Y-hromosomski Adam

[thumb|300px|[Filogenetika|Filogenetičko stablo sa glavnim granama koje su predstavljene haplogrupama ljudske DNK   hromosoma Y]]

U genetici čovjeka, **Y-hromosomski Adam** ili **Y-hromosomski Adem** (**Y-MRCA** skraćenica od eng. **Y**- **M**ost **R**ecent **C**ommon **A**ncestor)  je neformalno ime koje se daje zajedničkom pretku  (**Y-MRCA**) od kojeg, po očinskoj liniji,  potiču svi trenutno živeći muškarci. Međutim, naziv nije trajno fiksiran, niti se odnosi na bilo kojeg  pojedinca.

Y-hromosomski  Adam je imenovan prema  biblijskom Adamu/Ademu, ali nosilac izvornog Y hromosoma nije bio jedini ljudski mužjak koji je živio u njegovo  vrijeme. Ostali  njegovi muški savremenici također imaju potomke koji  danas žive, ali ne i, po definiciji, kroz isključivo porijeklo s očeve strane. Starost Y-MRCA je različito procijenjena, od 188.000, 270,000, 306,000, i 142,000  godina. Jedan rad koji je objavljen marta 2013. izvještava  o većoj starosti ovog Adama/Adema, uz  procjenu od 338.000 godina, Zatim su dva simultana izvještaja u 2013.  dala mlađe procjene: 180.000 do 200.000 godina, a  jedan drugi, na osnovu genoma  devet različitih populacija, ukazuje na dobi između 120.000 i 156.000 godina.

Analogno Y-hromosomskom  Adamu, mitohondrijska Eva je, po majčinskoj liniji,  žena od koje su potekli  svi živi ljudi današnjice, a koja je živjela prije oko 140.000 do 200.000 (u Africi). Procjena se temelji na nasljeđivanju  mtDNK  u nizu generacija majki. Teorijski, nije potrebno da se vjeruje da su Y-hromosomski Adama i  mitohondrijska Eva trebali da žive u isto vrijeme. Međutim, (2013)sugerirana je i mogućnost da su te dvije individua mogle biti i suvremenuci.

## Definicija
Postojanje Y-hromosomskog Adama (Y-MRCA) je utvrđeno primjenom teorije molekulske evolucije Y hromosoma. Za razliku od autosoma, ljudski Y-hromosom  često nema  genetičkih rekombinacija sa X hromosomom, tokom mejoze, ali se obično prenosi netaknut sa oca na sina. Međutim, može rekombinirati sa X hromosomom u pseudoautosomnim  regijama na krajevima Y hromosoma. Mutacije se  javljaju povremeno i u Y hromosomu i prenose se  na muškarce u narednim generacijama. Ove mutacije se mogu koristiti kao markeri za identifikaciju po očevoj liniji. Y hromosom specifične mutacije nazivaju se ljudske Y-hromosomske DNK  haplogroupe. Za Y hromosome sa određenom haplogrupom se pretpostavlja da dijele zajedničko porijeklo po očevoj liniji, od pretka koji je bio prvi nositelj definiranje mutacije. (Ova pretpostavka može biti i pogrešna, kao što je moguće da se ista mutacija javlja češće od jedanput.)  Porodična stabla po Y hromosomu mogu se graditi po mutacijama koje služe kao tačke grananja loze. Y-hromosomski Adam je pozicioniran u korijenu porodičnog stabla kao Y hromosoma svih živih muškaraca koji su su potekli iz njegovog Y hromosoma. Istraživači mogu rekonstruirati unazadne mutacije DNK sekvenci u svoje prvobitno stanje. Najčešći original ili predačko stanje DNK sekvence određuje se poređenjem ljudske DNK sekvence sa onima blisko srodnih vrsta, uglavnom ne-ljudskih primata kao što su čimpanza i gorila. Poznavanjem unazadnih mutacija u Y-hromozomskoj lozi, može se predviđati hipotetički predak sekvence  Y-MRCA. Određivanje DNK sekvenci Y-hromosomskog Adama i vremena kada je živio, uključuje identificiranje ljudskih Y hromosomskih  loza  koje su međusobno najrazličitijih  loza — loza koje dijele najmanje mutacija u odnosu na sekvence ne-ljudskih primata u filogenetskom stablu. Zajednički predak najviše divergentnih loze je, dakle, zajednički predak svih loza. Postojanje Y-hromosomskog Adam je potvrđen i svjetskim uzorkom Y hromosoma koji je uključivao osobe sa svih kontinenata. Utvrđeno je da je nekoliko Y-hromozomskih loza ili haplogroupa iz Afrike najviše međusobno divergiralo, a za ne-afričke loze je nađeno da se podskupovi nekoliko loza nalaze također  u Africi. Ovo ukazuje da je Afrika najvjerovatniji dom Y-hromosomskog Adama.

## Izuzimanje individualne razine
[thumb|right|400px|Različiti [MRCA (*Most Recent Common Ancestor*)]]
Naziv "Y-hromosomski Adam" nije trajno fiksiran na pojedinca. Slijedi iz definicije da je Y-hromosomski Adam  imao najmanje dva sina, od kojih obojica imaju neprekinute loze koji su preživjele do današnjih dana. Ako je loza svih ili jednog od sinova izumre, a onda se naziv  "Y-hromosomski Adam" prebacuje naprijed u potomstvu preostalih sinova po očevoj liniji, sve do dobijanja prvog potomka, koji je imao najmanje dva sina, a koji oba imaju po očevoj liniji žive potomake.

Jednom izumrla loza je nepovratno je izgubljena i ovaj mehanizam može na tako samo odložiti naziv "Y-hromosomski Adam" u naprijed. To se može zbiti zbog ukupnog izumiranja nekoliko osnovnih haplogroupa. Y-hromosomski Adam je predstavljen kao korijen ove dvije loze. Haplogrupa A i haplogrupa BT predstavljaju  loze od dva muška potomka Y-hromosomskog Adama.
Međutim, jedan rad Haplogrupa A zbog toga se odnosi na kolekciju loza koji ne posjeduju markere koji definiraju haplogrupu BT, iako haplogrupa A sadrži najviše udaljeno  povezanih Y hromosoma.
M91 i P97 mutacije haplogrupa  razlikuju A od haplogrupa BT. U okviru  hromosoma haplogrupe A, marker M91 se sastoji od niza 8 T nukleobaznih jedinica. U haplogrupi BT i u čimpanzinom hromosomu, ovaj marker se sastoji od 9 T nukleobaznih jedinica. Ovaj obrazac upućuje da je 9T niz haplogrupe BT predačka verzija i da je haplogrupa A formirana delecijom  jedne nukleobaze. Haplogroupe A1b i A1a su smatrane subklasama haplogrupa A jer su obje posjedovale M91 sa 8T.
## Novootkrivene divergencije  i nomenklatura 
Otkriće koje je objavljeno u martu 2013. godine predlaže da se  haplogrupa A1b preimenuje u  haplogrupa A0 i pretpostavio ranije filogenetsko razilaženje predaka, koja je nazvano haplogrupa A00.
Ovo otkriće se pojavilo nakon  što su ponuđene DNK jednog Afro-Amerikanca za komercijalne genealoška analize (Family Tree DNA). Njegov Y-hromosom je sasvim drugačije od svih Y-hromosoma poznatih  u  to vrijeme, što je našla  istraživačkagrupa koju je vodio Michael F. Hammer. Njegovu haplogrupu su  nazvali A00 ( jer je odvojena od ostalih postojećih loza prije odvajanja i preimenovanja haplogrupe A0 ). Kasnije i testiranje u Kamerunu su ustanovila da ovu haplogrupu  ima i mali broj Mbo muškaraca, iako je prvi Y-hromosomski subjekt najviše genetički različit  po  broju mutacija. Adamovo  doba je procijenjeno po mutacijama  u Y-hromosomu (na osnovu poznatih stopa mutiranja), a utvrđeno je da je u dublje od procijenjene starosti mitohondrijske Eve i najstarijih  poznatih  fosila anatomski moderni ljudi.  Dva izvještaja iz  2013.  Sugeriraju mnogo mlađa doba i ustvari, upućuju na mogućnost da su i  Y-hromosomski  Adam i  Mitohondrijska Hava živjeli u  istom razdoblju. Italijanski  genetičari predvođeni  Paolom Francalaccijem sa *University of Sassari* izvijestili su o sekvenciranju muški-specifičnog jednostrukih  nukleotidnih Y-hromosomskih  polimorfiza (MSY-SNP) od 1.204 muškaraca sa Sardinije, koji su upućivali na procjenu starosti njihovog pretka po očinskoj liniji  od 180.000 do  200.000 godina. U drugoj studiji na *Stanford University School of Medicine* genetičari saopćavaju  da je  Y-MRCA živio prije 120.000 i 156.000 godina, bazirajući to na genomskom sekvenciranju  69 muškaraca iz 9 različitih populacija. Pored toga, procijenili su i starost  Mitochondrial Eve na oko  99.000  do  148.000 godina. Ovo bi moglo značiti da je nepoklapanje između starosti pomenutih  mužjaka i ženke nespojivo.
Ove dvije studije, međutim, nisu uzele u razmatranje recentna otkrića aplogroupe A00, koja upućuju na zaključak da je   "istinski  Y-hromosomski Adam" vremenski mnogo  udaljeniji u prošlosti. Predloženo je da je Y-hromosomskih Adam živio prije oko 59.000 godina. Ovaj datum je značio da je  Y-hromosomski Adam živio oko 84.000 nakon njegove ženska  partnerica mitohondrijske Eve, koja je živjela prije 150.000-200.000 godina. Ipak, ovo datiranje  je značilo da je  Y-hromosomski  Adam živio u vrijeme vrlo blizu, a možda i nakon toga. Na to upućuju i rezultati nedavnih  proučavanja  afričkog porijekla modernih ljudi i migracija iz Afrike, za koju se vjeruje da su se desile prije 50.000-80.000 godina.

Jedno objašnjenje za to neslaganje u datiranju Adama i Eve je da žene imaju bolje šanse za reprodukciju od muškaraca zbog prakse mnogoženstva. Kada muška jedinkaima nekoliko žena, on je efektivno spriječio  drugim muškarcima u zajednici njihovu reprodukciju pa samo svoje Y hromozome prenosi u naredne generacije. S druge strane, mnogoženstvo ne sprečava većinu žena u zajednici da prenose svoju mitohondrijsku DNK u  naredne generacije. Ovaj diferencijalni reproduktivni uspjeh muškaraca i žena može dovesti do smanjenja  muških loza u odnosu na ženske loze, koje su  i dalje prisutne u budućnosti. Malobrojnije muške loze su osjetljivije na drift i potvrditi teoriju o više zajedničkih  predaka. Ovo bi moglo objasniti i nedavna datiranja  u vezi sa  s Y-hromosomskim Adamom.

Studija iz 2011. godine (Cruciani et al.)  je predložila da je Y-hromosomski Adam živio prije oko 142.000 godina, znatno ranije od 59.000 godina, kojiko je bila  ranija  procjena po  Thomson u o suradnicima (2000). Stariji  Y-MRCA  je provijenjen nakon  otkrića dodatnih mutacija i preuređenja okosnica Y-hromosomske filogenije nakon resekvenciranja loze haplogrupe A (Y-DNK). Prema toj studiji, određivano je da od tačnosti  datiranje  kada je živio Y-hromosomskih Adam zavisi i  preciznost stope mutacije. Ali repozicioniranje Y-MRCA  iz korijena haplogroupa A i BT u  korijen haplogroupa A1b i A1a dalje podrazumijeva da je Y-hromosomski Adam  stariji nego što se ranije procijenjivalo. Prema Crucianiju i suradnicima, mnogo stariji datum je lakše pomiriti sa modelima ljudskog porijekla. Nastavak ovog rada tvrdi da su primijenjene  statističke i analitičke tehnike imaju  metodološkie nedostatke koji su proizveli napuhano unatražno praćenje loza, koje u procjenama prosječno iznosilo od 208.300 (163.900 do 260.200). Naknadne studije, čiji su rezultati publicirani avgusta 2013. datiraju Y-MRCA, bez loza A00, A0 i A1a na oko 120.000 do 200.000 godina.

## Reference
## Također pogledajte
*Mitohondrijska Eva
*Mitohondrija
*Mitohondrijska DNK
*Hromosom Y
*Filogenetika
*Genetika čovjeka
*Evolucijska genetika čovjeka
## Vanjski linkovi
* Documentary Redraws Humans' Family Tree (Iz:  magazina *National GNational Geographic*)
* DNA Mysteries&nbsp;– The Search for Adam (Iz: *National Geographic Channel*)
* Mitochondrial Eve and Y-chromosomal Adam Diagrams
* Y-Chromosome Biallelic Haplogroups
* Most European males 'descended from farmers'
* Why study the Y: Chromosome reveals path of ancestral humans 

Kategorija:Genetika čovjeka
Kategorija:Genomika
Kategorija:Čovjek