Načertanije

[mini|desno|250px|[Ilija Garašanin]]  
**Načertanije** (*nacrt*) je nekadašnji tajni "program spoljašne i nacionalne politike Srbije", koji je krajem 1844. godine napisao ministar unutrašnjih dijela Ilija Garašanin (1812—1874) za kneza Aleksandra Karađorđevića (1842-1858). Prvi put je u cjelosti objavljen 1906. godine.

Prema Načertaniju, Srbija je trebalo da radi na oslobađanju Srba i ostalih Slavena i na pripajanju oblasti Bosne, Hercegovine, Crne Gore i Sjeverne Albanije (što je podrazumjevalo Kosovo i Metohiju), tada u sastavu Osmanskog carstva, te Srema, Bačke i Banata, tada u sastavu Austrougarske. Glavna propagandna aktivnost Srbije bi se zasnivala na pripremanju stanovništva ovih oblasti na sjedinjenje sa Srbijom.

## Nastanak 
Značajan uticaj na nastanak Načertanija imala je velika emigracija, politička elita Poljske, izbjegla iz zemlje nakon neuspjelog novembarskog ustanka protiv Ruske imperije 1830. godine. Ova mnogobrojna i politički uticajna emigracija je, vođena istaknutim diplomatom, knezom Adamom Čartorijskim (1770—1861), formirala svoje centre u Londonu, a posebno Parizu (u čuvenom hotelu "Lambert"), radi podsticanja anti-ruske i anti-austrijske djelatnosti širom Evrope. 
[mini|desno|250px|General [František Zah 1877. godine. Autor je plana Slavenska politika Srbije koji je prethodio Garašaninovom Načertaniju i koji se bitno razlikuju. Zahov plan obuhvata zemlje kako Austrijskog i Osmanskog carstva dok Garašaninov plan obuhvata zemlje samo u okviru Osmanskog carstva.]]

Ovakav prerađen Nacrt Garašanin je predao početkom 1845. godine knezu Aleksandru Karađorđeviću.

## Sadržaj 
[mini|250px|desno|[Kneževina Srbija u Garašaninovo vrijeme.]]
Ilija Garašanin je pravio nacrt o budućoj srpskoj državi koja bi najprije obuhvatala: Kneževinu Srbiju, Bosnu, Hercegovinu, Crnu Goru i Sjevernu Albaniju. Borba za ujedinjenje ovih oblasti bila bi vođena postepenim otkidanjem otomanskih teritorija, u procesu nezaustavljivog propadanja carstva. Utemeljujući novu spoljnu politiku, Srbija napušta isključivu orijentaciju prema Rusiji, velikoj sili koja je bila neposredno zainteresovana za Balkan.

Garašanin je za vrijeme kneza Aleksandra Karađorđevića bio pristalica borbe za državu Velika Srbija. Kasnije, kao ministar spoljnih poslova kneza Mihaila (1860-1868), Garašanin je evoluirao prema jugoslavenskom rješenju, uspostavljajući veze sa jugoslavenskim pokretom u Hrvatskoj (biskupom Štrosmajerom) i bugarskim revolucionarnim organizacijama., pa čak i "sinonim za velikosrpski hegemonizam u odnosu na susjedne narode". Neki smatraju da se prema zemljama iz svog okruženja, sve do danas, svi srpski režimi prikriveno ili javno, drže ovog dokumenta.

Savremeni njemački historičar Holm Sundhaussen smatra da je ostvarenje programa iz 1844. moralo, prije ili kasnije, da dovede do sukoba dva principa legitimisanja teritorijalnih zahtjeva: prava na samoopredjeljenje naroda i tzv. "historijskog prava". Obnova Dušanovog carstva uključivala je pripajanje teritorija na kojima srpsko stanovništvo ne čini većinu i pa se pretenzije na njih nisu mogle pravdati pravom na samoopredjeljenje. Srpski ideolozi su stoga uveli argument da su turska vladavina i demografske promjene do kojih je došlo bile "nepravedne", čime je trebalo pomiriti "historijsko pravo" i pravo na samoopredjeljenje.

## Također pogledajte 
* Jugoslavija
* Velika Srbija

## Reference 
## Literatura
* 
* 

## Vanjski linkovi 
*Načertanije (Centar za društvenu stabilnost - Zvanični kanal) 
*General František Zah - prvi Jugosloven u Srbiji (Politika, Brane Kartelović, 7.06.2023.) 
* Načertanije, rastko.rs
 

Kategorija:19. vijek
Kategorija:Politička historija Srbije
Kategorija:Iredentizam
Kategorija:Srpski iredentizam
Kategorija:Dokumenti
Kategorija:Kneževina Srbija