Italijanska Libija

**Italijanska Libija** (italijanski: Libia Italiana, arapski: ليبيا الإيطالية‎‎ Lībyā al-Īṭālīya) bila je italijanska kolonija uspostavljena 1934. Formirana je od Fezana i od kolonija Kirenaike i Tripolitanije, koje je Italija zauzela 1912. nakon rata sa Osmanlijskim carstvom.

## Historija
### Osvajanje
Prve dvije decenije Libije kao italijanske kolonije obilježio je žestok otpor muslimana italijanskoj vlasti. U ovom periodu, Italijani su kontrolisali samo obalna područja kolonije. Godina 1911. i 1912, preko 1.000 Somalijaca iz Mogadiša, glavnog grada Italijanskog Somalilanda, borilo se sa italijanskim i eritrejskim vojnicima u italijansko-turskom ratu. Većina njih se nije vratila u Somaliju sve dok nisu poslati nazad u pripremama za invaziju Etiopije 1935.
 
Iako su Osmanlije 1912. kontrolu Libije prepustili Italijanima, žestok otpor pružale su Senusije, sunitski nacionalistički pokret. Otpor je predvodio Omer Muhtar. Nakon što su lideri otpora pogubljeni ili protjerani i nakon što je 100.000 ljudi iz Kirenaike završilo u koncentracionim logorima, Italija je ugušila pokret otpora 1931.

Tokom 1930-ih, politika Italije prema Libiji se počela mijenjati, pa su 1934. Kirenaika, Tripolitanija i Fezan ujedinjeni u Italijansku Libiju. U kasnim 1930-im, pod guvernerom Italom Balbom, Libija je doživjela veliki razvoj.
### Teritorijalni sporazumi sa evropskim silama
mini|lijevo|Teritorijalna ekspanzija Italijanske Libije.
Na pariskoj Konferenciji mira 1919. Italija nije dobila ništa od njemačkih kolonija, ali je od Britanaca dobila Džubalend u južnoj Somaliji, dok je od Francuza dobila dio saharskih teritorija.

Nakon dugih pregovora tokom 1920-ih, Italija je tek 1935. od Francuske dobila teritoriju današnjeg sjevernog Čada, iako Francuska kasnije nije ratifikovala ovaj sporazum.

Britanski Egipat je u decembru 1925. Italijanima prepustio distrikt Kufru i El-Džegbub. Italija je ovim područjem ovladala tek 1931. Anglo-egipatski Sudan je 1934. prepustio Libiji oazu u današnjoj jugoistočnoj Libiji, jer su to područje smatrali bezvrijednim.

### Drugi svjetski rat
mini|desno|Libijski konjanici u italijanskoj vojsci 1940.
Kraljevskim dekretom br. 70 od 9. januara 1939, nekim je Libijcima dodijeljeno specijalno italijansko državljanstvo. Ovo državljanstvo bilo je potrebno svima koji su imali ambicije za karijeru u vojnim ili civilnim organizacijama. Primaoci državljanstva nazivani su Italijanima muslimanima. Pripajanje Libije Italiji dalo je vojsci veću mogućnost regrutovanja Libijaca u vojnu službu. Libijci su služili u italijanskoj vojsci još od početaka kolonijalne vladavine. 1. marta 1940. formirane su 1. i 2. libijska divizija. 1. divizija ušla je u sastav 13. korpusa 5. italijanske armije, dok je 2. divizija ušla u sastav rezervnih trupa 10. armije. Oficiri u divizijama bili su Italijani. Libijski borci dolazili su iz obalskih područja, a nivo obuke i pripravnosti bio je na jednakom nivou kao kod regularnih italijanskih jedinica u sjevernoj Africi. Profesionalizam libijskih boraca učinio ih je jednom od najboljih pješadijskih formacija u sjevernoj Africi. Libijski borci bili su odani Italiji i pokazali su se kao izuzetno dobri borci.

Nakon sporazuma sa Francuzima 1935, prema kojem je Italija dobila teritorije južno od Libije, Italijani su ciljali na dalje proširenje prema jugu. Italijanski planovi u slučaju rata sa Britancima ili Francuzima uključivali su spajanje kopnenom vezom sa Italijanskom istočnom Afrikom i proširenje do jezera Čad. Tokom Drugog svjetskog rata, Italija je uživala snažnu podršku muslimana, od kojih su se mnogi pridružili italijanskoj vojsci.

[mini|lijevo|Uništeni italijanski avioni na aerodromu u [Tripoliju 1943.]]
U septembru 1940, invazija na Egipat pokrenuta je iz Libije. 21. novembra 1949. Generalna skupština Ujedinjenih nacija donijela je rezoluciju prema kojoj je Libija trebala postati nezavisna država prije 1. januara 1952. Kraljevina Libija, nasljedna i ustavna monarhija, nezavisnost je proglasila 24. decembra 1951. Preostalih 20.000 Italijana protjerano je 1970,  po dolasku Muamera Gadafija na vlast. Povratak u Libiju dozvoljen je nekolicini u 2000-im.

30. augusta 2008, Gadafi i Silvio Berlusconi, italijanski premijer, potpisali su, u Bengaziju, historijski sporazum o saradnji. Prema uslovima sporazuma, Italija je trebala isplatiti Libiji 5 milijardi $ kao kompenzaciju za okupaciju. S druge strane, Libija je trebala preduzeti mjere za borbu protiv ilegalne imigracije i pojačati investicije u italijanske kompanije. Italija je sporazum ratifikovala 6. februara 2009, Na ceremoniji povodom potpisivanja sporazuma, Berlusconi je priznao historijska zvjerstva i represiju počinjenu od Italije nad libijskim narodom izjavivši: "U ovom historijskom dokumentu, Italija se izvinjava za ubijanja, uništavanje i represiju libijskog naroda tokom perioda kolonijalne vlasti" i rekavši da je sporazum "potpuno i moralno priznanje štete učinjene Libiji od strane Italije tokom kolonijalne ere". Saradnja se završila 2011. početkom građanskog rata u Libiji, koji se završio padom Gadafija sa vlasti.

## Kolonijalna administracija
[mini|desno|[Katedrala u Tripoliju tokom 1960-ih]]
Godine 1934, Italija je usvojila naziv Libija (koji su koristili Grci za čitavu sjevernu Afriku, osim Egipta) kao službeni naziv kolonije. Kolonija je podijeljena na četiri provincije (*Commissariato Generale Provinciale*) i vojnu teritoriju na jugu (*Territorio Militare del Sud* ili *Territorio del Sahara Libico*).

mini|desno|Administrativna podjela Italijanske Libije

### Guverneri-generali Italijanske Libije
* Italo Balbo (1. januar 1934. – 28. jun 1940)
* Rodolfo Graziani (1. juli 1940. – 25. mart 1941) 
* Italo Gariboldi (25. mart 1941. – 19. juli 1941) 
* Ettore Bastico (19. juli 1941. – 2. februar 1941) 
* Giovanni Messe (2. februar 1943. – 13. maj 1943)
### Demografija
Stanovništvo većih urbanih centara:

### Kolonijalisti
Broj kolonijalista značajno se povećao tokom Velike depresije. Godine 1939. italijanski kolonijalisti činili su 13% stanovništva Libije. Većina tih naselja bila je smještena u Kirenaiki.
### Ophođenje prema libijskom stanovništvu
mini|desno|U logoru u El Agejli zarobljeno je bilo 10.900 ljudi
Italijani su u Libiji počinili mnoge ratne zločine koji uključuju korištenje hemijskog oružja, ubijanje ratnih zarobljenika i masovna ubijanja lokalnog stanovništva. Od 225.000 stanovnika u Kirenaiki, četvrtina je poginula tokom sukoba Italijana sa libijskim pobunjenicima. Italijani su počinili i etničko čišćenje iselivši 100.000 Beduina, gotovo polovinu stanovništva Kirenaike, iz njihovih domova, koji su bili predviđeni za italijanske doseljenike.

Italijani su smanjili i broj stoke putem ubijanja, konfiskacije i odvođenjem životinja u negostoljubive predjele u blizini koncentracionih logora. Broj ovaca pao je sa 810.000 1926. na 98.000 1933, koza sa 70.000 na 25.000 i deva sa 75.000 na 2.000. Italijanska propaganda predstavljala je kampove kao oaze moderne civilizacije koji su imali odlične higijenske uslove i koji su bili odlično vođeni. U realnosti, kampovi su imali slabe zdravstvene uslove pa su se bolesti, kao što je tifus, brzo širile. Širenju bolesti pomogla je i fizička iscrpljenost logoraša koji su oskudno hranjeni, a tjerani su na prisilni rad. Logori su zatvoreni do septembra 1933. U logorima je boravilo 100.000 zarobljenika od kojih je 40.000 umrlo.

Mussolini je posjetio Libiju 1937. kako bi se susreo sa arapskim velikodostojnicima. Tom prilikom, Mussoliniju je dodijeljen počasni mač (koji je zapravo napravljen u Firenci) koji je trebao simbolizirati Mussolinija kao zaštitnika arapskih muslimana Libije.

Godine 1939, Italija je nekim Libijcima dodijelila specijalno italijsko državljanstvo. Primaoci državljanstva morali su biti pismeni, a takvo je državljanstvo bilo važeće samo u Libiji. Iste godine doneseni su zakoni kojima je muslimanima dozvoljeno pridruživanje Nacionalnoj fašističkoj partiji.

U martu 1940. formirane su dvije libijske divizije unutar italijanske vojske koje su imale oko 30.090 boraca.

## Ekonomija
Godine 1936, glavni sektori ekonomske aktivnosti u Italijanskoj Libiji (po broju zaposlenih) bili su industrija (30.4%), državna administracija (29.8%), poljoprivreda i ribarstvo (16.7%), trgovina (10.7%), transport (5.8%), privatna nastava (1.3%) i bankarstvo i osiguranje (1.1%). Ogromna italijanska ulaganja nisu mnogo poboljšala život lokalnog stanovništva, s obzirom da je njihova svrha bila razvijanje ekonomije u korist Italije i doseljenika.

Libijska ekonomija značajno je narasla u kasnim 1930-im, posebno u poljoprivrednom sektoru. Razvijene su čak i proizvodne aktivnosti, uglavnom povezane sa prehrambenom industrijom. Značajno se razvilo i građevinarstvo. Italijani su po prvi put u historiji omogućili modernu medicinsku njegu u Libiji, a znantno su poboljšani i sanitarni uslovi u gradovima.

[mini|desno|Njemački [tenk Panzer III na autoputu Via Balbia]]
Do 1939. Italijani su sagradili 400&nbsp;km pruga i 4.000&nbsp;km novih puteva. Najznačajniji projekat je bio autoput Via Balbia, koji je povezivao Tripoli na zapadu sa Tobrukom na istoku. Posljednji veći željeznički projekat je bila linija koja je trebala povezati Tripoli i Bengazi. Projekat je započet 1941, ali nikada nije završen zbog poraza Italije u Drugom svjetskom ratu.

## Arheologija i turizam
Italijani su koristili klasičnu arheologiju kao propagandno oružje da opravdaju prisustvo u regionu. Prije 1911. u Kirenaiki i Tripolitaniju nisu vršena arheološka istraživanja. Do kasnih 1920-ih vršena su iskopavanja oko rimskih gradova Leptis Magne i Sabrate, koji su bili pripremani kao destinacije arheološkog turizma.

Nakon gušenja pobune u Kirenaiki, arheološki napori u 1930-im bili su usmjereni na nekadašnju grčku koloniju Kirenaiku,

## Reference
## Literatura
* Chapin Metz, Hellen. *Libya: A Country Study*. Washington: GPO for the Library of Congress, 1987.
* Del Boca, Angelo. *Gli italiani in Libia. Vol. 2*. Milano, Mondadori, 1997.
* Sarti, Roland. *The Ax Within: Italian Fascism in Action*. Modern Viewpoints. New York, 1974.
* Smeaton Munro, Ion. *Through Fascism to World Power: A History of the Revolution in Italy*. Ayer Publishing. Manchester (New Hampshire), 1971. 
* Taylor, Blaine. ''Fascist Eagle: Italy's Air Marshal Italo B
* Tuccimei, Ercole. ''La Banca d'Italia in Africa'', Foreword by Arnaldo Mauri, Collana storica della Banca d'Italia, Laterza, Bari, 1999.
* Taylor, Blaine. ''Fascist Eagle: Italy's Air Marshal Italo Balbo''. Montana: Pictorial Histories Publishing Company, 1996. 

Kategorija:Bivše italijanske kolonije‎
Kategorija:Historija Italije
Kategorija:Historija Libije
Kategorija:Države i teritorije osnovane 1934.
Kategorija:Države i teritorije ukinute 1943.