Poremećaj somatskih simptoma

**Poremećaj somatskih simptoma** (**SSD**) je stanje mentalnog zdravlja koje karakterizira pretjerani fokus na fizičke simptome —kao što su bol ili kratkoća daha—koji uzrokuju značajnu patnju ili oštećenje. Osobe sa SSD-om doživljavaju nesrazmjerne misli, emocije i ponašanja povezana sa svojim simptomima. Sami simptomi nisu namjerno izazvani ili glumljena (kao što je to slučaj kod simuliranih i fingiranih poremećaja), a njihov osnovni uzrok— da li se radi o organskoj, psihogenoj ili neobjašnjivoj — nije relevantno za dijagnozu. Poremećaj somatskih simptoma često je povezan sa sindromima funkcionalne boli, kao što su fibromialgija i sindrom iritabilnog crijeva. (IBS). Poremećaj somatskih simptoma obično dovodi do lošeg općeg funkcioniranja, problema u međuljudskim odnosima, nezaposlenosti ili problema na poslu, te finansijskih problema kao posljedica čestih posjeta liječniku. Osim toga, osobama s poznatim fizičkim bolestima ponekad se može postaviti pogrešna dijagnoza.

Manifestacije somatskih simptoma su veoma varijabilne. Ponavljajuće tegobe obično počinju prije 30. godine života; većina pacijenata ima mnogo somatskih simptoma, dok drugi imaju samo jedan. Težina simptoma može varirati, ali simptomi rijetko potpuno nestaju na duži period. Simptomi mogu biti specifični, poput regionalne boli i lokaliziranih senzacija, ili opći, poput umora, mijalgije i malaksalosti.

Osobe sa somatskim poremećajem simptoma imaju opsesivne brige o svom zdravlju. Često pogrešno tumače normalne senzacije kao teške bolesti, vjeruju da su njihovi simptomi ozbiljni uprkos nedostatku medicinske osnove, smatraju da su medicinske procjene neadekvatne, boje se da će im fizička aktivnost naštetiti i provode previše vremena fokusirajući se na svoje simptome. 25% pacijentica s lipodistrofijom koja nije HIV-pozitivna, i 18,5% pacijenata sa kongestivnim zatajenjem srca ispunjavali su kriterije za poremećaj somatskih simptoma. Među onima sa fibromialgijom, 25,6% je ispunjavalo kriterije za poremećaj somatskih simptoma i pokazivalo veće stope depresije od onih koji nisu ispunjavali kriterije.

### Komplikacije
Alkohol i druge zloupotrebe supstanci se često primjećuju, ponekad se koriste za ublažavanje simptoma, ali istovremeno povećavaju rizik od ovisnosti o supstancama kod pojedinaca u odnosu na početnu vrijednost. Druge komplikacije uključuju loše cjelokupno funkcioniranje, probleme u odnosima, nezaposlenost ili poteškoće na poslu i finansijski stres zbog prekomjernih kliničkih posjeta. Psihosocijalni stresori, poput nezaposlenosti i loših radnih rezultata, također mogu biti faktori rizika. Mogao bi postojati i genetički element: Studija iz 2010. godine provedena na monozigotnim i dizigotnim blizancima otkrila je da genetika objašnjava 7% do 21% rizika učesnika za somatske simptome, dok je ostatak povezan s faktorima okoline mentalnog zdravlja. U drugoj studiji, različiti jednonukleotidni polimorfizmi povezani su sa somatskim simptomima. Osim toga, dokazi ukazuju na to da negativni psihološki faktori imaju značajan utjecaj na oštećenja i ponašanje osoba koje pate od somatskog simptomskog poremećaja, kao i na dugoročnu stabilnost takvih simptoma.

### Psihosocijalno
Psihosocijalni stres i kulturne norme utiču na to kako se pacijenti predstavljaju svojim ljekarima. Amerikanci i Korejci su učestvovali u studiji kako bi izmjerili somatizaciju unutar kulturnog konteksta. Otkriveno je da su korejski učesnici koristili više fraza vezanih za tijelo dok su raspravljali o svojim vezama sa stresnim događajima i iskusili više simpatija kada su zamoljeni da čitaju tekstove koji koriste somatske izraze kada su raspravljali o svojim emocijama.

### Fiziološki
hipotalamus-hipofiza-adrenalna osa (HPA) ima ključnu ulogu u reakciji na stres. Iako HPA osa može postati aktivnija kod depresije, postoje dokazi o hipokortizolizmu u somatizaciji. Kod somatskih poremećaja postoji negativna veza između povišenih vrijednosti boli i nivoa 5-hidroksiindolsirćetne kiseline (5-HIAA) i triptofana. Pokazalo se da su aktivacija proupalnih procesa i aktivnost prednjeg cingularnog korteksa povezani kod osoba koje su duže vrijeme doživljavale stresne životne događaje. Nadalje se tvrdi da povećana aktivnost prednjeg cingularnog korteksa, koji djeluje kao most između pažnje i emocija, dovodi do povećane osjetljivosti na neželjene podražaje i tjelesne senzacije.

Bol je višestruko iskustvo, a ne samo osjećaj. Dok se nocicepcija odnosi na aferentnu neuralnu aktivnost koja prenosi senzorne informacije kao odgovor na podražaje koji mogu uzrokovati oštećenje tkiva, bol je svjesno iskustvo koje zahtijeva korteksnu aktivnost i može se javiti u odsustvu nocicepcije. Termin "centralna senzibilizacija" je stvoren da opiše neurobiološki stav da oni koji su predisponirani za somatizaciju imaju preosjetljivu neuronsku mrežu. Bezopasni i blagi stimulusi stimulišu nociceptivne specifične dorzalnog roga nakon centralne senzibilizacije. Kao rezultat toga, bol se osjeća kao odgovor na stimuluse koji obično ne bi uzrokovali bol.

### Genetički
Genetočka istraživanja sugerišu da modifikacije povezane sa monoaminergičkim sistemom, posebno, mogu biti relevantne dok zajednički genetički izvor ostaje nepoznat. Istraživači uzimaju u obzir različite procese uključene u razvoj somatskog simptomskog poremećaja, kao i interakcije između različitih bioloških i psihosocijalnih faktora. S obzirom na visoku učestalost traume, posebno tokom djetinjstva, sugerisano je da bi epigenetičke promjene mogle biti objašnjenje. Druga studija je otkrila da je gen za glukokortikoidni receptor (NR3C1) hipometiliran kod osoba sa somatskim simptomskim poremećajem i kod osoba sa depresijom. SSS-8 je sažeta verzija dobro poznatog Upitnika o zdravlju pacijenata-15 (PHQ-15).

Na skali od pet tačaka, ispitanici ocjenjuju koliko su ih problemi sa želucem ili probavom, nelagoda u leđima, bol u nogama, rukama ili zglobovima, glavobolja, bol u prsima ili kratkoća daha, vrtoglavica, osjećaj umora ili nedostatka energije i problemi sa spavanjem uticali u prethodnih sedam dana. Ocjene se sabiraju kako bi se dobio zbirni rezultat koji se kreće od 0 do 32 boda.

DSM-5 kriteriji za poremećaj somatskih simptoma uključuju "jedan ili više somatskih simptoma koji su uznemirujući ili rezultiraju značajnim oštećenjem svakodnevnog života". Dodatni kriteriji, često poznati kao B kriteriji, uključuju "pretjerane misli, osjećaje ili ponašanja u vezi sa somatskim simptomima ili odgovarajućim zdravstvenim problemima koji se manifestuju nesrazmjernim i upornim mislima o težini nečijih simptoma". Nastavlja se: "Iako bilo koji somatski simptom možda nije stalno prisutan, nečije simptomatsko stanje je kontinuirano (obično traje duže od 6 mjeseci)." Pacijenti koji ispunjavaju kriterije za obje dijagnoze imaju tendenciju da pokazuju veću težinu simptoma u različitim psihosocijalnim domenima.

### Diferencijalna dijagnoza
Rašireni, nespecifični simptomi somatskog simptomskog poremećaja mogu prikriti i oponašati manifestacije drugih medicinskih poremećaja, što otežava dijagnozu i terapiju. Naprimjer, stanja poput poremećaja prilagođavanja, tjelesnog dismorfnog poremećaja, opsesivno-kompulzivnog poremećaja (OKP), hipohondrije također mogu pokazivati pretjerane i pretjerane emocijske i bihevioralne reakcije. Druge funkcionalne bolesti s nepoznatom etiologijom, kao što su fibromialgija i sindrom iritabilnog crijeva (IBS), obično se ne manifestiraju pretjeranim mislima, osjećajima ili maladaptivnim ponašanjem. Hipohondrija se karakterizira opsesijom posjedovanjem ili razvojem opasne, neotkrivene medicinske bolesti, uprkos odsustvu tjelesnih simptoma. FNsD se može manifestirati s jednim ili više simptoma različitih vrsta: motorički simptomi, koji mogu uključivati slabost ili paralizu; aberantni pokreti, uključujući tremor ili distonične pokrete; obrasci hoda; i abnormalno držanje udova. Prezentirajući simptom kod FNsD-a je gubitak funkcije, ali kod somatskog simptomatskog poremećaja naglasak je na nelagodi koju specifični simptomi proizvode. FNsD često nema preplavljujuće misli, osjećaje i ponašanja koja karakteriziraju somatski simptomski poremećaj. Kognitivno-bihevioralna terapija (KBT) ima za cilj da pomogne pacijentima da shvate da njihove tegobe nisu katastrofalne i da im omogući postepeni povratak aktivnostima kojima su se ranije bavili, bez straha od "pogoršanja simptoma". Konsultacije i saradnja sa ljekarom opšte prakse također su pokazale određenu efikasnost. Nadalje, dokazano je da kratka psihodinamička interpersonalna psihoterapija (PIT) za pacijente sa somatskim simptomskim poremećajem s vremenom poboljšava fizički kvalitet života kod pacijenata s mnogim teško lječivim i medicinski neobjašnjivim simptomima.

Kognitivno-bihevioralna terapija (KBT) može pomoći na neke od sljedećih načina:
* Naučiti smanjiti stres
* Naučiti se nositi s fizičkim simptomima
* Naučiti se nositi s depresijom i drugim psihološkim problemima
* Poboljšazo kvalitet života
* Smanjito preokupaciju simptomima

Sveukupno, psiholozi preporučuju rješavanje uobičajene poteškoće kod pacijenata sa somatskim poremećajem simptoma u čitanju vlastitih emocija. Ovo može biti centralna karakteristika liječenja; kao i razvijanje bliske saradnje između ljekara opšte prakse, pacijenta i stručnjaka za mentalno zdravlje.

## Prognoza
Somatski poremećaj simptoma je obično uporan, sa simptomima koji se pojačavaju i smanjuju. Hronična ograničenja u općoj funkciji, značajno psihološko oštećenje i smanjenje kvaliteta života su uobičajeni.

Dokazi ukazuju na to da pojava prodromalnih simptoma često počinje u djetinjstvu i da su simptomi koji ispunjavaju kriterije za somatski poremećaj česti tokom adolescencije. Studija provedena na adolescentima u zajednici otkrila je da je 5% njih imalo uporne uznemirujuće fizičke simptome uparene s psihološkim problemima.  U populaciji pacijenata primarne zdravstvene zaštite, stopa raste na oko 17%. Osim toga, dijagnoza je također češća među Afroamerikancima i onima s obrazovanjem nižim od srednje škole ili nižim socioekonomskim statusom.

Obično postoji komorbiditet s drugim psihološkim poremećajima, posebno poremećajima raspoloženja ili anksioznim poremećajima. Istraživanja su također pokazala komorbiditet između poremećaja somatskih simptoma i poremećaja ličnosti, posebno antisocijalnog, graničnog, narcisoidnog, histrionskog, histrionskog i izbjegavajućeg poremećaja ličnosti.

Oko 10-20% ženskih rođaka prvog stepena također ima somatski poremećaj simptoma, a muški rođaci imaju povećane stope alkoholizma i sociopatije.

## Historija
Izvještava se da su Egipćani i Sumerani koristili pojmove melanholija i histerija još 2600. godine prije nove ere. Dugi niz godina, somatizacija se koristila u kombinaciji s terminima *histerija*, *melanholija* i *hipohondrijaza*.

Wilhelm Stekel, njemački psihoanalitičar, prvi je uveo termin somatizacija, dok je Paul Briquet prvi okarakterizirao ono što je danas poznato kao poremećaj somatskih simptoma. Somatski simptomski poremećaj je kasnije nazvan "Briquetov sindrom" u njegovu čast.

## Kontroverze
Somatski simptomski poremećaj je zamijenio somatoformni poremećaj pronađen u DSM-IV. Somatoformni poremećaj je zahtijevao mnogo simptoma, koji su svi bili medicinski neobjašnjivi, dok je opseg somatskog simptomskog poremećaja mnogo širi: jedan simptom je dovoljan, a uključeni su i objašnjeni medicinski simptomi. As a result, any person suffering from a poorly understood illness may meet the criteria for this psychological diagnosis, regardless of whether they exhibit psychiatric symptoms in the traditional sense.
### Pogrešna dijagnoza
Allen Frances, predsjedavajući radne grupe DSM-IV, tvrdio je da poremećaj somatske simptomatologije u DSM-5 nosi rizik pogrešnog označavanja značajnog dijela populacije kao mentalno oboljelog. 

## Također pogledajte
* Konverzijski poremećaj
* Jurosomatska bolest
* Munchausenov sindrom
* Nocebo
* Psihosomatska medicina
* Psihoneuroimunologija
* Funkcionalni neurološki poremećaj

## Reference 
## Dopunska literatura 
* 


Kategorija:Somatska psihologija
Kategorija:Poremećaji tjelesne patnje ili tjelesnog iskustva
Kategorija:Psihologija
Kategorija:Psihijatrija