Brčko

mini|260px|Naseljena mjesta općine Brčko, popis 1991.
mini|258x258piksel|Naseljena mjesta općine Brčko, popis 2013.
mini|250px|desno|Panorama Brčkog
mini|250px|desno|Zgrada gradske vijećnice u Brčkom, juli 2018.
**Brčko** je grad u sjeverno-istočnom dijelu Bosne i Hercegovine, na rijeci Savi. Na osnovu geografskog položaja, privrednih i drugih kapaciteta, Brčko predstavlja privredni i kulturni centar Bosanske Posavine.
Brčko je istovremeno i centar Distrikta Brčko zasebne administrativno-upravne jedinice u Bosni i Hercegovini koja ne pripada niti entitetu Federaciji Bosne i Hercegovine, niti entitetu Republici Srpskoj. Brčkom upravljaju samo mjesne i državne vlasti, uz pomoć međunarodne zajednice u obliku supervizora. Aktuelni supervizor Brčko distrikta je Louis J. Crishock.

## Historija 
Historija Brčkog obuhvata razvoj Brčkog od prahistorijskih tragova na širem prostoru današnjeg Brčko distrikta, preko srednjovjekovnih spomena i osmanskog razdoblja, do savremenog perioda u kojem je grad postao administrativno središte distrikta. Zbog položaja na desnoj obali Save, uz ušće Brke, Brčko se razvilo kao riječna skela, trgovačko i saobraćajno čvorište te važna veza između Bosanske Posavine, Semberije i šireg panonskog prostora.

### Srednji vijek 
Najstariji poznati pisani spomen Brčkog, pod oblikom imena *Barkaz*, veže se za povelju ugarskog kralja Sigismunda iz 1422. godine. U kasnijim izvorima javljaju se i oblici *Brčki* i *Brčka*, što upućuje na dug kontinuitet toponima i njegovih varijanti u administrativnim i lokalnim tradicijama.

Novija historiografska i arheološka istraživanja ukazala su i na značaj lokaliteta starog crkvišta u selu Bijela, odnosno u zaseoku Bijeli Potok. U radu Marka Matolića iz 2019. objavljeni su podaci o ranije neevidentiranom arheološkom lokalitetu – crkvištu u selu Bijeli Potok kraj Bijele u Distriktu Brčko; autor pretpostavlja da se taj lokalitet može povezati sa spomenom crkve sv. Marije kod sela Bili Potok u osmanskim defterima iz 16. stoljeća i starijom franjevačkom tradicijom na tom području.

### Osmansko razdoblje 
Iako se Brčko u pisanim izvorima javlja još u srednjem vijeku, pouzdaniji opisi naselja postaju češći u ranom novom vijeku. U opisu bosanskog pašaluka s početka XVII stoljeća Brčko se navodi kao manje mjesto s približno 200 kuća, tada u sastavu tuzlanskog kadiluka i Zvorničkog sandžaka.

Pod osmanskom vlašću Brčko se razvijalo kao skela i prijelaz preko Save. Stanovnici su, prema lokalnim i historiografskim izvorima, bili oslobođeni pojedinih daća i obaveza, ali su zauzvrat imali dužnost prevoza ljudi i robe preko rijeke, što govori o ranom saobraćajnom značaju mjesta. Jezgro varoši oblikovalo se oko Atik mahale i prve gradske džamije, koja se u lokalnoj tradiciji datira oko sredine 17. stoljeća. U 19. stoljeću grad je pretrpio i razaranja; lokalna predaja i kasniji prikazi bilježe da je Brčko gotovo potpuno izgorjelo 1852. godine.

### U 20. stoljeću 
Nakon raspada Austro-Ugarske 1918. godine Brčko je ušlo u sastav Kraljevine SHS, odnosno kasnije Kraljevine Jugoslavije, a nakon Drugog svjetskog rata postalo je dio Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine u okviru SFRJ. U tom periodu grad se razvijao kao industrijsko, trgovačko i obrazovno središte sjeveroistočne Bosne, oslanjajući se na luku, željezničke i cestovne veze te poljoprivredno zaleđe Posavine i Semberije. 

#### Logor Luka 
U predmetu protiv Ranka Češića MKSJ je utvrdio da su u logoru *Luka*, gdje su od maja do početka jula 1992. bili zatočeni muslimanski i hrvatski civili, počinjeni i ubistva i seksualno zlostavljanje. U istoj presudi MKSJ je naveo da je Češić oko 11. maja 1992. u logoru Luka, pod prijetnjom oružjem, prisilio dvojicu braće-zatočenika da jedan nad drugim vrše seksualni čin pred drugim osobama.

Pred Sudom Bosne i Hercegovine seksualno nasilje potvrđeno je na području Brčkog u predmetu protiv Stojana Petrovića. Sud BiH je u prvostepenoj presudi od 20. decembra 2023, potvrđenoj drugostepenom presudom 18. aprila 2024, utvrdio da je optuženi tokom 1992. na području općine Brčko počinio ratni zločin protiv civilnog stanovništva, pri čemu je u obrazloženju apelacione presude posebno navedeno postupanje prema oštećenoj označenoj kao „CR 3“. 

### Brčko distrikt 
Dejtonski mirovni sporazum iz 1995. godine nije konačno riješio status Brčkog, nego je predvidio poseban arbitražni postupak za sporni dio međuentitetske linije razgraničenja. Konačnom odlukom Arbitražnog tribunala od 5. marta 1999. uspostavljen je samoupravni Brčko distrikt kao posebna jedinica pod suverenitetom Bosne i Hercegovine, izvan neposredne vlasti oba entiteta.

Institucionalno ustrojstvo distrikta dodatno je operacionalizirano 8. marta 2000, kada je stupio na snagu Statut Brčko distrikta Bosne i Hercegovine, čime je uspostavljena početna organizacija njegovih institucija. Na mrežnim stranicama supervizije za Brčko zabilježeno je da je 8. marta 2000. objavljena i posebna supervizorska odluka o uspostavi Brčko distrikta Bosne i Hercegovine.

Međunarodna supervizija nad distriktom trajala je godinama nakon rata. Ured visokog predstavnika objavio je da je 31. augusta 2012. zatvoren ured u Brčkom, a supervizor suspendirao svoje funkcije, iako je pravni okvir konačne arbitražne odluke ostao na snazi.

### Značaj 
Historijski razvoj Brčkog pokazuje kontinuitet grada kao pograničnog, riječnog i trgovačkog središta. Njegov položaj na Savi odredio je i osmansku skelsku funkciju, i austrougarsku modernizaciju, i strateški značaj u ratu 1992–1995, kao i poslijeratnu odluku da grad dobije poseban administrativno-pravni status unutar Bosne i Hercegovine.

## Stanovništvo 
Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Brčko imala je 87.627 stanovnika, raspoređenih u 59 naselja.

### Nacionalni sastav stanovništva – naselje Brčko 
## Kultura 
### Nacionalni spomenici 
[mini|200px|desno|[Azizija džamija (Brčko)|Džamija Azizija u Brčkom]]

## Znamenitosti 
Gradska vijećnica u Brčkom predstavlja jedan od najznačajnijih objekata pseudomaurske arhitekture u Bosni i Hercegovini. Izgradnja gradske vijećnice u Brčkom započela je 1890. godine i svi radovi na objektu završeni su 1892. godine. Njena izgradnja trajala je 14 mjeseci i osamnaest dana. Projektant Vijećnice je Ćiril Metod Iveković, koji je od 1890. radio kao arhitekt u Zemaljskoj vladi u Sarajevu. Povjeravanje posla službenom arhitekti Zemaljske vlade, koji će kasnije projektirati i Vijećnicu u Sarajevu.

Prvobitno je u Vijećnici bila smještena općina, zatim pošta, telegraf, Savska kapetanija, te gradska biblioteka. Sada se u Vijećnici nalaze kancelarija gradonačelnika i gradska galerija. Arhitektonske vrijednosti objekta, njegov značaj u urbanom miljeu Brčkog, i u miljeu bosanskohercegovačke graditeljske baštine, stilske osobenosti, predodređuju odnos prema tom objektu kao prema spomeniku arhitekture. Od 2004. gradska vijećnica se nalazi na popisu nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine.

## Sport 
U gradu postoji nekoliko sportskih klubova poput: FK Jedinstvo, FK Lokomotiva, RK Lokomotiva.

## Poznate ličnosti 
* Edo Maajka, reper
* Lepa Brena, pjevačica
* Mensur Peljto, bokser
* Midhat Begić, historičar književnosti
* Mladen Filipović, slikar
* Mladen Petrić, nogometaš
* Nataša Vojnović, manekenka
* Nijaz Abadžić, novinar
* Rizah Štetić, slikar
* Safet Pašalić, glumac
* Edvin Kanka Ćudić, aktivist za ljudska prava
* Seid Hasanefendić, slikar
* Slavko Medunić, slikar
* Šekib Mujanović, pjevač
* Vesna Pisarović, pjevačica
* Žarko Milenić, književnik i književni prevodilac

## Također pogledajte 
* Azizija (Brčko)
* Savska (Atik) džamija
* Vijećnica u Brčkom

## Reference 
## Vanjski linkovi 
*Zvanični sajt Vlade distrikta Brčko
*Zvanični sajt Skupštine distrikta Brčko
*Panorame distrikta Brčko

Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine
*
*