open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ivan II, kralj Aragonije

**Ivan II** (29. juni 1397 - 20. januar 1479) bio je kralj Navare od 1425. i kralj Aragona od 1458. do svoje smrti.

## Aragonija 
Ivan II je bio mlađi sin aragonskog kralja Ferdinanda I. Bio je jedan od aragonskih infanata koji su iskorištavali nestabilnost Kastilje tokom maloljetnosti kastiljskog kralja Ivana II. Tokom mladosti, za vrijeme vladavine svoga brata Alfonsa V, Ivan je upravljao kraljevstvom budući da je njegov brat mnogo vremena provodio u Italiji. nakon njegove smrti, dana 27. juna 1458, nakon smrti brata, naslijedio je aragonski tron.

Tokom kasnije vladavine bio je upleten u sukobe Aragonjana i Kastiljana u svojim kraljevinama, te u sukobe sa Lujem XI Francuskim. Također je aranžirao brak svoga sina iz drugog braka, princa Ferdinanda, sa princezom Izabelom, polusestrom i nasljednicom kastiljskog kralja Henrika IV. Brak budućeg Ferdinanda II i buduće Izabele I stvorio je personalnu uniju između dvaju najvećih španskih kraljevina u trenutku Ivanove smrti.

## Navara 
Njegova prva supruga bila je Blanka Navarska, udovica sicilijanskog kralja Martina I koja je kao Blanka I naslijedila navarski tron od oca. Ivan je tako postao *iure uxoris* kralj Navare i Blankin suvladar. Sa njom je imao sina i dvije kćerke. Nakon njene smrti 1441. *de jure* kralj je postao njihov sin, Karlo, princ od Viane. Ivan je, međutim, zadržao krunu za sebe i sinu nikada nije dozvolio da preuzme vlast. Između oca i sina ubrzo se rodila mržnja, koju je poticala Ivanova druga supruga, Kastiljanka Juana Enriquez. Ivan II je dozvoljavao svom sinu ni da vrši dužnosti regenta za vrijeme svoje odsutnosti, već je tu dužnost povjeravao supruzi. Nakon Karlove smrti, za koju se sumnjičila njegova maćeha Juana, Ivan vlast nije prepustio ni kćerki koja je također *de iure* bila kraljica kao Blanka II Navarska. Ivan se tokom svoje nezakonite vladavine u Navari susretao i sukobljavao sa brojnim pretendentima koji su osporavali njegovi vladavinu, među prvima njegovom djecom i kastiljskim kraljem. Jedino dijete koje mu se nije usprotivilo i koje ga je *de facto* naslijedilo u Navari bila je infanta Eleonora.

Kategorija:Kraljevi Aragonije
Kategorija:Kraljevi Sicilije
Kategorija:Kraljevi Sardinije
Kategorija:Kraljevi Navare
Kategorija:Grofovi Barcelone
Kategorija:Trastámare
Blanka I, kraljica Navare

**Blanka I** (6. juli 1387 - 3. april 1441) je bila kraljica kraljevine Navare od očeve smrti do svoje smrti.

Bila je kćerka navarskog kralja Karla III i Eleonore Kastiljske. 

Njen prvi suprug je bio Martin I, kralj Sicilije, udovac sicilijanske vladarice Marije. Vjenčali su se u odsustvu, 21. maja 1402. godine. Blanka je zatim otputovala na Siciliju, gdje je upoznala svoga supruga i udala se za njega ponovo, ali ovaj put uživo, 26. decembra 1402. godine. Martin je bio nadživio svoje jedino dijete sa Marijom, pa mu je trebao nasljednik.

Blanka je sa Martinom imala samo jedno dijete, sina kojeg su oboje nadživjeli. Martin je umro 25. jula 1409. godine. Blanka je ostala udovica sljedećih deset godina.

Dana 6.novembra 1419. godine udala se po drugi put, opet u odsustvu, za infanta Ivana od Aragona. Ivan je doputovao u Pamplonu, gdje se vjenčao sa Blankom uživo 10. juna 1420. godine. Ivan i Blanka su imali jednoga sina, Karla, i dvije kćerke, Blanku i Eleonoru.

Blankin otac je umro . septembra 1425. godine i Blanka je naslijedila njegovo kraljevstvo. Ivan je, prema srednjevjekovnom običaju, postao njen *iure uxoris* savladar.

Blanka I je umrla 3. aprila 1441. godine. Ivan se ubrzo ponovo oženio, Kastiljankom Juanom Enriquez.

Nakon njene smrti *de jure* kralj je postao njen i Ivanov sin, Karlo, princ od Viane. Ivan je, međutim, zadržao krunu za sebe i sinu nikada nije dozvolio da preuzme vlast. Nakon Karlove smrti, za koju se sumnjičila njegova maćeha Juana, Ivan vlast nije prepustio ni kćerki koja je također *de jure* bila kraljica kao Blanka II. Ivan se tokom svoje nezakonite vladavine u Navari susretao i sukobljavao sa brojnim pretendentima koji su osporavali njegovi vladavinu, među prvima svojom djecom i kastiljskim kraljem. Jedino dijete koje mu se nije usprotivilo i koje ga je *de facto* naslijedilo u Navari bila je Eleonora.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Kraljevi Navare
Kategorija:Supružnici sicilijanskih vladara
Kategorija:Trastámare
Štirinsko jezero

**Štirinsko jezero** je najveće od jezera na planini Zelengora, u istočnom dijelu Bosne i Hercegovine u sklopu Nacionalnog parka Sutjeska. Dugo je oko 600 metara, široko
oko 300 metara, a duboko 4,5 metara.  

Nalazi se na nadmorskoj visini od 1.677 metara. Od Kotlaničkog jezera je udaljeno oko 1 sat hoda. Smješteno je zapadno od vrhova *Todor* (1949), i *Osredak* (1828). Bogato je jezerskom zlatovčicom, i ševarskim pticama.

U periodu od 30. novembra do 1. juna ribolov je zabranjen. Vrhovi iznad jezera omogućuju šetnju i planinarenje.  U blizini jezera nalazi se 80 stećaka.

## Reference 
Kategorija:Jezera u Bosni i Hercegovini
Honolulu

**Honolulu** je glavni grad američke savezne države Havaji. Na havajskom jeziku *honolulu* znači "zaklonjeni zaliv". Nalazi se na jugoistočnoj obali ostrva Oahu.
Grad i kanton su rasprostranjeni po cijelom ostrvu Oahu. Odatle se upravlja kao jednim entitetom, a grad je dom za oko 80 % stanovništva države. Grad i kanton Honolulu je jedini udruženi grad na Havajima, kao i sve druge lokalne vlasti entiteta se upravlja na nivou kantona.

Hstorija Honolulua uključuje naselje iz 12. vijeka n.e., zatim slijedi pripajanje kao protektorat SAD-u 1900., a napad na Pearl Harbor od strane Imperijalnih japanskih snaga 1941. godine. Rezultat napada je ulazak Amerike u Drugi svjetski rat i poraz nacističke Njemačke i Imperijalnog Japana.

Honolulu je na raskršću trans-tihookeanskih transportnih i vazdušnih ruta i žarište unutrašnjih ostrvskih usluga. To je komercijalni i industrijski centar havajskih ostrva. Waikiki Beach u blizini Honolulua privlači milione turista posjetilaca godišnje. Aloha Stadium ,Pearl Harbor i USS Arizona Memorialni centar, i Hickam vojni aerodrom (Hickam Air Force Base) su u blizini.

## Reference 
Kategorija:Gradovi u Sjedinjenim Američkim Državama
Kategorija:Gradovi na Havajima
Kategorija:Gradovi u okrugu Honolulu
Kategorija:Honolulu
Dima Bilan

**Dima Bilan** (rus. **Дима Билан**, pravo ime **Viktor Belan**, 24. decembar 1981) je ruski pop pjevač i glumac.

Dima je predstavljao Rusiju na Evroviziji 2006. sa pjesmom *Never Let You Go* i bio je drugi sa 248 bodova i 2008. gdje je pobjedio sa pjesmom "Believe".

## Diskografija 
### Albumi 
* Ya nochnoy khuligan (2003) (Я ночной хулиган - Ja sam noćni huligan)
* Na beregu neba (2004) (На берегу неба - Na ivici neba)
* Vremya Reka (2006) (Время-река - Vrijeme je rijeka)

### Singlovi 
* Ya tebya pomnyu (Я тебя помню - Sjećam te se)
* Eto bуla lyubov' (Это была любовь - Bila si moja ljubav)
* Not That Simple (2005)
* Ty dolzhna ryadom byt' (Ты должна рядом быть - Trebala bi biti sa mnom)
* Never Let You Go (2006)
* Number One Fan (2007)
* Believe (2008)

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Zvanična stranica

Kategorija:Ruski pjevači
Kategorija:Biografije, Ust Džeguta
Kategorija:Rođeni 1981.
Rattle and Hum

***Rattle and Hum*** je album i film irske muzičke grupe U2, objavljen 1988. Album sadrži snimke uživo sa Joshua Tree turneje, a također i nove studijske pjesme. Film dokumentuje njihovu turneju (1987) po Sjedinjenim Američkim Državama, a režirao ga je Phil Joanou. Producent albuma bio je Jimmy Iovine, a objavljen je 1988. Iako je album trebao biti posveta rok-legendama (B. B. King, Bob Dylan, itd.), neki kritičari su ocijenili album kao pokušaj grupe da se i sama uvrsti među rok-legende. Drugi su ga, nasuprot tome, ocijenili kao dobar prikaz grupa na vrhuncu snage i popularnosti. Grupa je na koncertu 30. decembra 1989. objavila da moraju jedno vrijeme otići, što su mnogi ljubitelji protumačili kao najavu njihovog raspada, koji se nije desio. Poslije toga je došlo do velike promjene njihovog stila na albumu *Achtung Baby*.

## Spisak pjesama na albumu 
# "Helter Skelter" (live) – 3:07
# "Van Diemen's Land" – 3:05
# "Desire" – 2:59
# "Hawkmoon 269" – 6:22
# "All Along the Watchtower" (live) – 4:24
# "I Still Haven't Found What I'm Looking For" (live) – 5:53
# "Freedom for My People" * Adam Gussow i Sterling Magee* – 0:38
# "Silver and Gold" (live) – 5:49
# "Pride (In the Name of Love)" (live) – 4:27
# "Angel of Harlem" – 3:49
# "Love Rescue Me" – 6:24
# "When Love Comes to Town" – 4:15
# "Heartland" – 5:03
# "God Part II" – 3:15
# "The Star Spangled Banner" * Jimi Hendrix* – 0:43
# "Bullet the Blue Sky" (live) – 5:36
# "All I Want Is You" – 6:30

## Spisak pjesama na filmu 
# "Helter Skelter" (live)
# "Van Diemen's Land"
# "Desire" (demo)
# "Exit" / "Gloria" (live)
# "I Still Haven't Found What I'm Looking For" (proba)
# "Freedom for My People" * izvod Adam Gussow i Sterling Magee* / "Silver and Gold" (live)
# "Angel of Harlem" (demo)
# "All Along the Watchtower" (live)
# "In God's Country" (live)
# "When Love Comes to Town" (proba/live/recital)
# "Heartland"
# "Bad" / "Ruby Tuesday" / "Sympathy for the Devil" (live)
# "Where the Streets Have No Name" (live)
# "MLK" (live)
# "With or Without You" (live)
# "The Star-Spangled Banner" * izvod Jimi Hendrix* / "Bullet the Blue Sky" (live)
# "Running to Stand Still" (live)
# "Sunday Bloody Sunday" (live)
# "Pride (In the Name of Love)" (live)
# "All I Want Is You"

Kategorija:Albumi iz 1988.
Kategorija:Albumi U2-a
Iure matris

[mini|200px|desno|Kralj [Ivan, kralj Engleske|Ivan Engleski sa svojom majkom Eleonorom, sa kojom je zajednički vladao Akvitanijom]]

***Iure matris*** je latinski izraz koji znači "po pravu majke", a njime se objašnjavalo pravo muškarca da zajedno sa svojom majkom vlada njenom teritorijom. U srednjem vijeku žene koje bi naslijedile teritoriju od svojih rođaka vladale bi same do udaje, zatim zajedno sa svojim muževima (*iure uxoris*), a nakon smrti muževa zajedno sa svojim sinovima (*iure matris*). Termin, kao i sami pojam zajedničke vladavine majke i sina, izumro je krajem srednjeg vijeka.

### Primjeri 
* Baldovin III - *iure matris* kralj Jerusalema po pravu Melisende
* Rikard - *iure matris* vojvoda Akvitanije po pravu Eleonore Akvitanske
* Ivan - *iure matris* vojvoda Akvitanije po pravu Eleonore Akvitanske
* Karlo I - *iure matris* kralj Kastilje po pravu Ivane, kraljice Kastilje

### Također pogledajte 
* Iure uxoris

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Latinski izrazi
Vânia Fernandes

**Vânia Fernandes** (rođena 1985. u Funchal, Portugal) je portugalska pjevačica. Predstavljala je  Portugal na Eurosongu 2008. u Beogradu, Srbija sa pjesmom "Senhora do Mar".

## Također pogledajte 
* Eurosong

Kategorija:Rođeni 1985.
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Biografije, Funchal
Kategorija:Portugalski pjevači
Sirusho

**Sirusho**, pravo ime **Siranush Harutyunyan**, je armenska pop pjevačica.

Prvi album je izdala 1999. godine pod nazivom "Sirusho", a drugi 2005. pod nazivom "Sheram".

Nastupila je na takmičenju za pjesmu Evrovizije 2008. u Beogradu sa pjesmom "Qele, qele" gdje je osvojila četvrto mjesto.

## Također pogledajte 
* Eurosong 2008.

## Vanjski linkovi 
* Zvanična stranica 

Kategorija:Armenski pjevači
Kategorija:Biografije, Erevan
Kategorija:Rođeni 1987.
UML

thumb|320px|Pregled različitih UML dijagrama.

**UML** (engleska skraćenica za **Unified Modeling Language**) jeste standardizovani (**ISO/IEC 19501:2005**) jezik za modeliranje u području softverskog inženjerenga koji se koristi za vizualiziranje, specificiranje, konstruiranje i dokumentiranje sistema programske podrške prema definiciji OMG-a (*Object Management Group*).

**UML** su napravili Grady Booch, Ivar Jacobson i James Rumbaugh 1990te.

## Također pogledajte 
* Slučaj korištenja
* Unificirani proces
* UXF

## Reference 
## Vanjski linkovi 
*  Osnove UML-a, sa *neretva.fsr.ba*, učitano 15.09.2013.
*  UML specifikacija, tehnike i dijagrami, *sa sinergija.edu.ba*, učitano 15.09.2013.

Kategorija:UML
Ulster

mini|200px|desno|Devet kotara koji čine historijsku regiju Ulster
mini|200px|desno|Zastava Ulstera
**Ulster** (irski: *Ulaidh*, ulster-škotski: *Ulstér*) je historijska regija na sjevero-istoku irskog ostrva. Podjelom ostrva na Irsku i Ujedinjeno Kraljevstvo šest kotara je ostalo u Ujedinjenom Kraljevstvo dok su tri postala dio nezavisne Irske.

Riječ Ulster se ponekad neformalno i netačno koristi kao sinonim za Sjevernu Irsku.

## Također pogledajte 
* Irska
* Sjeverna Irska

Kategorija:Ulster
Štark arena

mini|Pogled na Beogradsku arenu
**Štark arena** (prvobitno **Beogradska arena**, a kasnije **Kombank arena**) velika je multifunkcionalna dvorana u Beogradu, Srbija. Dizajnirana je za brojne sportske događaje, uključujući košarku, rukomet, odbojku, tenis, atletiku, kao i za kulturne događaje, sajmove, kongrese i sl. Površina arene je 48.000 m2, a kapacitet 18.386 sjedećih mjesta, u zavisnosti od događaja. Izgradnja arene je koštala oko 70 miliona eura, a građena je od 1991. do 2004, s pauzama u radu.

Kompleks se sastoji od velike dvorane, male dvorane i parkinga.

## Galerija 

Štark arena.JPG|Arena noću
Štark arena2.JPG|Arena noću, sjeverni ulaz
Štark arena3.JPG|Arena noću
Štark arena4.JPG|Arena noću
Štark arena5.JPG|Arena noću

## Također pogledajte 
* Spisak nogometnih stadiona u Srbiji

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Službeni sajt

Kategorija:Sportski objekti u Beogradu
Kategorija:Košarkaške dvorane u Beogradu
Kategorija:Odbojkaške dvorane u Beogradu
Kategorija:Novi Beograd
Kačkavalj

**Kačkavalj** je vrsta sira koja se pravi od ovčijeg ili kravljeg mlijeka. Originalno se pravi na Siciliji, ali se pravljenje proširilo na cijeli Balkan. Italijanski naziv za sir *caciocavallo* u prevodu znači "sir na konjskim leđima" i prvobitno se mislilo da se sir pravio od kobiljeg mlijeka mada nema historijskih dokaza za to. Pretpostavlja se da naziv potječe od načina sušenja sira, koji se suši na horizontalnoj dasci koja se nekad zove "konj".

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Sirevi
Blanka II, kraljica Navare

**Blanka II** (9. juni 1420 - 2. decembar 1464) je bila *de iure* kraljica kraljevine Navare od smrti svoga brata 1461. godine do svoje smrti 1464. godine, te kraljica Kastilje tokom svoga braka. Bila je kćerka aragonskog kralja Ivana II i navarske kraljice Blanke I.

Bila je udata za kastiljskog prijestolonasljednika Henrika, princa od Asturije, ali njihov brak nikada nije konzumiran. Nakon trinaest godina neuspješnog braka Henrik je zatražio i dobio poništenje na osnovu nekonzumiranja braka. Zvaničan razlog je bilo "vještičarenje" koje je spriječilo Henrika da konzumira svoj brak. Bivša princeza od Asturije se nakon poništenja braka vratila u svoju domovinu.

Nakon smrti Blanke I *de iure* kralj je postao njen i Ivanov sin, Karlo, princ od Viane. Ivan II je, međutim, zadržao krunu za sebe i sinu nikada nije dozvolio da preuzme vlast. Nakon Karlove smrti, za koju se sumnjičila njihova maćeha, Juana Enriquez, navarski plemići koji nisu bili zadovoljni vladavinom Ivana II, i koji su Karla smatrali zakonskim monarhom, proglasili su Blanku za monarhinju kao Blanku II. Karlo je svoju sestru potvrdio kao svoju nasljednicu u svom testamentu, kao što je to prethodno bila uradila i njena majka. Ivan je Blanku, međutim, već bio zatvorio i onemogućio joj preuzimanje vlasti. Otac je nije podnosio, baš kao ni njenog brata. Jedino dijete iz njegovog prvog braka kojem je bio naklonjen bila je najmlađa kćerka Eleonora, grofica Foixa, koja mu se pokoravala i koja se nije bunila protiv njegove tiranije.

Otac ju je htio iskoristiti za političku alijansu s Francuskom. Želio ju je udati za Karla od Francuske, najmlađeg brata francuskog kralja Luja XI. Međutim, 38-godišnja Blanka je odbila ponovo biti očev pijun. Ivana je Blankina reakcija razljutila, te je šalje njenoj sestri u Béarn. Svjesna da joj se bliži smrt u rukama njenih najvećih neprijatelja, sestre i zeta Gastona, Blanka je sastavila testament u kojem svojim nasljednikom imenuju nikog drugog do vlastitog bivšeg muža, koji je tada već bio kralj Kastilje kao Henrik IV.

Umrla je 1461. godine, a smatra se da je otrovana od strane oca, maćehe ili sestre.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Kraljevi Navare
Kategorija:Princeze od Asturije
Kategorija:Trastámare
Jugovo jezero

**Jugovo jezero** jedino je vještačko jezero na Zelengori. Nalazi se u blizi Orlovačkog jezera. Ime je dobilo po svom idejnom tvorcu Jusufu Jugi, koji je bio lovočuvar u Nacionalnom parku Sutjeska. Njegova ideja o pregradnji jednog obližnjeg potoka dovela je do nastanka ovog jezera.

Dugo je 250, a široko oko 100 metara. Nadmorska visina jezera iznosi 1.550 metara. Okruženo je vrhovima *Kalelija* i *Stog*. U njemu ima ubačene kalifornijske pastrmke, čija se mlađ svake godine ponovo ubacuje.

Jezerom gazduje Nacionalni park Tjentište u okviru Nacionalnog parka Sutjeska.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Jugovo jezero na visitmycountry.net

Kategorija:Jezera u Bosni i Hercegovini
Škotski jezik

**Škotski jezik** jest zapadnogermanski jezički varijetet koji potječe od ranosrednjoengleskog. Kao rezultat toga, moderni škotski sestrinski je jezik modernog engleskog. Škotski je klasifikovan kao službeni jezik u Škotskoj te regionalni ili manjinski jezik u Evropi, a UNESCO ga je svrstao među ranjive jezike. Na škotskom popisu stanovništva iz 2022, više od 1,5 miliona ljudi u Škotskoj (od ukupnog stanovništva od 5,4 miliona ljudi) izjavilo je da mogu govoriti škotski.

Najčešće se govori u Škotskoj niziji, na Sjevernim ostrvima i sjevernom Ulsteru na Irskoj (gdje je lokalni dijalekt poznat kao alsterski škotski), a ponekad se naziva i **nizijski škotski**, kako bi se razlikovao od škotskog gelskog, keltskog jezika koji je historijski bio ograničen na većinu Škotskog visočja, Hebride i Galloway nakon 16. stoljeća. Govor mnogih Škota postoji na dijalekatskom kontinuumu koji se kreće između nizijskog škotskog i standardnog engleskog jezika.

Budući da ne postoje univerzalno prihvaćeni kriteriji za razlikovanje jezika od dijalekta, naučnici i druge zainteresovane strane često se ne slažu o tome je li škotski dijalekt engleskog jezika ili zaseban jezik.

## Reference 

Kategorija:Jezici u Irskoj
Kategorija:Jezici u Škotskoj
Kategorija:Jezici u Sjevernoj Irskoj
Kategorija:Jezici u Ujedinjenom Kraljevstvu
Marija Rumunska

**Marija Rumunska** (kasnije **Marija Karađorđević**; 9. januar 1900 - 22. juni 1961) je bila rumunska princeza, te brakom sa Aleksandrom I Karađorđevićem kraljica Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, a kasnije kraljica Kraljevine Jugoslavije.

Rođena je u Gothi, u Njemačkoj, za vrijeme vladavina svoga dede po majci - vojvode Alfreda od Saskokoburga i Gote, očevog amidže - kralja Karla I Rumunskog, i pranane po majci - kraljice Viktorije. Roditelji su joj bili Marija od Saskokoburga i Gote i Ferdinand Rumunski. Bila je veoma obrazovana žena i govorila je tečno više jezika.

Dana 8. juna 1922. udala se za Aleksandra, kralja Srba, Hrvata i Slovenaca. Sa njim je imala tri sina.

Ostala je udovica 9. oktobra 1934, nakon što je na njenog supruga izvršen atentat u Marseillesu. Njen najstariji sin je tada postao kralj Petar II, posljednji jugoslavenski kralj.

Umrla je u egzilu u Londonu, 22. juna 1961. Sahranjena je na kraljevskom groblju Frogmore.

## Galerija 

Datoteka:Maria Hohenzollern-Sigmaringen.JPG|Kraljica Marija sa sinovima
Datoteka:Maria koburg z córkami.JPG|Marija sa majkom i sestrom

## Porijeklo 
## Vanjski linkovi 
* Venčanje kralja Aleksandra i princeze Marije (1922), Britanski kino arhiv na YouTubeu - Zvanični kanal
* Kralj Aleksandar i kraljica Marija na Terazijama  (1934), Jugoslovenski kinoteka - Zvanični kanal
* Sahrana kralja Aleksandra od Jugoslavije (1934), Britanski kino arhiv na YouTubeu - Zvanični kanal
* Kraljica Marija od Jugoslavije u Engleskoj (1941), Britanski kino arhiv na YouTubeu - Zvanični kanal

Kategorija:Supružnici jugoslavenskih vladara
Kategorija:Hohenzollern-Sigmaringenovci
Jedarce (biologija)

mini|desno|300px|Jedarce je sadržano unutar jedra
**Jedarce** () je ćelijska  organela, odnosno suborganela jedra. Glavna funkcija mu je stvaranje i organizacija  komponenti ribosoma (rRNK i ribosomskih  proteina).

Jedarce je obično loptastog ili elipsoidnog oblika, okruženo masom heterohromatina. Nije odvojeno membranom od nukleoplazme. Jedro može da sadrži jedno ili veći broj jedarcadi.

Jedarce se nalazi u nukleoplazmi  (unutrašnji sadržaj jedra) od koje nije odvojeno membranom. Obično  je vidljivo je u interfaznom jedru, dok prividno nestaje za vrijeme diobe, a postaje ponovo uočljivo na kraju mitoze (telofaza). Obrazuje se u predjelu sekundarnog suženja hromosoma,  u dijelu koji se naziva organizator jedarceta.  Počinje se uočavati u telofazi, pokretanjem   aktivnosti strogo određenih hromosoma, koji su označeni su kao  hromosomi jedarceta, i to ne čitavih,  već samo njihovih sekundarnih suženja.

Ranije se smatralo da u jedarcetu nema DNK sve dok biohemijskim radovima nije dokazano njeno prisustvo i to  oko 7-17% u odnosu na ukupnu masu jedarceta.  Proteina ima  oko 70-80% od totalne suhe težine, pri čemu histoni čine oko  32%.  Od  enzima u ovoj organeli,  dokazano je prisustvo ATP-aze, RNK-polimeraze i dr.

## Također pogledajte
*Organele
*Ćelija
## Reference 
## Vanjski linkovi
Kategorija:Citologija
Kategorija:Ćelije
Kategorija:Organele
OKK Gacko

**Omladinski košarkaški klub "Gacko"** je košarkaški klub iz Gackog, Republika Srpska, Bosna i Hercegovina. Klub je osnovan 2005. godine i trenutno se takmiči u Prvoj ligi RS.

## Historija 
U sezoni 2006/07 klub se takmičio u Drugoj ligi RS grupa Istok, i osvojio je 3 mjesto. U sezoni 2007/08, OKK Gacko je osvojio prvo mjesto u istoimenoj ligi i od sezone 2008/09 nastupa u Prvoj ligi RS.
Istovremeno, OKK Gacko vodi računa o ravnomjernom razvoju mlađih kategorija koje su organizovane u uzrasnim sekcijama i to: Pjetlići, Pioniri, Kadeti i Juniori.
Sve mlađe kategorije OKK Gacko takmiče se u odgovarajućim takmičenjima Košarkaškog saveza Republike Srpske. U klubu je trenutno angažovano sedam trenera, doktor i ekonom.

## Organizacija kluba 
Upravljačku strukturu kluba čine:
*Skupština kluba
*Upravni odbor kluba
*Direktor kluba

## Finansiranje kluba 
Klub se finansira iz sljedećih izvora:
*Opština Gacko (Budžet)
*Sponzorstva
*Članarine
*Donacije

## Vanjski linkovi 
Kategorija:Sport u Gacku
Kategorija:Košarkaški klubovi osnovani 2005.
Kategorija:Bosanskohercegovački košarkaški klubovi
Radio Sarajevo

**Radio Sarajevo** jedna je od tri gradske radiostanice koje nude slušanje programa uživo putem interneta. Osnovan je 2005, a cilj je promocija urbane kulture. Dostupan je na 90,2 MHz.

Radio Sarajevo dostupan je i kao internetski portal. Osim informacija iz politike, sporta i kulture, portal nudi i redovne kolumne Aleksandra Hemona, Miljenka Jergovića, Ahmeda Burića, Zije Dizdarevića, Dragana Bursaća i Elvisa J. Kurtovića, koji je ujedno muzički urednik i svojevrsno zaštitno lice Radio Sarajeva.

Direktorica portala i radija jest Suada Peštek.

Portal *Radiosarajevo.ba* jedan je od najposjećenijih bosanskohercegovačkih portala, posebno poznat i popularan među studentima i akademskim radnicima.

## Vanjski linkovi 
*Službena stranica
*(https://web.archive.org/web/20130217015841/http://www.radiosarajevo.ba/novost/103126/haggada-kako-blago-postaje-sramota)
*(https://web.archive.org/web/20130215045746/http://www.radiosarajevo.ba/novost/103091/ruka-bosanskog-vojnika-)
*(https://web.archive.org/web/20130215064129/http://www.radiosarajevo.ba/novost/102870/uspjesi-ex-kurtovica)
*(http://www.radiosarajevo.ba/impressum)
*(https://web.archive.org/web/20130212075556/http://www.audienceba.gemius.com/)

Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice
Kategorija:Mediji u Sarajevu
Crni labud

thumb|*Cygnus atratus*
 
**Crni labud** (*Cygnus atratus*) je velika vodena ptica koja je uglavnom rasprostranjena u području jugoistočne i jugozapadne Australije. Ranije su crni labudovi svrstavani u monotipski rod *Chenopis*. Mogu živjeti u grupama od više stotina ili čak hiljada jedinki.

## Opis 
Crni labudovi uglavnom imaju crno perje, sa linijama bijelih letačih pera na krajevima krila koja se nekad mogu primijetiti kada miruju. Kljun je jarko crven, sa tamnim rubom i vrhom. Noge i stopala su sivo-crna. Mužjaci su neznatno veći od ženki. Mladunčad su sivo-smeđa sa perjem tamnijih rubova.

Odrasli crni labud može narasti od 1,1 do 1,4 metra a može biti težak 6–9&nbsp;kg. Raspon krila u letu može iznositi od 1,6 do 2 metra.

## Reference 
Kategorija:Anseriformes
Citosol

desno|mini|300x300piksel|Citosol je prepunjeni rastvor mnogih različitih tipova molekula koje zauzimaju do 30% zapremine citoplazme.
**Citosol** je ćelijska tečnost u kojoj se nalaze ćelijske organele i gdje se vrši ćelijski metabolizam. Proteini unutar citosola igraju važnu ulogu i provođenju signala i glikolizi.

Kod prokariota sve hemijske reakcije se zbivaju u citosolu. Kod eukariota citosol okružuje sve ćelijske organele i zajedno oni nose naziv citoplazma. Kod biljaka količina citosola može biti znatno smanjena radi veličine tonoplasta, centralne vakuole, koja zauzima veći dio ćelije. Dio citosola u jedru se naziva nukleohijaloplazma.

Koncentracija molekula u citosolu je proporcionalna osmotskom pritisku ćelije, što dovodi do transporta vode u oba smjera. Citosol se sastoji pretežno od vode, rastvorenih iona, manjih molekula i velikih hidrosolubilnih molekula (kao što su proteini). U citosolu je velika koncentracija kalijevih iona, a mala koncentracija natrijevih iona. PH citosola je oko 7 (neutralna).

## Reference 
Kategorija:Citologija
Pacifički sjeverozapad

mini|desno|300px|Pacifički sjeverozapad iz svemira
**Pacifički sjeverozapad**, ponekad nazivan i **Cascadia**, regija je na sjeverozapadu Sjeverne Amerike (naziv regije odnosi se na sjeverozapad kopna, a ne okeana). Ovaj termin ne treba miješati sa Sjeverozapadnim teritorijama i Sjeverozapadnom obalom. Najveći gradovi u ovoj regiji jesu Vancouver, Seattle i Portland. Regija obuhvata američke savezne države Washington, Oregon, Idaho, jugoistočnu Aljasku, zapadnu Montanu i sjevernu Kaliforniju, kao i kanadsku pokrajinu Britansku Kolumbiju i dijelom teritoriju Yukon. Biom ove regije razlikuje se od bioma okolnih regija.

## Reference 
Kategorija:Geografija Kanade
Kategorija:Geografija Sjedinjenih Američkih Država
Avaz Business Center

**Avaz Buisness Center** je toranj novinske kuće Avaz sagrađen 2005. Izgrađen je na mjestu tornja novinske kuće Oslobođenje koji je porušen u ratu. Vlasnik je Fahrudin Radončić. U septembru 2007. u ovom tornju otvoren je luksuzni hotel Radon Plaza.

## Radon Plaza
mini|250x250piksel|Hotel Radon Plaza

Hotel je izgrađen 2006. godine. Ima 117 soba, 1 predsjednički apartman, 2 superior apartmana, wellness centar, konferencijske sale, cafe, rotirajući restoran i zabavni centar sa kuglanom i bilijar salom.

## Reference
## Vanjski linkovi
*Radon Plaza na stranici *radonplazahotel.ba*
Lebe lauter

**Lebe lauter** je četvrti studijski album austrijske pop-rock pjevačice Christine Stürmer. Izdat je 15. septembra 2006 i odmah nakon objavljivanja dostigao prva mjesta na  austrijskim i njemačkim top-listama albuma. Pjesme sa ovog albuma "Nie genug", "Um bei dir zu sein" i "Ohne Dich" su također objavljene i kao singlovi.

Ovaj se album smatra do danas (2008) najuspješnijim ostvarenjem Christine Stürmer, a prodan je u oko 300.000 kopija. Nagrađen je nagradom Amadeus Austrian Music Award kao najbolji pop/rock album 2007 godine.

## Spisak pjesama
# Nie genug (*Nikad dovoljno*)
# Lebe lauter (*Živi glasnije*)
# Die Welt (*Svijet*)
# Ohne dich (*Bez tebe*)
# Revolution (*Revolucija*)
# Augenblick am Tag (*Trenutak na dan*)
# Seite eins (*Strana jedan*)
# Scherbenmeer (*More djelićā*)
# Unsere besten Tage (*Naši najbolji dani*)
# An Sommertagen (*Ljetnim danima*)
# Sonne hinter dem Nebel (*Sunce iza magle*)
# Um bei dir zu sein (*Biti pokraj tebe*)
# Reine Nebensache (*Čisto nevažna stvar*)
# Mitten unterm Jahr (*Usred godine*)

## Reference
Kategorija:Albumi Christine Stürmer
Kategorija:Albumi iz 2006.
Jan Beran

**Jan Beran** je bio bosanskohercegovački snimatelj, reditelj, scenarista, dramski pisac i prevoditelj. Pionir je bosanskohercegovačke kinematografije i jedan od osnivača sarajevske televizije. Snimio je ili režirao preko 300 filmova, odnosno televizijskih emisija, napisao pedesetak filmskih rukopisa i dvije knjige: Rječnik filmskih umjetnosti i Sarajevski ljetopis.
Napisao je radio drame: Zapisi o Hrabrenu, Mustafa fenjerdžija, Graditelj, Rob milostivog, Čovjek buna, Nadvorni Svirac, Šaljivdžija, Krletka u srcu ptice, Vuci i vukčići itd.
Od njegovih pozorišnih tekstova izdvajaju se dramski ljetopis Bašeskija, patetična ironija Hodeći i scenski kolaž Za čovjeka.
Prevodio je sa češkog, poljskog i slovačkog. Dobitnik je brojnih nagrada: Nagrade "Arena" na Pulskom filmskom festivalu 1958. za fotografiju u kratkometražnom filmu "Unom rijekom" ., Šestoaprilska nagrada Grada Sarajeva, Dvadesetsedmojulska nagrada SRBiH za umjetnički rad, desetine nagrada sa festivala radija ili televizije na Bledu, Ohridu ili Portorožu. Beran je bio veliki prijatelj Maka Dizdara.

## Nagrade 
* 1966 – Šestoaprilska nagrada Grada Sarajeva

## Vanjski linkovi 
*

Kategorija:Bosanskohercegovački režiseri
Kategorija:Biografije, Banja Luka
Kategorija:Dobitnici Šestoaprilske nagrade
Kategorija:Rođeni 1927.
Kategorija:Umrli 1993.
Bregava

300px|mini|Bregava kod Klepaca, nedaleko od ušća
**Bregava** je lijeva pritoka Neretve. Njeno slivno područje leži između Neretve na zapadu i Trebišnjice na jugoistoku i površine je 722,4&nbsp;km2.

## Tok 
Nastaje od stalnih vrela Bitunje i Hurgada i periodičnih vrela Malog i Velikog Suhovića. Ova vrela nastaju od voda koje poniru u Dabarskom i djelomično u Fatničkom polju.

Prolazeći kroz Stolac, pravi slapove i vodopade, teče na raznim nivoima, pravi ade. Razuđena obala omogućava pristup vodi na mnogobrojnim mjestima, pružajući stanovnicima Stoca posebnu vezu sa rijekom. Na adama su formirane bašče, kupališta, stambeni kompleksi. Nizvodno od stambenog kompleksa Begovina nalazi se vodopad Provalije.

Nizvodno od Stoca Bregava prima pritoku Radimlju. Rijeka prolazi kroz kanjon i izlazi u niziju koju gradi Bregava. Bregava skreće prema zapadu i prima pritoku Strku i zatim odlazi u Čapljinu, gdje se razdvaja na dva glavna rukavca. Jedan odlazi u Čapljinu, a drugi, veći, odlazi u Klepce, gdje se ulijeva u Neretvu na 7 m nadmorske visine. Dužina toka iznosi 31&nbsp;km, s prosječnim padom od 3,7 m/km. Bregava je udubila korito u obliku kanjona, čije dolinske strane dostižu visinu i do 700 m. U proširenjima se nalaze aluvijalni nanosi.

Kamene građevine, mostovi i mlinice sa stupama, svojim oblikom, materijalom kao i smještajem na Bregavi, čine jedinstvenu prirodno-graditeljsku cjelinu koja je proglašena nacionalnim spomenikom kulture.

### Mostovi 
u Stocu postoje tri velika kamena mosta (Ćuprija u Begovini, Most Sare Kašiković i Inat Ćuprija) i četiri manja. Svi su oni u upotrebi i u relativno dobrom stanju. Premda se razlikuju veličinom, koncepcijom, starošću, detaljima, zajedničko im je da su svi odreda ostvarenja domaćih majstora. Izvedeni su s polukružnim, odnosno segmentnim lučnim otvorima; nema klasičnog prelomljenog luka ni nivelete. Svi su građeni od grubo priklesanog poluobrađenog kamena.

### Vodenice i stupe 
Vodenice i stupe, mali objekti, predstavljali su najznačajnije privredne objekte u periodu od 16. do polovine 20. vijeka. U 18. vijeku zabilježeno je 180 vodeničkih kola, što bi značilo da je Stolac tada imao oko 22 vodenice (s osam vodeničkih kola). Danas ih je nekoliko. Vodenice na Bregavi u Stocu građene su kao prizemni objekti, uvijek podignuti iznad nivoa rijeke i uvijek pokriveni dvovodnim krovovima.

Stupe u Stocu bili su primitivni uređaji za valjanje i stupanje sukna, u okviru zasebnog zanata, ali i vječiti pratioci vodenica. Smještale su se u zasebne kamene objekte. Danas ne radi nijedna.

## Također pogledajte 
* Hutovo blato
* Daorsoi

## Reference 
Kategorija:Rijeke u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Stolac
Kategorija:Ponornice u Bosni i Hercegovini
Osmotski pritisak

[mini|desno|300px|Primjer osmotskog pritiska kod [eritrocita]]
**Osmotski pritisak** je hidrostatski pritisak nastao rastvorom u prostoru podjeljenom polupropusnom membranom kao posljedica razlike u koncentracijama. Homeostatski proces u organizmu da postigne balans u osmotskom pritisku se naziva osmoregulacija.

## Osmotski pritisak 
Kada je biološka ćelija u **hipotoničnom rastvoru**, radi razlike u koncentraciji osmotskog pritiska, voda prodire u ćeliju dovodeći do širenja same ćelije. Pretjerani ulazak vode u ćeliju može dovesti do njenog pucanja.

U slučaju **hipertoničnog rastvora**, voda izlazi iz ćelije radi razlike u koncentracijama, što dovodi do smanjenja volumena ćelije.

**Izotoničan rastvor** je onaj rastvor koji ne dovodi do promjena u volumenu ćelije.

## Također pogledajte 
* Osmoza

Kategorija:Količina tvari
Kategorija:Citologija
Kategorija:Membranska biologija
Kategorija:Rastvori
Kategorija:Jacobus Henricus van 't Hoff
Buna (rijeka)

**Buna** je rijeka u Bosni i Hercegovini, lijeva pritoka Neretve, u koju se ulijeva oko 15&nbsp;km nizvodno od Mostara, u mjestu Buna. Duga je 9&nbsp;km, a ima dvije pritoke: Posrt, koji je nestalna pritoka, tj. postoji samo zimi, i Bunica, koja je stalna pritoka i u Bunu se ulijeva sjeverno od mjesta Buna. Veoma je bogata vodom: s protokom od 43 m3/s njeno vrelo jedno je od najjačih u Evropi. Najviši vodostaji su u novembru, a najniži u julu i augustu. Neposredno ispod vrela u Blagaju nalaze se mrestilište i uzgajalište pastrmke. Bogata je mehkousnom pastrmkom, a u donjem toku ima i jegulja.

Područje kroz koje protječe pogodno je za poljoprivredu, naročito za uzgoj voća, povrća i vinove loze. Na samom vrelu, koje izbija iz duboke pećine u Blagaju, nalazi se stara derviška tekija, koju još 1664. spominje putopisac Evlija Čelebija. Prije samog izvora Buna teče pod zemljom 19,5&nbsp;km.

## Reference 
Kategorija:Rijeke u Bosni i Hercegovini
Buna

* *Buna*, pobuna, narodni ustanak

**Bosna i Hercegovina**:

* Buna (rijeka), rijeka u Bosni i Hercegovini
* Buna (Mostar), naselje u općini Mostar

**Hrvatska**:

* Mala Buna, naselje grada Velike Gorice, Zagrebačka županija
* Velika Buna, naselje grada Velike Gorice, Zagrebačka županija
Mila Kunis

**Milena Markovna Kunis** (Милена Маркοвна Кунис, Мілена Марківна Куніс; 14. august 1983, Černivci, Ukrajinska SSR, SSSR) je američka glumica.

## Filmografija 
* 2008: *Max Payne* ... Mona Sax
* 2008: *Forgetting Sarah Marshall* ... Rachel Jensen
* 2007: *Moving McAllister* ... Michelle
* 1999 - 2008: *Family Guy* ... Meg Griffin
* 1997 - 2006: ''That '70s Show'' ... Jackie Burkhart

## Vanjski linkovi 
* http://www.imdb.com/name/nm0005109/

Kategorija:Rođeni 1983.
Kategorija:Američke glumice
Kategorija:Biografije, Černivci
Velika nizija

mini|desno|300px|Velika nizija (zeleno)
**Velika nizija** () je otvoren prostor prerija koji leži istočno od Stjenovitih planina u Sjedinjenim Američkim Državama i Kanadi. U Velikoj niziji su smješteni dijelovi američkih saveznih država Novi Meksiko, Texas, Oklahoma, Colorado, Kansas, Nebraska, Wyoming, Montana, Južna Dakota i Sjeverna Dakota i kanadskih provincija Alberta, Manitoba i Saskatchewan.

Uzvišene regije Velike nizine nazivaju se Visoke ravnice (*High Plains*), a općenito se nalaze zapadno od 100. meridijana koji grubo odgovara liniji od koje zapadno padne manje od 500&nbsp;mm padavina godišnje. Regija je aridna i općenito je karakterizirana rančevima i rubnim farmama. Otprilike svakih 25 godina regiju pogađaju suše i razorne pješčane oluje. Središte regije se nalazi na Oklahoma Panhandleu, uključujući jugoistočni Colorado, jugozapadni Kansas, Texas Panhandle, te krajnji sjeveroistok države Novi Meksiko. Ta područja su bila poznata kao Dust Bowl tokom kasnih 1920-ih i ranih 1930-ih. Učinak suše povezan s učincima Velike depresije prisilio je mnoge farmere da napuste zemlju širom Velike nizije.

Južni dio Velike nizije leži preko Ogallala Aquifera, nepreglednog podzemnog sloja vodonosnih naslaga koje datiraju iz posljednjeg ledenog doba. Ekstenzivno se koristi navodnjavanje centralnom osovinom, ali se akvifer iscrpljuje u mjeri koja nije održiva.

Kategorija:Geografija Kanade
Kategorija:Geografija Sjedinjenih Američkih Država
Lenjingradska oblast

**Lenjingradska oblast** () jest federalna oblast u Rusiji. Prema popisu iz 2010. godine u ovoj oblasti je živjelo 1.716.868 stanovnika. Administrativno središte oblasti je u Sankt Peterburgu, ali ovaj grad nije u sastavu oblasti jer ima poseban status u Rusiji. Oblast je uspostavljena 1. augusta 1927, a dobila je ime po Lenjingradu (starom nazivu za Sankt Peterburg).

Lenjingradska oblast se graniči sa Finskom na sjeverozapadu, Estonijom na zapadu, kao i sa pet federalnih jedinica Rusije.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Zvanična stranica

Kategorija:Oblasti u Rusiji
Kategorija:Države i teritorije osnovane 1927.
Kategorija:Sjeverozapadni federalni okrug
Tongatapu

mini|desno|300px|Pogled na ostrva Tongatapu i Eua
**Tongatapu** (ranije **Tongatabu**) je glavno ostrvo u državi Tonga. Na njemu se nalazi glavni grad Nukuʻalofa. Također je i najnaseljenije ostrvo sa oko 66.577 stanovnika (68,3% sveukupne populacije Tonge). Na Tongatapi se nalazi i kraljevska rezidencija, kao i brojna historijska mjesta. Tongatapu je privlačan za imigrante sa drugih ostrva.

## Historija 
Tongatapu je otkrio Abel Janszoon Tasman 20. januara 1643, tražeći bržu rutu kroz Tihi i Indijski okean prema Čileu iz Holandske Istočne Indije (danas Indonezija). Ostrvo je prvobitno nazvano "*t’Eijlandt Amsterdam*" (Ostrvo Amsterdam).

## Reference 
Kategorija:Geografija Tonge
Željezna brda (Gospodar prstenova)

Željezna brda su imaginarna brda iz Tolkinovih djela. Ona su se nalazila istočno od Mrke Šume i Samotne planina i sjeverno od zemlje Run. Ova brda su ostaci ogromnih Željeznih planina iz ranijih doba. Brda su bogata metalima, a najviše željezom po kome su i dobila ime. 

## Osnivanje kraljevstva 
Patuljci|Patuljak Gror, sin Daina I, je osnovao kraljevstvo u ovim brdima nakon što su Patuljci bili protjerina iz Sivih planina, pod naletom Zmajeva. Dakle, ovo se dogodilo približno 2500. godine Trećeg doba sunca. Patuljci Željeznih brada pripadali su Durinovom rodu. U Bici pet armija, kralj ovih brda, Dain II, je došao sa 500 Patuljaka da pomogne u borbi protiv Orka. Nakon smrti Torina Hrastoštita i zmaja Smauga Zlatnog, Dain je postao kralj Samotne planine i ujedinio je dvije titule.

## Također pogledajte 
* Erebor
* Patuljci (Gospodar prstenova)

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* https://dc.swosu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2176&context=mythlore Short History of the T y of the Territorial De orial Development of the Dwar elopment of the Dwarves' Kingdoms in the Second and Third Ages of Middle-earth; Hubert Sawa

Kategorija:Lokacije Srednje zemlje
Dinamički pritisak

U dinamici fluida, **dinamički pritisak** (oznaka **q** ili **Q**, ponekad se i naziva *pritisak brzine*) je veličina definisana kao:

:q \ = \ \frac{1}{2} \rho v^2

gdje je (koristeći SI jednice):

:q = dinamički pritisak u paskalima) 
:\rho = gustoća fluida u kg/m3 (npr. gustoća zraka)
:v = brzina fluida u m/s

## Fizikalno značenje 
Dinamički pritisak je usko vezan sa kinetičkom energijom fluidne čestice, jer su obje veličine proporcionalne masi čestice (preko gustoće, u slučaju dinamičkog pritiska) i kvadratu brzine. Dinamički pritisak je, u stvari, jedan dio u Bernoullijevoj jednačini, koji je, u suštini, jednačina o održanju energije za fluid u kretanju.

Drugi bitan akspekt dinamičkog pritiska je taj da je, kako to dimenzionalna analiza pokazuje, aerodinamički napon koju trpi letjelica koja leti brzinom v je proporcionalna gustoći zraka i kvadratu v, npr. proporcionalna je q.
Zbog toga, posmatrajući varijaciju q tokom leta, moguće je odrediti kako će napon varirati, te kada će dostići maksimalnu vrijednost. Tačka maksimalnog aerodinamičkog opterećenja se često označava kao *max Q* i to je kiritični parametar, na primjer, za letjelicu tokom lansiranja.

## Drugi oblici 
Ako se promatrani fluid može smatrati idealnim plinom (što je i slučaj kod zraka), dinamički pritisak se može izraziti kao funkcija pritiska fluida i Machovog broja.

Korsteći zakon idealnog plina:

:p=\rho R T

definiciju brzine zvuka:

:v_s=\sqrt{k R T}

i definicije Machovog broja:

:Ma=\frac{v}{v_s}

dinamički pritisak se može napisati kao:

:q \ = \ \frac{k}{2} p Ma^2

gdje je (koristeći SI jedinice):

:p = pritisak u paskalima
:Ma = bezdimenzionalni Machov broj
:\rho = gustoća u kg/m3
:R = specifična plinska konstanta (287,05 J/(kg·K) za zrak)
:T = apsolutna temperatura u kelvinima
:k = bezdimenzionalni omjer toplotnog kapaciteta (1,4 za zrak, konstantno)
:v = speed in m/s
:v_s = speed of sound in m/s

Drugo, ako bi posmatrali letjelicu pri uzletanju i koritili formulu za gustoću zraka kao funkciju visine (važi samo sa slojeve niže od tropopauze), dinamički pritisak, u vezi sa letjelicom, može se izraziti kao:

:q \ = \ \frac{ v^2 \cdot p_0 \cdot M}{ 2 \cdot R \cdot \left( T_0 + L \cdot h \right)} \cdot \left(1 + \frac{L \cdot h}{T_0} \right)^\frac{ g \cdot M}{-R \cdot L}

gdje je (koristeći SI jedinice):

:q = dinamički pritisak u paskalima
:v = spacecraft's velocity inbrzina letjelice u m/s
:p_0 = atmosferski pritisak na površina mora u paskalima
:M = molekularna masa suhog zraka (0,0289644 kg/mol)
:R = specifična plinska konstanta (287.05 J/(kg·K) )
:T_0 = apsolutna temperatura na površini mora u kelvinima
:L = pad temprature atomofere (−0,0065 K/m)
:h = visina iznad mora u m
:g = gravitaciono ubrzanje (9,80665 m/s2)

## Također pogledajte 
* Pritisak

## Vanjski linkovi 
* Definicija dinamičkog pritiska ''Eric Weisstein's World of Science''

## Reference 
Kategorija:Dinamika fluida
Republika Prekmurje

**Republika Prekmurje** ili **Murska Republika** (mađarski *Vendvidéki Köztársaság, Mura Köztársaság,* prekomurski *Republika Slovenska okroglina*, njemački: *Murrepublik)* je bila samoproglašena nepriznata država u Prekmurju. To je prostor uz rijeku Muru koji je pred Prvi svjetski rat pripadao Mađarskoj. Republiku je proglasio Vilmoš Tkalec 1919. godine.

1919. godine u Budimpešti komunisti i socijaldemokrati su proglasili Mađarsku sovjetsku republiku. U Prekmurju slovenski katolički i evangelistički svećenici nisu simpatizirali komunizam odnosno, nova komunistička vlast im je ulijevala strah. U Murskoj Soboti nekadanašnji školnik, kantor i vojnik, s prisnim prijateljem 29. maja proglasio je republiku "Republika Slovenska okroglina". Tkalec je prije rata radio u Črenšovcima, kod Lendave, a tad bio socijalistički ratni prodavač u Soboti. Slovenska okroglina ili *Vendvidék* je staro mađarsko ime za krajinu Mura i Raba. Danas je *Vendvidék* samo regija u Mađarskoj, gdje su Slovenci sedmi po broju stanovnika.

Međutim svećenici i prekmursko stanovništvo ga nije poduprlo, jer ta republika nije imala konkretni program. 6. juni Mađarska Crvena armija je umarširala u Prekmurje, i na kraju srpski i hrvatski vojnici su zauzeli to područje i srušili tu republiku. 1920. godine Jugoslavija je anektirala Prekmurje.

Tkalec je prvo pobjegao u Austriju. Od 1920. godine je živio i radio u Mađarskoj kao učitelj.

## Također pogledajte 
* Banatska Republika
* Srpsko-Mađarska Republika Baranja-Baja
* Vilmoš Tkalec

## Reference 
## Literatura 
* Julij Titl: Murska Republika *(Murai Köztársaság)* 1971.
* László Göncz: Prekmurje, 1919 (mađarski)

## Vanjski linkovi 
Kategorija:Historija Jugoslavije
Kategorija:Historija Mađarske
Kategorija:Historija Slovenije
Kategorija:Bivše države na Balkanu
Kategorija:Bivše republike u Evropi
Kategorija:Bivše nepriznate države
Kategorija:Države i teritorije osnovane 1919.
Kategorija:Države i teritorije ukinute 1919.
Makromolekula

**Makromolekula** je po definiciji velika molekula, velike molekularne mase. U biohemiji se pojam makromolekula odnosi na biopolimere (nukleotide, proteine, ugljikohidrate i lipide), a također i na nepolimerne molekule velike molekularne mase.

mini|Makromolekula
## Historija 
Prvu sintetičku smolu je sintetizirao Leo Baekeland između 1905. i 1909. godine, fenol-formaldehidnom kondenzacijom i taj proizvod se naziva *bakelit*. Tada još uvijek nije bila poznata makromolekularna priroda ovog materijala. U periodu 1900. – 1930. ideja o kovalentno vezanim molekulama čija je molekulska masa veća od 100000 nije bila prihvaćena. Smatralo se da bi takve strukture bile nestabilne. Umjesto toga bilo je prihvaćeno da su supstance polimernih osobina (elastičnost, nejasna tačka topljenja, viskoznost rastvora) agregati malih molekula vezani sekundarnim valencijama i da je potrebno prisustvo dvostruke veze. Hermann Staudinger je naprotiv dokazao, da hidrogenacijom prirodne gume ona zadržava polimerne osobine.

## Tipovi makromolekula 
Makromolekule biološkog porijekla su jako zastupljene u prirodi. Npr. proteini kože su predominantno biopolimeri kolagena. Kosa je građena od keratina. Molekule DNK i RNK su također makromolekule. Nasuprot njima, sintetičke makromolekule se mogu dobiti u laboratoriju, npr. polistiren.

## Također pogledajte 
*Polimer

## Reference 
Kategorija:Hemija polimera
Kategorija:Makromolekule
Vulkanizacija

mini|desno|400px|Prikaz hemijske reakcije vulkanizacije
**Vulkanizacija** je hemijska reakcija kojom se linerane makromolekule poprečno povezuju stvarajući umrežene strukture. Tim procesom se polimer prevodi iz plastičnog u elastično stanje, a u iznimnim slučajevima i u ebonitno stanje. To je kemijska reakcija ugljikovodika kaučuka sa sumporom, kojom se sumpor adira na dvostruke veze. Adicija se izvodi tako da se lanci molekula kaučuka približe jedno drugom praveći veliku unakrsno vezanu molekulu.

### Mastikacija 
*Mastikacija* je intenzivna mehanička obrada kaučuka uz istovremeno zagrijavanje. Izvodi se gniječenjem na valjcima ili u mješalicama uz prisustvo zraka. Pri tome se kaučuk djelimično oksidira i dolazi do skraćivanja makromolekularnog lanca (smanjenja viskoznosti). Prvi su u upotrebi bili dvovaljci, koji mogu služiti za mastikaciju, ali i za primješivanje dodataka kaučuku i za stvaranje homogene smjese prije vulkanizacije. Princip rada na dvovaljcima i konstrukcija uređaja ostali su praktički nepromijenjeni kroz više od stotinu godina od njihove prve upotrebe u proizvodnji gume. Sirovi kaučuk priraduje se najprije gnječenjem izmedu valjaka te postaje plastičan. To je postupak u kojem se sirovi kaučuk provlači kroz dvovaljke promjera 0,4 – 0,6 m i dužine 1–2 m zagrijane na 60&nbsp;°C. Propustanjem kaučuka kroz valjke dolazi do velikog trenja izmedu valjaka i kaučuka, te se molekule kaučuka kidaju u manje molekule, sto uzrokuje i neke mehaničke promjene, kao sto su smanjenje jačine, elastičnosti i bubrenja, a povećava se plastičnost, topljivost i ljepljivost. Taj postupak naziva se *masticiranje* a dobiveni kaučuk masticiranim kaučukom.

### Ostali postupci 
Osim sumpora i njegovih spojeva poznata su i druga sredstva za vulkanizaciju. Izlaganjem tankih listova svjetlu nastaje dovoljno premoštenja koja daju jednak učinak kao vulkanizaciji. Kaučuci vulkanizirani s određenim aromatskim nitro spojevima služe kao izolatorski premaz za bakarnu žicu. Peroksidi se mogu također upotrijebiti kao sredstva za vulkanizaciju.

Za proizvodnju gume važna je smjesa stalnog sastava što se provjerava u laboratorijama. Masticiranom kaučuku u miješalicama se dodaju sve hemikalije potrebne za dobijanje gume osim sumpora. Ko aditivi mougu se koristiti punila, koja se dodaju radi povećanja mase gume, tvrdoće, čvrstoće i drugih mehaničkih osobina. Dodaju se do 50%, a mogu biti aktivna (čađa) i neaktivna ili pasivna (gips, kaolin, talk, kreda, kvarc).

Kategorija:Guma
Kategorija:Hemijski procesi
Apatit

**Apatit** je mineral koji pripada grupi fosfata, i po hemijskom sastavu je hlorofosfat ili fluorofosfat kalcija. Hemijska formula mu je Ca5(PO4)3(F,Cl,OH). Minerali grupe apatita se javljaju u metamorfnim stijenama, a u mnogim stijenama dolaze kao akcesorni minerali. Ima ga u pegmatitskim žilama, kao primarni fosfat. Najviše ga ima u sedimentima - fosforitima. Glavna nalazišta apatita kvaliteta dragog kamena jesu u Brazilu, Mjanmaru i Meksiku, a ostala su u Kanadi, Češkoj, Njemačkoj, Indiji, na Madagaskaru, u Mozambiku, Norveškoj, Južnoafričkoj Republici, Španiji, na Šri Lanki i u SAD-u.

## Reference 
Kategorija:Fosfatni minerali
Kategorija:Minerali kalcija