Potiljačna kost

**Potiljačna kost** (lat. *os occipitale*) – često posvojenica **okcipitalna**, rjeđe **zatiljna kost** – je tanjirasta membranska kost, glavna kost potiljka, koja se nalazi na stražnjoj strani donjeg dijela lubanje. Ova kost je trapezastog oblika i zakrivljena prema unutra. Pri dnu je probušena velikim ovalnim otvorom (foramen magnum), kroz koji lubanjska šupljina komunicira s kičmenim kanalom.

* Zakrivljena, proširena ploča iza velikog otvora zove se potiljačna ljuska.
* Debeli, pomalo četverostrani komad ispred otvora zove se basilarni dio potiljačne kosti – baziokcipitalni.
* Sa obje strane otvora su bočni dijelovi potiljačne kosti – egzokcipitalni 
 
## Struktura
Potiljačna, kao i druge lobanjske kosti ima vanjsku i unutrašnju ploči, između kojih je spužvasto tkivo ili *diploë*; kost je posebno debela na žljebovima, izraslinama, kondilima i prednjem kraju bazilarnog dijela. U donjoj jami je tanka, poluprozirna i siromašnog spužvastog tkiva opljačkano.

File:Gray129.png|Vanjska površina potiljačne kosti 
File:Gray130.png|Unutrašnja površina potiljačne kosti

### Veliki otvor – *Foramen magnum* 
Veliki otvor (lat. *foramen magnum*) je velika ovalna rupa sa dužim prečnikom u smjeru naprijes-nazad, nego bočnim. Šira straga nego sprijeda, gdje je zadire u dio na kojem su kondili.

Kroz njega prolazi produžena moždina i njene membrane, dodatni živci, kičmene arterije, prednje i zadnje kičmene arterije, *membrana tectoria* i krilasti ligamenti.

### Uglovi
**Gornji ugao** potiljačne kosti zglobljava se sa potiljačnim uglom tjemene kostikosti što, u fetusnoj lobanji, odgovara položaju s zadnje fontanele.
**Donji ugao** je spojen s tijelom klinaste kosti. 
**Bočni uglovi** nalaze se na suprotnim krajevima u žlijebu za poprečne sinuse: svaki se nalazi u intervalu između sisastog (mastoidnog) i tjemenog dijela sljepoočne kosti.

### Granice – Rubovi 
**Gornje granice** protežu se od gornjeg do bočnog ugla: oni su duboko nazubljeni za artikulaciju s potiljačnim rubom tjemene kosti i sjedinjenjen s njim oblikuje lambdoidni šav.

**Donje granice** protežu se od bočnih uglova u odnosu na donji ugao; gornja polovina svake, zglobljava se sa sisastim dijelom odgovarajuće sljepoočne kosti, donja polovina s petroznim dijelom iste kosti.

Ta dva dijela donjeg ruba su međusobno odvojena vratnim nastavkom prednje površine koja tvori stražnji dio vratnog otvora (foramena).

File:Lambdoid suture.png|Lambdoidni šav, koji razdvaja potiljačnu kost od tjemenskih
File:Occipitomastoid suture.png|Potičačnosisasti šav, koji razdvaja potiljačnu kost i sisasti dio sljepoočne kosti.

## Razvoj
Potiljačna ploha ljuske potiljačne kosti se razvija u membrani, a može ostati odvojena tokom života, kada se konstituiraju međutjemene kost, a razvija se u hrskavici.

Broj jezgara za potiljačnu ravan obično je četiri, od kojih se dvije pojavljuju, u blizini središnje linije, oko drugog mjeseca razvića, a dvije na nešto manjoj udaljenosti od središnje linije, oko trećeg mjeseca fetusog života.

Potiljačna površina ljuske koštava iz dva središta, koje se pojavljuju oko sedme sedmice fetusnog života, a uskoro se ujedini u jedan komad.

Spajanje gornjih i donjih dijelova ljuske odvija u trećem mjesecu fetusnog života.

Ponekad se centar (okoštavanja) pojavljuje u stražnjem rubu velikog otvora, tokom petog mjeseca preenatalnog perioda i čini zasebnu koščica (ponekad dvojnu), koja se ujedinjuje s ostatkom ljuske, prije rođenja.

Svaki od bočnih dijelova počinje se pretvarati u kost iz jednog centra tokom osme sedmice fetusnog života. Basilarni dio okoštava iz dva centra, jednog ispred drugog, što se ispoljava oko šeste sedmice fetusnog života i brzo spaja.

Prolazno stanje navodi da potiljačna ravan koštava iz dva centra i jednog bazilarnog dijela.

O četvrtoj godini ljuska i dva bočna dijela se ujedine, a oko šeste godine kost se sastoji od jednog komada. Između 18. i 25. godine, potiljačna i klinasta kost postalju spojene, tvoreći jednu kost.

## Ostale životinje 
Kod mnogih životinja ovi krajevi ostaju odvojene kroz cioživot; naprimjer, pas ima četiri dijela: natpotiljačna kost (=ljuska); lijeva i desna egzopotiljačne (= bočni dijelovi) i bazipotiljačna (=bazilarni dio).

Potiljačna kost je dio endokranijuma, najvećeg baznog dijela lobanje. Kod Chondrichthyes i Agnatha, potiljačna kost se ne čini kao zaseban element, ali su i dalje dio hrskavičave lobanje, do kraja života. U većini viših kičmenjaka, veliku otvor (*foramen magnum*) je okružen prstenom od četiri kosti.

**Baziokcipitalna** leži ispred otvora, dva **vanjskopotiljačna kondila** leže sa obje strane, a veći **natpotiljačni** iza i formira barem dio zadnje strane lobanje. U mnogih košljoriba i vodozemaca, na natpotiljačna kost nikada nije okoštala i ostaje kao hrskavica do kraja života. U primitivnih oblika, bazipotiljačna i vanpotiljačna kost pomalo podsjećaju na centrum i neuronske lukove od pršljena, a formira se na sličan način u embrionskom razvoju. Zajedno, ove potonje kosti obično čine jedinstven konkavni kružni kondil za zglobljavanje prvog kičmenog pršljena.

## Dodatne slike

Occipital bone animation.gif|Položaj potiljčne kosti (zelena) 
Occipital bone animation2.gif|Vanjska površina potiljačne kosti 
Occipital bone animation3.gif|Unutrašnja površina čeona i tjemenske kosti su skinute
Occipital bone close-up superior animation.gif|Oblik potiljačne kosti, gledane odozgp 
Occipital bone.jpg|Potiljačna kost
Occipital bone 2.jpg|Potiljačna kost
Cranial bones en.svg|Lobanjske kosti
Gray194.png|Gornje-donji presjek lobanje (potiljačna kost je desno, plava) 
Gray193.png|Baza lobanje, gornja površina (potiljačna kost je na dnu, plava)
Gray187.png|Baza lobanje – donja površina 
Gray307.png|*Membrana tectoria* poprečni i krilasti ligamenti
Gray308.png|Srednji gornje-donji šresjek potiljačne kosti i prva tri vratna pršljena 
Gray409.png|Mišići koji vežu gornje nastavke i kičmeni stub 
Gray792.png|Gornji dio kičmene moždine, zadnjeg i srednjeg mozga, pozadinski aspekt, eksponoran *in situ*
Gray1031.png|Mišići ždrijela, gledani iza, skupa sa pridruženim krvnim sudovima i živcima
Cranium 4.jpg|Potiljačna kost
Occipital bone 3.jpg| Potiljačna kost
Occipital bone 4.jpg| Potiljačna kost
Occipital bone 5.jpg| Potiljačna kost
Internal occipital protuberance.jpg| Unutrašnja potiljačna izbočina
Occipital condyle.jpg|Potiljačni kondil 
External occipital protuberance.jpg| Vanjska potiljačna izbočina
External occipital crest.jpg|Vanjski potilčjačni greben
Basilar part.jpg|Bazilarni dio 
Slide4llll.JPG| Potiljačna kost
Slide1geo.JPG|Glaveni nastavci, originalna mumifikacija

## Također pogledajte
* Cerebellum
* Neandertalac
* Potiljačni režanj
* Lobanja

## Reference 
## Vanjski linkovi
Kategorija:Anatomija čovjeka
Kategorija:Kosti glave i vrata
Kategorija:Glava i vrat