Leon Lederman

**Leon Max Lederman** (15. juli 1922 – 3. oktobar 2018) bio je američki eksperimentalni fizičar koji je 1988, zajedno s Melvinom Schwartzom i Jackom Steinbergerom, dobio Nobelovu nagradu za fiziku za istraživanje neutrina. Također je dobio Wolfovu nagradu za fiziku 1982, zajedno s Martinom Luisom Perlom, za istraživanje kvarkova i leptona. Lederman je bio direktor emeritus Fermi National Accelerator Laboratory (Fermilab) u Bataviji, Illinois. Osnovao je Illinois Mathematics and Science Academy, u Aurori, Illinois 1986, gdje je bio stalni istraživač emeritus od 2012. do smrti 2018.

Kao vrsni pisac naučne literature, postao je poznat po svojoj knjizi *Božija čestica* () iz 1993. koja je proširila popularnost naziva Higsov bozon.

### Rani život i obrazovanje 
Lederman je rođen u New Yorku, New York, od porodice Morrisa i Minne (Rosenberg) Lederman. Njegovi roditelji su bili ukrajinsko-jevrejski imigranti iz Kijeva i Odese. Lederman je završio srednju školu James Monroe u južnom Bronxu, a diplomirao je na City College of New York 1943.

Prijavio se u vojsku Sjedinjenih Država za vrijeme Drugog svjetskog rata, s namjerom da nakon službe postane fizičar. Nakon što je demobilisan 1946, upisao se na postdiplomski studij Univerziteta Columbia, gdje je odbranio doktorat. 1951.

## Akademska karijera 
Postao je član fakulteta na Univerzitetu Kolumbija, a 1958. je unaprijeđen u redovnog profesora kao profesor fizike "Eugene Higgins" (naziv dat zbog filantropskog doprinosa Eugene Higginsa ovom Univerzitetu). Godine 1960, tokom odsustva iz Columbie, proveo je neko vrijeme u CERN-u u Ženevi kao stipendista Ford fondacije .
Uzeo je produženi odmor sa Kolumbija Univerziteta 1979. da bi postao direktor Fermilaba. Dajući ostavku na Kolumbiji (i penzionišući se u Fermilabu) 1989. godine, on je zatim kratko predavao na Univerzitetu u Chicagu . Zatim se preselio na odsjek za fiziku Tehnološkog instituta Illinois, gdje je služio kao Pritzker profesor nauke.[14] Godine 1992. Bio je predsjednik Američkog udruženja za unapređenje nauke.

Lederman, preuzeo je na sebe da predaje fiziku nefizičkim smjerovima na Univerzitetu u Chicagu, što je rijedak slučaj za profesora dobitnika Nobelove nagrade.

Bio je predsjednik odbora sponzora Bulletin of the Atomic Scientists, a u vrijeme njegove smrti bio je predsjednik emeritus tog tijela. Također je služio u odboru povjerenika za naučnu službu, sada poznatog kao Društvo za nauku i javnost, od 1989. do 1992, i bio je član savjetodavne grupe JASON za odbranu. Lederman je također bio jedan od glavnih zagovornika pokreta "Prvo fizika". Također poznat kao "Nauka sa desne strane" i "Posljednja biologija", ovaj pokret nastoji da preuredi trenutni nastavni plan i program srednjih škola tako da fizika prethodi hemiji i biologiji.

Lederman je bio rani pristalica Naučne debate 2008, inicijative da se tadašnji kandidati za predsjednika, Barack Obama i John McCain, navedu na debatu o glavnim izazovima naučne politike u zemlji. U oktobru 2010, Lederman je učestvovao na ručku Američkog festivala nauke i inženjerstva sa programom za laureate u kojem su učenici srednjih škola bili u neformalnom razgovoru sa naučnikom koji je dobio Nobelovu nagradu uz ručak. Lederman je također bio član savjetodavnog odbora Američkog festivala nauke i inženjerstva.

## Akademski rad 
Godine 1956, Lederman je radio na kršenju parnosti (simetrije) u slabim interakcijama. R. L. Garwin, Leon Lederman i R. Weinrich su modificirali postojeći ciklotronski eksperiment i odmah su potvrdili kršenje parnosti. Odložili su objavljivanje svojih rezultata sve dok Wuova grupa nije bila spremna, a dva rada su se pojavila uporedno u istom časopisu za fiziku. Među njegovim dostignućima su otkriće mionskog neutrina 1962. i donjeg kvarka 1977. To je pomoglo da se uspostavi njegova reputacija kao vrhunskog fizičara čestica.

Godine 1976. grupa fizičara, eksperimentalni tim E288, predvođen Ledermanom, objavila je da se čestica mase od oko 6,0 GeV proizvodi u Fermilab akceleratoru čestica. Nakon uzimanja dodatnih podataka, grupa je otkrila da ova čestica zapravo ne postoji, a "otkriće" je nazvano "Oops-Leon" kao igra riječi na originalnom imenu, ipsilonu i Ledermanovom imenu. Ime je ponovo upotrijebljeno za ipsilon mezon, koji je grupa otkrila iz naknadnih podataka 1977. pri većoj masi od 9,5 GeV.

Kao direktor Fermilaba, Lederman je bio istaknuti pristalica projekta Superconducting Super Collider, koji je odobren oko 1983, i bio je zagovornik projekta tokom cijelog života.
Također, u Fermilabu, nadgledao je izgradnju Tevatrona, decenijama najvećeg sudarača čestica na svijetu. Lederman je kasnije napisao svoju popularnu naučnu knjigu iz 1993. Božija čestica: Ako je univerzum odgovor, šta je pitanje? – koji je nastojao da promoviše svijest o značaju takvog projekta – u kontekstu posljednjih godina projekta i gubitka podrške zbog promjenjive političke klime 1990-ih. Projekt koji sve više umire konačno je odložen iste godine nakon nekih 2 milijarde dolara troškova. U Božijoj čestici napisao je: "Historija atomizma je jedna od redukcionizama - nastojanja da se sve operacije prirode svedu na mali broj zakona koji upravljaju malim brojem primordijalnih objekata", naglašavajući pritom važnost Higgsovog bozona.

Godine 1988. dobio je Nobelovu nagradu za fiziku zajedno sa Melvinom Schwartzom i Jackom Steinbergerom "za metodu neutrino zraka i demonstraciju strukture leptona kroz otkriće mionskog neutrina". Lederman je također dobio Nacionalnu medalju za nauku (1965), Elliott Cresson medalju za fiziku (1976), Wolf nagradu za fiziku (1982) i nagradu Enrico Fermi (1992). Godine 1995. dobio je "Making History Award" Muzeja historije Čikaga za odlikovanje u naučnoj medicini i tehnologiji.

### Biografija 
Ledermanov najbolji prijatelj tokom studentskih godina, Martin J. Klein, uvjerio ga je u "sjaj fizike tokom duge večeri uz mnogo piva". Bio je poznat po svom smislu za humor u zajednici fizičara. Dana 26. augusta 2008, Ledermana je snimila organizacija fokusirana na nauku pod nazivom ScienCentral, na ulici u Njujorku, kako odgovara na pitanja prolaznika.  Odgovarao je na pitanja poput "Koja je jaka sila?" i "Šta se dogodilo prije Velikog praska?".

Imao je troje djece sa svojom prvom ženom Florence Gordon, a pred kraj života živio je sa svojom drugom ženom Ellen (Carr) u Driggsu, Idaho.

Lederman je bio ateista. Lederman je počeo da pati od gubitka pamćenja 2011. i, nakon potrebe da plati visoke troškove medicinske brige, 2015. je morao da proda svoju Nobelovu medalju za 765.000 dolara. Umro je od komplikacija od demencije 3. oktobra 2018. u bolnici u Rexburgu, Idaho, u 96. godini.

## Knjige 
* The God Particle: If the Universe Is the Answer, What Is the Question? by Leon M. Lederman, Dick Teresi (ISBN 0-385-31211-3)
* From Quarks to the Cosmos by Leon Lederman and David N. Schramm (ISBN 0-7167-6012-6) 
* Portraits of Great American Scientists by Leon M. Lederman, et al. (ISBN 1-57392-932-8)
* Symmetry and the Beautiful Universe by Leon M. Lederman and Christopher T. Hill (ISBN 1-59102-242-8) 
* "What We'll Find Inside the Atom" by Leon Lederman, an essay he wrote for Newsweek, September 15, 2008
* Quantum Physics for Poets by Leon M. Lederman and Christopher T. Hill (ISBN 978-1616142339)
* Beyond the God Particle by Leon M. Lederman and Christopher T. Hill (ISBN 978-1616148010) 

## Priznanja 
* Izbor u Nacionalnu akademiju nauka, 1965.
* Nacionalna medalja nauke, 1965.
* Izbori u Američku akademiju nauka i umjetnosti, 1970.
* Nagrada Elliott Cresson Instituta Franklin, 1976.
* Wolfova nagrada za fiziku, 1982.
* Zlatna ploča Američke akademije za dostignuća, 1982.
* Nobelova nagrada za fiziku, 1988.
* Izbor u Američko filozofsko društvo, 1989.
* Enrico Fermi nagrada Ministarstva energetike Sjedinjenih Država, 1992.
* Imenovanje kao Tetelman saradnik na koledžu Jonathan Edwards, 1994.
* Doktor humanih pisama, Univerzitet DePaul, 1995.
* Ordem Nacional do Merito Cientifico (Brazil), 1995.
* U pohvalu razuma Komiteta za skeptičku istragu (CSICOP), 1996.
* Medaljon, Podjela čestica i polja, Meksičko fizičko društvo, 1999.
* AAAS nagrada Philip Hauge Abelson, 2000
* Vannevar Bush nagrada, 2012.
* Asteroid 85185 Lederman, koji je otkrio Eric Walter Elst u opservatoriji La Silla 1991. godine, nazvan je u njegovu čast. Zvanični naziv je objavio Centar za male planete 27. januara 2013. (M.P.C. 82401) .

## Reference 
Kategorija:Američki fizičari
Kategorija:Dobitnici Nobelove nagrade za fiziku
Kategorija:Eksperimentalni fizičari
Kategorija:Teorijski fizičari
Kategorija:Rođeni 1922.
Kategorija:Umrli 2018.
Kategorija:Biografije, New York