Referendum o autonomiji Sandžaka

**Referendum o autonomiji Sandžaka** bio je referendum o političkoj i teritorijalnoj autonomiji regije održan između 25. i 27. oktobra 1991, na inicijativu Muslimanskog nacionalnog vijeća Sandžaka (MNVS). Referendum je organizovan u 12 općina u kojima živi bošnjačko stanovništvo, a prostorno je obuhvatao kulturno-historijsku geopolitičku regiju Sandžak u SR Srbiji i SR Crnoj Gori. Cilj referenduma bio je ispitivanje volje naroda o uspostavljanju autonomije Sandžaka i potencijalnoj mogućnosti njegovog priključenja jednoj od suverenih republika tadašnje SFR Jugoslavije, vjerovatno misleći SR Bosni i Hercegovini.

## Historija 
### Osnivane Muslimanskog nacionalnog vijeća Sandžaka 
Muslimansko nacionalno vijeće Sandžaka (MNVS) osnovano je u Novom Pazaru 11. maja 1991. Za prvog predsjednika izabran je bio Sulejman Ugljanin. MNVS su činile Stranka demokratske akcije Sandžaka (SDA S) i druge bošnjačke političke stranke, kao i druga udruženja, islamska zajednica i nestranački pojedinci.

Istog dana, MNVS je izjavio da vlade Srbije i Crne Gore promoviraju "velikosrpsku ideologiju" i traže "fizičko istrebljenje" sandžačkih muslimana kako bi kopnena granica između Srba u Srbiji i Crnoj Gori bila potpuno nesmetana. Također, tvrdio je da je MNVS jedini legitimni predstavnik sandžačkih muslimana. MNVS je tražio autonomiju za Sandžak u slučaju raspada Jugoslavije i pozvao muslimane da se naoružaju u slučaju građanskog rata. Najavio je formiranje skupštine, izvršnog vijeća, službi javne sigurnosti i uvođenje obavezne vojne službe, obećavajući suspenziju svih ostalih jugoslavenskih državnih organa u slučaju raspada Jugoslavije ili građanskog rata.

### Referendum 
Dana 10. jula 1991. SDA Sandžaka (tada SDA Novi Pazar), pod rukovodstvom Sulejmana Ugljanina, uputilo je pismo koje traži od saveznih organa raspisivanje referenduma o autonomiji Sandžaka rukovodstvu SFR Jugoslavije, Srbije i Crne Gore, kao i State Departmentu, Evropskom parlamentu itd. S obzirom da odgovor nije došao, 3 mjeseca kasnije, 11. oktobra 1991, MNVS donosi odluku o raspisivanju neobavezujućeg referenduma koji će se održati od 25. do 27. oktobra 1991. Centralnu komisiju za sprovođenje referenduma činili su: predsjednik Rasim Ljajić, zamjenik Fevzija Murić i članovi Azem Hajdarević, Hadija Jakupović i Kasim Zoranić.

Između 25. i 27. oktobra 1991, MNVS je organizovao **referendum za autonomiju Sandžaka**, pitajući glasače da li su za *"potpunu političku i teritorijalnu autonomiju"* regije sa *"pravom priključenja jednoj od suverenih republika?"*, vjerovatno misleći SR Bosni i Hercegovini. Vlasti Srbije su proglasile referendum neustavnim. Referendum je organizovan uz podršku Stranke demokratske akcije (SDA) u BiH, iako je to MNVS negirao. MNVS je tvrdio da je 264.156 ljudi u Sandžaku, ostatku Jugoslavije i iz inozemstva zatražilo da budu uvršteni na birački spisak. Izlaznost je bila 70,2%, a 99% je glasalo za političku i teritorijalnu autonomiju Sandžaka s pravom pridruživanja nekoj od jugoslavenskih republika. Ugljanin je tvrdio da je na referendumu učestvovalo 97% sandžačkih muslimana i 33% Albanaca, ali gotovo nijedan kršćanin. Također je rekao da će MNVS odlučiti kojoj će se jugoslavenskoj republici Sandžak pridružiti, ovisno o daljnjem razvoju događaja.

### Postreferendumski period 
Krajem novembra 1991, MNVS je izabrao novu administraciju za regiju koja je djelovala kao vlada u sjeni. Sekretar Stranke demokratske akcije Sandžaka, Rasim Ljajić, imenovan je za premijera, dok je Ugljanin ostao predsjednik MNVS-a. SDA S je zadržala većinu mjesta u novoj vladi, koja je uključivala i Liberalnu bošnjačku organizaciju i Stranku nacionalne jednakosti. Također u januaru 1992, MNVS je usvojio rezoluciju kojom poziva sandžačke muslimane da se usprotive regrutaciji za Jugoslavensku narodnu armiju (JNA).

Nakon što je Evropska zajednica priznala nezavisnost nekoliko bivših jugoslavenskih republika u decembru 1991, Ugljanin je poslao rezultate referenduma nizozemskom ministru vanjskih poslova Hansu van den Broeku tražeći "priznanje i puni međunarodni i pravni subjektivitet Sandžaka". U januaru 1992, MNVS je proglasio stvaranje "posebnog statusa" za Sandžak koji bi regiji dao dalekosežnu autonomiju. Inicijativu nisu priznale ni jugoslavenska vlada ni vlada Srbije. U naknadnom pismu upućenom Evropskom ministarskom vijeću od 5. aprila 1992, Ugljanin je, pod utjecajem skorog osnivanja Savezne Republike Jugoslavije (nakon što su Slovenija, Hrvatska, Republika Bosna i Hercegovina i Makedonija proglasile nezavisnost), a pozivajući se na rat u Bosni i Hercegovini, ponovo zatražio priznanje Sandžaka, kao i raspoređivanje vojnika Ujedinjenih nacija i uspostavljanje međunarodnog prisustva u regiji.

Dana 18. aprila, Konferencija muslimanskih intelektualaca Sandžaka, Crne Gore i Srbije protestovala je protiv osnivanja Savezne Republike Jugoslavije, tvrdeći da se to dogodilo protiv volje muslimana u zemlji i pozivajući na njeno nepriznavanje. MNVS je 28. aprila usvojio rezoluciju kojom se negira postojanje SR Jugoslavije i insistira da se muslimanima Sandžaka dozvoli da se pridruže republici po svom izboru, što je u ovom slučaju bila Republika Bosna i Hercegovina, sa većinskim muslimanskim stanovništvom. Dana 16. augusta 1992, MNVS je otišao korak dalje. Pozivajući se na svoje skoro učešće na Londonskoj konferenciji u augustu 1992, MNVS je najavio potpuni bojkot Srbije i Crne Gore, uključujući i njihove republičke skupštine, sve dok Sandžak ne dobije zvanični status i ne prestane "državni terorizam". MNVS je pozvao na bojkot prijevremenih parlamentarnih izbora u maju 1992, decembru 1992. i decembru 1993. Većina muslimana nije učestvovala na izborima, kao ni Albanci na Kosovu.

Dana 6. juna 1993, MNVS je usvojio *Memorandum o uspostavljanju posebnog statusa za Sandžak unutar* *SR Jugoslavije (Srbija i Crna Gora)*, kojim se težilo dalekosežnoj autonomiji. Memorandum, za koji je predviđeno da ga potpišu SR Jugoslavija, MNVS, Republika Bosna i Hercegovina i Badinterova komisija, ostao je mrtvo slovo na papiru.

Godine 1996, stranke i udruženja sandžačkih muslimana usvojile su naziv "Bošnjaci" umjesto "Muslimani" nakon iste odluke Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca održanog u Sarajevu 1993. Stoga je naziv MNVS promijenjen u Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka (BNVS). Nakon završetka rata u BiH 1995, Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka usvojilo je *Memorandum o autonomiji Sandžaka i posebnim odnosima s Bosnom i Hercegovinom* 19. jula 1999. Tokom predsjedničkih izbora 2000. održanih u septembru, BNVS je podržao Demokratsku opoziciju Srbije, pozivajući Bošnjake da glasaju za zajedničkog kandidata opozicije. Izbori su kulminirali svrgavanjem Slobodana Miloševića tokom takozvane Buldožer revolucije.

## Rezultati 
Muslimansko nacionalno vijeće Sandžaka je tvrdilo da je 264.156 ljudi iz Sandžaka, ostatku SFR Jugoslavije i iz inozemstva zatražilo da budu uvršteni na birački spisak. Tvrdilo je da je izlaznost bila 185.437 (70,19%), a da je 185.284 (99,92%) glasalo za autonomiju.

## Također pogledajte 
* Stranka demokratske akcije Sandžaka
* Raspad Jugoslavije
* Referendum o nezavisnosti Slovenije
* Referendum o nezavisnosti Hrvatske
* Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine
* Sporazum Karadžić – Filipović

## Reference 
### Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorija:Sandžak
Sandžak
Kategorija:Referendumi u Srbiji
Kategorija:Referendumi u Crnoj Gori
Kategorija:Referendumi u 1991.
Kategorija:Politička historija Srbije
Kategorija:Politička historija Crne Gore
Kategorija:1991. u Srbiji
Kategorija:1991. u Crnoj Gori
Kategorija:1991. u Jugoslaviji
Kategorija:Separatizam u Jugoslaviji
Kategorija:Separatizam u Srbiji
Kategorija:Separatizam u Crnoj Gori
Kategorija:Politika SFRJ
Kategorija:Raspad Jugoslavije
Kategorija:Bošnjačko nacionalno vijeće (Srbija)
Kategorija:Stranka demokratske akcije Sandžaka