Borba za nezavisnost zemalja Latinske Amerike

**Borba za nezavisnost zemalja Latinske Amerike** jeste proces čiji se glavni dio odigrao između 1810. i 1820. godine i predstavlja oslobađanje španskih, portugalskih i francuskih kolonija od vlasti metropola i formiranje samostalnih država. Na ovaj su proces utjecala kako dešavanja unutar kolonija, tako i međunarodni događaji, prije svega pojava prosvjetiteljstva i Francuska revolucija, Američki rat za nezavisnost i Napoleonova okupacija Španije. 
 
Ova borba ne može se porediti s procesom dekolonizacije koji se odvijao sredinom 20. stoljeća u Africi i Aziji. Iako je u oba slučaja riječ o emancipaciji naroda, ratovi za nezavisnost u Latinskoj Americi nisu bili ratovi potlačenih i tlačitelja, već ratovi ljudi istog društvenog statusa, čija je borba predstavljala sudar vladajuće strukture kolonija s metropolom. U procesima koji su se odigrali u Africi i Aziji sukobili su se kolonijalni gospodari i potlačeno stanovništvo, koje je ustalo protiv takvog sistema.

## Trajanje i specifičnosti
[mini|lijevo|350p|[Bitka kod Ayacucha, posljednja i odlučujuća bitka u borbi za nezavisnost latinoameričkih zemalja. Ulje na platnu, Antonio Herrera Toro prema sklici Martina Tovara y Tovara, 1824.]]
Početak i završetak procesa borbe za nezavisnost zemalja Latinske Amerike historičari smještaju u različite vremenske okvire. Najveći broj njih slaže se da taj period traje oko pola stoljeća, od sedme decenije 18. do treće decenije 19. stoljeća (osim Kube, koja je stekla nezavisnost dosta kasnije, 1898), tj. od vidnih idejno-političkih utjecaja revolucionarne misli Evrope do međunarodnog priznanja latinoameričkih država. Ova dešavanja nastavit će se građanskim ratovima i sporom stabilizacijom.

Ekonomski, socijalni i politički procesi koji su doveli do oslobađanja ne dešavaju se istovremeno u svim dijelovima Latinske Amerike niti su neposredno povezani istim uzrocima. Naprotiv, dijele ih vremenske, etničke i socijalne razlike i izraziti lokalizam.

Rat za nezavisnost u Latinskoj Americi vode potomci bijelih doseljenika (kreoli) protiv metropole kao secesionistički rat i to je uglavnom samo njihova borba za vlast, a ne i borba širokih slojeva naroda. Indijanci, crni robovi i slobodni crnci nisu ostvarivali vlastite interese u tom ratu. Bili su često angažirani u interesu španske monarhije protiv separatizma svojih gospodara, zemljoposjednika i lokalnih vlasti. Čileanski historičar Jaime Eyzaguirre kao dokaz navodi da je od 87.000 rojalista (1820) svega trećina bila iz metropole, a da je u bitki kod Ayacucha od 9.000 vojnika na strani rojalista svega 500 bilo iz Španije.

## Stanje u društvu
U kolonijalnom društvu Latinske Amerike formirane su dvije suprotstavljene imućne socijalne strukture. Na jednom su kraju bili kreoli - veleposjednici i aristokrate evropskog porijekla, ali rođeni na američkom kontinentu, veoma bogati, ali bez direktnog pristupa političkoj vlasti, sem na lokalnom nivou. Ova grupa bila je suprotstavljena Špancima iz metropole, u čijim su rukama bili politička vlast, monopol nad trgovinom, sakupljanje poreza i taksi u četiri vicekraljevstva i posredovanje u odlivu bogatstva u metropolu. Obje grupacije bile su nezadovoljne svojim položajem. Obespravljena grupa stanovništva (Indijanci, crnci, mulati, zambosi) bili su posebno nezadovoljni svojim položajem, što se odražavalo kroz nebrojene i neuspjele ustanke tokom cijelog kolonijalnog perioda, koji su uvijek bili u krvi gušeni, a vođe surovo kažnjavane. Najžešći su bili ustanci Indijanaca koji su se protezali kroz cio kolonijalni period. Međutim, postoje oprečna mišljenja o njihovom utjecaju na početak antikolonijalnog rata u Latinskoj Americi. Dok neki historičari smatraju da indijanski ustanci i bune imaju marginalan značaj za izbijanje rata za nezavisnost, drugi smatraju da su opća društvena previranja predstavljala pripremu za konačni početak rata protiv kolonijalizma.

U ovakvo društvo lahko su prodrle revolucionarne ideje iz prosvjetiteljske Evrope koje su donosili bogati kreoli sa svojih putovanja i njihova djeca koja su se školovala u velikim evropskim centrima. Čitale su se zabranjene knjige o enciklopedistima, reformi postojećeg društvenog poretka, prirodnim naukama, prirodnim pravima čovjeka i drugim evropskim idejama. Prosvjetiteljske ideje o slobodi, jednakosti, napretku i nezavisnosti bile su poseban predmet proučavanja kreolske buržoazije i klera u španskim američkim kolonijama. Iako je nepismenost širokih narodnih slojeva bila velika, a španska metropola se trudila da spriječi širenje naprednih ideja u svojim kolonijama, vrlo brzo su se raširile ideje Rousseaua, Montesquieua i Voltairea, održanom pred Karlom V, na kojoj su prvi put od početka kolonijalnih osvajanja u javnost izneseni nedjela i zločini konkvistadora nad Indijancima, što je rezultiralo osnivanjem prvih indijanskih kolonija. Najuspješniji od svih bili su jezuiti koji su osnivali jezuitske gvarani zajednice oko rijeke Parane na teritorijama današnjeg Paragvaja, Urugvaja i sjevernog dijela Argentine. Jezuiti su zajednice gvarani učinili potpuno nezavisnim i samodovoljnim entitetima, što je počelo praviti veliku smetnju kako metropoli, tako i crkvi i kolonijalnim vlastima. To je bio uzrok Gvaranskom ratu.

Iako se Gvaranski rat završio potpunom propašću gvarani zajednica i protjerivanjem jezuita s američkog kontinenta i kasnijim potpunim gašenjem tog religioznog reda (1773)

## Pobune koje su prethodile ratu za nezavisnost
Pobune i ustanci, veoma česti tokom tri stoljeća kolonijalne vladavine, nisu imali za cilj nezavisnost kolonija, ali su stvarali uvjete čije sazrijevanje dovodi do secesije. Svi ustanci i pobune u Latinskoj Americi tokom kolonijalne vladavine mogu se svrstati u tri kategorije: ustanci Indijanaca, izazvani eksploatacijom i ugnjetavanjem, ustanci robova, koji su imali za cilj ukidanje ropstva, te ustanci kreola. Cilj ovih posljednjih sve do 18. stoljeća bilo je rasterećenje od prevelikih nameta, protest protiv zloupotreba vlasti, samovolje pojedinaca, monopola i privilegija aristokratije i nisu bili usmjereni protiv monarhije i kolonijalne vlasti.

### Pobune Indijanaca 
Najstariji su bili ustanci Indijanaca Perua. Prvi je još 1536. protiv porobljavanja podigao Manco Inca Yupanqui, nosilac vladajuće dinastije i jedan od nasljednika posljednjeg cara Inka, Atahualpe. Ustanak je bio masovan i vođen je s promjenjivom ratnom srećom. Ustanici su postigli znatne uspjehe i čak je kratkotrajno obnovljen suverenitet države Inka, mada na dosta manjoj teritoriji. Nakon pogibije Manca su naslijedili njegovi sinovi Titu Cusi i Túpac Amaru I, a kada su oni poraženi, ustanak je ugušen. Među borbenim plemenima Kečua i Aymara oni su postali simbol otpora.

Araukanci su sukcesivno dizali pobune na teritoriji današnjeg Čilea. Slično njima činili su i rudari u Novoj Španiji, Meksiku (1598), u Tucumánu (1655), zatim crnci u rudnicima zlata na teritoriji današnje Venecuele. Od sredine 17. stoljeća žarišta ustanaka premještaju se u Novi Meksiko, a uzroci su, osim spomenutih, i nasilno preobraćenje na kršćanstvo. Najveći među ustancima počeo je 1680. i tokom njega je razorena prijestonica Santa Fe. Ustanak je trajao 12 godina.

U 17. stoljeću španska vlast u kolonijama ozbiljno je uzdrmana ustancima i neredima. Jedan od ustanaka u Asunciónu, poznat kao Ustanak paragvajskih komunara (1724–1725) najveći je do tada sudar pobunjenika i centralističke vlasti. Vodio ga je jezuit José de Antequera, koji će postati simbol borbe protiv kolonijalne vlasti. Antequera i njegov nasljednik, Fernando de Mompox, prema nekim istraživačima, definirali su prava čovjeka pola stoljeća prije Lincolna i Francuske revolucije. Od njih je poteklo geslo da je autoritet naroda iznad autoriteta kralja. Komunarske simbole koristili su za svoje ciljeve i kreoli, koji su imali za cilj smanjenje poreskih nameta, slobodnu trgovinu i ukidanje obaveze vojne službe.

Ustanak malih proizvođača kakaovca u Venecueli 1749. protiv monopola uvjerljivo je govorio da je proširena osnova socijalnog protesta. Slično se događalo i u sjevernoj Argentini 1752, u Limi 1750, kad je izbio ustanak indijanskih poglavica. Na Yucatánu su 1765. ustanici proglasili novog kralja Maja, iste godine je izbio ustanak u Quitu, Novoj Španiji 1867, Čileu, Novoj Granadi i Peruu protiv nameta dižu se komunari 1776. godine. Kod kreola se javlja saosjećanje za sudbinu Indijanaca i dolazi do međusobnog zbližavanja.

Slične, ali ne i tako brojne zavjere i pobune javljaju se i u Brazilu. Najčuvenija je zavjera tajnog društva neposlušnih rudara iz 1789. u rudnicima u Minas Geraisu pod vodstvom Silve Xaviera, zvanog *Tiradentes*. U ime rudara tražena je nezavisna republika, slobodna trgovina i sve ono što je bilo u skladu s liberalnim stremljenjima tog vremena. Zavjeru su podržali brazilski pjesnici Cláudio Manuel da Costa, Tomás Antônio Gonzaga i drugi. Zavjera je otkrivena i sasječena u korijenu, a navedeni pjesnici su prognani.

mini|300p|lijevo|Pogubljenje Túpaca Amarua II

Najveći među spontanim i organiziranim ustancima domorodaca bio je ustanak Túpaca Amarua II (1780–1783) u južnom Peruu, sjevernom Čileu, na Bolivijskoj visoravni i u sjeverozapadnoj Argentini, gdje je postojbina Kečua i Aymara Indijanaca. Neposredni povod za ustanak bili su previsoki porezi, zloupotrebe vlasti i sistem prisilnog rada, tzv. mita. Vodio ga je José Gabriel Condorcanqui Noguera, imućni obrazovani trgovac, nasljedni vođa Indijanaca, koji je uzeo ime Túpac Amaru II. U početku je ustanak bio veoma uspješan. Ustanku su u početku prilazili kreoli i mestici, ali su ga napuštali zbog radikalnih zahtjeva Indijanaca. Uprkos velikoj brojnosti (deseci hiljada ljudi), slabo naoružana, neopremljena i nedisciplinirana indijanska vojska nije mogla odoljeti pritisku španske vojske. Vicekraljevi su okupili mestike i 1731. potukli Indijance. Španski vojnici pokazali su izuzetnu surovost prema poraženima. Pogubljeno je približno 80.000 Indijanaca, a samog Túpaca su vezali za konjske repove i pokušali raščerečiti, međutim, morali su upotrijebiti sjekire. Uprkos porazu, novi ustanak izbio je 1782. pod vodstvom Túpaca Diega, koji ga je vodio dvije godine sve dok vlasti nisu sprovele djelomične reforme u korist Indijanaca.

Iako su ustanci Indijanaca doživljavali poraze, ogroman značaj imala je ispoljena politička podudarnost s republikanskim secesionizmom kreola. Riječ je o procesu formiranja jednog općeg raspoloženja za oslobodilačku borbu u korist novih ideja o američkoj nacionalnoj pripadnosti. koji je 1807. s Napoleonom potpisao predsjednik španske vlade Manuel de Godoy, a kojim se francuskoj vojsci odobrava da pređe Španiju pri napadu na Portugal (1807) imao je katastrofalne posljedice po Španiju. Sporazum je podrazumijevao zajedničku invaziju na Portugal i podjelu kolonija u Brazilu. Iako su u novembru francuske trupe jednostavno umarširale u Portugal, Napoleon je i dalje ubacivao trupe u Španiju preko Pirineja, pod izgovorom da priprema odbranu Španije od Britanaca.

Portugalski kralj Ivan IV bio je prinuđen emigrirati u Brazil s 15.000 odabranih plemića, zaštićen britanskom flotom. On je ubrzo donio odluku da prizna osamostaljenje Brazila. Napoleonova politika dovela je do abdikacije kralja Karla IV u korist svog sina, Ferdinanda VII, koji je opet bio prinuđen predati vlast Napoleonu. Za kralja Španije i Indija Napoleon je imenovao svog brata Josipa. Pošto su Francuzi bukvalno okupirali cijelu Španiju, Španci su digli opći ustanak i vodili ga s promjenljivim uspjehom šest godina (1808–1814), prihvatajući za legitimnog kralja samo Ferdinanda VII..

Godine 1791. 30.000 bijelaca i 27.000 crnaca i mulata otpočeli su ustanak za nezavisnost podstaknut Deklaracijom o ljudski pravima i zahtjevom Francuske revolucije da kolonije dobiju ista prava kao i metropola. Velika Britanija i SAD pružile su podršku Francuzima i ustanak je ugušen.

Preokret je nastao kada na čelo crnačkog pokreta stupa Toussaint Louverture. Crnačka vojska prvi je put potukla vojsku jedne evropske sile. Toussaint je vješto koristio sukobe evropskih sila. Kako bi odbranio ustanak, stao je na stranu Španije, koja mu je obećala da će ropstvo biti ukinuto, što nije ispunjeno. Kada je Konvent 1794. proglasio slobodu za sve robove, Toussaint je prešao na stranu Francuza i nastavio borbu za nezavisnost, dobio bitke protiv Španaca i Engleza (1798), a zatim porazio i same Francuze. Na kraju je ukinuo francusku vlast (1801) i donio liberalni ustav, proklamirao slobodu trgovine, priznao katoličku crkvu i ukinuo ropstvo. Međutim, Napoleon je odbacio taj ustav i u Haiti poslao ekspediciju od 86 brodova i 50.000 vojnika da uguše ustanak.

### Bolivija
Nezavisnost je proglašena još 1809, ali je nakon toga slijedilo 16 godina krvave borbe do uspostavljanja prve republike (6. augusta 1825), koja je dobila ime po Simónu Bolívaru.

Napoleonska invazija na Iberijsko poluostrvo dovela je u pitanje lojalnost visokih staleža u gornjem Peruu. Većina njih ostala je lojalna centralnoj hunti u Španiji i čekala da vidi šta će se desiti. Prvi konflikti izbili su 25. maja 1809, kad su radikalni kreoli odbili priznati vlast centralne hunte i, zahtijevajući nezavisnost, zauzeli su ulice. Ovaj revolt bio je jedan od prvih u Latinskoj Americi, ali je ubrzo ugušen.

Pedro Domingo Murillo poveo je 6. jula 1809. drugi ustanak kreola i mestika u La Pazu i proglasio nezavisnost Gornjeg Perua u ime Ferdinanda VII. Lojalnost prema španskom kralju iskorištena je da bi se nezavisnosti dao legitimitet. Do novembra 1809. Cochabamba, Oruro i Potosí pridružili su se Murillu. Iako su ustanak u La Pazu ugušile trupe vicekralja Perua, a u Chuquisaki trupe vicekralja Rio de la Plate, Gornji Peru nikad više nije bio pod potpunom kontrolom Španije.

Tokom sljedećih sedam godina Gornji Peru bio je poprište borbi između snaga Ujedinjenih provincija Rio de la Plate (današnja Argentina) i rojalista iz Perua. Iako su rojalisti odbacili tri argentinske invazije, gerile su uglavnom kontrolirale većinu teritorije gdje su se formirale tzv. *republikete* ("republikice"), tj. ustanički centri, odakle će poteći borba za nezavisnost.

Do 1817. Gornji Peru bio je uglavnom miran i pod kontrolom Lime. Nakon 1820. *Konzervativna partija kreolaca* podržala je generala Pedra Antonija Olañetu, koji je odbio prihvatiti mjere španskih kortesa, ali i da se pridruži ustanicima Simóna Bolívara i Antonija Joséa de Sucrea. Nije htio priznati poraz ni nakon odlučujuće bitke kod Ayacucha 1824, posljednje velike bitke rata za nezavisnost Latinske Amerike. Na kraju ga je pobijedio Sucre aprila 1825, a nova država dobila je ime po Bolívaru - Bolivija.

### Urugvaj 
Kad su u Montevideo stigle vijesti o formiranju Prve patriotske vlade u Buenos Airesu, pojavili su se prvi znaci želje za nezavisnošću. 28. februara 1811. stotinjak patriota na čelu s Venanciom Benavidezom, zauzeli su gradove Mercedes i Soriano i proglasili kraj španske dominacije. U međuvremenu, José Gervasio Artigas organizirao je vojsku u Buenos Airesu i krenuo u Urugvaj, gdje je poslije prvih uspjeha krenuo u opsadu Montevidea. Vicekralj je tražio pomoć od Portugalaca iz Brazila, koji su potukli Artigasa i ušli u Montevideo. Posredovanjem vlade iz Buenos Airesa, portugalske trupe su se povukle, a Artigas se vratio na čelo vojske i ponovo postavio opsadu oko Montevidea koja je trajala gotovo dvije godine (kapitulacija 20. juna 1814).

Godine 1816. opet dolazi do portugalske intervencije u Urugvaju. Montevideo opet pada u ruke Portugalcima 1817. godine. Artigas je pobjegao u Paragvaj, gdje je ubrzo umro.

Godine 1821. Brazil je anektirao tzv. Orijentalni pojas (današnji Urugvaj) pod imenom Província Cisplatina, u čijem će sastavu ostati do 1825, kada je Juan Antonio Lavalleja s još 33 Urugvajca napao zemlju i uz ogromnu podršku naroda osvojio Montevideo i proglasio nezavisnost Urugvaja 25. augusta 1825.. Također je odbijena duga opsada grada Cuautle. Međutim, Morelosa su 1815. uhvatili rojalisti i pogubili ga 22. decembra u San Cristóbal de Ecatepecu.

Od 1815. do 1821. rat za nezavisnost pretvorio se u gerilski rat, u kojem su se istakle dvije figure: Guadalupe Victoria (kasnije prvi meksički predsjednik) u Puebli i Vicente Guerrero u Oaxaki. Međutim, nakon 10 godina borbe pokret za nezavisnost bio je blizu totalnog kraha. Ustanici su se suočavali sa žilavim otporom rojalista i apatijom najuglednijih kreola kolonije. Pretjerano nasilje Hidalgovih i Morelosovih ustanika natjeralo je kreole da se povuku iz borbe i nevoljko pridruže španskoj strani, odlučivši da sačekaju momenat kad bi mogli naći manje krvav put do nezavisnosti. U tom momentu izbija na površinu lik kreola Agustína de Iturbidea, koga je vicekralj poslao da zada konačni udarac Guerrerovim snagama u Oaxaki. Proslavio se u prvim godinama revolucije po tome što je strastveno progonio Hidalgove i Morelosove pristalice. Bio je miljenik meksičke crkve i inkarnacija savršenog kreola konzervativca: pobožan, posvećen zaštiti privatne svojine i društvenih privilegija. Međutim, Iturbide nije bio zadovoljan: nije imao visok vojni čin i nije bio bogat.

Iturbideova ekspedicija podudarila se s uspješnim vojnim udarom u metropoli - vođe vojnog udara bile su sazvane da organiziraju borbu protiv ustanika u Americi i natjerali su Ferdinanda VII da potpiše liberalni ustav 1812. Iturbide je u tom događaju vidio priliku da se kreoli domognu vlasti i nezavisnosti Meksika, te je promijenio stranu, pozvao Guerrera na pregovore i uvjerio ga da udruže snage. Postavio je tri uvjeta: da Meksikom vlada neki evropski monarh, da kreoli i Španci imaju ista prava i da katolička crkva zadrži sve svoje privilegije i vjerski monopol u zemlji. Iturbide i Guerrero pozvali su 24. februara 1821. sve snage Meksika da se ujedine u borbi za nezavisnost. Iturbide je 24. augusta potpisao dokument s vicekraljem Nove Španije, poznat kao Sporazum iz Córdobe, kojim se priznaje nezavisnost Meksika. Ovdje Iturbide dodaje klauzulu da, ako nijedan evropski monarh ne prihvati meksičku krunu, na prijesto može stupiti i neki kreol, što će on kasnije iskoristiti i proglasiti se prvim carem Prvog meksičkog carstva. Privremena skupština proglasila je 28. septembra Povelju nezavisnosti. Generalna kapetanija Gvatemala (u čiji su sastav ulazile Chiapas, Gvatemala, Salvador, Nikaragva, Kostarika i Honduras) proglasila je nezavisnost 5. januara 1822. i pripojena je Meksičkom carstvu. Međutim, godinu kasnije carstvo se raspalo i republikanci su uspostavili demokratiju i meksičku državu.

### Srednja Amerika 
Za razliku od ostalih dijelova španskih kolonija koje su organizirale vlastite hunte, Kapetanija Gvatemala ostala je pod španskom upravom. Velika kapetanija Gvatemala (zajedno sa Vicekraljevstvom Peru) potvrdila je vjernost Centralnoj hunti u Cádizu i nastavila slati "patriotske doprinose" u metropolu, ali je zahtijevala veći utjecaj i predstavnike u Centralnoj hunti. Kad je Centralna hunta raspisala izbore za generalne kortese

Početkom 19. stoljeća bilo je više ustanaka u cijeloj Kapetaniji Gvatemala (koja je uključivala današnju meksičku državu Chiapas, Gvatemalu, Honduras, El Salvador, Nikaragvu i Kostariku). Godine 1811. dižu se prvi ustanci u El Salvadoru i Nikaragvi, iste godine izbila su dva u Leonu i Granadi, u Gvatemali 1813, a 1814. novi ustanci i u Salvadoru. međutim, ulazi u sastav novoformiranog Meksičkog carstva.

Ipak, godinu dana kasnije Meksičko carstvo se raspalo i zemlje kapetanije Gvatemale, osim Chiapasa, formirale su novu državu Ujedinjene provincije Centroamerike jula 1823, koja isto neće biti dugog vijeka - nakon građanskog rata (1839–1840) dolazi do njenog raspada i stvaranja država Srednje Amerike kakve danas poznajemo.

### Dominikanska Republika 
Stjecanje nezavisnosti Dominikanske Republike bio je proces koji je trajao gotovo više od pola stoljeća. Nakon nekoliko neuspješnih pokušaja, José Núñez de Cáceres uspio je 1821. proglasiti nezavisnost ostrva od španske dominacije. Međutim, već sljedeće godine (1822) Haiti je anektirao istočni dio ostrva, pod čijom će vlašću ostati do 1844. Do 1861. režim koji je poznat kao Prva republika bio je uzdrman unutrašnjim sukobima liberala i konzervativaca, kao i stalnim upadima haićanske vojske, što je dovelo do odluke da se zemlja vrati pod špansku vlast. Između 1861. i 1865. istočni dio ostrva imao je status španske provincije. No, zbog mnogih gerilskih napada na kraju su se španske trupe povukle i Dominikanska Republika je stekla nezavisnost 1865.

### Kuba
Kuba i Portoriko bile su jedine dvije kolonije u Latinskoj Americi koje su ostale pod španskom vlašću u drugoj polovini 19. stoljeća. Nacionalna svijest Kubanaca počela se formirati tokom 17. i 18. stoljeća, da bi se proces završio podstaknut prije svega stjecanjem nezavisnosti SAD-a i potom i ostalih latinoameričkih zemalja. Oružana borba za nezavisnost Kube počela je 1868, s nezvaničnom podrškom SAD-a, i trajala je do 1898..

Prvi rat za nezavisnost protiv Španije trajao je od 1868. do 1878. U toku tog rata, a i prije njega, Kuba je sve više padala pod utjecaj SAD-a.

Radnička klasa doživjela je veliki razvoj krajem 19. stoljeća. Na Prvom radničkom kongresu 1892. odlučeno je da se potpomogne pokret za nezavisnost na Kubi i da se krene u konačnu borbu. Ovaj kongres bio je začetak Revolucionarne kubanske partije, koju je predvodio José Martí u SAD-u.. Godine 1917. Portorikanci dobijaju državljanstvo SAD-a. Godine 1952. Portoriko postaje ostrvska američka teritorija s komonveltskim statusom, koji ima i dan-danas.

## Katolička crkva i borba za nezavisnost
Rimokatolička crkva bila je na strani španske monarhije. Pape Pio VII i Lav XII činili su sve što je u njihovoj moći da spriječe odvajanje kolonija od metropole. Umjerenije držanje crkva ispoljava tek od 1823, poslije međunarodnog priznanja suverenosti novoformiranih država. Ovaj elastičniji odnos prema promjenama bio je u funkciji potrebe da se zadrži utjecaj na vjernike. U kasnijem periodu crkva osporava pravo patronata države, odnosno pravo predlaganja crkvenih velikodostojnika. Drugi problem ticao se priznanja crkve i njene uloge u svjetovnoj vlasti. U načelu, pravo katoličke crkve da bude državna religija nije bilo sporno. Samo se Bolívar zalagao za razdvajanje države i crkve. Svi ostali oslobodioci i prvi ustavi proklamirali su katoličanstvo za državnu religiju. Ipak, odvojena od Rima i Madrida, crkva slabi i podređena je svjetovnim vlastima. Crkva nije povratila svoju statusnu moć iz vremena prije oslobođenja.

Katolički kler u toku rata za nezavisnost duboko se podijelio. Onaj niži stao je uz oslobodioce. Jedan njegov dio bio je pokretač i inspirator oružane borbe, kao, npr., u Meksiku. Visoki kler, uz rijetke izuzetke, bio je protiv revolucije.

## Međunarodno priznanje
### Stav evropskih sila
Pad Napoleona izmijenio je odnos snaga u Evropi. Sveta alijansa, formirana na Bečkom kongresu, imala je zadatak da povrati predrevolucionarno stanje i da ga održava. Sredinom oktobra 1822. održan je Veronski kongres, na kojem su članice Alijanse vijećale o reakciji na dešavanja u Španiji. Britanski ministar vanjskih poslova George Canning nije išao lično, već je poslao Wellingtona i dao mu jasne instrukcije da ne pristaje na zajedničku izjavu koja bi govorila da Španija ima pravo na vladavinu južnoameričkim kolonijama i koja bi proglasila južnoameričke revolucionare za buntovnike.

Canning je znao da se Sveta alijansa, pod kojom su se 1823. podrazumijevale Rusija, Austrija, Pruska i Francuska, ne zadovoljava samo gušenjem španske revolucije već da ima namjeru poslati francuske snage u Latinsku Ameriku. Metternich i car Aleksandar I Romanov bili su saglasni s ovim poduhvatom, ali je Canning bio izričito protiv. Slanje velikog vojnog kontingenta u Latinsku Ameriku bez britanskog pristanka bio je nezamisliv poduhvat. Metternich je spletkarenjem pokušao ugroziti Canningov položaj u Britaniji, ali mu to nije uspjelo.
Osnovno geslo te politike sadržano je u dvije riječi: *Amerika Amerikancima*. Formalno upućena Evropi, Monroeova doktrina ustvari je naznačila buduću ekspanzionističku politiku prema Latinskoj Americi.. U kolonijalnom položaju ostali su Kanada, Kuba, Portoriko, Holandska Gvajana, Francuska Gvajana i Mali Antili. Sama po sebi ova doktrina nije donijela međunarodno priznanje latinoameričkih država, ali je ubrzala njihovo sukcesivno prihvatanje kao takve. Portugal je priznao Brazil kao nezavisnu državu nakon vojnog poraza kod Bahije (1825), a Španija je to učinila tek nakon liberalne revolucije (1820). Prvo je priznala nezavisnost Meksika (1836), a zatim Ekvadora, Čilea, Venecuele i Bolivije. Ostale zemlje Evrope priznavale su novoformirane države prema potrebama svojih trgovačkih veza..

## Nadmoć SAD-a
Poslije secesionističkog rata između Sjevera i Juga (1861–1865) SAD su obnovile i učvrstile svoje unutrašnje jedinstvo. Međunarodni izolacionizam i nezainteresiranost za evropska pitanja olakšao je da se ujedinjeni prostor Amerike okrene ka razjedinjenim državama Meksika, Centralne i Južne Amerike kao neprikosnoveni arbitar. Monroeova doktrina štitila je interese SAD-a, ali ne i cijele Amerike. Naprotiv, ona je ozakonila zloupotrebu Latinske Amerike od strane samog SAD-a. Prva panamerička konferencija (Washington, 1889) i zvanično je utemeljila mehanizam kontrole i dominacije, kasnije usavršene institucijom panamerikanizma. Zaobiđen je pozitivan prilaz međunarodnim odnosima, sadržan u načelu saradnje među jednakima, kakav je zastupao Bolívar.

## Neostvaren san
Ideja jedinstva Amerike ostala je san njenih oslobodilaca, prije svih, Bolívarov. On je pokušao svoju ideju sprovesti u djelo na Panamskom kongresu, sazvanom 1826. On je bio kulminacija političke volje za jedinstvo i bratimljenje Amerike poslije 15 godina borbe i stradanja. Ideja ujedinjenja imala je mnogobrojne vanjske i unutrašnje protivnike. Najviše su se protivile evropske sile, robovlasnici s juga SAD-a, Paragvaj i provincije La Plate. Podrška je stizala od Velike Kolumbije (objedinjene tri države), Perua i Bolivije, koje je ujedinio Bolívar, zatim Meksika i Srednje Amerike. Panamski kongres prihvatio je *Opći ugovor o uniji i konfederaciji*, ali su ga ratificirale samo države Velike Kolumbije, koje su bile već ujedinjene. Pokušaj sazivanja novog samita propao je.

U kasnijem periodu Latinska Amerika nije ispoljila veći stvarni interes za približavanje ili ujedinjavanje izuzev u modernom dobu preko labavih i spolja kontroliranih političkih formi panamerikanizma i najnovijih oblika ekonomske saradnje (Latinska unija). Pojedini latinoamerički političari se na početku 21. stoljeća zalažu za čvršće povezivanje zemalja Latinske Amerike. Istovremeno je rasla agresivnost velikog sjevernog susjeda. Uzajamne odnose naročito je pogoršalo oduzimanje velikih meksičkih teritorija od strane SAD-a. Bolívar je bio ogorčen na SAD i Evropu što su mirno posmatrali borbu za nezavisnost i uključivali se isključivo kad je njima to odgovaralo. Bolívar je govorio:

U jednom je pismu napisao:

Kritizirao je i SAD:

Historija je brzo potvrdila njegova mišljenja. Monroeova doktrina nije bila prepreka Španiji da 1829. napadne Meksiko. Britanija je 1833. zauzela Falklandska ostrva uz pomoć SAD-a, a 1835. i Belize, iako je Gvatemala tražila pomoć pozivajući se na Monroeovu doktrinu. U kasnijem periodu uslijedio je čitav niz agresija i intervencija koji nije prestajao do današnjih vremena.

## Reference 
Kategorija:Historija Južne Amerike
Kategorija:Historija Srednje Amerike
Kategorija:Historija Bolivije
Kategorija:Historija Ekvadora
Kategorija:Historija Venecuele
Kategorija:Historija Urugvaja
Kategorija:Historija Kube
Kategorija:Historija Brazila
Kategorija:Historija Gvajane
Kategorija:Historija Paragvaja
Kategorija:Historija Kolumbije
Kategorija:1800-te u Južnoj Americi
Kategorija:1810-e u Južnoj Americi
Kategorija:1820-e u Južnoj Americi
Kategorija:1830-e u Južnoj Americi
Kategorija:Ratovi za nezavisnost