Amet-Han Sultan

**Amet-Han Sultan** (; ; 20. oktobar 1920 – 1. februar 1971) bio je sovjetski pilot-lovac i probni pilot. Njegova majka bila je Krimska Tatarkinja, a otac je bio pripadnik naroda Lak iz Dagestana.

## Pred rat 
Diplomirao je na željezničkoj industrijskoj školi 1938. i kratko vrijeme je radio u željezničkom depou kao pomoćnik majstora koji je pravio kotlove za parne lokomotive. Tokom ovog razdoblja učlanio se u aeroklub i naučio je pilotirati. Godine 1939. prijavio se u armiju. Uvažen je njegov zahtjev da bude upućen na obuku za pilote i 1940. završio je letačku obuku u pilotskoj školi u Kačinsku.

## Drugi svjetski rat 
Godine 1940. završio vojnu školu za pilote. Njemački napad na Sovjetski Savez u junu 1941. zatekao ga je u 4. lovačkom puku koji je bio baziran u blizini Odese i koji je bio naoružan lovačkim avionima Polikarpov I-16. Svoju prvu zračnu pobjedu postigao je 31. maja 1942. kad je izvršio "taran", odnosno namjerno udario svojim lovcem Hawker Hurricane u njemački bombarder Ju 88. Navodi se da je bio primoran na ovaj potez nakon što se opkladio u srebrnu tabakeru s političkim oficirom da će do kraja mjeseca postići svoju prvu zračnu pobjedu. Nakon obaranja, uspio je iskočiti iz oštećenog aviona, ali su ga na zemlji dočekali seljani koji su ga zbog njegovog neuobičajenog izgleda i nepoznatog naglaska zatočili s posadom njemačkog bombardera koga je upravo oborio. Nesporazum je riješen nakon dolaska sovjetskih jedinica. Do kraja mjeseca oborio je ukupno sedam neprijateljskih aviona.

U oktobru 1942. prebačen je u 9. gardijski lovački puk koji je tokom rata bio opremljen različitim vrstama aviona od Jak-1, P-39 Airacobra pa sve do Lavočkina La-7. Dobio je čin kapetana i komandu nad 3. eskadrilom. Do vremena kad je njegov puk izvršio konverziju na lovce američke proizvodnje P-39 Airacobra, samostalno je oborio 19 neprijateljskih aviona i učestvovao u obaranju jedanaest. Dana 24. augusta 1943. po prvi put je odlikovan Ordenom Zlatne zvijezde i proglašen za Heroja Sovjetskog saveza.

U martu 1944. njegova eskadrila poslana je na tajni aerodrom u njemačkoj pozadini. Zadatak eskadrile bio je da prekine snabdijevanje Krima iz zraka koje su vršili njemački transportni avioni Junkers Ju 52/3m čiji su piloti smatrali da su sigurni jer su letjeli u području koje je bilo izvan doleta sovjetskih lovačkih aviona. Tokom ove operacije oborio je njemačkog lovca Fw 190, koji se srušio u blizini njegovog rodnog mjesta Alupka.

Po oslobođenju Krima, porodica Amet-Hana pozvala je cijeli 9. gardijski lovački puk na proslavu koja je trajala tri dana. Slavlje je pokvarila Staljinova odluka da sve krimske Tatare proglasi krivim za saradnju s neprijateljem, zbog čega su bili deportirani u logore u srednjoazijskom dijelu Sovjetskog Saveza. Samo je intervencija komandanta 8. zrakoplovne armije generala Krjukina spasila Ameta-Hana i njegovu porodicu, ali je njegov brat ipak bio deportiran.

Pred kraj rata 9. gardijski lovački puk izvršio je konverziju na nove sovjetske lovačke avione Lavočkin La-7.

Tokom Drugog svjetskog rata obavio je 603 borbena leta, učestvovao u 150 zračnih borbi, samostalno je oborio 30 neprijateljskih aviona i učestvovao u obaranju još 19.

Kad je prekomandiran iz 4. lovačkog puka u 9. gardijski lovački puk, jedan od njegovih bivših kolega izjavio je: "Puk bez Amet-Hana je kao svadba bez muzike."

## Poslije rata 
Godine 1946. prebačen je u rezervu i postao je probni pilot u Zrakoplovno-istraživačkom institutu "Gromov". Poginuo je u avionskoj nesreći 1. februara 1971. dok je testirao avion Tupoljev Tu-16LL. Tokom svog života lično je testirao preko 100 aviona.

Prikazan je 2013. u filmu *Hajtarma*.

## Odlikovanja i priznanja 
* Heroj Sovjetskog Saveza, dva puta
* Počasni probni pilot Sovjetskog Saveza
* Orden Lenjina, tri puta
* Orden Crvene zastave, pet puta
* Orden Aleksandra Nevskog
* Orden Patriotskog rata I klase
* Orden Crvene zvijezde
* Orden Značke časti

## Reference 
## Literatura 
* 
* Juszczak, Artur and Pęczkowski, Robert. *Bell P-39 Airacobra*. Sandomierz, Poland/Redbourn, UK: Mushroom Model Publications. 2003. .
* Loza, Dmitriy and Gebhardt, James F. (transl.). *Attack of the Airacobras: Soviet Aces, American P-39s & the War Against Germany*. Lawrence, Kansas: University Press of Kansas. 2002. .
* 
* Morgan, Hugh. *Soviet Aces of World War 2*. London: Reed International Books Ltd. 1998. .
* 

## Vanjski linkovi 
* 

Kategorija:Rođeni 1920.
Kategorija:Umrli 1971.
Kategorija:Biografije, Alupka
Kategorija:Heroji Sovjetskog Saveza
Kategorija:Sovjetski zrakoplovci