Kredno-paleogensko izumiranje

[thumb|Umjetnička krEacija izgleda [asteroida prečnika nekoliko kilometara, pri sudaru sa Zemljom. Takav udar može da oslobodi ekvivalentnu energiju onoj od nekoliko miliona istovremenih eksplozija nuklearnog oružja.]]
a u Alberti, gdje je erozija ogolila krednopaleogensku granicu]]
a sa srednjim slojem glinskog kamena sa 1.000 puta više iridija od gornjeg i donjeg sloja. Snimljeno u Prirodnjačkom muzeju San Dijega]]

**Kredno-paleogensko izumiranje** ili **kredno-tercijarno masovno izumiranje** mnogih vrsta desilo se prije otprilike 66 miliona godina. Odgovara kraju perioda krede i početku paleogena (prvog razdoblja kenozoika). Ujedno je poznato i kao K/T granično masovno izumiranje (od njemačkih termina Kreide (=kreda) + Tertiär Grenze (=granica tercijera) ili K/Pg. Termin tercijar je napušten, pa se moderna naučna literatura odnosi na izumiranje kreda-paleogena (K/Pg) zbog ovog događaja.

Nije poznato tačno trajanje ovog događaja. Oko 75% bioloških rodova je nestalo, uključujući većinu dinosaura, leteće gmizavce (pterosaure), većinu vodenih gmizavaca (plesiosauri, pliosauri i ihtiosauri) i amonite. Mnoga su objašnjenja predložena za ovaj fenomen, a jedno od najpoznatijih tumačenja je da je bio posljedica graničnog K/T utjecaja vanzemaljskog objekta.

Kao što je to originalno predložio tim naučnika koji su predvodili Luis Walter Alvarez i njegov sin Walter Alvarez, 1980., sada se općenito smatra da je K–Pg izumiranje uzrokovano udarom masivne komete ili asteroida sa širinom 10 do 15&nbsp;km, prije 66 miliona godina, kojim je opustošeno globalno životno okruženje, uglavnom usljed dugotrajne zime izazvane udarom, koja je zaustavila fotosintezu u biljkama i planktonu. Hipoteza o takvom uticaju, poznata i kao Alvarezova hipoteza, bila je ojačana otkrićem 180&nbsp;km širokog kratera Chicxulub u poluotoku Jukatan kod Meksičkog zaliva početkom 90-ih godina prošlog stoljeća, koji je pružio ubedljive dokaze da granična glina kreda-paleogen predstavlja krhotine od udara asteroida. Činjenica da su istovremeno dogosila i izumiranja snažno podržava pretpostavku da ih je izazvao asteroid. Projekt bušenja u kratera Peak Chicxuluba iz 2016. godine potvrdio je da on sadrži granit koji se izbačen u toku nekoliko minuta iz dubine zemlje, ali da jedva sadrži gips, uobičajenu stijenu koja sadrži sulfat sa morskog dna tog područja: gips bi isparavao i raspršio se kao aerosol u atmosferu, izazivajući dugoročne efekte na klimu i lanac ishrane.

Ostali mogući uzročni ili dodatni faktori izumiranja mogu biti Dekanska klopka i erupije drugih vulkana, promjene klimatskih prilika i morske razine.

Veliki broj vrsta je izumro u tom događaju, od kojih su najpoznatiji dinosauri, među kojima osobito neptičji. Također je nestalo mnoštvo drugih kopnenih organizama, uključujući sisare, pterosaure, ptice, guštere, insekte, i biljke. U okeanima, K-Pg izumiranje je ubilo Plesiosauria, divovske morske guštere Mosasauriaidae i devastiralo ribe, morske pse, mehkušce (naročito amonite, koji su izumrli) i mnoge vrste planktona. Procenjuje se da je nestalo 75% ili više svih vrsta na Zemlji. Ipak, izumiranje je također pružilo evolucijske mogućnosti: nakon normalizacije ekoloških priliks, mnoge su grupe doživjele su izuzetnu adaptivnu radijaciju - nagloj i plodnoj divergenciji u nove oblike i vrste unutar poremećenih i ispraznjenih ekoloških niša. Posebno su sisari u paleogenu uvećali raznolikost, evoluirajući nove forme poput konja, kitova, šišmiša i primata. Ptice, ribe, i vjerovatno gušteri su također postali raznovrsniji i raznolikiji.

## Reference 
## Dopunska litratura 
* 
* Douglas Preston, "The Day the Earth Died: A young paleontologist makes the find of his life", *The New Yorker*, 8 April 2019, pp.&nbsp;52–65. Robert A. De Palma has found strong evidence that the dinosaurs—and nearly all other life on Earth—were indeed wiped out 66 million years ago by the Chicxulub asteroid. The Day the Dinosaurs Died 

## Vanjski linkovi 
* 
* 
* 
* 
* Papers and presentations resulting from the 2016 Chicxulub drilling project
* 

Kategorija:Izumiranje
Kategorija:Paleontologija
Kategorija:Historijska geologija