Karakalpakstan

**Karakalpakstan**, zvanično **Republika Karakalpakstan**, je autonomna republika u sastavu Uzbekistana. Zauzima cijeli sjeverozapadni dio Uzbekistana. Glavni grad je Nukus (''* / ). Republika Karakalpakstan ima površinu od 166 590&nbsp;km2 , i oko dva miliona stanovnika. Njegova teritorija pokriva klasičnu zemlju Khwarezm, koja je u klasičnoj perzijskoj književnosti bila poznata kao Kāt ().

## Historija 
[lijevo|mini| Drevna tvrđava [Kyzyl-Kala (1. – 4. stoljeće nove ere), u restauraciji (2018).]]
Od otprilike 500. godine prije nove ere do 500. godine nove ere, regija današnjeg Karakalpakstana bila je uspješna poljoprivredna oblast podržana ekstenzivnim navodnjavanjem. Bio je to strateški važan i žestoko osporen teritorij, kao što se vidi po više od 50 horezmskih tvrđava koje su ovdje izgrađene. Narod Karakalpaka, koji su nekada bili nomadski stočari i ribari, prvo su zabilježili stranci u 16. stoljeću. Pod sovjetskom vlašću, bila je autonomna oblast unutar Ruske Sovjetske Federativne Socijalističke Republike prije nego što je postala dio Uzbekistana 1936. kao Karakalpačka ASSR. Region je vjerovatno bio najprosperitetniji 1960-ih i 1970-ih, kada je prošireno navodnjavanje iz Amu Darje. Međutim, odvodnjavanje Aralskog mora učinilo je Karakalpakstan jednim od najsiromašnijih regiona Uzbekistana. Region pati od velike suše, dijelom zbog vremenskih prilika, ali i zbog toga što se rijeke Amu Darja i Sir Darja eksploitiraju uglavnom u istočnom dijelu zemlje. Neuspjesi su lišili oko 48 000 ljudi njihovog glavnog izvora prihoda, a nestašica vode za piće izazvala je porast zaraznih bolesti.

## Geografija 
Karakalpakstan je sada uglavnom pustinja i nalazi se u zapadnom Uzbekistanu blizu Aralskog mora, u najnižem dijelu sliva Amu Darje. Ima površinu od 164 900&nbsp;km2  i okružen je pustinjom. Pustinja Kyzyl Kum se nalazi na istoku, a pustinja Karakum na jugu. Stjenoviti plato se proteže zapadno do Kaspijskog mora. Predložena promjena je kasnije ukinuta kao odgovor na demonstracije.

## Demografija 
Broj stanovnika se procjenjuje na 1 948 488 (2022.), a 51% živi u ruralnim područjima. U 2007. godini procijenjeno je da je oko 400.000 stanovnika karakalpačke etničke grupe, 400.000 Uzbeka i 300.000 Kazaha.

* Kazahstanci - 292 395 osoba (~16,1%)
* Turkmeni - 96 264 osobe (~5,3%)
* Rusi - 10 470 osoba (~0,6%)
* Korejci - 6 526 osoba (~0,4%)
* Ukrajinci - 1 104 osobe (<0,1%)

Promjena broja stanovnika i etničkog sastava stanovništva Karakalpakstana prema svesaveznim popisima 1926 - 1989:

## Ekonomija 
[mini| Berba pamuka u blizini [Kyzyl-Kala, Karakalpakstan.]]
Ekonomija regiona nekada je u velikoj mjeri zavisila od ribarstva u Aralskom moru. Sada ga podržavaju pamuk, pirinač i dinja. Karakalpakstan je poznat po svom voću, kao što su šljive, kruške, grožđe i kajsije, kao i razne vrste dinja. Velika sovjetska Hidroelektrana na Amu Darji je također važna.

Delta Amu Darje nekada je bila jako naseljena i hiljadama godina je podržavala ekstenzivnu poljoprivredu zasnovanu na navodnjavanju. Pod Horezmom, ovo područje je steklo značajnu moć i prosperitet. Međutim, postepene klimatske promene tokom vremena, ubrzane ljudskim isparavanjem Aralskog mora u kasnom 20. stoljeću, stvorile su pustu scenu u regionu. Drevne oaze rijeka, jezera, močvarne trske, šume, i farme suše se i truju vjetrom i ostacima gnojiva i pesticida iz isušenog korita Aralskog mora. Ljetnje temperature su porasle za oko 10&nbsp;°C a zimske temperature su se smanjile za oko 10&nbsp;°C. Stopa anemije, respiratornih bolesti i drugih zdravstvenih problema dramatično je porasla.

## Administrativne podjele 
desno|mini|350x350piksel| Okruzi Karakalpakstana prije 2017.
desno|mini|250x250piksel| Najveći gradovi Karakalpakstana
Autonomna republika Karakalpakstan sastoji se od 16 okruga (navedenih u nastavku) i jednog grada na nivou okruga: Nukus. Okrug Boʻzatov nastao je u septembru 2019. od dijelova okruga Kegeyli i okruga Chimboy.

Postoji 12 gradova (Nukus, Mangʻit, Beruniy, Xalqobod, Qoʻngʻirot, Moʻynoq, Taxiatosh, To`rtkoʻl, Xoʻjayli, Chimboy, Shumanay, Boʻston) i 26 naselja urbanog tipa u Karakalpakstanu.

## Mediji 
### Radio 
2009. godine, otvorena je prva radio stanica u Karakalpakstanu. Stanica se zove Nukus FM, koja emituje program na radio frekvenciji 100.4&nbsp;MHz, samo u Nukusu.

## Također pogledajte 
* *Delta Blues'' (dokumentarni film)
* Ljudska prava u Uzbekistanu
* Karakalpačka autonomna oblast, kratkotrajni sovjetski entitet
* Karakalpačka Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika, autonomna republika Ruske Sovjetske Federativne Socijalističke Republike, a zatim Uzbekistanske SSR
* Mizdahkan

## Reference 
Kategorija:CS1 Uzbek-language sources (uz)