Opera

[300px|thumb|[Palais Garnier, jedna od najpoznatijih operskih kuća na svijetu]]
[desno|mini|[Sidnejska "Opera"|Sidnejska opera]]
**Opera** je oblik pozorišta u kojem se drama prenosi u cjelini ili uglavnom kroz muziku i pjevanje. Opera se pojavila u Italiji oko 1600. godine i uglavnom je povezana sa zapadnom klasičnom muzičkom tradicijom. Opera koristi mnoge od elemenata govornog pozorišta kao što su scenografija, kostimi i gluma. Međutim, razlikuje se od drugih oblika dramatizacije po važnosti pjesme i konvencija pjevačke tehnike. Uz pjevača su u pratnji muzički ansambl u rasponu od malog instrumentalnog ansambla do punog simfonijskog orkestra. Opera može imati ples, a ovo je posebno značajno kod francuske opere za veliki dio njene historije.

## Pozadina opere 
Istovremeno postoje umjetnički oblici iz drugih dijelova svijeta, a mnogi od njih su drevnog porijekla, i također se ponekad nazivaju "opere". Obično idu uz pridjev koji označava regije (na primjer, kineska opera). Ove nezavisne tradicije nisu proizvod zapadne opere, ali su veoma različit oblik muzičkog pozorišta. Opera isto tako nije jedini oblik zapadnog muzičkog pozorišta u antičkom svijetu. U grčkoj drami se koristi pjevanje i instrumentalna pratnja, a u modernim vremenima, pojavljuju se drugi muzički oblici.

Opera nije za dugo ostala ograničena samo na dvorsku publiku. Godine 1637. u Veneciji se pojavljuje karnevalska "sezona" sa javnim prisustvovanjem operama uz prodaju ulaznica u Veneciji. Monteverdi se preselio u Veneciju iz Mantove i komponuje svoje zadnje opere, “'''Il ritorno d'Ulisse in Patria**” i “**L'incoronazione di Poppea'*”, za mletačko pozorište 1640. Njegov najznačajniji sljedbenik Francesco Cavalli pomogao je u širenju opere širom Italije. U tim ranim baroknim operama, široka komedija je pomiješana sathumb|left|upright|Georg Friedrich Händel, 1733 tragičnim elementima u mješavinu koja je uzburkala neke obrazovane senzibilitete, što izaziva prvu od mnogih reformskih pokreta u operi. Pod pokroviteljstvom Venecijanske "Arkadian akademije" koja je došla u vezu sa pjesnikom Metastasiom, čija libreta pomažu kristalizirati žanr opere seria, koja postaje vodeći oblik italijanske opere do kraja 18. vijeka. Nakon što je “metastasijski” ideal čvrsto uspostavljen, komedija u operi iz baroknog doba bila je rezervisana za ono što će se kasnije zvati opera buffa.

Opera seria je uzdignuta u tonu i visoko stilizirana u obliku, obično se sastoji od "suhog (secco) recitativa" prošaranog dugim da capo arijama. Ovim je pružena velika prilika za virtuozno pjevanje i za vrijeme zlatnog doba “opere seria” pjevač stvarno postaje zvijezda. Uloga heroja je obično napisana za “kastrati” glas. Kastrati poput Farinellija i Senesinoa, kao i ženski soprani poput Faustine Bordoni, postaju veoma tražene u cijeloj Evropi kako je opera seria vladala pozornicama u svakoj zemlji, osim Francuske. Italijanska opera postavlja standard baroka. Italijanski libreti su norma, čak i kada je njemački kompozitor kao Händel pisao za londonsku publiku. Italijanski libreti ostaju glavni u klasičnom periodu, kao na primjer u operama Mozarta, koji je pisao u Beču u drugoj polovini 18. vijeka. U vodeće italijanske kompozitore opere seria spadaju: Alessandro Scarlatti, Vivaldi i Porpora.

Nakon bel canto ere, direktniji, snažan stil naglo je popularisao Giuseppea Verdija, počevši sa njegovom biblijskom operom Nabucco. Verdijeve opere odzvanjaju sa rastućim duhom talijanskog nacionalizma u post-Napoleonovoj eri. On ubrzo postaje ikona patriotskog pokreta (iako njegovi politička pogledi možda I nisu bili baš tako radikalni). U ranim 1850-im, Verdi komponuje njegove tri najpopularnije opere: Rigoletto, Trubadur i La Traviata. Ali on je nastavio razvijati svoj vlastiti stil komponovanja sa možda najvećom “francuskom grand operom” Don Carlos (opera), a završava svoju karijeru sa dvije opere nadahnute Shakespeareom, Otello (opera) i Falstaff. Ova djela otkrivaju koliko daleko se italijanska opera razvila u svojoj sofisticiranosti još od početka 19. vijeka.

Nakon Verdija pojavljuje se sentimentalna "realistična" melodrama “verizmo” opere u Italiji. Ovo je bio stil koji je uveo Pietro Mascagni sa Cavalleria Rusticana i Ruggiero Leoncavallo sa Pajaci (Pagliacci) koji su gotovo dominirali svjetskim operskim pozornicama s takvim popularnim djelima poput Giacomo Puccinijeva La Boheme, Tosca i Madame Butterfly. Kasniji italijanski kompozitori, kao što su Berio i Nono su eksperimentisali s modernizmom.

## Savremeni, nedavni, i modernistički trendovi 
### Modernizam 
Možda najočiglednija stilska manifestacija modernizma u operi je razvoj atonalnosti. Taj korak dalje od tradicionalnih tonaliteta u operi počeo je s Wagnerom, a posebno sa tzv. “Tristan akordom”. Kompozitori kao što su Richard Strauss, Claude Debussy, Giacomo Puccini, Paul Hindemith i Hans Pfitzner gurnuli su vagnerovsku harmoniju dalje s ekstremnijim korištenjem kromatizma i većim korištenjem disonance.

Operski modernizam ima svoj pravi početak u operama dva bečka kompozitora, Arnolda Schönberga i njegovog pomoćnika Albana Berga. Oba kompozitora su bili zagovornici atonalnosti i njegovog kasnijeg razvoja (kao što je bilo kod Schönberga), dodekafonija. Šenbergovi rani muzičko-dramski radovi, “Očekivanje” (Erwartung) iz 1909., premijerno prikazan 1924. godine i “Sretna ruka” (Die Glückliche Hand) prikazuju veliku upotrebu kromatske harmonije i disonance u cjelini. Schönberg također povremeno koristi tzv. “*govoreći glas*” (*sprechstimme''), koji je opisao kao:

Dvije opere Šenbergovog učenika Albana Berga, “Wozzeck” i opere “Lulu” (ostavljene nepotpune zbog smrti kompozitora) dijele mnoge iste karakteristike kao što je već opisano gore. Iako Berg kombinuje svoje visoko lično tumačenje Šenbergove dodekafonije, koja predstavlja načine sviranja raznih grupa po 12 tonova sa melodijskim prelazima koji su više tradicionalne tonske prirode (sasvim Mahlerijanskog karaktera). Ovo možda djelimično objašnjava zašto su njegove opere ostale u standardnom repertoaru, uprkos svojoj kontroverznoj muzici i radnjama. Šenbergove teorije su uticale (direktno ili indirektno) na značajan broj operskih kompozitora sve do danas, čak i ako oni sami nisu komponovali koristeći njegove tehnike. Kompozitori koji su bili pod ovim uticajem su: Englez Benjamin Britten, Nijemac Hans Werner Henze, i Rus Dmitrij Šostakovič. Philip Glass također koristi atonalnost, iako se njegov stil može uopšteno opisati kao minimalizam, obično smatran kao još jedan od muzičkih razvoja iz 20. vijeka.
thumb|upright|Stravinsky, 1921. godine
Međutim, korištenje dodekafonije u operskom modernizmu izazvala je reakciju među nekoliko vodećih kompozitora. Istaknuti predvodnik ove reakcije je bio ruski kompozitor Igor Stravinski. Nakon sastavljanja očito modernističke muzike za balete “Petruška” i “Posvećenje proljeća” u produkciji Sergeja Diagiljeva, godine 1920. Stravinski se okrenuo neoklasicizmu, koji je kulminirao u njegovom operskom oratoriju “Oedipus Rex”. Kada je komponovao cijelu operu koja je bila bez sumnje opera (nadahnuta radovima Rimskog-Korsakova “Slavuj” iz 1914., i Mavra iz 1922.), u "The Rake’s Progress" on je nastavio ignorisati serialističke tehnike i napisao "broj" operu u stilu iz 18. vijeka, koristeći diatonicizam. Njegov otpor serijalizmu pokazao se kao inspiracija za mnoge druge kompozitore.
* Poslije 13 godina opereta „Vesela udovica“ austro-ugarskog kompozitora Franza Lehára, ponovo se vratila na scenu Narodnog pozorišta Sarajevo. U petak 15. februara 2013. je održana premijera kojom je dirigovao Dario Vučić, a režirao Krunoslav Cigoj - priznati operski pjevač iz Hrvatske. Naslovnu ulogu je tumačila sopranistica Aida Čorbadžić. 
Bariton beogradskog Narodnog pozorišta Dragutin Matić glumio je grofa Danila Daniloviča. Matiću je ovo prva saradnja sa Sarajevom.
* Čuvena švicarska operska pjevačica Lisa Della Casa, jedna od najvećih interpretatorki Mozartovih i Straussovih djela u prvoj polovini 20. vijeka. Preminula je u ponedjeljak 10. decembra 2012. u 93. godini u švicarskom gradu Münsterlingen, saopštila je Bečka državna opera.

, kazao je Dominik Majer, generalni direktor Bečke opere u kojoj je švicarska diva imala više od 400 nastupa, prenosi Tanjug.

## Također pogledajte 
* Hasanaginica (opera)
* Alma (opera)
* Srebrenka Jurinac, operska pjevačica iz Bosne i Hercegovine
* Lejla Jusić, operska pjevačica iz Bosne i Hercegovine

## Vanjski linkovi 
*  Narodno pozorište Sarajevo - Opera
*  Operabase - Baza podataka opera predstava

## Reference 
Kategorija:Opera
Kategorija:Klasična muzika
Kategorija:Teorija muzike
Kategorija:Muzičke forme
Kategorija:Drama
Kategorija:Pozorište
Kategorija:Italijanski izumi