Arthur Ashkin

**Arthur Ashkin** bio je američki naučnik i nobelovac koji je radio u Bell Labs i Lucent Technologies. Ashkina mnogi smatraju ocem optičkih pinceta, za koje je dobio Nobelovu nagradu za fiziku 2018. u dobi od 96 godina, postavši najstariji nobelovac do 2019. kada je John B. Goodenough bio nagrađen sa 97. Živio je u Rumsonu, New Jersey .

Ashkin je započeo svoj rad na manipulaciji mikročestica laserskom svjetlošću kasnih 1960-ih, što je rezultiralo izumom optičke pincete 1986. On je također bio pionir u procesu optičkog hvatanja koji je na kraju korišten za manipulaciju atomima, molekulima i biološkim ćelijama. Ključni fenomen je radijacijski pritisak svjetlosti; ovaj pritisak se može secirati na optički gradijent i sile raspršenja.

Arthur Ashkin je rođen u Bruklinu u Njujorku 1922. u porodici ukrajinsko-jevrejskog porijekla. Njegovi roditelji su bili Isador i Anna Ashkin. Imao je dvoje braće i sestara, brata Julija, također fizičara, i sestru Ruth. Jedna starija sestra, Gertruda, umrla je dok je bila mlada. Porodična kuća bila je u Bruklinu, Njujork, u ulici 983 E 27. Isadore (rođena Aschkinase) emigrirala u Sjedinjene Države iz Odese (tada Ruska Imperija, sada Ukrajina), u dobi od 18 godina. Ana, pet godina mlađa, također je došla iz današnje Ukrajine, tadašnje Galicije, Austro-Ugarske. U roku od jedne decenije nakon što je sletio u Njujork, Isadore je postao američki državljanin i vodio je zubotehničku laboratoriju u ulici Delansi 139 na Menhetnu.

Ashkin je upoznao svoju suprugu Aline na Univerzitetu Cornell, i bili su u braku preko 60 godina sa troje djece i petoro unučadi. Bila je profesorica hemije u srednjoj školi Holmdel, a njihov sin Michael Ashkin je profesor umjetnosti na Univerzitetu Cornell.

Ashkin je završio srednju školu James Madison u Bruklinu 1940. Zatim je pohađao Univerzitet Kolumbija, a bio je i tehničar u Kolumbijskoj laboratoriji za radijaciju koja je imala zadatak da napravi magnetrone za američke vojne radarske sisteme. Pridružio se rezervnom sastavu američke vojske 31. jula 1945. Nastavio je da radi u laboratoriji Univerziteta Kolumbija. Tokom ovog perioda, prema Ashkinovom sopstvenom izveštaju, prisustvovala su tri nobelovca .

Ashkin je završio kurs i stekao diplomu iz fizike na Univerzitetu Kolumbija 1947. Zatim je pohađao Univerzitet Cornell, gdje je studirao nuklearnu fiziku. To je bilo u eri Manhattan projekta, a Ashkinov brat, Julius Ashkin, uspješno je bio dio toga. Ovo je dovelo do upoznavanja Arthura Ashkina sa Hansom Betheom, Richardom Feynmanom i drugima koji su u to vrijeme bili u Cornell-u. a zatim je otišao da radi za Bell Labs na zahtjev i preporuku Sidneya Millmana, koji je bio Aškinov supervizor na Univerzitetu Columbia.

U Bell Labs-u, Ashkin je radio na polju mikrotalasa do otprilike 1960. i 1961, a zatim je prešao na lasersko istraživanje. Njegova istraživanja i objavljeni članci u to vrijeme odnosili su se na nelinearnu optiku, optička vlakna, parametarske oscilatore i parametarska pojačala. Također, u Bell Labs-u tokom 1960-ih, bio je ko-otkrivač fotorefraktivnog efekta u piezoelektričnom kristalu. Ashkin je odlikovan zbog svog izuma 'optičke pincete' koja svojim prstima laserskog zraka grabe čestice, atome, viruse i druge žive ćelije. Time je bio u mogućnosti da koristi radijacijski pritisak svjetlosti za pomicanje fizičkih objekata, 'stari san naučne fantastike', rekla je Kraljevska švedska akademija nauka."  Ashkin je dobio polovinu nagrade, dok su drugu polovinu podijelili Gérard Mourou i Donna Strickland za njihov rad na amplifikaciji cvrkutavog impulsa, tehnike "koja se sada koristi u laserskoj mašinskoj obradi [koja] omogućava doktorima da izvedu milione operacije oka korektivnim laserom,  svake godine".

Sa 96 godina, Ashkin je bio najstariji dobitnik Nobelove nagrade kome je ta nagrada dodijeljena, sve dok John B. Goodenough nije dobio Nobelovu nagradu za hemiju 2019. u dobi od 97 godina. Umro je 21. septembra 2020. u 98. godini života.

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1922.
Kategorija:Umrli 2020.
Kategorija:Biografije, New York
Kategorija:Američki naučnici
Kategorija:Dobitnici Nobelove nagrade za fiziku