Novi Sad

**Novi Sad** (*sr.* **Нови Сад**, Novi Sad, *mađ.* **Újvidék**, *sl.* **Nový Sad**, *rum.* **Novi Sad**, *rusn.* **Нови Сад**), grad na lijevoj obali Dunava, glavni grad Autonomne Pokrajine Vojvodina (Republika Srbija). Prema popisu iz 2002. godine na teritoriju grada živi oko 270.000 stanovnika, a na teritoriju cijele općine Novi Sad oko 400.000.

## Historija 
Novi Sad se prvi put spominje u pisanim dokumentima 1640. godine, kao naselje oko mostobrana na bačkoj strani Dunava, preko puta znamenite Petrovaradinske tvrđave, pod nazivom *Racka varoš* odnosno *Ratzenstadt* (od mađarskog imena za Srbe *Rasi* ili *Raci* prema staroj srpskoj srednjovjekovnoj državi i gradu Ras). Zvanično je uveden u katastar kao naselje 1694. godine. Nastao je kao pomoćno naselje Petrovaradinskom Šancu gdje su bili smješteni vojska, graničari i trgovci. Naseljavali su ga pretežno Srbi, Nijemci, Jevreji, Mađari, Armenci i Grci.
Godine 1748. bogati građani Racke varoši odlaze u Beč, gdje za 80.000 rajnskih forinti kupuju od carice Marije Terezije status slobodnog kraljevskog grada. Ona tim povodom, 1. februara 1748 izdaje edikt koji kaže:

*Mi Marija Terezija, Božijom milošću carica rimska a kraljica Ugarske, Češke, Dalmacije, Hrvatske, Slavonije, Rame, Srbije, Galicije, Lodomerije itd. itd. dajemo glasom ovoga pismena na znanje svakome, koga se tiče.*
[...]
*...da taj toliko puta spominjani naš Petrovaradinski kameralni grad, koji leži na drugoj strani Dunava u bačkoj županiji na zemljištu Sajlovo, silom naše kraljevske moći i ugleda iz ranije navedenih razloga [...] učinimo svojim slobodnim kraljevskim gradom i da ga uvrstimo, primimo i upišemo u broj, krug i red ostalih naših slobodnih kraljevskih gradova naše kraljevine Ugarske tako i naših nasljednih zemalja, ukidajući mu dosadašnje ime Petrovaradinski Šanac, nađosmo za dobro da se ubuduće zove i da mu naslov bude Neoplanta, mađarski Uj-Videgh, njemački pak Ney-Satz.*

Novi Sad uskoro postaje središte trgovine na Dunavu u južnoj Ugarskoj i najznačajniji kulturni i prosvjetiteljski centar Srba u Ugarskoj, zbog čega dobija i danas često korišten naziv Srpska Atina. U njemu je osnovano *Srpsko narodno pozorište* 1861., najstarije srpsko profesionalno pozorište, a također je postao i sjedište nedugo prije toga u Budimpešti osnovane *Matice srpske*.

1918. godine Novi Sad postaje dijelom Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, a promjenom Ustava 1929. godine i glavni grad Dunavske banovine. Tokom Drugog svjetskoga rata njime upravljaju fašisti mađarske hortijevske vojske i u tom razdoblju dolazi do velikog stradanja kako srpskog i jevrejskog, tako i drugog stanovništva, uključujući i Nijemce i Mađare. Oslobođen je od okupatorske vlasti 23. oktobra 1944. godine. U SFRJ postaje glavni grad AP Vojvodine kao i njen najrazvijeniji grad.

## Arhitektura 
Novi Sad se može podičiti raznolikim značajnim građevinama, kao što su Gradska kuća iz 19. vijeka, župna crkva Imena Marijina (popularno zvana *katedrala*) sagrađena 1896. godine, Saborna crkva i Vladičanski dvor Bačke episkopije Srpske pravoslavne crkve iz 19. vijeka., druga po veličini sinagoga u Evropi (nakon budimpeštanske) iz 1905., zgrada Izvršnog vijeća (bivše Banovine) iz 1936. arhitekta Dragiše Brašovana, zgrada Matice srpske (dar Marije Trandafil). Među spomenicima je najznačajniji spomenik gradonačelniku Novog Sada Svetozaru Miletiću ispred Gradske kuće, rad Ivana Meštrovića iz 1936., zatim spomenik žrtvama novosadske racije na *Keju žrtava racije*, rad Jove Soldatovića i mnogi drugi.

## Naseljena mjesta 
Naseljena mjesta Gradske opštine Novi Sad su: Novi Sad, Futog, Veternik, Begeč, Kisač, Rumenka, Stepanovićevo, Kać, Čenej, Budisava i Kovilj.

Naseljena mjesta Gradske opštine Petrovaradin čine: Petrovaradin, Sremska Kamenica, Bukovac, Ledinci i Stari Ledinci.

## Kultura 
Na teritoriji grada se održava Exit Festival, na Petrovaradinu.

## Gradski praznici 
* 1. februar - dan kad je 1748. proglašen slobodnim kraljevskim gradom. Povodom 1. februara Skupština Grada dodjeljuje *Februarsku nagradu* za najznačajnija djela i dostignuća građana Novog Sada.
* 9. novembar - *Dan grada* - dan kada je 1918. srpska vojska pod zapovjedništvom vojvode Petra Bojovića osvojila Novi Sad u Prvom svjetskom ratu.
* 23. oktobar - *Dan oslobođenja od fašizma* – dan kad je 1944. Novi Sad oslobođen od fašističke okupacije. Povodom 23. oktobra Skupština Grada dodjeljuje *Oktobarsku nagradu* za izuzetne rezultate u radu i najviša dostignuća i ostvarenja u području privrede, društvenih i drugih djelatnosti.
* 25. novembar - dan kad je 1918. *Velika skupština Srba, Hrvata i drugih Slavena Banata, Bačke i Baranje* donijela odluku o pripojenju Vojvodine Srbiji. Povodom ovog datuma, kao i povodom 9. novembra, Skupština Grada dodjeljuje *Novembarsku povelju* za najviša dostignuća u području društvenih djelatnosti.

## Galerija 

Datoteka:Novi sad quarters.png|Gradske četvrti Novog Sada
Datoteka:Novi sad quarters ethnic.png|Etnička mapa Novog Sada

## Također pogledajte 
* Grb Novog Sada
* Fakultet tehničkih nauka u Novom Sadu
* Srednja mašinska škola Novi Sad

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Mostovi Novog Sada 

Kategorija:Novi Sad
Kategorija:Gradovi u Srbiji
Kategorija:Gradovi u Vojvodini
Kategorija:Gradovi u Južnobačkom okrugu
Kategorija:Naselja na Dunavu