Homoseksualnost u antičkoj Grčkoj

[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Pederastic_erotic_scene_Louvre_F85bis.jpg/220px-Pederastic_erotic_scene_Louvre_F85bis.jpg|mini| Mladić i tinejdžer u međukruralnom seksu, fragment crnofiguralne atičke čaše, 550. pr. n. e – 525. pr. n. e, [Louvre]]
U klasičnoj antici, pisci kao što su Herodot, Platon, Ksenofont, Atenej i mnogi drugi istraživali su aspekte **homoseksualnosti u grčkom društvu**. Najrašireniji i društveno najznačajniji oblik istospolnih seksualnih odnosa u staroj Grčkoj među elitnim krugovima bio je između odraslih muškaraca i pubertetskih ili adolescentnih dječaka, poznat kao pederastija (brakovi u staroj Grčkoj između muškaraca i žena također su bili dobno strukturirani, s muškarcima u tridesetim godinama koji su obično uzimali žene u ranim tinejdžerskim godinama). Ipak, homoseksualnost i njegova praksa su i dalje bili široko rasprostranjeni jer su to dopuštale određene gradske države, dok su drugi bili dvosmisleni ili su to zabranjivali. Kenneth Dober smatra da, iako su seksualni odnosi između odraslih muškaraca postojali, moguće je da je barem jedan član svake od ovih veza prekršio društvene konvencije preuzimajući pasivnu seksualnu ulogu. To je dovedeno u pitanje prema nedavnim naučnicima. Nejasno je kako su takvi odnosi između istospolnih partnera posmatrani u opštem društvu, posebno za žene, ali primeri postoje još iz vremena Safo.

Stari Grci nisu shvatali seksualnu orijentaciju kao društveni identifikator kao što su to činila moderna zapadna društva. Grčko društvo nije razlikovalo seksualnu želju ili ponašanje prema spolu sudionika, već prema ulozi koju je svaki sudionik igrao u seksualnom činu, ulozi aktivnog penetratora ili pasivnog penetratora.]]
Najčešći oblik istopolnih odnosa između elitnih muškaraca u Grčkoj bila je *payerastia* (pederastija), što znači "ljubav dječaka". Bio je to odnos između starijeg muškarca i adolescentnog mladića. Dječak se smatrao "dječakom" sve dok nije mogao pustiti punu bradu. U Atini su starijeg čoveka zvali e*rastes*. Trebao je obrazovati, štititi, voljeti i pružiti uzor svom *eromenosu*, čija je nagrada za njega bila njegova ljepota, mladost i obećanje. Takav koncept podržavaju arheološki dokazi koje su stručnjaci pronalazili tokom godina, poput bronzane ploče starijeg muškarca koji nosi luk i strijelu dok hvata mlađeg muškarca za ruke - koji nosi kozu. Nadalje, na ploči su otkriveni genitalije dječaka, pa stručnjaci ovo, i više dokaza uporednih s ovim, tumače kao praksu pederastije. 

Korijeni grčke pederastije leže u plemenskoj prošlosti Grčke, prije uspona polisa kao jedinice političke organizacije. Ove plemenske zajednice bile su organizovane prema starosnim grupama. Kada bi došlo vrijeme da dječak prihvati starosnu grupu odraslih i da "postane muškarac", napustio bi pleme u društvu starijeg muškarca na period koji je predstavljao obred prijelaza. Ovaj stariji čovjek će obrazovati mlade o načinima grčkog života i odgovornostima odraslog doba. 

Obred prelaza u odrasli život koji su prošli grčki mladići u plemenskoj prahistoriji Grčke evoluirao je u opšte poznati oblik grčke pederastije nakon gradskih država ili *polisa*. Grčki dječaci više nisu napuštali granice zajednice, već su se spajali sa starijim muškarcima unutar granica grada. Ovi ljudi, kao i njihove ranije kolege, igrali su obrazovnu i poučnu ulogu u životima svojih mladih pratilaca; isto tako, kao i u ranijim vremenima, dijelili su seksualni odnos sa svojim dječacima. Penetrativni seks, međutim, smatran je ponižavajućim za pasivnog partnera i izvan društveno prihvaćenih normi. U staroj Grčkoj seks se generalno shvatao u smislu penetracije, zadovoljstva i dominacije, a ne kao pitanje spola učesnika. Prema Doveru, pederastija se nije smatrala homoseksualnim činom, s obzirom da bi 'muškarac' preuzeo dominantnu ulogu, a njegov učenik pasivnu. Kada je došlo do seksa između dvije osobe istog spola, to se još uvijek nije u potpunosti smatralo homoseksualnom zajednicom, s obzirom na to da bi jedan partner morao preuzeti pasivnu ulogu, te se stoga više ne bi smatrao 'muškarcem' u smislu seksualne zajednice. Međutim, Hubbard i James Davidson tvrde da nema dovoljno dokaza da se muškarac smatrao ženstvenim zato što je bio pasivan samo u seksu.

Razrađeni društveni kodeks upravljao je mehanikom grčke pederastije. Dužnost odraslog muškarca bila je da se udvara dječaku koji mu se dopao, a smatralo se da je društveno primjereno da se mlađi čovjek zadržava neko vrijeme prije nego što se preda željama svog mentora. U početku, i *erastes i eromenos*, pokazuju ograničenost i suzdržanost u potrazi. Ubrzo nakon toga, mlađi muškarac popušta svom novom mentoru - *erastesu* - i od njega prima vodstvo. Ipak, nije sigurno da će oni koji se pokoravaju uživati u takvim “treninzima” njegovog mentora – uključujući seksualnim uslugama. Međutim, važno je napomenuti da nisu svi pederastični odnosi bili seksualni – mnogi su bili jednostavno oblici prijateljstva i vođenja.

Starosna granica za pederastiju u staroj Grčkoj čini se da obuhvata, na kraju, najmanje dječake od dvanaest godina. Voljeti dječaka mlađeg od dvanaest godina smatralo se neprikladnim, ali ne postoje dokazi o bilo kakvim zakonskim kaznama vezanim za ovu vrstu prakse. Tradicionalno, pederastična veza mogla bi se nastaviti sve do široko rasprostranjenog rasta dlačica na tijelu dječaka, kada se on smatra muškarcem. Stoga, iako su veze poput ove bile više privremene, imale su duže, trajnije posljedice na one koji su bili uključeni. U drevnim spartanskim vjenčanjima ženska osoba je imala kratko ošišanu kosu i bila je obučena kao muškarac. George Devereux je sugerirao da bi ovo trebalo olakšati mužev prijelaz sa homoseksualnih na heteroseksualne odnose. To ove pederastijske veze označava kao privremene, razvojne, a ne seksualne i intimne veze kao sa ženom. U tim vremenima, homoseksualnost se smatrala normalnom i neophodnom zbog dinamike moći u igri između starijeg, dominantnog muškarca i mlađeg, pokornog muškarca. Ipak, kada su dva muškarca sličnih godina dijelila sličan odnos, to se smatralo tabuom i perverznim.

Stari Grci, u kontekstu pederastičnih *polisa*, prvi su opisali, proučavali, sistematizovali i uspostavili pederastiju kao društvenu i obrazovnu instituciju. Bio je to važan element u civilnom životu, vojsci, filozofiji i umjetnosti. Postoji određena rasprava među naučnicima o tome da li je pederastija bila raširena u svim društvenim klasama ili je uglavnom bila ograničena na aristokratiju.

### U vojsci 
Sveta četa Tebe, zasebna vojna jedinica sastavljena od parova muških ljubavnika, obično se smatra vrhunskim primjerom kako su stari Grci koristili ljubav između vojnika u trupi kako bi ojačali njihov borbeni duh. Tebanci su Svetoj četi pripisivali moć Tebe za generaciju prije njenog pada Filipu II Makedonskom, koji je, kada je pregledao mrtve nakon Bitke kod Heroneje (338. pr. n. e) i vidio tijela Svete čete razbacane po bojištu, iznio je ovu oštru kritiku spartanskih pogleda na četu:Neka bijedno propadnu oni koji misle da su ti ljudi učinili ili pretrpjeli nešto sramotno.Pammenesovo mišljenje je, prema Plutarhu, bilo takvoHomerov Nestor nije bio dovoljno vješt u naređivanju vojske kada je savjetovao Grke da rangiraju pleme i pleme... trebalo je da se pridruži ljubavnicima i njihovim voljenima. Jer ljudi iz istog plemena malo cijene jedni druge kada opasnosti pritiskaju; ali četa zacementirana prijateljstvom utemeljenim na ljubavi nikada se ne može prekinuti.Smatralo se da ove veze, koje se ogledaju u epizodama iz grčke mitologije, kao što je herojski odnos između Ahila i Patrokla u *Ilijadi*, podižu moral, kao i hrabrost zbog želje da impresioniraju i zaštite svog ljubavnika. Takve odnose dokumentovali su mnogi grčki historičari i u filozofskim diskursima, kao i u nepredviđenim primjedbama kao što je Plutarh zabilježio Filipa II Makedonskog :Nisu samo najratoborniji narodi, Beoti, Spartanci i Krićani, najpodložniji ovoj vrsti ljubavi, već i najveći heroji starog doba: Meleagar, Ahil, Aristomen, Kimon i Epaminonda.
## Ljubav između odraslih muškaraca 
Prema mišljenju klasiciste Kennetha Dovera koji je 1978. objavio knjigu *Greek Homosexuality*, s obzirom na važnost u grčkom društvu njegovanja muškosti odraslog muškarca i uočenog feminizirajućeg efekta pasivnog partnera, odnosi između odraslih muškaraca uporedivog društvenog statusa smatrali su se vrlo problematičnim i obično se povezivali sa društvenom stigmom. Ova stigma je, međutim, bila rezervisana samo za pasivnog partnera u vezi. Prema Doveru i njegovim pristalicama, grčki muškarci koji su se upuštali u pasivni analni seks nakon što su dostigli muškost - u kojoj se tački očekivalo da preuzmu obrnutu ulogu u pederastičnim odnosima i postanu aktivni i dominantni članovi - na taj način su feminizirani ili „učinjeni ženom". Dover se poziva na uvrede korištene u Aristofanovim dramama kao dokaz da su 'pasivni' muškarci ismijavani.

Noviji radovi koje su objavili James Davidson i Hubbard osporili su ovaj model, tvrdeći da je redukcionistički i dali su dokaze o suprotnom.

### Ahileja i Patrokla 
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Akhilleus_Patroklos_Antikensammlung_Berlin_F2278.jpg/220px-Akhilleus_Patroklos_Antikensammlung_Berlin_F2278.jpg|mini| [Ahileja i Patrokla]]
Prva zabilježena pojava duboke emocionalne veze između odraslih muškaraca u staroj grčkoj kulturi bila je u *Ilijadi* (800. pr. n. e). Homer odnos između Ahileja i Patrokla ne prikazuje kao seksualan. Stari Atinjani su isticali navodnu razliku u godinama između njih dvojice prikazujući Patrokla s bradom na slikama i grnčariji, dok je Ahilej glatko obrijan, iako je Ahilej bio gotovo božanstvena figura u grčkom društvu. To je dovelo do neslaganja oko toga koga treba doživljavati kao *erasta*, a koga *eromenosa* među elitama poput Eshila i Pausanija, budući da je homerska tradicija učinila da je Patroklo stariji, ali Ahil jači. Primijećeno je, međutim, da prikazi likova na grnčariji ne predstavljaju stvarnost i da mogu zadovoljiti standarde ljepote drevne Atine. Drugi drevni ljudi, poput Ksenofonta, smatrali su da su Ahilej i Patroklo jednostavno bili bliski prijatelji.

Eshil je u tragediji *Mirmidonci* učinio Ahileja e*rastom* jer je osvetio ljubavnu smrt iako su mu bogovi rekli da će ga to koštati njegovog života.

## Ljubav između odraslih žena 
Safo, pjesnikinja sa ostrva Lezbos, napisala je mnoge ljubavne pesme upućene ženama i devojkama. Ljubav u ovim pjesmama je ponekad uzvraćena, a ponekad ne. Smatra se da je Safo napisala blizu 12.000 stihova o svojoj ljubavi prema drugim ženama. Od toga je preživjelo samo oko 600 linija. Kao rezultat njene slave u antici, ona i njena zemlja postali su simbol ljubavi između žena.

Za Spartu su dokumentovani i pedagoški erotski odnosi, zajedno sa atletskom golotinjom za žene. Tokom 610. pr. n. e, dokumentovano je da je grupa tinejdžerki pjevala klasične himne o svojim bogovima i boginjama, kao i vezama sa njima, dok su bile uključene u rituale oranja u planinskom lancu. Ipak, takve bi hvalospjeve dalje imale sadržaj jer djevojke flertuju i zadirkuju jedna drugu uz naznake seksualne energije. Općenito,  historijski zapisi o ljubavi i seksualnim odnosima između žena su rijetki. moderni historičari su pokupili konce, počevši od Ericha Bethea 1907. i nastavljajući s KJ Doverom i mnogim drugima. Ovi naučnici su pokazali da su se istopolni odnosi otvoreno praktikovali, uglavnom uz zvaničnu dozvolu, u mnogim oblastima života od 7. vijeka pr. n. e do rimskog doba.

Neki naučnici smatraju da su istospolni odnosi, posebno pederastija, bili uobičajeni samo među aristokracijom, te da takvi odnosi nisu bili široko prakticirani od običnih ljudi (*demos*). Jedan od takvih učenjaka je Bruce Thornton, koji tvrdi da uvrede upućene pederastičnim muškarcima u Aristofanovim komedijama pokazuju nesklonost običnih ljudi prema toj praksi. Drugi naučnici, kao što je Victoria Wohl naglašavaju da je u Atini, istopolna želja bila dio "seksualne ideologije demokratije", koju dijele elita i *demos*, kao što su primjeri ubice tirana, Harmodije i Aristogiton. Čak i oni koji tvrde da je pederastija bila ograničena na više klase općenito priznaju da je ona bila "dio društvene strukture *polisa*".

Ova tema je izazvala kontroverze u modernoj Grčkoj. Konferencija o Aleksandru Velikom je 2002. prohujala jer je trebalo da bude predstavljen rad o njegovoj homoseksualnosti. Kada je 2004. pušten film *Aleksandar*, koji opisuje Aleksandra kao romantično povezanog i sa muškarcima i sa ženama, 25 grčkih advokata je zaprijetilo da će tužiti autore filma, ali su popustili nakon što su prisustvovali projekciji filma unaprijed.

## Reference 
## Literatura 
* Andrew Calimach, ''Lovers' Legends: The Gay Greek Myths*, New Rochelle, Haiduk Press, 2002, 
* Cohen, David, "Law, Sexuality, and Society: The Enforcement of Morals in Classical Athens." Cambridge University Press, 2004. .
* Lilar, Suzanne, *Le couple* (1963), Paris, Grasset;  Translated as *Aspects of Love in Western Society* in 1965, with a foreword by Jonathan Griffin, New York, McGraw-Hill, LC 65–19851.
* Dover, Kenneth J. *Greek Homosexuality.* Vintage Books, 1978. 
* Halperin, David. *One Hundred Years of Homosexuality: And Other Essays on Greek Love.* Routledge, 1989. 
* Hornblower, Simon and Spawforth, Antony, eds. *The Oxford Classical Dictionary*, third edition. Oxford University Press, 1996. 
* Hubbard, Thomas K. *Homosexuality in Greece and Rome.*; University of California Press, 2003. https://web.archive.org/web/20051206061508/http://www.utexas.edu/courses/cc348hubbard/ 
* Percy, III, William A. *Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece.* University of Illinois Press, 1996.  
* Thornton, Bruce S. *Eros: the Myth of Ancient Greek Sexuality.* Westview Press, 1997. 
* Wohl, Victoria. *Love Among the Ruins: the Erotics of Democracy in Classical Athens.'' Princeton University Press, 2002. 

## Vanjski linkovi 
* 
* Pederastija i pedagogija u arhaičnoj Grčkoj
* Homoseksulanost u antičkoj Grčkoj

Kategorija:Pages with unreviewed translations
Kategorija:Seksualnost u antičkoj Grčkoj
Kategorija:Historija LGBTQ osoba u Grčkoj
Kategorija:Antička historija LGBTQ osoba