2061: Treća odiseja

***2061: Treća odiseja*** () naučnofantastični je roman britanskog pisca Arthura C. Clarkea, objavljen 1987. Vraća se na jednog od glavnih likova prethodnih romana, Heywooda Floyda, i njegove avanture nakon povratka Halejeve komete na Jupiterov mjesec Evropu 2061.

Clarke je prvobitno namjeravao da napiše treću knjigu nakon što je NASA-ina Galileo misija na Jupiteru vratila svoja otkrića kasnih 1980-ih. Lansiranje sonde je prvobitno bilo planirano za 1984, ali je to odgođeno, prvo za 1985, a zatim za 1986. Dodatno je odgođeno nakon katastrofe Space Shuttle Challenger. Odlučivši da ne čeka, Clarke je inspiraciju za svoj nastavak uzeo iz povratka Halejeve komete. Galileo je na kraju lansirao Space Shuttle Atlantis u misiji STS-34 u oktobru 1989. U orbitu Jupitera stigao je skoro osam godina nakon objavljivanja knjige *2061: Treća Odiseja*.

## Sažetak radnje 
Radnja romana *2061* smještena je 60 godina nakon događaja iz *2001: Odiseja u svemiru* i 51 godine nakon događaja iz *2010: Druga odiseja*. Na kraju drugog romana, zagonetni vanzemaljci koji su izgradili Monolit transformisali su planetu Jupiter u mini-sunce kako bi pomogli evoluciju života na Jupiterovom mjesecu Evropi. Na Zemlju je poslana poruka koja se odnosi na Jupiterove mjesece:

SVI OVI SVJETOVI SU VAŠI – OSIM EVROPE.

NE POKUŠAVAJTE TAMO SLETITI.

Početna poglavlja iz *2061* postepeno objašnjavaju događaje koji su se desili u prijelaznim godinama. Novo sunce, nazvano "Lucifer", transformisalo je mjesece bivšeg Jupitera: Ijo je postao vulkanski pakao, Evropa okeanski svijet obavijen oblacima, a Ganimed umjereni svijet koji je ljudska rasa kolonizovala. Međuplanetarna putovanja velikih razmjera sada su komercijalno održiva sa svemirskim brodovima na fuzijskom pogonu. Zbog prethodne poruke, čovječanstvo je oprezno pri slanju svemirskih brodova blizu Evrope usprkos njenim fascinantnim misterijama, uključujući pojavu velike planine, nazvane "Mount Zeus", na njenoj površini. Na Zemlji je evoluirao period relativnog mira između SAD, Sovjetskog Saveza i Kine, iako se nenasilna revolucija dogodila u Južnoj Africi (danas Sjedinjene Američke Države Južne Afrike ili SADJA); bijelo stanovništvo je pobjeglo, odnijevši sa sobom većinu bogatstva zemlje i ostavivši crnačku populaciju da obnovi ekonomiju, što oni rade za nekoliko sedmica zahvaljujući rudnicima dijamanata u zemlji.

Dr. Heywood Floyd, protagonista *2010*, doživio je nesreću i postao stalni stanovnik orbitalne svemirske bolnice. Njegov otuđeni unuk, Chris II, radi na svemirskoj letjelici Galaxy. Sada, u dobi od 103 godine, Floyd je izabran kao jedan od šest "slavnih gostiju" koji će putovati na privatni svemirski brod Univerzum za prvo ljudsko slijetanje na površinu Halleyjeve komete dok se ona ponovo približava Zemlji. Univerzum slijeće na Halley, a posada istražuje njegovu površinu i njegove pećine.

Na Ganimedu, Rolf van der Berg, druga generacija afričkih izbjeglica, proučava podatke satelitskih istraživanja planine Zeus i formira zapanjujuću tezu o njenoj prirodi. On saopštava svoje otkriće svom ujaku Paulu Kreugeru, a van der Berg je također pozvan da se pridruži posadi svemirskog broda Galaxy za prelet Evrope. Dok se Galaxy približava Evropi, Rosie, stjuardesa, pokušava da otme letjelicu, prisiljavajući je da se sruši u okean Evrope. Neuspješna u svom (neobjašnjivom) planu, ona počini samoubistvo, a posada Galaxy ostaje nasukana. Posmatrajući rastuće vodene oblike života Evrope, posada pilotira Galaxyjem na ostrvo koje su nazvali Haven.

Univerzum odustaje od istraživanja Halleya kako bi spasio Galaksiju. Nakon ispuštanja vode iz Halejevih ventilacionih otvora za punjenje goriva, ideju koju je zamislio oficir za navigaciju Univerzuma, a unaprijedio Floyd, Univerzum kreće direktno prema Evropi. Tokom leta, slavni putnici razgovaraju o misteriji koja okružuje Dejva Boumana i monolit, i da li će im biti dozvoljeno da slete na Evropu kako bi spasili posadu Galaxyja. Floyd slijedi prijedlog da jednostavno pokuša nazvati Bowmana preko radija, a kasnije sanja čudan san u kojem vidi mali monolit kako pluta u podnožju njegovog kreveta.

Na Evropi, Van der Berg i Chris Floyd uzimaju šatl William Tsung (nadimak Bill Tee) da proučavaju planinu Zeus. U blizini planine Zeus, van der Berg prenosi poruku "LUCY JE OVDJE" svom stricu Paulu. Otkriva se da je Van der Bergova hipoteza, sada dokazano istinita, da je Zeusova planina jedan ogroman dijamant, ostatak jezgre eksplodiranog Jupitera. Otkriće o planini Zeus objašnjava kako je Van der Berg ušao u Galaksiju i zašto je Rosie pokušala da je otme; vladari SADJA-a su zabrinuti, a prognani afrikanci su zabrinuti šta bi se moglo dogoditi sa svjetskim tržištem dijamanata ako bi se otkrila ogromna planina dijamanata.

Putujući dalje, dvojica muškaraca pronalaze olupinu kineske svemirske letjelice Tsien (koja se srušila na Evropu 2010), koja je u potpunosti lišena svojih metala, a zatim pronalaze ogroman, 2&nbsp;km dug monolit koji leži na svom boku na samoj granici između dnevne i noćne strane Evrope, nazvana "Veliki zid". Ispod njega je gradić nastambi nalik na igalo, ali stanovnika nema ni na vidiku. Tamo Chris vidi sliku svog djeda, koji se Chrisu pojavljuje na isti način na koji se Bowman pojavio Floydu 2010, i govori mu da Univerzum dolazi.

Univerzum spašava posadu Galaxyja; dovedeni su do Ganimeda, gdje gledaju kako Zeusova planina, koja je stalno tonula, konačno nestaje ispod površine Evrope. Kreuger piše nastavak članka za Nature, navodeći da je Zeusova planina samo fragment Jupiterovog dijamantskog materijala i da je gotovo sigurno da se još mnogo takvih velikih komada dijamanta trenutno nalazi u orbiti oko Lucifera. Krueger stoga predlaže izviđački projekat za traženje dijamanta u Luciferovom sistemu, za eventualno rudarenje.

Floyd, Chris i van der Berg se zbližavaju. U kasnijem poglavlju, drugi Heywood Floyd, sada bestjelesno stvorenje čiste svijesti, razgovara s Daveom Bowmanom. Otkriva se da je mali monolit duplirao Floydovu svijest; sada postoje dva Heywood Floyda, jedan besmrtno biće koje živi sa Bowmanom i HAL-om unutar Velikog zida, drugi koji će živjeti i umrijeti a da to ne zna. Bowman pokazuje Floydu slike svog iskustva proučavanja oblika života ba Jupiteru prije nego što su ubijeni u stvaranju Lucifera, objašnjavajući da je monolit težio Jovijancima u odnosu na Evropljane i odlučio da ovi drugi imaju više potencijala. Bowman navodi da se tokom udara dijamantskog meteora, neizmjerno moćni monolit prevrnuo na bok i mogao bi se oštetiti. On i HAL veruju da će, kada Lucifer počne da propada, monolit odmjeriti Evropljane protiv čovječanstva i da imaju samo oko hiljadu godina da se pripreme za taj trenutak.

U epilogu, smještenom u 3001, originalni monolit otkriven na Mjesecu 1999. postavljen je na trg drevne zgrade Ujedinjenih nacija. Ljudi su pronašli veće količine dijamanta iz bivšeg Jupitera i koristili ga za stvaranje svemirskih liftova i orbitalnog prstena koji ih povezuje, kao što je predložio Kreuger. (Ova ideja će kasnije biti centralni koncept u 3001: Poslednja odiseja.) Odjednom, Luciferovo svjetlo počinje da blijedi i Monolit se ponovo budi prvi put u hiljadu godina.

## Vanjske reference na naučnu literaturu 
Kasno u romanu (poglavlje 56, "Teorija perturbacije"), dva prava naučna članka eksplicitno citira Paul Krueger, van der Bergov ujak. Članak iz 1981. u časopisu Nature daje uvjerljivost osnovnoj premisi iz 2061. da druga tijela Sunčevog sistema mogu sadržavati ogromne količine dijamantskog materijala  i služi kao osnova za premisu iz 2061. o velikom dijamantu koji je otkriven na Evropi. Članak iz 1966. u Science ispituje izvodljivost različitih materijala za teorijsku konstrukciju svemirskog lifta, identifikujući dijamant kao najbolji dostupni poznati materijal, i također služi kao osnova za svemirske liftove (ili tornjeve) koji se protežu od Zemlje u svemir.

Liftovi su glavni dijelovi tehnologije u nastavku romana 3001, i postavke većeg dijela radnje tog romana. Implikacija je da tokom slijedećeg milenijuma čovječanstvo pronalazi druge velike izvore dijamanata u Lucifer-Jupiterovom sistemu, talog koji je rezultat transformacije drugog u prvi, i iskopava ovaj dijamantski materijal, koristeći ga za (ranije nemogući) građevinski projekat.

## Likovi 
### Glavni likovi 
* Dr. Heywood Floyd: je stariji čovjek, svjetski poznat po svom angažmanu u misijama Discovery i Leonov. Njegov život je produžen jer je živio izvan Zemlje u nižoj gravitaciji (što ga istovremeno spriječava da se ikada vrati na samu Zemlju). Floyd putuje sa još pet poznatih ličnosti na Halejevu kometu tokom približavanja Zemlji na Univerzumu, novim, najsavremenijim svemirskim brodom koji finansira porodica Tsung.
* Christopher Floyd II je Floydov unuk koji prelazi između raznih letova u svemiru i tiho nalazi posao ne održavajući kontakt sa svojom porodicom, na njihovu žalost. On je drugi oficir Galaksije, starije letjelice koju također finansira porodica Tsung. Otuđen je od svog djeda Heywooda. Jedna od tema romana je, dakle, da se glavni junak ponovo povezuje sa svojom porodicom nakon godina otuđenja i od njih i od Zemlje.
* Rolf van der Berg je planetarni naučnik sa Ganimeda koji razvija šokantnu teoriju o strukturi na Evropi. Ima priliku da potvrdi svoju teoriju da Evropa sadrži ogromni dijamant, nusprodukt Jupiterovog kolapsa da bi postao mala zvijezda Lucifer.

### Sporedni likovi 
* Porodica Floyd: Rano u romanu, Floydov sada već daleko stari porodični život je ponovo istražen. Marion, njegova prva supruga, odavno je poginula u avionskoj nesreći, a njihove dvije kćeri imaju svoje porodice i ustvari su otuđene od Floyda. Tokom događaja iz roamana 2010, Floydova druga supruga Caroline i njihov sin Christopher I su zaboravili na njega; Caroline je našla drugog muškarca u Floydovom odsustvu, a Christopher I je u tom čovjeku pronašao svoju očinsku figuru. Kasnije se Chris I oženio Helenom, što Floyd i Caroline u početku nisu odobravali. Uprkos tome, Helena se pokazala kao dobra majka Kristoforu II.
* Porodica Tsung: Porodica Sir Lawrencea Tsunga, kineskog biznismena, dobrotvora i brodograditelja, odgovornog za finansiranje svemirskih brodova u priči, Kosmosa, Galaksije i Univerzuma. Porodica Tsung se ne pojavljuje direktno u priči, osim što se spominje zbog svoje finansijske podrške i u opštim opisima geopolitike. Lorens je inspirisan da finansira razvoj svemirskih brodova nakon što je pregledao historiju katastrofe Tsien, koja se usredotočuje na dramatičnu smrt Ruperta Changa (sada identifikovanog sa njegovim imenom u ovom romanu), koja se dogodila u prethodnom romanu. Tsungova žena je dama Jasmin; djeca uključuju Williama Tsunga, Charlesa Tsunga i nekoliko neimenovanih braće i sestara (ukupno petoro braće i pet sestara), a svako sljedeće rođenje zahtijeva vrlo veliku, udvostručenu naknadu po modifikaciji kineske politike jednog djeteta.
* Posada Leonova: Vrlo rano je ustanovljeno da je cijela posada Leonova iz 2010 umrla, sa izuzecima Floyda i Zenie Marchenko, potonja inače nije uključena u ovu priču. Konkretno, otkriveno je da je dr. Chandra umro u hibernaciji tokom povratka Leonova, što se pripisuje njegovoj tuzi zbog gubitka HAL-a.
* Kapetan Smit: Kapetan Univerzuma, Smith je praktičan lik kapetana, zabrinut za sigurnost svog broda, posade i putnika.
* Yva Merlin, (Evelyn Miles): Prilično misteriozna, ostarjela filmska zvijezda, koja je istaknuta u javnosti zbog svojih ranijih uloga. Merlin se pridružuje putovanju Univerzumu kao jedan od njegovih slavnih putnika.
* Dimitri Mihailovič: Klasični kompozitor koji pruža  komično olakšanje, Mihailović je još jedan od slavnih putnika. Ime i uloga manjeg lika odražavaju osnovnu funkciju radnje Dimitrija Moiseviča, iz ranijih djela.
* Victor Willis: Pop-naučna ličnost sa sjajnom bradom, Willis je još jedan od slavnih putnika.
* Clifford Greenberg: Prvi čovjek koji je kročio na Mercury, "Cliff" je još jedan od slavnih putnika. Kasnije postaje počasni član posade i "korisniji" putnik zbog svog iskustva u svemirskim letovima.
* Margeret M'Bala: Autorica koja je popularizirala i objasnila veze između starogrčke i rimske mitologije i sada uobičajene astronomske nomenklature, "Maggie M" je još jedna slavnih  putnika.
* George i Jerry: stari gej par koji su dva Floydova najduža i najbliža prijatelja; bavili su se umjetnošću u ranijem životu. George i Jerry pomažu u upravljanju Floydovim ličnim poslovima dok je odsutan.
* Eric Laplace: Kapetan Galaksije.
* Rosie: Stjuardesa koja otima Galaksiju. Iako njeni motivi nikada nisu potpuno razjašnjeni, kontekst snažno sugeriše da je Rosie povezana s nekakvom južnoafričkom frakcijom, koja je na neki način čula za van der Bergovu teoriju o evropskom dijamantu i želi pokrenuti vlastitu istragu. Ubrzo nakon njenog predstavljanja, lik je nedosljedno nazvan Rose McMahon ili Rose McCullen. Kasnije je otmičarka identificirana kao Ruth Mason.
* Drugi oficir Walter Chang: Ne treba ga brkati sa astronautom Tsien, Walter Chang je pilot Galaksije na dužnosti kada Rosie otima brod i Rosie ga zadužuje da sleti na Evropu.
* Paul Kreuger: Van der Bergov ujak, Krojgeru je rano povjerena tajna evropskog nalazišta dijamanata, a kasnije u pismu za časopis Nature iznosi mišljenje o implikacijama velikih količina dijamanata za izgradnju, citirajući dva prava naučna rada.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 

Kategorija:Knjige Arthura C. Clarkea
Kategorija:Britanski naučnofantastični romani
Kategorija:Romani iz 1987.
Kategorija:Odiseja u svemiru