Fosfin

**Fosfin** (IUPAC  ime: **fosfan**) je hemijski spoj sa  formulom PH3. To je bezbojni zapaljivi, otrovni plin. Čista supstanca je bez mirisa, ali uzorci *tehničkog zasićenja* imaju snažno neprijatan miris sličan bijelom luku ili truhloj ribi, što je uvjetovano prisustvom zamjene fosfina difosfanom (P2H4).

S prisutnim tragovima P2H4, PH3 spontano se pali u dodiru sa zrakom, a gori svjetlim plamenom. *Fosfini* su također skupina organofosfornih spojeva sa formulom R3P (R=organski derivat). Organofosfini su važni katalizatori, gdje su u kompleksu sa raznim metalnim ionima. Kompleksi koji se izvode iz hiralniog fosfina mogu katalizirati reakcije za dobijanje hiralnih enantomerno obogaćenih proizvoda.

## Struktura i osobine
PH3 je trigonalno piramidna molekula sa *C*3*v* molekulskom simetrijom. Dužina veze P-H je 1,42 Å, a H-P-H ugao veze je 93,5°. Dipolni moment veze je  0,58 D, koji raste sa supstitucijom metil grupa u seriji: CH3PH2: 1,10 D; (CH3)2PH: 1,23 D; (CH3)3P: 1,19 D. Nasuprot tome, dipolni momenti amina, sa supstitucijom opadaju, počevši od amonijaka, koji ima dipoln moment od 1,47 D. Nizak dipolni moment i skoro ortogonalni ugao veze navode na zaključak da su u PH3 P-H veze skoro otvorene pσ(P) – sσ(H), a fosforne 3s orbitale, u ovoj molekuli malo doprinose vezanju između fosfora i vodika. Zato, usamljeni par na fosforu može biti u vezi sa pretežnim formiranjem putem 3s orbitala fosfora. Gornji hemijski pomak atoma fosfora u 31P NMR spektar navodi na zaključak da usamljeni par elektrona zauzima 3s orbitale. Ova elektronska struktura dovodi do nedostatka nukleofilnosti i sposobnosti da se formira samo slaba vodikova veza

Topivost PH3 u vodi je neznatna; 0,22 ml plina otapa se u 1 ml vode. Fosfin otapa lakše u nepolarnim otapalima nego u vodi, zbog nepolarnih P-H veza.
To je tehnički amfoterna tvar u vodi, ali kiselinska i bazna aktivnost je slaba. Protone odvija putem fosfonijevih (PH4+) iona u kiseloj otopini, preko PH2− pri visokoj pH vrijednosti, sa konstantom ravnoteže *K*b = 4 × 10−28 i *K*z = 41,6 × 10−29.

Fosfin sagorijeva uz proizvodnju gustog bijelog oblaka fosfor-pentoksida:
: 2 PH3 + 4 O2 → P4O10 + 3 H2O.

## Dobijanje i ispoljavanje 
Fosfin se može pripremiti na razne načine. Industrijski, može se dobiti reakcijom bijelog fosfora sa natrij i kalij-hidroksidom, za proizvodnju natrij- ili kalij-hipofosfita, kao sporednog proizvoda:
:3 KOH  +  P4  +  3 H2O   →   3 KH2PO2  +  PH3

Alternativno, može se dobiti putem kiselinom kataliziranog disproporcioniranja bijelog fosfora, kada nastaju fosforna kiselina i fosfin. I jedno i drugo imaju industrijski značaj; kiselinski put je pogodan način ako su potrebne daljnje reakcije fosfina na supstituiranom fosfinu. Kiselinski put zahtjeva pročišćavanje pod pritiskom. To se također može (kao što je gore opisano) izvesti hidrolizom metalnog fosfida, kao što je aluminij-fosfid ili kalcij-fosfid. Čisti uzorci fosfina, slobodni od P2H4, mogu se dobiti djelovanjem kalij-hidroksida na fosfonij-jodid (PH4I).

### Laboratorijski način
U laboratorijskim uvjetima, fosfin se priprema putem disproporcionacije fosforne kiseline:
:4  H3PO3 → PH3 + 3 H3PO4.

Fosfin se razvija na oko 200&nbsp;°C. Alternativne metode uključuju hidrolizu aluminija i kalcij-fosfida.

### Izvori 
Fosfin je sastavni dio atmosfere u vrlo niskim i vrlo promjenjivim koncentracijama. To može značajno doprinijeti globalnom biohemijskom ciklusu fosfora. Najvjerovatniji izvor smanjenja fosfata u propadanju organske tvari, eventualno preko parcijalnih smanjenja i poremećaja proporcija, budući da sistemi za zaštitu okoliša nemaju poznatih redukcijskih sredstava koja mogu biti dovoljno jaka da izravno pretvaraju fosfate u fosfin.

## Također pogledajte
*Difosfan, H2PPH2, pojednostavljeno kao H4P2
*Difosfen, HP=PH
*Fosfin-oksid, R3P=O
*Fosforan, PR5, R3P=CR2
*Fosfinit, P(OR)R2
*Fosfonit, P(OR)2R
*Fosfit, P(OR)3
*Fosfinat, R2P(RO)O
*Fosfonat, RP(RO)2O
*Fosfat, P(RO)3O

## Reference
## Dopunska literatura
* 
* 

## Vanjski linkovi
*International Chemical Safety Card 0694
*CDC - Phosphine - NIOSH Workplace Safety and Health Topic

Kategorija:Fumiganti
Kategorija:Funkcionalne grupe
Kategorija:Industrijski plinovi
*
*
Kategorija:Fosforni hidridi
Kategorija:Krvni bojni otrovi
Kategorija:Piroforni materijali