Mokraćni sistem

mini|desno|250px|Mokraćni sistem čovjeka
**Mokraćni, urinarni ili eksrecijski sistem** (lat. *systema urinarium*) čine: bubrezi, mokraćovodi, mokraćna bešika i mokraćna cijev.

U tijelo svih živih bića, uključujući i čovjeka, stalno se unose razne tvari koje su potrebne za njegovu izgradnju ili služe kao izvor energije.Prilikom promjene tih tvari, tj. u procesima  metabolizma, u tijelu nastaju i štetni proizvodi, koji se moraju što prije izdvojiti i izbaciti iz organizma.  Postoji više puteva za izdvajanje štetnih tvari, a glavni su:
*pluća,
*koža i 
*bubrezi.

Najveća količina štetnih tvari izdvaja se preko bubrega. Prestanak rada bubrega doveo bi do smrtonosnog trovanja krvi.

Ovi organi učestvuju u regulaciji zapremine i sastava tjelesnih tečnosti. Podsredstvom mokraćnog sistema iz krvne plazme se eliminišu sve štetne materije (krajnji produkti metabolizma, toksini i sl.) kao i višak vode i elektrolita, i pri tome nastaje mokraća.

Razvoj ovih organa je u tijesnoj vezi sa razvojem polnih organa. Kod osoba muškog pola oni ostaju sjedinjeni na nivou mokraćne cijevi (tokom ejakulacije kroz nju prolazi sperma), a kod žena dolazi do potpunog odvajanja mokraćnih i polnih puteva.

Centralni organ mokraćnog sistema je bubreg, u kojem se i dešava stvaranje mokraće kroz procese glomerulske filtracije i tubulske sekrecije i reapsorpcije. Obavljajući ovu primarnu ulogu, bubrezi vrše i druge funkcije bitne za funkcionisanje organizma. Ovako stvorena mokraća se kroz desni i lijevi mokraćovod transportuje do mokraćne bešike. To je neparni organ koji služi kao privremeni rezervoar urina i iz nje se mokraća odvodi u vanjsku sredinu putem mokraćne cijevi.

## Mokraćni organi
### Bubrezi
Bubrezi su unutrašnji organi, dužine oko 10&nbsp;cm a široki su oko 5&nbsp;cm.  Na poprečnom presjeku bubrega uočavaju se dva sloja: spoljašnji – tamniji i tanji, zrnastog izgleda – **bubrežna kora**, i unutrašnji – svjetliji i deblji – **bubrežna srž**.

Bubrežna srž se prema unutrašnjosti bubrega izbočuje u 10 do 12 bubrežnih piramida koje ulaze u središnju šupljinu bubrega, u bubrežnu zdjelicu (karlicu).  U bubrežnoj kori se nalazi veliki broj kuglastih bubrežnih tjelašaca (glomerula). Svako tjelašce sastoji se od čahurice u koju ulazi tanka arterija koja se u njoj grana u splet paralelnih kapilara. Kroz tanke zidove kapilara prelazi iz krvi u tjelašce dio vode sa rastvorenim tvarima, među kojima se nalaze štetni sastojci koje treba iz tijela odstraniti, ali tu su također i neke korisne supstance.  Ta tečnost nazlva se **primarna mokraća**. Iz svakog tjelašca izlazi bubrežni kanalić kojim se odvodi primarna mokraća.  Bubrežni kanalić ne ide pravo prema sredini bubrega, nego pravi više  zavoja, obavijen je spletom kaplara koji imaju značajnu ulogu u nastajanju mokraće. Prilikom prolaska primarne mokraće kroz kanalić, dio vode i sav šećer ponovo se vraćaju u krv.

Preostala tekućina sa štetnim tvarima je  mokraća ili urin.  Mnogo ovakvih kanalića spaja se u veće, koji se izlivaju u bubrežnu zdjelicu. Iz zdjelice se mokraća preko mokraćovoda stalno odvodi u mokraćnu bešiku ili mjehur. Mokraćni mjehur je građen od glatkih mišića, pa je elastičan, tj.  može da se steže i rasteže. Od mjehura polazi izvodna cijev kojom se mokraća izbacuje napolje.  Pražnjenje se odvija pod kontrolom naše volje.  U toku jednog dana izluči se 1-1,5 L  mokraće.

## Sastav mokraće
Mokraća zdravog čovjeka, osim vode, sadrži mokraćnu kiselinu, mokraćevinu (karbamid), mirisne i bojene tvari, mineralne soli. Ako urin sadrži eritrocite, glukozu, leukocite, bjelančevine ili veći broj bakterija, to ukazuje da se u organizmu dešavaju neki procesi koji nisu normalni.  Zbog toga se danas često obavlja pregled mokraće.  Već po izgledu mokraće može se prosuditi o zdravstvenom stanju.  Mokraća zdravog čovjeka je svijetla i bistra, a ako je zamućena, treba se obratiti ljekaru, da bi se utvrdilo zdravstveno stanje bubrega.
## Njega i bolesti mokraćnih organa
Svako opterećenje bubrega suvišnlm količinama tečnosti je štetno.  Na bubrege naročito štetno djeluju alkohol, nikotin i razne droge.  Pretjerano uzimanje alkohola dovodi do promjena u bubrežnom tkivu, a oštećeni bubrezi nisu u stanju za  normalno obavljanje svojih funkcija.  Prestankom rada bubrega u fkrvi se nakupljaju štetne tvari, što uzrokuje smrt organizma. Štetna su i pretjerano začinjena jela.

Oštećenje bubrega često nastaje kao posljedica taloženja bubrežnog kamena koji može biti različitog sastava (soli). Sitniji kamenčići mogu da začepe mokraćovod, što dovodi do poremećaja rada bubrega i do njihovog oštećenja. Bubrežni kamen koji se zadrži u bubregu "raste", vrši pritisak na bubrežno tkivo i oštećuje ga. Prilikom pojave bubrežnog kamena česti su napadi sa jakim bolovima.

**Nefritis** je zapaljenje bubrega. Može nastati kao posljedica infekcijskih bolesti ili usljed trovanja mnogim tvarima.  Bolesnik osjeća bolove u predjelu bubrega, ima povišen krvni pritisak, mokraća mu je zamućena.  Razvoj oboljenja može oštetiti bubreg u tolikoj mjeri da prestane vršiti svoju funkciju. Danas se krv takvih bolesnika prečišćava pomoću vještačkog bubrega (hemodijaliza). Bolesni bubrezi se presađivanjem mogu zamijeniti zdravim, putem transplantacije bubrega odgovarajućeg davaoca.

## Reference
## Vanjski linkovi
*https://en.wikibooks.org/wiki/Human_Physiology/The_Urinary_System
*https://en.wikibooks.org/wiki/Anatomy_and_Physiology_of_Animals

Kategorija:Mokraćni sistem
Kategorija:Sistemi organa
Kategorija:Nefrologija
Kategorija:Anatomija čovjeka
Kategorija:Anatomija životinja