Lipoproteini

i;**T** – triacilglicerol;**C** – holesterol; **zeleno** – fosfolipidi]]
**Lipoproteini** pripadaju skupini složenih proteina, jer su biohemijski sklop proteina i lipida. U ovoj skupini organskih tvari su mnogi enzimi, transporteri, strukturni proteini, antigeni, adhezini i toksini. Takve molekule su lipoproteini visoke (HDL) i niske (LDL) gustine,  koji omogućavaju transport masti putem krvi, transmembranski protein, kao i proteini mitohondrija, hloroplasta  i bakterija.

## Funkcija
Glavna uloga lipoproteinskih čestica je distribucija lipida (masnoća) u sve dijelove tijela putem krvi.

U svom metabolizmu, sve ćelije iskorištavaju masti i holesterol i zavise od njih. Ugrađuju ih u svoje membranekoje kontroliraju unutrašnji vodeni sadržaj, uključujući i u vodi rastvorene elemente. Služe i kao gradivni elementi proteinskih enzimskih sistema.

Promet  lipoproteinskih  čestica u tijelu naziva se *metabolizam lipoproteina*. Odvija se u  na dva pravca: egzogeni i endogeni, ovisno u velikoj mjeri o tome da li je u pitanju čestice se lipoproteina sastoje uglavnom prehrambenih  (egzogenih) lipida ili su nastale u jetri (endogenih), u *de novo* sintezi od triacilglicerola.
Hepatociti  su glavna platforma za promet triacilglicerola i holesterola, a  jetra može pohraniti određene količine glikogena i triacilglicerola.  Adipociti su glavni pohranu ćelijjski spremnici triacilglicerola, ali ne proizvode nikakve lipoproteina.
### Egzogeni put 
Žuč emulguje masti sadržane u himusu, a zatim gušteračine lipaze cijepaju  triacilgliceridne molekule u dvije masne kiseline i jedan 2-monoacilglicerol. Enterociti lako apsorbiraju male molekule iz hymusa. Unutar enterocita, masne kiseline i monoacilgliceridi se ponovno pretvara u triacylglycerides. Tada se ovi lipidi (tj. triacylglycerol, fosfolipidi, holesterol i holesteril esteri) vežu s *apolipoproteinom B-48* u *početne hilomikrone*. Ove čestice se zatim izlučuju u lakteale u procesu koji u velikoj mjeri zavisi od apolipoproteina B-48. Dok one cirkuliraju kroz limfne sudove, hilomikroni u nastajanju zaobilaze cirkulaciju jetre i teku preko torakalnih kanala u krvotok.

U krvotoku,  nastajuća hilomikron čestica u interakciji sa HDL česticama rezultira spajanjem  HDL, apolipoproteina C-II i apolipoproteina E sa nastajućim hilomikronom. Hilomikron u ovoj fazi se  smatra zrelim. Preko apolipoproteina C-II, zreli hilomikroni aktiviraju lipoproteinsku lipazu (LPL), enzim na endotelnim ćelijama koje oblažu krvne žile. LPL katalizira hidrolizu triacilglicerola (glicerol se kovalentno veže za tri masne kiseline) koja u konačnici,  iz hilomikrona,oslobađa glicerol i masne kiseline.  Glicerol i masne kiseline se onda mogu apsorbirati  u perifernim tkivima, posebno masnom i mišićima, za proizvodnju energije i skladištenje.

Hidrolizirani hilomikroni se sada nazivaju *hilomikronski ostaci*, koji dalje kruže u krvotoku dok ne komuniciraju preko apolipoproteina E sa receptorom hilomikronskih  ostataka koji se glavnom nalaze u jetri. Ova interakcija uzrokuje endocitozu od hilomikronskog ostataka, koji se potom hidrolizira unutar lizosoma. Lizosomska hidroliza u ćeliji  oslobađa glicerol i masne kiseline, koji se mogu koristiti za energiju ili skladišti za kasniju upotrebu.

### Endogeni put 
Jetra je centralna platforma za promet lipida: ona je u stanju pohraniti ćelijske glicerole i masti, na hepatocite. Hepatociti su također u stanju stvoriti triacilglicerole preko *de novo* sinteze. Također, iz  iz holesterola.proizvode žuč.

U hepatocitima, triacilgliceroli, holesterol i  holesteril esteri se spajaju s apolipoproteinom B-100 da formiraju *VLDL česticu u nastajanju*. Te čestice se puštaju u krvotok putem procesa koji ovisi o apolipoproteinu B-100.

U krvotoku, *VLDL čestica u nastajanju* se spaja sa HDL česticom. Kao rezultat toga, HDL čestice doniraju apolipoprotein C-II i apolipoproteina E nastajućoj VLDL čestici. Jednom napunjena apolipoproteinima C-II i E, VLDL čestica u nastajanju smatra se zrelom.

Kao i hilomikroni, i VLDL čestice kolaju i susreću se sa LPL na endotelnim ćelijama. Apolipoprotein C-II aktivira LPL, uzrokujući hidroliza VLDL čestica i oslobađanje glicerola i masnih kiselina. Ovi proizvodi mogu se apsorbira iz krvi od strane perifernih tkiva, prvenstveno masnog i mišićnog. Hidrolizirana VLDL čestice se sada naziva *VLDL ostatak* ili lipoprotein srednji gustoće (IDLs). VLDL ostaci mogu cirkulirati i, preko interakcija između apolipoproteina E i ostatka receptora, apsorbirati se  u jetri, ili se mogu dodatno hidrolizirani jetrenim  lipazama.
Hidroliza  jetrenim  lipazama stvara glicerol i masne kiseline, ostavljajući iza sebe *IDL ostatke*, pod nazivom lipoproteini  niske gustoće (LDL), koji imaju relativno visoku sadržinu holesterola. LDL cirkulira i apsorbira u jetri i perifernim ćelijama. Vezivanje LDL za njeno ciljno tkivo nastaje interakcijom između LDL receptora i apolipoproteina B-100 na LDL čestica. Apsorpcije se odvija javla u  endocitozi, a internalizovane  LDL čestice se hidroliziraju u lizozomima, oslobađajući lipide, uglavnom holesterol.

## Klasifikacija  
Proteinska komponenta lipopretina se sastoji od apoproteina (apolipoproteina) iz šest klasa, od kojih se neke dijele na  podklase:
* A (apo A-I, apo A-II, apo A-IV, i apo A-V)
* B (apo B48 i apo B100)
* C (apo C-I, apo C-II, apo C-III, i apo C-IV) 
* D
* E
* H

Na osnovu međusobnih razlika u  pojedinim sastavnim molekulama, lipoproteini su svrstani u sljedeće klase:
* hilomikroni - prenose trigliceride (masti) od crijeva do jetre, mišićnog tkiva i masnog tkiva.
* lipoprotein vrlo male gustine () prenose (novosintetizirani) triacilglicerol od jetre prema masnom tkivu.
* lipoprotein srednje gustine () 
* lipoprotein male gustine () prenosi holesterol od jetre prema ostalim tjelesnim ćelijama. -{LDL}- se ponegde naziva "loši kolesterol".
* lipoprotein velike gustine () prikuplja holesterol iz tkiva i nosi ga u jetru. -{HDL}- se često naziva i "dobri holesterol".

Povišena količina lipoproteina u krvi označava se kao hiperlipoproteinemija, u kojoj se, prema pripadajućoj klasi,  razlikuje pet tipova (prema gornjoj tabeli).

## Reference 
## Također pogledajte 
* Protein
* Lipidi
* Glikoprotein
* Holesterol

## Vanjski linkovi
* Baza podataka bakterijskih lipoproteina
* Pregled i dijagram na -{washington.edu}- 
* Lipoproteinski sklop na -{wisc.edu}- 
* 
* 

Kategorija:Biohemija
Kategorija:Proteini
Kategorija:Fiziologija