Wyoming

**Wyoming** (; skraćeno **WY**) jest američka savezna država u planinskom dijelu zapadnog dijela SAD-a. On je deseta savezna država po ukupnoj veličini, a po gustoći naseljenosti druga najrjeđe naseljena savezna država, poslije Aljaske. Dvije trećine u zapadnom dijelu Wyominga su uglavnom planinsko područje u podnožju istočnih Stjenovitih planina, dok su trećina zemlje u istočnom dijelu prerije sa visokom nadmorskom visinom poznate kao Visoke ravnice. Glavni grad je Cheyenne koji je ujedno i najmnogoljudniji grad sa oko 60.000 stanovnika.

## Geografija 
### Položaj i veličina 
mini|lijevo|300px|Teren Wyominga
Kako je određeno zakonskim uređenjem teritorije Wyominga, granice Wyominga su određene geografskom širinom i to 41. i 45 sjevernom paralelom te geografskom dužinom između 104°3'Z i 111°3'Z meridijana (odnosno 27° Z i 34° Z od Vašingtonskog meridijana), što saveznoj državi daje četvorougaoni oblik po meridijanima i paralelama. Wyoming je jedna od tri savezne države (pored Colorada i Utah) koja ima granice duž ravnih linija geografske dužine i širine, za razliku od drugih država čije su granice određene prirodnim obilježjima. Zbog netačnosti mjerenja koja su vršena tokom 19. vijeka, zvanične granice Wyominga su na nekim mjestima odstupale od stvarnih linija geografske dužine i širine oko pola milje (0,8&nbsp;km). To je naročito bilo primjetno u planinskim područjima duž 45. paralele. Wyoming se na sjeveru graniči sa Montanom, na istoku sa North Dakotom i Nebraskom, na jugu sa Coloradom, na jugozapadu sa Utahom a na zapadu sa Idahom. Po površini zemljišta Wyoming je deveta savezna država SAD-a sa ukupno 253.350&nbsp;km2 i sastavljen je iz 23 okruga. Od sjeverne do južne granice država se proteže na 444&nbsp;km dok je od istočne do zapadne granice 587&nbsp;km (na južnoj granici) odnosno 550&nbsp;km (na sjevernoj granici).

### Planinski vijenci 
Velika visoravan i Stjenovite planine se *susreću* u Wyomingu. Država je zapravo velika visoravan prekinuta brojnim planinama i planinskim vijencima. Nadmorska visina se kreće od vrha Gannett Peak u planinskom lancu Wind River (4.207 m) do doline rijeke Belle Fourche u sjeveroistočnom uglu države na 953 metra. Na sjeverozapadu su planinski lanci Absaroka, Owl Creek, Gros Ventre, Wind River i Teton. Na samom sjeveru je planina Big Horn, na sjeveroistoku Black Hills, dok su u južnom području planine Laramie, Snowy i Sierra Madre.

Planinski lanac Medicine Bow (ili Snowy) na samom jugu Wyominga je produžetak Stjenovitih planina koje se pružaju iz Colorada, posmatrano geološki i vizuelno. Lanac Wind River u srednjem zapadnom dijelu države je dosta udaljen i uključuje više od 40 planinskih vrhova iznad 4000 metara, pored najvišeg vrha države Gannett Peaka. Planine Big Horn na sjeveru države su u određenoj mjeri izolirane od ostalog dijela Stjenovitih planina.

Lanac Teton na sjeverozapadu proteže se oko 80&nbsp;km, a njegovi dijelovi uključuju i Nacionalni park Grand Teton. U parku se nalazi i Grand Teton, drugi najviši vrh u Wyomingu.

### Državno zemljište 
mini|desno|250px|Karta Wyominga: Nacionalni parkovi i Parkovi prirode

Više od 48% zemljišta u Wyomingu je u vlasništvu Vlade SAD-a, čime je Wyoming šesta država u SAD-u po veličini državnog zemljišta mjereći po ukupnoj površini, a peta po procentu. To iznosi 121.808,1&nbsp;km2 zemlje kojom upravlja savezna vlada. Pored toga, savezna vlada posjeduje i dodatnih 6% ukupne površine Wyominga odnosno još 15.640&nbsp;km2

Nakon što je željeznica Union Pacifica došla do grada Cheyenne 1867. godine, broj stanovnika područja je počeo da polahko raste te je savezna vlada osnovala teritoriju Wyominga 25. jula 1868. godine. Za razliku od mineralima bogatog Colorada, Wyoming nema značajnija nalazišta zlata i srebra, kao ni naknadnu ekspanziju stanovištva koja se desila u Coloradu. Međutim, gradić South Pass City je imao kratkotrajnu *zlatnu groznicu* nakon što je rudnik Carissa počeo sa iskopavanjem zlata 1867. godine. Dalje, počelo se sa kopanjem bakra u nekim područijma Sierra Madre i lancu Snowy planina u blizini Grand Encampmenta. Nakon što su počele ekspedicije prema Yellowstoneu koje je finansirala vlada, izvještaji koje su ranije dostavili istraživači poput Coltera i Bridgera, smatrani apokrifnim i izmišljenim, preko noći su dokazani kao istiniti. Ovo je dovelo do formiranja Nacionalnog parka Yellowstone, koji je zapravo i prvi nacionalni park na svijetu, osnovan 1872. godine. Gotovo cijeli Yellowstone park se nalazi unutar krajnjih sjevernozapadnih granica Wyominga.

Teritorijalni guverner John Allen Campbell daje pravo glasa ženama 10. decembra 1869. godine, čime Wyoming postoje prva savezna država u SAD koja je dala pravo glasa ženama. Pored toga, Wyoming je bio i prva država koja je dopustila učešće žena u politici. Prva žena sutkinja u Wyomingu bila je u gradu Laramie 1870. godine. Zatim, 1924. godine, Wyoming je postao prva savezna država koja je izabrala ženu na mjesto guvernera, Nellie Tayloe Ross. Zapravo, pored Wyominga i Texas je iste godine dobio ženu guvernerku, ali je mandat guvernerke Wyominga započeo nekoliko dana ranije u januaru 1925. godine. Zbog tih činjenica i duge historije pružanja jednakih prava svim građanima, Wyoming je dobio nadimak *The Equality State* (Država jednakih prava).

Wyoming je primljen u Sjedinjene Države 10. jula 1890. godine kao 44. savezna država.

## Stanovništvo 
### Broj stanovnika 
mini|lijevo|180px|Karta gustoće naseljenosti Wyominga
Po podacima američkog Saveznog ureda za popis, procjenjuje se da je broj stanovnika Wyominga na dan 1. juli 2011. godine bio 568.158 što predstavlja porast od 0,8% u odnosu na broj stanovnika po popisu stanovništva iz 2010. godine. Središte naseljenog područja bilo je u okrugu Natrona. Prema podacima popisa stanovništva iz 2010. godine, 90,7% ukupnog stanovništva Wyominga su bijelci (od čega su 85,9% ne-latinoameričkog porijekla), 0,8% crnaca ili afroamerikanaca, 2,4% indijanskog porijekla, 0,8% azijskog porijekla, 0,1% havajskog dok je 2,2% miješanog stanovništva (dvije ili više rasa). Od ukupnog stanovništva, 8,9% su latinoameričkog porijekla (koji mogu biti bilo koje rase).

Prema podacima iz 2005, Wyoming je imao procijenjen broj stanovnika od 509.293, što predstavlja porast za 3.407 ili 0,7% u odnosu na godinu prije te za 15.512 ili 3,1% od popisa stanovništva iz 2000. Ovo uključuje prirodni prirast od posljednjeg popisa od 12.165 osoba (33.704 rođenja minus 21.539 smrti) te porast od neto migracija od ukupno 4.035 osoba. Useljavanje izvan SAD je rezultiralo neto prirastom od 2.264 osobe, dok migracija unutar zemlje je uzrokovala neto prirast od 1.771 osobe. U 2004. broj stanovništva koje je rođeno izvan SAD-a bio je 11.000 (2,2%). U 2005. broj poroda u Wyomingu bio je 7.231 (stopa rađanja 14,04) Wyoming je najrjeđe naseljena savezna država po ukupnom broju stanovnika i druga najrjeđe naseljena po gustoći naseljenosti poslije Aljaske. Također je jedina savezna država koja ima manje stanovnika od glavnog grada SAD-a, Washingtona. Najveća grupa stanovništva po porijeklu jesu Nijemci (26%), zatim Englezi (16%), Irci (13,3%), starosjedilački narodi (6,5%), Norvežani (4,3%) i Šveđani (3,5%)

### Religija 
Prema religijskoj pripadnosti, stanovništvo Wyominga izjašnjava se kao:
*kršćani – 79%
**protestanti – 53%
***luterani – 8%
***baptisti – 8%
***metodisti – 6%
***Prezbiterijanci – 4%
***Episkopalni – 4%
***Ostali protestanti ili protestanti općenito – 21%
**Katolici – 16%
**Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana (Mormoni) – 11%
*Ostale religije – 1%
*ateisti – 18%

Najveća religijska grupa po broju sljedbenika u 2000. godini su bili katolici sa 80.421 vjernika, Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana sa 47.129 vjernika (2010. godine 63.069), te Južna baptistička konvencija Wyominga sa 17.101 vjernika.

## Privreda 
Prema izvještaju Američkog instituta za ekonomsku analizu iz 2005. godine, bruto domaći proizvod Wyominga iznosio je 27,4 milijarde dolara. Stopa nezaposlenosti u državi prema podacima iz januara 2010. godine iznosila je 7,6%. Komponente privrede Wyominga se značajno razlikuju od drugih saveznih država SAD-a.

Osnovni pokretači privrede Wyominga su industrija ekstrakcije minerala i sektor turizma i transporta. Savezna vlada posjeduje oko 50% ukupnog zemljišta, dok je 6% kontrolirano od strane države. Ukupna oporezovana vrijednost rudarskog sektora i proizvodnje u rudarstvu u Wyomingu u 2001. godini iznosila je 6,7 milijardi dolara. Turistička branša doprinosi sa prihodom od preko 2 milijarde dolara u korist države. U toku 2002. godine, nacionalne parkove i spomenike u Wyomingu posjetilo je preko šest miliona turista. Glavne turističke atrakcije uključuju Nacionalni park Grand Teton, nacionalni park Yellowstone, nacionalni spomenik Devils Tower i nacionalni spomenik Fossil Butte. Svake godine, Yellowstone posjeti više od tri miliona posjetilaca.

U historijskom pogledu, poljoprivreda zauzima vrlo važno mjesto u privredi Wyominga. Međutim, općenita važnost za privredu Wyominga sve više slabi. Osnovni poljoprivredni proizvodi koji se ovdje proizvode su stoka (krave), sijeno, žito (pšenica) i vuna. Više od 91% zemlje u Wyomingu je klasificirano kao ruralno područje.

### Rudarstvo 
mini|Rudnik uglja u Wyomingu
Mineralno bogatstvo Wyominga uključuje ugalj, prirodni gas, metan u nalazištima uglja, sirovu naftu, uranij i mineral tronu.
*Ugalj: Wyoming je proizveo oko 395,5 miliona tona uglja u 2004. godini. Ova savezna država je prva po proizvodnji uglja u SAD. Procjenjuje se da Wyoming posjeduje oko 68,7 milijardi tona rezervi uglja. Glavna nalazišta uglja su u bazenu rijeke Powder i bazenu rijeke Green.
*Prirodni gas: Wyoming je tokom 2007. godine proizveo 2,254 biliona kubnih stopa (63,826 biliona kubnih metara) prirodnog gasa. Po proizvodnji prirodnog gasa u 2007. godini, on zauzima 2. mjesto od svih saveznih država. Gas se uglavnom proizvodi za potrebe industrijskog i komercijalnog grijanja prostora i za domaćinstva.
*Sirova nafta: Wyoming je proizveo 53,4 miliona barela sirove nafte u 2007. godini. Država je pozicionirana na 5. mjestu od svih saveznih država po proizvodnji nafte u 2007. godini. Također, postoje okružni porezi koji iznose od 2 do 5%. Država prikuplja i porez na uvoz od 5% na stvari koje su kupljene negdje drugo i dopremljene u Wyoming.

Svi porezi na imovinu se zasnivaju na stvarnoj vrijednosti nekretnine, te državno ministarstvo podržava i daje instrukcije lokalnim vlastima za ravnomjerno vrjednovanje i oporezivanje lokalnih nekretnina. Lične nekretnine, odnosno nekretnine koje se koriste za stanovanje vlasnika su izuzete od oporezivanja. Oprema i alati koji drže za dalju prodaju, oprema za kontrolu zagađenja, gotovina, dionice i obveznice su također izuzeti od oporezivanja.

## Transport 
desno|mini|Transport u Wyomingu
lijevo|mini|Registracijske tablice Wyominga iz 1971. godine
Najveći aerodrom u Wyomingu je aerodrom Jackson Hole gdje je zaposleno preko 500 osoba. Kroz državu prolaze tri međudržavna autoputa (*interstate*) i trinaest autoputeva (*highways*). Pored toga, putna infrastruktura obuhvata državne autoputeve unutar Wyominga.
 
Interstate 25 ulazi u državu južno od Cheyenne i ide prema sjeveru sijekući Interstate 80 u Cheyenne. Prolazi kroz grad Casper i završava uključivanjem u Interstate 90 u blizini grada Buffalo. Interstate 80 prelazi preko granice sa Utahom zapadno od Evanstona i ide na istok preko južnog dijela države, prolazi kroz Cheyenne prije nego što uđe u Nebrasku u blizini grada Pine Bluffs. Autoput Interstate 90 ulazi u Wyoming u blizini Parkmana, sijekući sjeverni dio države. Prolazi kroz Gillette i ulazi u Južnu Dakotu istočno od Sundancea

Autoputevi koji prolaze kroz Wyoming su *U.S. highway* 14, 16, 18, 20, 26, 30, 85, 87, 89, 189, 191, 212 i 287.

Wyoming je jedna od dvije savezne države (druga je Južna Dakota), pored Hawaii i Aljaske, kroz koju ne prolazi savezna željeznica Amtrak.

## Vlada 
Ustavom Wyominga uspostavljena su tri nivoa vlasti: izvršna vlast, zakonodavna i sudska vlast.

Zakonodavna vlast se sastoji iz Zastupničkog doma Wyominga od 60 članova i Senata Wyominga od 30 senatora. Izvršnu vlast čini guverner Wyominga, a uključuje, između ostalih, i državnog sekretara, revizora i ministra finansija. U slučaju ostavke, smrti ili opoziva guvernera, na njegovo mjesto dolazi državni sekretar.

Zbog malog broja stanovnika, Wyoming zastupa samo jedan zastupnik u saveznom Zastupničkom domu SAD, dok pri izborima za predsjednika SAD, Wyoming daje samo tri glasa u izbornom tijelu. Zbog toga, pojedinačni glasovi glasača iz Wyominga *vrijede* relativno više od glasova iz saveznih država. Naprimjer, u Montani po popisu iz 2000. godine bilo je 902.195 stanovnika u odnosu na 493.782 stanovnika u Wyomingu, međutim, Montana i Wyoming su imali po tri glasa pri izboru za predsjednika SAD. Wyoming je jedna od 18 saveznih država u kojima država ima potpuni monopol na promet alkoholnih pića.

### Politika 
U pogledu historijskog određenja politike u Wyomingu, moguća je jednostavna klasifikacija. Država je prva među svim saveznim državama dala glasačko pravo ženama te prva savezna država koja je izabrala ženu na mjesto guvernera. Dok su tokom 1960tih i 1970tih Wyoming u saveznim organima predstavljali ugledni demokrati, tokom 1980tih politika Wyominga postaje sve konzervativnija, čime Republikanci počinju dominirati zakonodavnim organima države. Danas, Wyoming u državnom Senatu SAD predstavljaju dva senatora Mike Enzi i John Barrasso te jedan predstavnik u Predstavničkom domu SAD, kongresmenka Liz Cheney. Sve troje su Republikanci. Wyoming nije glasao za demokratskog kandidata na predsjedničkim izborima u SAD od 1964. godine, a samo pet puta od osnivanja savezne države. Danas samo u okruzima Teton i Albany demokrati imaju relativno veliku podršku. Na predsjedničkim izborima 2004. godine, George W. Bush je u Wyomingu ostvario drugu najvišu pobjedu za Republikance sa gotovo 69%. Bivši Potpredsjednik SAD Dick Cheney je stanovnik Wyominga, a predstavljao je državu u Kongresu od 1979. do 1989. godine.

Ni na državnom nivou Wyominga, Republikanci nisu ništa manje dominantni. Drže većinu u Senatu Wyominga neprekidno od 1936. godine, a u Predstavničkom domu Wyominga od 1964. godine. Međutim, demokrati su držali poziciju guvernera u cijeloj historiji savezne države osim tokom osam godina između 1975. i 2011. godine. Interesantno je da je demokratska kandidatkinja Nellie Tayloe Ross bila prva žena u historiji SAD koja je izabrana za guvernerku neke savezne države. Bila je na toj poziciji od 1925. do 1927. godine nakon što je pobijedila na posebnim izborima nakon što je njen muž, u to vrijeme guverner, iznenada umro.

## Okruzi 
mini|360px|Uvećana karta 23 okruga u Wyomingu.
Savezna država Wyoming ima 23 okruga.

Registracijske automobila u Wyomingu sadrže broj na lijevoj strani koji označava okrug u kojem je vozilo registrirano. Brojevi okruga na registracijskim tablicama vozila su sljedeći:

## Obrazovanje 
Javnim obrazovanjem upravlja državni ministar za javne instrukcije, kao izabrani funkcioner. Politike obrazovanja donosi državni Odbor za obrazovanje, kojeg čini devet članova postavljenih od strane guvernera. Ustav zabranjuje da država određuje nastavni plan i program te da odabire udžbenike; te nadležnosti imaju odbori u lokalnim školama. Vajominška škola za gluhe je bila jedina državna škola koja je bila posvećena obrazovanju gluhih studenata i studenata sa problemima sa sluhom, ali je zatvorena na ljeto 2000. godine.

### Visoko obrazovanje 
Wyoming ima samo jednu javnu visokoškolsku ustanovu, Univerzitet Wyominga u gradu Laramie, na kojem obrazovanje traje četiri godine. Pored toga, postoji sedam visokih škola u kojima obrazovanje traje dvije godine, a nalaze se širom savezne države.

Prije stupanja na snagu novog zakona iz 2006. godine, u Wyomingu su postojale nelicencirane školske institucije, koje su dodjeljivale diplome koje nisu bile valjane. Zakon iz 2006. godine je nametnuo da nelicencirane škole načine izbor među tri mogućnosti: da se isele iz Wyominga, da se zatvore ili da podnesu zahtjev za licencu. Državni ured Oregona za autorizaciju diploma predviđa da će problem nelegalnih diploma u Wyomingu biti riješen za nekoliko godina.

## Sport 
*Wyoming Cavalry, američko udruženje nogometa u dvorani
*Univerzitet Wyominga, nogomet, košarka, plivanje, ronjenje, američki nogomet, golf, hrvanje, tenis, odbojka i drugi sportovi

## Poznate osobe 
*John Perry Barlow
*John Barrasso
*Eli Bebout
*Charles Belden
*James Bridger
*Harriet Elizabeth Byrd
*Cale Case
*Dick Cheney
*Lynne Cheney
*William F. "Buffalo Bill" Cody
*Barbara Cubin
*Dennis E. Curran
*Lance Deal
*Mike Enzi
*Matthew Fox
*Dave Freudenthal
*John Frullo
*Rulon Gardner
*Jim Geringer
*Curt Gowdy
*Robert Mills Grant
*Charles G. Hall
*Clifford Hansen
*Stanley K. Hathaway
*Harold Hellbaum
*Edgar Herschler
*Tom Horn
*Ray Hunkins
*Craig Johnson
*Ralph S. Johnson
*Richard R. "Dick" Jones
*Chris LeDoux
*Cynthia Lummis
*Randall Luthi
*Nate Marquardt
*Max Maxfield
*Leonard McEwan
*Gale W. McGee
*Ron Micheli
*Esther Hobart Morris
*Warren A. Morton
*John C. Ostlund
*Gordon L. Park
*Bryan Pedersen
*James Cash Penney
*Jackson Pollock
*Annie Proulx
*Charles E. Richardson
*Nellie Tayloe Ross
*William B. Ross
*George R. Salisbury, Jr.
*Robert Schliske
*Joseph Selby
*Bryan Sharratt
*Matthew Shepard
*Larry D. Shippy
*Alan K. Simpson
*Colin M. Simpson
*Milward Simpson
*Mike Sullivan
*Craig Thomas
*Richard V. Thomas
*Elton Trowbridge
*Thomas E. Trowbridge
*Malcolm Wallop
*Tom Walsh
*Alvin Wiederspahn
*Larry Wilcox

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Zvanična web stranica savezne države Wyoming
* Zvanična stranica Turističke zajednice Wyoming – Forever West
* Wyoming na stranici Open Directory Project

Kategorija:Savezne države Sjedinjenih Američkih Država

Kategorija:Države i teritorije osnovane 1890.