Kondominij

**Kondominij** (lat. *kon* + *dominus* - gospodar), je pravno zajedničko vladanje dviju ili nekoliko država nad nekim teritorijem, suvlasništvo.

Iako se kondominij prepoznaje kao teoretska mogućnost, samo formalno postojanje je rijedak fenomen u praksi. Glavni problem i razlog što postoji malo kondominija je teškoća osiguravanja kooperacije između suverenih vlasti; kada ponestane razumijevanja, status na jednoj strani uglavnom postane neodrživ.

## Sadašnji kondominiji 
* Antarktik je *defacto* kondominij, a njime se upravlja konsultativno na osnovu Antarktičkog sporazuma.
* Rijeka Mosel i njene pritoke, Sauer i Ur, sačinjavaju kondominij podijeljen između Luksemburga i Njemačke; obuhvaćeni su mostovi, oko 15 riječnih otoka različitih veličina, te vrh jednog otoka — *Schtaustufe Apach*, nedaleko od Schengena (ostatak otoka je u Francuskoj). Kondominij je uspostavljen sporazumom, 1816. godine.
* Fazanov otok (tkđ. poznato kao Otok Konferencija; *Konpancija* na baskijskom, *Il de la Konferans* na francuskom, *Isla de los Faisanes* na španskom) kondominij je u rijeci Bidasoa između Francuske i Španije. Osnovan je donošenjem Pirinejskog mira, 1659. godine.
* El Salvador, Honduras i Nikaragva upravljaju tridominijumom koji čine dijelovi zaliva Fonseka te teritorijalnim morem na ušću u ovaj zaliv.
* Austrija i Njemačka se smatraju, zajedno sa Švicarskom (na različitim osnovama), vlasnicima trojnog kondominija — glavnog dijela jezera Konstanz, poznatijeg kao Bodensko jezero (), bez njegovih otoka. S druge strane, Švicarska tvrdi da granica prolazi sredinom jezera. Stoga, ne postoji međunarodni ugovor kojim je određeno gdje leže granice Švajcarske, Njemačke i Austrije u i oko jezera Konstanz.

## Koregenstvo 
U francuskom pravu, Andora se nekada smatrala francusko-španskim kondominijom, mada se češće klasifikuje kao koregenstvo (šp. *corregencia*), pošto je u pitanju sama suverena država a ne teritorija u vlasništvu drugog ili drugih stranih entiteta. Međutim, položaj šefa države podijeljen je *eks oficio* između dviju stranih vlasti, od kojih je jedna predsjednik Francuske, a druga episkop Đoan Enrik Vives i Sisilija u Španiji.

## Bivši kondominiji 
* Godine 688, bizantijski car Justinijan II i arapski kalifa Abd el Malik ibn Marvan sklopili su jedinstven sporazum kojim osnovan prvi kondominij u historiji, Kipar; poreze koji su se ubirali na otoku između sebe su dijelili jednako. Ugovor je trajao oko 300 godina, mada u isto vrijeme na kopnu je vođen gotovo konstantan rat između dviju strana.
* Anglo-egipatski Sudan je bio pravni egipatsko-britanski kondominij od 1899. do 1956. godine, s tim da u stvarnosti Egipat nije igrao nikakvu ulogu u vlasti osim što je dao nekoliko članova administracije; sve političke odluke donosilo je Ujedinjeno Kraljevstvo i svi general-gubernatori Anglo-egipatskog Sudana bili su Britanci. Iako su egipatski i sudanski nacionalisti prezirali sistem, koji je kasnije dezavuisala Egipatska vlada, isti je postojao zbog efektivne kontrole UK nad samim Egiptom (počev od 1882. do najmanje 1936. godine).mini|276x276piksel|Zastava Anglo-egipatskog Sudana (1899—1956)
* Kondominij Bosna i Hercegovina je postojao pod zajedničkom upravom Cislajtanijske Austrije i Mađarske između 1908. i 1918. godine, kada su obe zemlje bile dio Austrougarske imperije.
* Otok u graničnoj rijeci Bremsebek (ni)je pripadalo (n)i Danskoj (n)i Švedskoj.
* Nezavisna Država Hrvatska tokom Drugog svetskog rata od 1941. do 1943. godine bila je kondominij Nacističke Njemačke i fašističke Italije sve do pada italijanskog fašističkog režima (1943).
* Otoci Kanton i Enderberi bila su britansko-američki kondominij od 1939. do 1979. godine, kada su postala dio Kiribatija.
* Kotu Mištu je do 1864. godine bio podijeljen između Španije i Portugala, s tim da je u posljednjim decenijama svog postojanja bio *defakto* nezavisan.
* Grofstvo Frisland (Zapadna Frizija), od 1165. pod imperijalnom administracijom, bilo je od 1165. do 1493. godine zajednički kondominij grofa Holandije i princa-episkopa Utrehta, a potom ponovo do 25. oktobra 1555. godine pod imperijalnom administracijom.
* Egipat 1876—1882. bio je pod kontrolom Francuske i Ujedinjenog Kraljevstva.
* Grad Erfurt od 12. vijeka do Tridesetogodišnjeg rata bio je politički podijeljen između arhiepiskopa Majnca i grofova Glajhena koje je kasnije zamijenio gradski savjet (*Konkordata Gebhardi*, 1829), odnosno pokrajinski grof Tiringije (1327) i dinastija Vetin (Vajmarski sporazum, 1483).
* Malo područje (selo Hadf i okruženje) na Arabijskom poluotoku, danas dio Omana, nekada je bilo pod zajedničkom kontrolom članice Emirata (država Adžman). Sporazum koji je definisana *zona* Hadf potpisao je 26. aprila 1960. sultan Said ben Tajmur u Salalahu i 30. aprila 1960. šeik Rašid ben Humaid el Nuaimi u Adžmanu. Ovime je omogućena podijeljena vlast u zoni vladara Adžmana i šeika Maskata. Vladar Adžmana je mogao da nastavi sa prikupljanjem zekata (islamski porez odnosno dobrovoljno davanje), ali nije smio da se miješa u poslove lokalnog stavnovništva (*Bani Kaab*, ogranak Banu Kaaba) za koje su u potpunosti bili zaduženi šeici Maskata. Ugovor je kasnije raskinut.
* Slobodni Grad Krakov bio je protektorat Pruske, Austrije i Rusije od 1815. do 1846. godine, kada ga je anektirala Austrija.
* Mastriht je bio kondominij 500 godina, do 1794. godine. Bio je podijeljen između Kneževine-episkopije Lijež i Vojvodstva Brabant (kasnije Holandske republike, 1632).
* Nauru je bio trojni kondominij, mandatna teritorija pod upravom administracija Australije, Novog Zelanda i Ujedinjenog Kraljevstva, od 1923. do 1942. a potom od 1947. kao teritorija pod starateljstvom do sticanja nezavisnosti 1968. godine.
* Selo Nenig bilo je kondominij Trijerske episkopije, Vojvodstva Loren (Kraljevstvo Francuska od 1766) i Vojvodstva Luksemburg do anektiranja od Revolucionarne Francuske godine 1794.
* Neutralni Morene je bio podijeljen od 1816. do 1919. između Holandije (kasnije Belgije) i Pruske.

mini|248x248piksel|Zastava kolonijalnih Novih Hebrida (1966)

* Novi Hebridi su činili francusko-britanski kondominij 1906. godine, sve dok kao republika nisu stekli nezavisnost 1980. godine (danas se zovu Vanuatu).
* Sjeverna Dobrudža je bila podijeljena između centralnih sila (Njemačka—Austrija—Bugarska) tokom Prvog svetskog rata.
* Oregonska zemlja je bila anglo-američki kondominij od 1818. do 1846. godine.
* Samoanski Otoci su od 1889. do 1899. godine bila rijedak trojni kondominij i protektorat (Njemačka, Britanija i Sjedinjene Američke Države).
* Šlezvig, Holštajn i Lauenburg su bili austrijsko-pruski kondominij. Dve njemačke strane su ga dobile nakon Drugog šlezviškog rata (1864). Prema Gastajnskoj konvenciji održanoj naredne godine, Lauenburg je ostao kondominij (pruski), Austrija je upravljala Holštajnom a Pruska Šlezvigom. Godine 1866, nakon Austrijsko-pruskog rata, Austrija je predala svoja preostala prava Pruskoj. Pruska je kasnije uspostavila Provinciju Šlezvig-Holštajn, a Šlezvig-Holštajn je danas savezna država Nemačke.
* Grofstvo Šponhajm u Svetom rimskom carstvu bilo je od 15. vijeka pod upravom Markgrofovije Baden, Grofstava Pfalca na Rajni i Grofstava Veldenc, kasnije Pfalc-Zimerna, Pfalc-Cvajbrikena i Pfalc-Birkenfelda kao naslednika Veldenca.
* Španska Holandija postala je anglo-holandski kondominij 1706. godine tokom Rata za špansko naslijeđe, što je ostala do sporazuma iz Utrehta i Raštata (1713/14) kojima je okončan pomenuti rat.
* Togoland, negdašnji njemački protektorat, bio je anglo-francuski kondominij od momenta kad su ga Ujedinjeno Kraljevstvo i Francuska okupirali (26. avgust 1914) do djelimičnog dijeljenja na francuske i britanske zone (27. decembar 1916). Podijeljeni Togoland je činio dvije zasebne mandatne teritorije (20. jul 1922): Britanski Togoland (koji je 1956. pripojen Zlatnoj Obali, današnja Gana) i Francuski Togoland (koji je danas dio nacije Togo).
* Zaporoška Sič, kratkotrajni rusko-poljski kondominij, osnovan je 1667. godine po donošenju Andrusovskog mira.
* Termin se ponekad čak primjenjuje i na slične dogovore između zemalja monarha (ličnih ili formalnih) unija, kao što je slučaj distrikta Fijume (Rijeka) podijeljenog između Mađarske i Hrvatske unutar Habzburške imperije (od 1868).
* Od 1913. do 1920. godine, Špicbergen je bio neutralni kondominij. Špicberški sporazum (9. februar 1920) prepoznaje puni i apsolutni suverenitet Norveške na teritoriji cijelog arhipelaga Svalbard. Provođenje vlasti je, međutim, predmet određenih stipulacija; ne primjenjuju se i ne važe svi norveški zakoni. Prvobitno ga je potpisalo samo devet nacija, a danas ima 40 potpisnica. Građani bilo koje od zemalja-potpisnica mogu da se nasele na arhipelagu. Trenutno samo Norveška i Rusija koriste ovo pravo.
* Godine 1992, Južna Afrika i Namibija osnovale su Zajednički administrativni organ u enklavi Valvis Bej, koja je nakon toga prepuštena na upravljanje Namibiji (1994).

## Predlagani kondominiji 
* Godine 2001, Britanska vlada je pregovarala sa Španijom o mogućem davanju predloga osnivanja zajedničke teritorije za građane Gibraltara. Ovu inicijativu su Gibraltarci odbili preventivno, na referendumu 2002.
* Godine 2012, Kanada i Danska vlada su zamalo sklopile sporazum o proglašenju ostrva Hans kondominijom, nakon decenija sporova. Druga razmatrana alternativa je bila podjela otoka popola. Pregovori su nastavljeni.
* Hipotetski kondominiji su predlagani za Jerusalim (Izrael—Palestina), unutar okvira postizanja nezavisnosti Palestine.
* Tokom pregovora između Ujedinjenog Kraljevstva i Narodne Republike Kine 1983/84. godine oko transfera suvereniteta nad Hong Kongom, jedan od britanskih prijedloga je bio da se suverenitet Hong Konga i njegovih pripadajućih teritorija da NR Kini dok bi UK zadržao pravo na administraciju teritorijom. Prijedlog je odbijen i pregovori su završeni, a UK je 1997. godine pristao da se odrekne svih prava na Hong Kong u korist Kine.
* U jednom predloženom slučaju podjele Belgije, Brisel bi postao kondominij Flandrije i Valonije.
* Godine 1984, Novi irski forum je predložio zajedničku britansko-irsku upravu u Sjevernoj Irskoj, da bi se pokušali privesti kraju višedecenijski Sjevernoirski sukobi. Ovu ideju je odbacila Britanska vlada. Sporazum na Veliki petak (1998) doveo je do osnivanja prenetog izvršnog organa u Sjevernoj Irskoj sa raspodelom vlasti između prvog ministra i zamenika prvog ministra; položaji su zasebno nominovale najveće partije dvaju najvećih ’zajednica’ u skupštini. Predlog zajedničkog organa Britanske i Irske vlade za Sjevernu Irsku ponovo je postao aktuelan 2017. godine, nakon propasti izvršnog ogranka sa raspodelom vlasti.

## Reference 
Kategorija:Kondominiji