Nasuh Matrakčija

**Nasuh Matrakčija,** poznat i kao **Nasuh el-Silahi** (), bio je Bošnjak'*** u službi Osmanlijskog Carstva, polimat, matematičar, učitelj, historičar, geograf, kartograf, majstor mačevanja, navigator, izumitelj, slikar, poljoprivrednik i minijaturist. U turskim izvorima navodi se kao **Nasuh bin Karagöz bin Abdullah el-Visokavi el-Bosnavî.*' Izumitelj je borilačke vještine matraka. Obrazovanje je stekao u Istanbulu, a kasnije je služio nekoliko sultana i postao predavač u školi Enderun.

## Život 
Rođen je u Visokom od oca Abdullaha. Bio je nadaren janjičar koji je prošao kroz sistem devširme, nadaren mačevalac i strijelac dobro poznat po svom intelektu; govorio je pet jezika.

Iako je rođen u muslimanskoj porodici, uzet je u sistem devširme, koji je inače bio rezerviran za kršćane u Osmanlijskom Carstvu. Izuzetno, međutim, U Bosni je devširma bila proširena i na lokalne muslimanske porodice.

Nakon dugog perioda provedenog u studiranju matematike i geometrije napisao je djela ''Cemâlü'l-Küttâb* i *Kemalü'l-Hisâb* i predao ih sultanu Selimu I. Napisao je još dvije knjige, *Mecmaü't-Tevârih* i *Süleymannâme*, koje su se bavile historijom u periodu od 1520. do 1543. Također je napisao rad iz historije o Perzijskoj kampanji Sulejmana I pod nazivom *Fetihname-i Karabuğdan*. Nedavna studija o njegovoj knjizi *Umdet-ul Hisab* otkrila je nepoznatu činjenicu da je Matrakčija izumio neke metode množenja. Jedan od značajnih rezultata prikazanih u ovoj knjizi bilo je to da se rešetkasto množenje (ili arapsko) uveliko koristilo na Enderunu 50 godina prije nego što ga je John Napier ponovo uveo u Evropu.

Osim djelâ iz matematike i historije, Matrakčija je poznat i po minijaturama. Kreirao je naturalistički stil koji se fokusirao na panoramske poglede na krajolike i gradove naslikane do najsitnijih detalja (njegovo najpoznatije djelo, slika krajolika Istanbula, prikazuje gotovo svaku ulicu i zgradu u ovom gradu). U umjetnosti osmanlijske minijature ovo je kasnije postalo poznato kao "Matrakčijin stil". Najvažniji od njegova četiri historijska sveska minijatura jest onaj koji se bavi prvom kampanjom Sulejmana I u današnjem Iraku i Iranu 1534-1535, o kojoj je napisao spomenuto djelo *Fetihname-i Karabuğdan*. Osim ilustriranja marša osmanlijske vojske od Istanbula do Bagdada, a zatim do Tabriza i njenog povratka preko Halepa i Eskişehira, Matrakčija je uključio i sve gradove kroz koje je vojska prošla na svom putu. U biblioteci Istanbulskog univerziteta čuva se jedina kopija ovog djela.

Matrakčija je bio i vojnik i kovač oružja s oštricom. Podučavao je rukovanju oružjem na Enderunu. On i njegovi učenici prikazali su svoje vještine u demonstraciji koja je bila u sklopu proslave obrezivanja sinova Sulejmana I. Zbog uspjeha u ovoj demonstraciji, Matrakčija je od sultana dobio počasne titule *usteda* ("majstora") i *reisa* ("komandanta"). Napisao je i knjigu o korištenju raznog oružja i tehnikama konjičke i pješadijske borbe pod naslovom *Tuhfet-ül Guzât*.

## Matematika 
Nasuh Matrakčija zauzima važno mjesto u historiji osmanske matematike prije svega kao autor praktičnih aritmetičkih priručnika namijenjenih divanskim kâtipima i državnim računovođama. U literaturi se kao njegova glavna matematička djela najčešće navode *Cemâlü'l-Küttâb ve Kemâlü'l-Hisâb* (*Ljepota spisatelja i savršenstvo u računstvu)* iz 1517. i *Ümdetü'l-Hisâb* (*Principi računstva)* iz 1533, pri čemu se potonje djelo opisuje kao proširena i razvijenija verzija ranijeg priručnika.

Sadržajno, ta djela pripadaju tradiciji praktične aritmetike. Obrađuju hindu-arapske brojeve, četiri osnovne računske operacije, razlomke, omjere i proporcionalnu diobu, a izložene postupke prate brojni zadaci iz svakodnevne računovodstvene i trgovačke prakse.

Među tim djelima posebno mjesto zauzima *Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irâkeyn (Hronika etapa kampanje u Iraku i Perziji)*, minijaturama popraćen prikaz prvog iranskog pohoda Sulejmana Veličanstvenog iz 1533–1536. To djelo je značajno ne samo kao historijski izvor nego i kao spoj narativne hronike, itinerara i topografske vizuelizacije osmanskog vojnog pohoda.

Novija istraživanja također povezuju Matrakčiju s djelom *Târîh-i Âl-i Osmân*, poznatim i kao "Rüstem Paša Tarihi", koje se u savremenoj osmanističkoj filologiji smatra važnim za proučavanje osmanske historiografije i prijenosa tekstova u 16. stoljeću.

## Počasti i naslijeđe 
U Matrakčijinom rodnom gradu, Visokom, održavaju se godišnji skupovi u počast najvažnijih ljudi iz ovog grada, a Matrakčija se smatra jednim od najvažnijih. Radi ilustracije, smatra se bosanskim Leonardom da Vincijem. Ulica u blizini Zavičajnog muzeja u Visokom zove se po njemu.

Dokumentarni film o Matrakčiji producirala je Turska radiotelevizija 1978.

UNESCO je 2014. godinu proglasio godinom Nasuha Matrakčija. Izložba "Nasuh Matrakči: Genije 16. stoljeća" održavane su u Sarajevu, Beogradu, Antaliji, Istanbulu, Beču, Tokiju, i Parizu. ===

* *Cemālü’l-Küttāb ve Kemālü’l-Ḥisāb (Ljepota spisatelja i savršenstvo u računstvu)*
* *Umdetü’l-Ḥisāb (Principi računstva)*

### Historija 
* *Mecmaü't-Tevârih* (*Zbir historijâ*)
* *Süleymannâme* (*Knjiga o Sulejmanu*)
* *Fetihname-i Karabuğdan* (*Knjiga o osvajanju Moldavije*)
* *Beyan-ı Menazil-i Sefer-ul Irakeyn* (*Hronika etapa kampanje u Iraku i Perziji*)

### Borilačke vještine 
* *Tuhfet-ul Guzat* (*Dar ratnikâ'')

## Galerija 
* Matrakčijine tvrđave – plan
* Grad Diyarbakır – ilustracija

Datoteka:Barbarossa fleet wintering in Toulon 1543.jpg|Osmanlijska flota usidrila se u Toulonu 1543.
Datoteka:Matrakçı Nasuh Soltaniyeh Map (1).JPG|Matrakčijina karta grada Soltaniyeha iz 16. stoljeća (1)
Datoteka:Matrakçı Nasuh Soltaniyeh Map (2).JPG|Matrakčijina karta grada Soltaniyeha iz 16. stoljeća (2)
Datoteka:Matraki1.jpg|Matrakčijino kvadratno rešetkasto množenje
Datoteka:Matraki2.jpg|Matrakčijino trouglasto rešetkasto množenje

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Galerija Matrakčijinih minijatura na Univerzitetu Bilkent
* Ministarstvo kulture i turizma Republike Turske
* O matraku 
* "Nesuh Matrakčija, čovjek koga nazivaju 'bosanski Da Vinci'", Edis Bulić, Al Jazeera Balkans, 4. 11. 2017.
*Nasuh Matrakči Bošnjak, 450 godina od smrti (1564 – 2014) 

Kategorija:Osmanlije bošnjačkog porijekla
Kategorija:Osmanlijski matematičari
Kategorija:Osmanlijski minijaturisti
Kategorija:Osmanlijski geografi
Kategorija:Osmanlijski arhitekti
Kategorija:Biografije, Visoko
Kategorija:Rođeni 1480.
Kategorija:Umrli 1564.