mnogim izvorima, Šahdidar se ne navodi imenom i prezimenom, ali i titulom supruge Gazi Huzrev-bega. Potvrdu da je Šahdidar doista bila supruga Gazi Husrev-bega, najpoznatijeg bosanskog namjesnika, nalazimo u sidžilu (sudskom protokolu) iz osmanskog doba, koji se vodi pod brojem 1 u fondu arhivske građe u Gazi Husrev-begovoj biblioteci u Sarajevu. U tom sidžilu se nalazi prijepis vakufname koja se odnosi na “*vakuf Šahdidar, Gazi Husrev-begove supruge*”.

## Vidi još 
*Baščaršija
*Begova džamija
*Bolnica Gazi Husrev-begovog vakufa

## Izvori 
Kategorija:Bosna i Hercegovina u Osmanskom Carstvu
Habiba Stočević-Rizvanbegović

**Habiba Stočević-Rizvanbegović** (1845–1890) bila je jedna od prvih bosanskohercegovačkih pjesnikinja i jedina koja je pjesme pisala na turskom jeziku. Ubraja se u bosanskohercegovačku književnost na turskom jeziku.

## Biografija 
U Stocu je živjela sve do smrti oca, hercegovačkog vezira Ali-paše Rizvanbegovića. Nakon njegove smrti Habiba se sa porodicom seli najprije u Sarajevo, a zatim u Istanbul. U Istanbulu je ovladala orijentalnim jezicima, počela pisati na turskom i postala pjesnikinja divanske književnosti. Dio svog života je provela u Konji gdje je stupila u mevlevijski derviški red.
Prema nekim istraživanjima, Habiba Stočević-Rizvanbegović je napisala cjeli divan, međutim, danas je sačuvana samo jedna njena pjesma gazel *Kad od tvoga oštroga pogleda*.

## Također pogledajte 
*Bošnjačka književnost
*Divan (poezija)
*Gazel

## Reference 
*Spahić, Aida, Ždralović, Amila i dr., *Zabilježene - Žene i javni život Bosne i Hercegovine u 20. vijeku* (Sarajevo: SOC, 2015) ISBN 978-9958-536-36-6 (Sarajevski otvoreni centar)
*Divithana 
*Intelektualno.com 
*Academia.edu

Kategorija:Bosanskohercegovački pisci
Kategorija:Žene u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Rođeni 1845.
Kategorija:Umrli 1890.
Fatima Manojlović

**Fatima Mušić Manojlović** (29. septembar 1931 – 16. juli 2019) bila je prva pilotkinja u Bosni i Hercegovini.

## Karijera 
Nakon završene gimnazije u Sarajevu, Fatima Mušić se 1948. priključila novootvorenom Aeroklubu Sarajevo koji se nalazio u Butmiru. Sve je počelo iz hobija sa željom da se učlani u modelarsku sekciju kluba. Međutim, nakon što je vidjela brojne članove i članice kluba koji voze jedrilicu, i Fatima se poželjela okušati u pilotiranju. Komisija Aerokluba dozvolila joj je da napravi nekoliko testnih krugova jedrilicom, ali samo po zemlji, bez uzlijetanja. Fatima je tokom vožnje slučajno povukla ručicu i uzletila dvadesetak centimetara iznad tla. Iznenađeni i oduševljeni instruktori Aerokluba potom su joj predložili da upiše pilotski kurs, ali se prije obuke iz letenja morala završiti i zemaljska obuka koja je bila teoretski dio. Fatima se, za razliku od drugih članica kluba koje su vozile jedrilice ili bile padobranke, obučavala za vožnju motornog aviona, Utva 251 BC-3, u prvoj klasi pilotske škole Aerokluba Sarajevo. Obuku na Trojci započela je 17. maja 1950, a završava ju 11. septembra 1950. kada dobija i svjedočanstvo koje su potpisali sekretar Aerokluba Mihajlo Meljnikov, upravnik pilotske škole Milivoj Belančić i predsjednik Aerokluba Dragutin Braco Kosovac. Fatima završava obuku s vrlo dobrim uspjehom i tako postaje prva pilotkinja u Bosni i Hercegovini.

Poslije pilotske škole koju je napustila nakon 95 letova, od kojih 15 samostalnih, karijeru je nastavila u drugom smjeru, počevši 1951. s radom u banci gdje je zaradila i mirovinu, četrdeset godina radeći prvo u Investicionoj, a zatim u Privrednoj banci. ali, inicijativa nije usvojena.

## Reference 
Kategorija:Feminizam
Kategorija:Žene u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Sarajevo
Kategorija:Rođeni 1931.
Kategorija:Umrli 2019.
Blanda Höller

**Blanda Blandina Höller** (Beč, 29. decembar 1882.) je bila profesionalna koncertna umjetnica i muzička pedagoginja koja je djelovala u Sarajevu tokom austrougarske uprave.

## Biografija 
Kćerka je kapetana Edmunda Höllera i Zagrepčanke Ide Dežman. Poduku iz violine joj je davao stražmeštar u Pljevlju, a neko vrijeme je bila i samouka. Primljena je na Prvi obrazovni tečaj Bečkog konzervatorija. Studirala je u klasi profesora Jakoba Moritza Grüna u periodu 1899/1900-1901/1902 gdje joj je uručen orden *Gesellschaftsmedaille* za specijalni akademski uspjeh. Nakon završetka studija, dolazi u Sarajevo gdje započinje koncertnu djelatnost. U septembru 1902. godine je nastupila na koncertu zajedno sa Vojnom muzikom pod vodstvom Eduarda Hegeera. Nastupila je na koncertu 18. marta 1905. godine u Beču, a 9. aprila je nastupila u Bratislavi, u okviru dnevne matineje u Slovačkom državnom teatru. Zabilježen je koncert održan 4. septembra 1920. u Kärntenu u koncertnoj sali gostionice *Pošta*. Dalje nastavlja priređivati koncerte i u Sarajevu, gdje je redovito nastupala u okvirima muzičkih dešavanja organiziranih od strane Oblasne muzičke škole ali i Sarajevske filharmonije.

Radila je kao privremena redovna učiteljica violine u Hrvatskom glazbenom zavodu, od 29. septembra 1905. godine sve do školske godine 1909/1910. Kasnije je djelovala kao nastavnica u Sarajevu u Oblasnoj muzičkoj školi u periodu od 1920 do 1925/1926.

## Vidi još 
*Austrougarski period u Sarajevu
*Violina
## Reference 
Kategorija:Kultura Austro-Ugarske
Kategorija:Muzika u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Violinisti
Kategorija:Pedagozi
Kategorija:Rođeni 1882.
Kategorija:Biografije, Beč
Kategorija:Austrijski muzičari
Mina Wilhemina Despić

**Wilhemina Mina Despić** (1873-1934.), djevojka porijeklom iz ugledne bečke porodice doktora i intelektualaca. Bila je najstarija od četvero djece Viktora Urbantschitscha (Beč, 1847 - Beč, 1921.). Udaje se u poznatu sarajevsku porodicu Despić, za sina Hadži Maksina, Peru Desipića. Iako o godini vjenčanja ne postoje precizni podaci, pretpostavlja se da su se upoznali tokom studija u Beču, te se zajedno vratili u Sarajevo kako bi započeli zajednički život. Nakon svog doseljenja u Sarajevo, donijela je svoj klavir, bečke marke Neubauer, na kojem je redovito svirala, čemu svjedoči i eksponat u muzeju porodice Despić (Despića kuća). Klavir je bio smješten u cenralnom dijelu kuće, s ciljem svakodnevnog zabavljanja i sviranja ukućanima i gostima. Ovakav način provođenja slobodnog vremena, direktan je uticaj Wilhemine Despić, što potvrđuje jasan uticaj žene u oblikovanju porodične svakodnevnice, ali govori nam i o njenom uticaju u društvu.

## Društveni kontekst 
Wilhemina u skladu sa svojim "proeuropskim" uticajima i bečkim navikama počinje organizirati tzv. ženska sijela koja su podrazumijevala okupljanje udatih žena. Njihovi razgovori uglavnom su se bazirali na razmjenjivanju iskustava o vođenju domaćinstva, aktuelnostima iz svakodnevnice tadašnjeg društva, te vodećim trendovima u modi i muzici. O značaju takvih okupljanja unutar porodice Despić, svjedoči i tzv. ženski salon u kome su se okupljale žene isključivo iz kruga porodice ili ciljano pozvanih gošći. Wilhemina Despić bila je kulturološki osviještena, te je pored svojih običaja, rado prihvatila i domaće običaje stanovništva, pa je tako u posebnim prilikama i druženjima oblačila narodnu nošnju. Svoj nadimak, Mina, dobila je od strane ukućana i bliskih prijatelja porodice. Pojava Mine Despić predstavlja pojavu žene nositeljice europski orijentiranih tokova života u BiH, ali je značajna i zbog svog doprinosa u muzičkoj praksi porodice Despić.

## Vidi još 
*Austro-Ugarski period u Sarajevu
*Muzička akademija Sarajevo

## Izvori 
*Paćuka, Lana. Ženski identiteti u muzičkom životu Austrougarskog Sarajeva. Sarajevo: Dobra knjiga, 2019.
*Voice.ba 
*Porodica Despić 
*Muzička akademija Sarajevo

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Umjetnici
Kategorija:Feminizam
Kategorija:Muzika
Kategorija:Muzika u Bosni i Hercegovini
Sanja Burić

**Sanja Burić** (Sarajevo, 10. mart 1973 – Sarajevo, 14. septembar 2021) bila je bosanskohercegovačka glumica i profesorica na sarajevskoj Akademiji scenskih umjetnosti.

## Biografija 
Studirala je na Akademiji scenskih umjetnosti u Sarajevu, gdje je i diplomirala. Postdiplomske studije glume završila je na Međunarodnoj teatarskoj školi Jacques Lecoq u Parizu i na Cours Florentu, također u Parizu. 
U periodu od 2018. do 2020. predavala je na predmetu Pokret, u sklopu odsjeka glume na Akademiji scenskih umjetnosti u Sarajevu. Na Univerzitetu u Sarajevu obnašala je funkciju prorektorice za umjetnost.

Poznata je po ostvarenim ulogama u televizijskim serijama "Viza za budućnost" (2002) i "Crna hronika" (2004), te filmskim ostvarenjima kao što su "Kod amidže Idriza" (2004) i "Dobro uštimani mrtvaci" (2005). Osim toga, glumila je u teatarskim predstavama u Narodnom pozorištu Sarajevo, Kamernom teatru 55, Bosanskom narodnom pozorištu Zenica, Otvorenoj sceni Obala i Pozorištu Mladih Sarajevo.

## Filmografija 
* "Grbavica" (2006)
* "Teško je biti fin" (2007)
* "Na putu" (2010)
* "Pun mjesec" (2019)

## Reference 
* Univerzitet u Sarajevu
* Radio Sarajevo

Kategorija:Bosanskohercegovačke glumice
Kategorija:Biografije, Sarajevo
Kategorija:Rođeni 1973.
Kategorija:Umrli 2021.
Cvija Trišić

**Cvija Cica Trišić** (1914–1986) bila je antifašistkinja i aktivistkinja u borbi za ravnopravan položaj žena u političkom i javnom životu Bosna i Hercegovina.

## Biografija 
Imala je 15 godina kada joj je umro otac, te je na sebe preuzela sve obaveze oko domaćinstva. Kada je počeo Drugi svjetski rat, muža su joj odveli u zarobljeništvo u Njemačku, te ona ostaje sama sa dvoje djece, nakon čega se priključuje antifašističkom pokretu, u kojem je postala istaknuta aktivistkinja.

Bila je prva predsjednica seoskog Antifašističkog fronta žena (AFŽ), a zatim i predsjednica AFŽ-a za Srez Bijeljinu. Obavljala je i dužnost poslanika Skupštine SR BiH u dva mandata. Bila je među prvima koji su 1942. pružala otpor nacistima. Članica je Komunističke partije od 1943. kada se pridružila Majevičkom partizanskom odredu i otišla na front. Pisala je i govorila o položaju žena u Kraljevini Jugoslaviji.

Umrla je 1986. u Crnjelovu Donjem kod Bijeljine i sahranjena uz počasti koje su pripadale borcima Narodnooslobodilačkog pokreta.

## Također pogledajte 
* Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije
* Antifašistički front žena

## Reference 
## Literatura
* LEKSIKON o ženama koje su pomjerile granice u svojim zajednicama u Bosni i Hercegovini : 100 žena - 100 ulica po ženama / [urednice Gorica Ivić, Jasmina Čaušević, Selma Hadžihalilović]. - Sarajevo Forum Ziviler Friedensdienst e.V. (forumZFD) ; Bijeljina : Fondacija Lara ; Tuzla : Udruženje HO Horizonti, 2021. - 112 str. : ilustr. ; 24&nbsp;cm ; Cvija Cica Trišić ISBN 978-9926-8431-1-3 (Forum Ziviler Friedensdienst e.V.) ISBN 978-9926-8393-2-1 (Fondacija Lara) ISBN 978-9926-8394-1-3 (Udruženje Horizonti)
* Preporod Bijeljina

Kategorija:Rođeni 1914.
Kategorija:Umrli 1986.
Kategorija:Biografije, Bijeljina
Kategorija:Jugoslavenski partizani
Kategorija:Bosanskohercegovački partizani
Mubera Mujagić

**Mubera Mujagić** (Sarajevo, 29. septembar 1943 – Sarajevo, 27. maj 2008) bila je bosanskohercegovačka pjesnikinja.

## Biografija 
Školovala se na Pedagoškoj akademiji u Sarajevu. Filološki fakultet je diplomirala u Beogradu 1982. Predavala je srpskohrvatski jezik. Objavila je 1973. svoju prvu zbirku pjesama “Trenutak sa dva postojanja”, za koju je dobila nagradu za najbolju knjigu poezije iste godine na bosanskoj republičkoj manifestaciji “Trebinjske večeri poezije”.

## Djela 
* *Trenutak sa dva postojanja* (1973) Svjetlost, Sarajevo
* *Budi drveće pod nebom* (1987) Bošnjački institut, Cirih
* *Kalem moje ruke* (1995) Udruženje Bošnjaka porijeklom iz Sandžaka u RBiH, Sarajevo
* *Potop šutnje* (2000) Rijaset Islamske zajednice u BiH

## Također pogledajte 
* Društvo pisaca Bosne i Hercegovine
* Spisak bosanskohercegovačkih pisaca
* Bosanskohercegovačka književnost

## Reference 
## Dodatna literatura 
*LEKSIKON članova Društva pisaca Bosne i Hercegovine (1998) Društvo pisaca Bosne i Hercegovine, Sarajevo

Kategorija:Bosanskohercegovački pjesnici
Kategorija:Rođeni 1943.
Kategorija:Umrli 2008.
Kategorija:Biografije, Sarajevo
Hiba Šerbić

**Hiba Šerbić** (Tuzla 1912. - 1975.) je bila prva Muslimanka koja je maturirala u Tuzli. Bila je studentica medicine i diplomirala je u Beogradu 1939. godine. U beogradskom listu Politika je objavljeno da je Hiba Šerbić prva Muslimanka u Tuzli koja je stekla akademsku titulu. Kao ljekarka je radila 36 godina u Jajcu, Kasindolu i Sarajevu. Vodila je Prvu internu kliniku u Sarajevu.

## Nagrade i priznanja 
Hiba Šerbić je dobitnica mnogih priznanja, među kojima su najznačajnija:
*Orden rada drugog reda
*Orden republike sa srebrnim vijencem drugog reda
*Orden zasluge za narod sa srebrnom zvijezdom 
*Šestoaprilsku nagradu Sarajeva
*Spomen plaketu grada Sarajeva
*Diplomu počasnog člana Društva ljekara BiH
*Povelju Saveza ljekarskih društava Jugoslavije

Hiba je bila i učesnica Narodnooslobodilačkog pokreta u Bosni i Hercegovini.

## Vidi još 
*NOB

## Izvori 
*Gorica Ivić, Jasmina Čaušević, Selma Hadžihalilović, Leksikon o ženama koje su pomjerile granice u svojim zajednicama u Bosni i Hercegovini: 100 žena - 100 ulica po ženama, Forum Ziviler Friedensdienst e.V, Sarajevo, 2021, ISBN 978-9926-8431-1-3

Kategorija:Žene u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Medicina
Kategorija:Šestoaprilska nagrada
Kategorija:Muslimanke
HLA-DPB1

**DP(W2) beta lanac HLA klase II antigena histokompatibilnosti** jest protein koji je kod ljudi kodiran genom **HLA-DPB1** sa hromosoma 6.

## Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je  258 aminokiselina, a molekulska težina  29.159 Da.
 

1020304050
MMVLQVSAAPRTVALTALLMVLLTSVVQGRATPENYLFQGRQECYAFNGT
QRFLERYIYNREEFARFDSDVGEFRAVTELGRPAAEYWNSQKDILEEKRA
VPDRMCRHNYELGGPMTLQRRVQPRVNVSPSKKGPLQHHNLLVCHVTDFY
PGSIQVRWFLNGQEETAGVVSTNLIRNGDWTFQILVMLEMTPQQGDVYTC
QVEHTSLDSPVTVEWKAQSDSARSKTLTGAGGFVLGLIICGVGIFMHRRS
KKVQRGSA

## Funkcija
HLA-DPB pripada paralozima beta lanca HLA klase II. Ova molekula klase II je heterodimer koji se sastoji od alfa (DPA) i beta lanca (DPB), oba usidrena u membrani. Ima centralnu ulogu u imunskom sistemu prezentirajući peptide izvedene iz vanćelijskih proteina. Molekule klase II eksprimiraju se u antigen-prezentirajučim ćelijama (APC: B-limfociti, dendritske ćelije, makrofagi). Beta-lanac je otprilike vlik 26-28 kDa i njegov gen sadrži šest egzona. Egzon 1 kodira vodeći peptid, egzoni 2 i 3 kodiraju dva vanćelijska domena, egzon 4 kodira transmembranski domen, a egzon 5 kodira citoplazmatski rep. Unutar DP molekula i alfa lanac i beta lanac sadrže polimorfizme koji određuju specifičnosti vezivanja peptida, što rezultira u do četiri različite molekule.

## Također pogledajte
* Glavni kompleks histokompatibilnosti
* Ljudski leukocitni antigen
* HLA-DP

## Reference
## Dopunska literatura
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Vanjski linkovi
Kategorija:Geni na hromosomu 6
Kategorija:Ljudski proteini
Kategorija:Proteomika
Emina Zaimović

**Emina Zaimović** (1940 – 7. februar 2022) bila je prva i do sada jedina predsjednica Skupštine općine Tuzle i gradonačelnica Tuzle. Po struci je bila arhitektica, pamćena po obnavljanju i urbanizaciji Tuzle i okoline.

## Biografija 
Emina Zaimović rođena je 1940. u Tuzli. Osnovnu školu pohađala je u Sarajevu i Tuzli, a srednju školu – Gimnaziju u Tuzli – završila je 1959. godine. Uporedo s gimnazijom, završila je šest razreda niže i dva razreda Srednje muzičke škole u Tuzli, na odsjeku za klavir. Upisala se na Arhitektonsko-urbanistički fakultet Univerziteta u Sarajevu, koji je kasnije završila.

Nakon završetka fakulteta zaposlila se u Zavodu za urbanizam "Projekt" Tuzla, gdje je šezdesetih godina timski radila na izradi Urbanističkog plana grada Tuzle, izradi regulacionih planova naselja, projektovala stambene objekte na Slatini, Sjenjaku te objekte u Banovićima i Živinicama. Učestvovala je u timovima za projektovanje i izgradnju mnogih značajnih objekata u Tuzli, kao što su Infektivna i Interna klinika, Dom zdravlja, SKPC "Mejdan", Hotel Tuzla te u projektima toplifikacije grada, vodosnabdijevanja i pročišćavanja voda u Tuzli, izgradnje Južne i Sjeverne saobraćajnice i objekata socijalne zaštite, Doma penzionera, Doma za djecu bez roditeljskog staranja.

Bila je dio tima za izgradnju brojnih privrednih objekata u Tuzli. Obavljala je dužnost sekretara Sekretarijata za prostorno uređenje i zaštitu životne okoline Tuzla, odnosno pomoćnika gradonačelnika za onu oblast. Na toj dužnosti ostala je do kraja devedesetih godina, kada se penzionisala. Predavala je stručne predmete u Građevinsko-geodetskoj školi Tuzla. Umrla je 7. februara 2022. u 82. godini života.

### Politička karijera 
Na funkciju potpredsjednice Izvršnog odbora Skupštine opštine Tuzla izabrana je 1979. Imenovana je 1982. za poslanicu u Skupštini Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine, kao predsjednica Vijeća udruženog rada. U maju 1983. izabrana je za predsjednicu Skupštine opštine Tuzla, a koju je obavljala do sredine 1985. U periodu od 1988. do 1990. obnašala je funkciju članice Predsjedništva.

## Reference 
Kategorija:Biografije, Tuzla
Kategorija:Rođeni 1940.
Kategorija:Umrli 2022.
Kategorija:Gradonačelnici Tuzle
Kategorija:Bosanskohercegovački političari
Kategorija:Bosanskohercegovački arhitekti
Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine
Kategorija:Jugoslavenski političari
Valerija Mayerhoffer

**Valerija Mayerhoffer** (Bjelovar, 1870) bila je muzička pedagoginja koja je obnašala visoke funkcije u školama u austrougarskom Sarajevu. Osnovnu školu, Višu djevojačku školu i Hrvatski glazbeni zavod je završila u Zagrebu. Tokom školovanja u Glazbenom zavodu, dobila je nekoliko priznanja za svoj uspjeh poput *Upisa u zlatnu knjigu* koji joj je dodijeljen 1892. Pohađala je klavir u klasi Antuna Stöckla, a pjevanje u klasi Ivana pl. Zajca.

## Biografija 
Mayerhofferova je radila kao učiteljica u Višoj djevojačkoj školi u Gospiću od 1894. do 1899, a poziciju direktorice Više djevojačke škole u Sarajevu stiče 1903. Cilj škole bio je, po uzoru na nastavne planove i programe građanskih škola u Monarhiji, djevojkama osigurati obrazovanje shodno savremenim idealima. Sama muzička nastava, koju je vodilo visokokvalificirano osoblje, bila je na dobrom glasu, čemu je uveliko doprinosilo i njeno rukovodstvo. Pored uloge koju je imala na poziciji direktorice ove ugledne institucije, pomagala je učenicama iz siromašnijih porodica u realizaciji formiranja tamburaškog zbora u školi kojim je rukovodio Bogomir Kačerovsky. Programi koncerata učenika Zavoda pokazuju da je Majerhoferova bila jednako talentirana za pjevanje kao i za klavir. Tako su javne učeničke produkcije zabilježile njenu interpretaciju Mozartovog *Koncerta za klavir i orkestar br. 20 u d-molu*, koji je izvela uz klavirsku pratnju učenice Felice Strejm 1893. godine.

Pored Majerhoferove, koja je potvrdila dominaciju žena na polju muzičke pedagogije onog vremena, Viša djevojačka škola zapošljavala je još nekoliko istaknutih umjetnica, čiji su pedagoški i umjetnički uspjesi služili na čast ovoj obrazovnoj instituciji, ali i doprinosili muzičkom životu Sarajeva.

## Također pogledajte 
* Sarajevo u austrougarsko doba

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1870.
Kategorija:Biografije, Bjelovar
Kategorija:Kultura Austro-Ugarske
Radmila Preininger

**Radmila Preininger** (Velika Plana (Srbija), 1955 -  Zenica, 9. maja 2012) bila je bosanskohercegovačka glumica. Diplomirala je na Fakultetu humanističkih nauka u Mostaru na odsjeku Dramska umjetnost - gluma. Profesionalno se bavila glumom 30 godina. Odigrala je preko 110 pozorišnih, TV i filmskih uloga.

## Uloge 
* Krčmarica u predstavi Krčmarica P. Turinija
* Varja u predstavi Višnjik A.P. Čehova
* Mary Smith u predstavi Kidaj od svoje žene R. Cooneya
* Jokasta u predstavi Čiste ruke J. Hristića
* Gospođa Smith u predstavi Ćelava pjevačica E. Ionescoa
* Me u predstavi Mačka na usijanom limenom krovu T. Williamsa
* Martha Washington u predstavi Ljubavi Georgea Washingtona M. Gavrana 
* Simka u predstavi Ožalošćena porodica B. Nušića
* Ana u predstavi Komšiluk naglavačke N. Mitrović
* Vasilisa u predstavi Do dna M. Gorkog - T. Miletić-Oručević
* Beline u predstavi Umišljeni bolesnik J.B. Molierea
* Revolucionarni Čičerone u predstavi Posljednji iz kaste strasti M. Žalice

## Nagrade 
Za svoj glumački rad dva puta je nagrađivana: za ulogu Njetocke Njevzvanove (Dostojevski) u režiji Bate Putnika i ulogu Krčmarice u predstavi Krčmarica u režiji Gradimira Gojera. Radmila Preininger je 2006. povodom 20. marta, Dana Zenice, dobila javno priznanje "Nagrada Zenice“ i to za izuzetan doprinos pozorišnoj umjetnosti i afirmaciji Zenice u svijetu.

Bila je i osnovačica teatra RA-MA Zenica koji je veoma uspješno vodila i koji je 2004. predstavljao Bosnu i Hercegovinu na 1. Međunarodnom sajmu umjetnosti u Beogradu.

## Također pogledajte 
* Glumac
* Zenica

## Izvori 
* Gorica Ivić, Jasmina Čaušević, Selma Hadžihalilović (urednice), Leksikon o ženama koje su pomjerila granice u svojim zajednicama u Bosni i Hercegovini. 100 žena - 100 ulica po ženama, Forum Ziviler Friedensdienst e.V. (forum ZFD), Fondacija "Lara" Bijeljina, Udruženje "HO Horizonti" Tuzla, Sarajevo-Bijeljina-Tuzla, 2021., ISBN 978-9926-8431-1-3, ISBN 978-9926-8393-2-1, ISBN 978-9926-8394-1-3
* Klix.ba

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1955.
Kategorija:Umrli 2012.
Kategorija:Biografije, Velika Plana
Kategorija:Žene u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Bosanskohercegovački glumci
Milica Grabovac

**Milica Grabovac** (Sarajevo, 20. februar 1914 – 1987. godine) je bila bosanskohercegovačka prevoditeljca sa francuskog jezika. Završila je filozofski fakultet. Bila je dugogodišnja urednica za stranu književnost u Izdavačkom preduzeću "Svjetlost" u Sarajevu. Bila je članica Udruženja književnih prevodilaca Bosna i Hercegovina.

## Prevedena djela 
# Nakagawa, Y: *Duge godine* (Les longues années), S 1957.
# Salomon_Reinach: *Orfeus – Opšta istorija religije* (Orpheus – Histoire générale des religions), I i III, S 1958, 1960.
# Loisy, J.: *Tajna don Tibursija* (Le Secret de don Tiburcio), S 1960.
# Maupassant, G. de: *Izgubljeni putevi* (Contes), S 1962. 
# Michel_Rouzé: *Logor u podzemlju* (La fôret de Quokelunde), S 1963.
# Maupassant, G. de: *Dunda* (Boule de suif), S 1977.
# Charles_Perrault: *Bajke starih vremena* (Contes de Perrault), VM 1980.

## Vanjski izvori 
**Leksikon članova udruženja književnih prevodilaca Bosne i Hercegovine* (1989), ur. Josip Osti, Udruženje književnih prevodilaca Bosne i Hercegovine

## Reference 
Kategorija:Jugoslavenski prevodioci
Kategorija:Biografije, Sarajevo
Kategorija:Rođeni 1917.
Kategorija:Umrli 1989.
Kategorija:Bosanskohercegovački prevodioci
Antonia Geiger

**Antonia Geiger** bila je hrvatska pijanistica koju su smatrali čudom od djeteta. Geiger-Eichhorn rođena je 4. januara 1893. u Rzeszówu u Poljskoj. Nastupala je u Sarajevu 1913. godine u dvorani kina *Imperijal*. Njena muzička izvedba opisana je kao vrlo precizna i usklađena. Tehnika sviranja joj je lagana, dajući utisak kao da njeni prsti sviraju sami od sebe. Prema anonimnom piscu u *Sarajevskom listu*, Antonia Geiger posebno se istakla klavirskom izvedbom u djelima poput *"Andante con variazioni"* u B-duru Franza Schuberta i *"Paraphraze über den Walzer aus"* Franza Liszta, gdje je pokazala svoje vrhunsko umijeće sviranja tog muzičkog instrumenta.

## Reference 
## Vanjski linkovi i literatura 
*Paćuka, Lana. Ženski identiteti u muzičkom životu austrougarskog Sarajeva. Sarajevo: Dobra knjiga, Sarajevo,

Kategorija:Hrvatski muzičari
Kategorija:Rođeni 1893.
Kategorija:Pijanisti
Kategorija:Biografije, Rzeszów
Farah Tahirbegović

**Farah Tahirbegović** (6. april 1973 – 2. juni 2006) bila je bosanskohercegovačka književna kritičarka i književnica.

## Biografija 
Rođena je u Sarajevu i odrasla je u Zenici, gdje je i završila osnovno i srednje obrazovanje, te muzičku školu. Nakon toga, upisala je Filozofski Fakultet u Sarajevu, odsjek za Opću književnost i bibliotekarstvo. Ta vrijeme Rata u Bosni i Hercegovini 1992-1995. godine prekinula je školovanje i otišla je u Ljubljanu.

U Ljubljani nije nastavila obrazovanje. Objavljivala je svoje tekstove u ljubljanskom časopisu "IZI". Uz urednika ovog časopisa, Zorana Mutića, organizirala je i radionice za djecu izbjeglu iz Bosne i Hercegovine. Djecu je podučavala muzici, a skupa su uređivali i dječiji časopis "Planinček". Jedan od proizvoda književnih radionica pod nazivom "Kulturni vikend" jeste objavljivanje knjige "Pismo roditeljima" (1993).

Povratkom u Sarajevo završava obrazovanje na Filozofskom fakultetu. Učestvovala je na MESS Festivalu, radila pri P.E.N Centru Bosne i Hercegovine, zatim u organizacijskom sektoru teatarskog festivala "EX Ponto" iz Slovenije. Bila je i izvršna urednica sarajevske izdavačke kuće Buybook. Osnovala je i dva muzička projekta, jedan u Bosni i Hercegovini (Sevdah Ripablik) i drugi u Sloveniji (Dertum). Skupa sa Damirom Imamovićem, priredila je i monografiju o Zaimu Imamoviću, pod nazivom "Pjesma srca moga".

Nakon smrti 2. juna 2006, njeni prijatelji 2007. osnovali su "Fondaciju Farah Tahirbegović" koja je uključena u kulturno-umjetničke djelatnosti, te nagrađuje mlade, neafirmisane umjetnike i umjetnice, ali i aktiviste i aktivistkinje u kulturi.

## Reference 
Kategorija:Bosanskohercegovački pisci
Kategorija:Rođeni 1973.
Kategorija:Biografije, Sarajevo
Kategorija:Umrli 2006.