Mostarski partizanski bataljon

**Mostarski bataljon** je bio jedinica Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata.

## Okupacija Mostara 
Fašistički napad na Jugoslaviju, 6. aprila 1941. godine, završio se kapitulacijom Jugoslovenske vojske, 18. aprila. U Mostar su 16. aprila iz pravca Lištice ušle italijanske, a 17. aprila iz pravca Konjica njemačke jedinice. Okupatori su u gradu imali najmanje jedan puk vojnika, njemački Gestapo, italijansku Ovru, Ustašku nadzornu službu, policiju, žandarmeriju i malobrojne doušnike. Rimskim ugovorom između Musolinija i Pavelića 8. maja 1941. Nezavisna Država Hrvatska uspostavljaju svoju vlast i na području Hercegovine. Mostar je postao središte Velike župe Hum. Otpočeo je progon komunista, Srba, Jevreja i Roma.

Aktivisti radničkog pokreta, članovi KPJ i SKOJ-a u novonastalim uslovima u okupiranom gradu su se međusobna povezivali. Počelo je formiranje omladinskih aktiva i udarnih grupa za izvršenje raznih zadataka: prikupljanja oružja, municije i ručnih bomba, sanitetskog i kancelarijskog materijala, odjeće, obezbjeđenja i smještaja.

Cijelo vrijeme okupacije, u Mostaru je radila ilegalna štamparija. Najprije se nalazila u štali, a kasnije u bunkeru u novopodignutom predsoblju jedne kuće u Staroj Mahali. Pod namjerno nije napravljen od dasaka već je ostavljen u sitnom pijesku. Stare kamene stepenice su dignute i umjesto njih stavljene drvene, koje su vodile do prvog sprata. U bunkeru su bile dvije pisaće mašine, roto-aparat, nekoliko šapirografa, boje, šabloni, nešto papira (stari bunker je sada služio za sklonište papira), zatim električna peć i sijalica za osvjetljenje. Cijela Hercegovina je snabdijevana materijalom štampanim u toj štampariji.

Priznajući nemoć i nesposobnost da sopstvenim snagama uguši narodni ustanak na području NDH, Pavelić je dogovorio sa italijanskom vladom da njene trupe reokupiraju II i III zonu, o čemu je postignut sporazum 26. avgusta 1941. Do 1. septembra Italijani preuzimaju vojnu, a potom i civilnu vlast u ovim zonama, obustavljaju iseljavanje i garantuju život i imovinu svim stanovnicima, što ima za posljedicu osjeku ustanka u istočnoj Hercegovini.
 
Na putu Jezero — Glavatičevo 12. septembra dogodio se prvi ustanički pucanj u neprijatelja u tom kraju, kada je ubijen žandarmerijski podnarednik. Žandarmerijska stanica 
Rujište na Zijemljima uništena je 29. septembra, čime je bio otvoren put za izlazak grupa iz Mostara preko Dobrča u partizane. Najveći uspjeh odreda bio je slom ustaškog napada 8. oktobra na pravcu Konjic-Bijela. Tom prilikom zarobljen je i top.

### Sanitet 
U novembru je u odred iz Mostara izašao dr Safet Mujić, nakon čega je organizovao bolnicu u Šantića vili u Borcima. Okupio je nekoliko bolničarki iz Mostara sa predhodno završenim kursom. Mujić je organizovao i sanitet po četama sa četnim ambulantama koje su pružale pomoć i bolesnim mještanima. Posebna pažnja posvećena je čistoći kuhinja. Sve to učinilo je dr. Mujića najpopularnijim i najobljubljenijim čovjekom u narodu i među borcima. Zvali su ga "narodna majka". Na zahtjev Operativnog štaba NOP odreda za Bosnu i Hercegovinu, dr Safet Mujić je prekomandovan na područje istočne Hercegovine.

Po odlasku dr. Mujića u bataljon je došao hirurg Isidor Papo. Došao je elegantno obučen, sa šeširom i leptir-mašnom, što je ubrzo odbacio i postao vojni ljekar koji će steći slavu velikog ratnog hirurga.
## Konjički partizanski bataljon 
Sredinom novembra odred je ušao u operativni sastav i pod komandu Kalinovačkog partizanskog odreda. Preimenovan je u Konjički partizanski bataljon, što je bilo logično, jer štab jednog odreda nije mogao komandovati štabom drugog odreda.

### Priliv boraca i snabdjevanje 
Iz Mostara su svakih 10-15 dana stizale grupe novih boraca i Odred je brzo izrastao u solidnu vojničku snagu. Vodiči grupa iz Mostara svrstavali su se među najhrabrije i najsnalažljivije borce. Među njima se isticao Mehmed Arap Meha, koji je buduće borce vodio i bodrio preko Brasine, Jarac-kuka, Zijemlja i Bahtijevice do Boračkog jezera. Često je pored svog ranca nosio još jedan onima koji su bili iscrpljeni i nenavikli na takav marš.

Grupe su redovno, pored oružja, iznosile sanitetski materijal i lijekove prema spisku dr. Mujića, šećer za bolnicu, pisaći pribor, veće količine papira, knjige iznesene iz Narodne biblioteke (od kojih je formirana biblioteka na Borcima) i ostalo za potrebe bataljona. So je redovno stizala preko Podveležja i Bijelog polja, ili iz Konjica, bila je vrlo racionalno trošena i predstavljala je pravu dragocjenost.

Ilegalci u Mostaru su organizovali upade u Sjeverni logor radi snabdjevanja oružjem. Za ostali materijal su vršili upade u prodavnice i magacine onih za koje se smatralo da sarađuju sa okupatorom.

## U 10. heregovačkoj brigadi 
Odlukom Vrhovnog štaba NOVJ 10. avgusta 1942. god. formirana je Deseta hercegovačka brigada, u čiji su sastav ušli: Gatački i Nevesinjski bataljoni iz Hercegovačkog partizanskog odreda i Mostarski bataljon.

Prema  direktivi  Vrhovnog  štaba  NOV  i  POJ,  i naredbom Štaba 29. hercegovačke udarne divizije, 14. maja 1944. godine, formirana je Trinaesta hercegovačka udarna brigada, u čiji sastav su ušli Mostarski 4. bilećki bataljon. Brigadi je u junu pridodan i Stolački bataljon. Za  poliitičkog  komesara   13.  brigade,  postavljen je Enver Ćemalović. Iz Mostara i sa terena stigli su novi borci i Mostarski bataljon je narastao na oko 200 boraca. Dana 14. februara bataljon je prešao rijeku Bunu i ušao u Južni logor. Toga dana oslobođen je Mostar od fašističke okupacije.

Nakon borbi za oslobođenje Sarajeva brigada je krenula u osamnaestodnevni marš, dug 620&nbsp;km, i završila 23. aprila u Sloveniji. Tu učestvuje u borbama za Postojnu, Ljubljanu i Bled i ratna dejstva završava 11. maja na sjevernim granicama Jugoslavije.
 
## Narodni heroji 
* Mladen Balorda Lobra, Mostar
* Karlo Batko, Sarajevo, sa 7 godina preselio u Mostar 
* Leo Bruk, Rijeka dubrovačka 
* Mustafa Ćemalović Ćimba, Mostar
* Miloš Kovačević, Grahovo (Nikšić)
* Maksim Kujundžić, Čelebići (Konjic)
* Ljubo Miljanović, Ljubomir (Trebinje)
* Safet Mujić, Mostar
* Šefik Obad, Blagaj (Mostar)
* Enes Orman, Ljubuški
* Ahmet Pintul, Mostar
* Radovan Šakotić, Gornji Orahovac (Trebinje)
* Ante Šarić, Livno
* Mehmed Trbonja, Mostar
* Hasan Zahirović Laća, Mostar
* Asim Zupčević, Trebinje

## Reference 
Kategorija:Jedinice Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Bosne i Hercegovine
Kategorija:Mostar
Kategorija:Konjic