Geografija Australije

**Australija**, službeno Commonwealth Australije, suverena je država koja obuhvata kopneni dio australskog kontinenta, ostrvsku državu Tasmaniju i niz priobalnih i vanjskih teritorija. Zauzima ukupnu površinu od približno 7,7 miliona kvadratnih kilometara, što je čini šestom najvećom državom na svijetu. Smještena na južnoj hemisferi između Indijskog i Tihog okeana, jurisdikcija Australije proteže se na nekoliko različitih pomorskih regija, uključujući Ostrvo Norfolk, Božićni ostrvo, Kokosova ostrva, Ostrva Koralnog mora, Ostrva Ashmore i Cartier, te Ostrvo Heard i arhipelag McDonald u južnom Indijskom okeanu, kao i Australsku antarktičku teritoriju. Geografija zemlje obuhvata širok raspon okruženja, od sušnih i polusušnih unutrašnjih regija do tropskih prašuma, umjerenih šuma i alpskih područja. Većina stanovništva živi u umjerenim obalnim zonama istoka, jugoistoka i jugozapada, dok je unutrašnjost - poznata kao Outback - rijetko naseljena i karakteriziraju je polusušni i pustinjski pejzaži. Geografska izolacija i raznolikost okoliša Australije doprinijeli su njenim prepoznatljivim oblicima reljefa i izuzetno visokim nivoima endemske biološke raznolikosti.

## Fizička geografija 
### Lokacija i dimenzije 
Australija je država koja se nalazi na istoimenom kontinentu, unutar labavo definisane regije Australazija/Okeanija na južnoj hemisferi Zemlje. Zvanično poznata kao Commonwealth Australije, njena teritorija obuhvata kopneni dio, ostrvsku državu Tasmaniju i oko 8222 priobalna ostrva, od manjih otočića do većih kopnenih masa. To je čini šestom najvećom državom na svijetu po površini jurisdikcije, koja obuhvata 7.688.287&nbsp;km2.

Geografski, kontinent se proteže između geografskih širina 10° 41' 21' i 43° 38' 40' J (39° 08' 20' J ako se uzme u obzir samo kopneno područje, isključujući Tasmaniju), i geografskih dužina 113° 09' 18' i 153° 38' 14" I. Kopnena masa se proteže približno 3860&nbsp;km od svoje najsjevernije do najjužnije tačke u Tasmaniji, i skoro 4000&nbsp;km od istoka prema zapadu.

Izvan svojih kontinentalnih granica, suverena teritorija Australije proteže se daleko u okolne okeane. Ova vanjska i udaljena ostrva su raštrkana hiljadama kilometara po okeanu u prostranstvu koje se proteže od Antarktika gotovo do ekvatora. Iako nema kopnene granice, Australija dijeli granice sa Istočnim Timorom, Papuom Novom Gvinejom, Indonezijom, Novom Kaledonijom (Francuska) i Novim Zelandom putem svoje opsežne pomorske jurisdikcije.

### Topografija 
Kontinentalna Australija može se podijeliti na četiri glavne regije reljefa: Obalne ravnice, Istočna visoravan, Centralne nizine i Zapadna visoravan. To je najgušće naseljeno područje u Australiji. Veliki dio centra kopnene Australije je također ravan, ali postoje brojni planinski lanci poput planinskih lanaca MacDonnell i Musgrave, kao i neke pojedinačne strukture, od kojih je najpoznatija Uluru. Prema istoku, ravnica se uzdiže do Velike vododjelnice koja se proteže paralelno s istočnom obalom od vrha poluostrva Cape York u Queenslandu, gotovo 4000&nbsp;km južno do Grampiansa u Victoriji. Ovo odvaja rijeke koje teku prema zapadu i sjeveru od onih koje teku u Tihi okean. Istočno gorje sastoji se od niza planina na jugu na čijem se vrhu nalazi planina Mount Kosciuszko, a sjevernije vulkanski čepovi, kupole od pepela i ostaci tokova.

Tasmanija, ostrvska država, ima svoje topološke posebnosti. Centralnoistočno područje Tasmanije, poznato kao Midlands, prilično je ravno u usporedbi s tim i pretežno se koristi za poljoprivredu. Najplaninska regija je područje Centralnog gorja, koje pokriva većinu centralno-zapadnih dijelova države. Tasmanijski planinski lanci imaju 'zaobljenu glatkoću', sličnu onoj na kopnu.

Australija je najniži kontinent na svijetu s prosječnom nadmorskom visinom od samo 330 m; Oko 86,77% površine zemlje (isključujući ostrva) ne prelazi nadmorsku visinu od 500 m. Najviša tačka kopnene Australije je planina Mount Kosciuszko (visoka 2.228 m), koja se nalazi unutar Australskih Alpa, dok je najviša tačka na australskoj suverenoj teritoriji Mawson Peak na ostrvu Heard, koji je visok 2.745 m i predstavlja vrh aktivnog vulkana Big Ben.

### Regije 
Australska kontinentalna kopnena masa sastoji se od šest različitih reljefnih podjela. To su:
* Istočna visoravani - uključujući Veliki razvodni lanac, plodni pojas travnjaka Brigalow Belt iza istočne obale i Istočne visoravni
* Istočne aluvijalne ravnice i nizine - sliv Murray Darling pokriva južni dio; također uključuje dijelove sliva jezera Eyre i proteže se do zaljeva Carpentaria
* Južne australske visoravani - uključujući Flindersov lanac, poluostrvo Eyre i poluostrvo Yorke
* Zapadna visoravan - uključujući ravnicu Nullarbor
* Centralne pustinje
* Sjeverna visoravan i slivovi - uključujući Top End

### Geologija 
Australija se nalazi na najnižoj, najravnijoj i najstarijoj kontinentalnoj kopnenoj masi na Zemlji. Većina topografije zemlje rezultat je dugotrajne erozije vjetrom i vodom, a njen oblik je proizvod tektonskih pokreta Zemlje i dugoročnih promjena nivoa mora. Raspad Gondvane započeo je prije otprilike 165 miliona godina, iako je odvajanje Australske ploče bio spor proces. U stvari, Australska ploča, zajedno s Antarktikom, bila je jedna od posljednjih velikih kontinentalnih ploča Gondvane koja se odvojila, prije otprilike 45 miliona godina. Tokom pleistocena (prije 2,6 miliona do 11.700 godina), Australija je bila dio Sahula, paleokontinenta koji je uključivao kopnene mase Australije i Nove Gvineje, kao i kopnene mostove koji su ih nekada povezivali.

Australska kopnena geologija podijeljena je u pet glavnih provincija: arhejske do paleoproterozojske kratone, paleo-mezoproterozojske orogene pojaseve, mezo-neoproterozojske sedimentne bazene, paleozojske stijene Tasmanskog naboranog pojasa i mezozojske stijene Velikog arteškog bazena. Zemlja sadrži neke od najstarijih geoloških karakteristika na svijetu, s najstarijim poznatim stijenama koje datiraju od prije više od 3000 miliona godina i rijetkim kristalima cirkona koji datiraju od prije 4400 miliona godina. Međutim, druge regije su geološki mnogo mlađe, oblikovane vulkanskom aktivnošću koja se nastavila do prije samo nekoliko hiljada godina. Geomorfolog Charles Rowland Twidale procijenio je da se između 10% i 20% današnjih pejzaža Australije razvilo tokom mezozojske ere, kada je kontinent bio dio Gondvane.

Većina Australije leži blizu središta istoimene tektonske ploče kontinenta, što je čini jednom od geološki najstabilnijih kopnenih masa na Zemlji. Zemljotresi se redovno dešavaju, iako je većina manjih i ne uzrokuje štetu; veći događaji koji prelaze magnitudu 6 obično se dešavaju otprilike jednom svakih pet godina.

### Hidrologija 
 kako je definisano od Biroa za meteorologiju]]

S obzirom na to da se nalazi na najsušnijem naseljenom kontinentu, Australija ima malo velikih, brzih rijeka ili stalnih jezera. Mnoge rijeke imaju vrlo nepravilne obrasce toka, s produženim periodima niskog protoka nakon čega slijede povremene godine poplava. Oko polovine australskih rijeka otiče u unutrašnjost, često završavajući u prolaznim slanim jezerima. Nacija također sadrži oko 758 estuarija, od kojih se većina nalazi u tropskim i suptropskim regijama.

Režim padavina u Australiji je vrlo varijabilan, s niskom prosječnom godišnjom količinom padavina na većem dijelu kontinenta i obilnim sezonskim padavinama u tropima, koncentričnim oko opsežnog sušnog jezgra kontinenta. Efekti ovog raznolikog obrasca padavina i australskog sistema odvodnje mogu rezultirati time da dijelovi kontinenta budu u suši, ali poplavljeni vodom od padavina udaljenih hiljadama kilometara. Padavine se uglavnom povećavaju prema obali kako se poboljšava blizina izvora vlage i pouzdanih vremenskih sistema koji proizvode kišu. Nadmorska visina također ima važan utjecaj na padavine, pri čemu planinska područja sjeveroistočnog Queenslanda, jugoistočne Australije i zapadne Tasmanije primaju veće količine padavina. U prosjeku, samo 9% padavina u Australiji pretvara se u površinsko oticanje, a oko 2% procijedi kroz zemlju kako bi obnovilo podzemne vode. Zbog velikih varijacija u padavinama i protoku vode u Australiji, izgrađeni su veliki rezervoari kako bi se osigurala pouzdana opskrba; u stvari, nacionalni kapacitet skladištenja površinske vode po osobi u 2018. bio je oko 3,25 ML, što je relativno visoko u poređenju s drugim zemljama. Podzemne vode također igraju značajnu ulogu kao snabdijevanje pitkom vodom, industrijom, poljoprivredom i drugim primarnim industrijama u mnogim regijama gdje su jedini pouzdani izvor vode.

## Okeanografija 
 i vrtlozi oko Australije]]

Australski okeani i mora uključuju one uz kopno i njegove priobalne teritorije u Tihom, Indijskom i Južnom okeanu, kao i Timorsko, Tasmanovo, Koralno i Arafursko more. Australsko kopno ima ukupnu dužinu obale od 35.821&nbsp;km  s dodatnih 23.860&nbsp;km otočnih obala. Australija ima treće najveće područje okeanske jurisdikcije od bilo koje zemlje na Zemlji i treću najveću ekskluzivnu ekonomsku zonu (IEZ).

Australiju okružuju razne okeanske struje koje imaju snažan kontrolirajući utjecaj na stvari poput klime, ekosistema, migracija riba, transporta okeanskog otpada i kvalitete vode. Površinske vode Tihog okeana dominiraju tople Istočnoaustralske struje, dok na zapadnim obalama Australije prevladava Leeuwinova struja. Postoji i niz podzemnih protustruja hladnijih temperatura. Nedavna globalna analiza daljinskog istraživanja sugerisala je da u Australiji postoji 8.866&nbsp;km2 plimne ravnice, što je čini trećeplasiranom zemljom po količini plimne ravnice. Plima je dominantna na sjeverozapadnoj obali, gdje se javlja najveći raspon plime u zemlji, s najvišom astronomskom plimom višom od 10 m. Sjeverno i južno od kontinenta, okeanska područja imaju nižu slanost zbog unosa slatke vode od velikih padavina i topljenja morskog leda, u poređenju s okeanskim područjima koja okružuju veći dio Australije; slanost okeanskih regija južno od tropa i iznad Južnog okeana je veća zbog visokog isparavanja i malih padavina.

## Bilješke 
## Reference 
## Dodatna literatura 
* 
* 
* 

## External links
* Digitalni atlas Australije
* Mapa Australije iz 1826.
* 
* Potrošnja vode u Australiji

Kategorija:Geografija Australije