Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Bosne i Hercegovine

**Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Bosne i Hercegovine** (**ZAVNOBiH**) bilo je najviše predstavničko i zakonodavno tijelo na teritoriji Bosne i Hercegovine za vrijeme okupacije Kraljevine Jugoslavije od strane Sila Osovine u Drugom svjetskom ratu.

Prvi put je sazvan 25. novembra 1943. u Mrkonjić Gradu, na oslobođenom dijelu teritorije Bosne i Hercegovine, od strane jugoslavenskih partizana. Odlukama drugog zasjedanja ZAVNOBiH-a održanog u Sanskom Mostu 1944. uspostavljena je državnost Bosne i Hercegovine polaganjem ravnopravnog statusa sa ostalim budućim federalnim republikama u planiranom uspostavljanju Demokratske Federativne Jugoslavije koju je provodila Komunistička partija Jugoslavije (KPJ). Sastav ZAVNOBiH-a trebao je predstavljati što širi spektar društva i uključivati nekomunističke članove, ali komunističko rukovodstvo nikada nije odustalo od kontrole nad ZAVNOBiH-om ili njegovim tijelima. Na drugom zasjedanju ZAVNOBiH-a usvojena je *Deklaracija o pravima građana Bosne i Hercegovine* kojom se priznaje ravnopravnost Srba i Hrvata Bosne i Hercegovine sa muslimanskim stanovništvom buduće federalne jedinice.

Treća i posljednja sjednica ZAVNOBiH-a održana je u oslobođenom Sarajevu 26. aprila 1945. Tada je ZAVNOBiH konstituisan u Narodnu skupštinu Bosne i Hercegovine i uspostavljena je prva Narodna vlada Federalne Države Bosne i Hercegovine.

## Pozadina 
[mini|Dom ZAVNOBiH-a u [Mrkonjić Gradu.]]
U aprilu 1941. Sile Osovine su izvršile invaziju i ubrzo okupirale Kraljevinu Jugoslaviju. Pošto je jugoslavenski poraz bio neminovan, Komunistička partija Jugoslavije (KPJ) naložila je svojih 8.000 članova da skladište oružje u iščekivanju oružanog otpora, koji će se do kraja 1941. proširiti na sva područja zemlje osim Makedonije. Nadovezujući se na svoje iskustvo u tajnim operacijama širom zemlje, KPJ je nastavila sa organizovanjem jugoslavenskih partizana, KPJ je ocijenila da je njemačka invazija (Operacija "Barbarossa") na Sovjetski Savez stvorila povoljne uslove za ustanak i njen politbiro je 27. juna 1941. osnovao Vrhovni štab Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije sa Titom kao vrhovnim komandantom. Oko 44% stanovništva Bosne i Hercegovine bili su pravoslavni kršćani (uglavnom Srbi), 31% muslimani, a 24% katolici (uglavnom Hrvati). Srpsko stanovništvo je bilo najspremnije motivirano da se pridruži partizanskoj borbi zbog žestokog progona od strane ustaškog režima u fašističkoj marionetskoj državi Nezavisnoj Državi Hrvatskoj (NDH). Međutim, partizansko rukovodstvo je željelo privući muslimane kao dominantnu gradsku populaciju kako bi poboljšalo svoje šanse da preuzme kontrolu nad većim gradovima. ali se zaustavio na bilo kakvom formalnom utvrđivanju tačnog sistema vlasti koji će se provoditi nakon rata.

Iako se Oblasni komitet KPJ jednoglasno zalagao za to da Bosna i Hercegovina postane ravnopravan dio jugoslavenske federacije sa ostalim budućim republikama, budući status Bosne i Hercegovine nije riješen prije novembra 1943. Postojali su konkurentni prijedlozi da se ona uspostavi kao federalna jedinica najvišeg nivoa ili autonomna pokrajina koja je na neki način direktno podređena federaciji ili Srbiji ili Hrvatskoj. U okviru priprema za drugo zasjedanje AVNOJ-a, delegacija Oblasnog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu sastala se sa Centralnim komitetom KPJ i Partizanskim vrhovnim štabom u Jajcu radi razgovora o tome.

# Svečano zasjedanje:
## Pozdravni govori.
# Radno zasjedanje:
## izvještaj Verifikacionog odbora;
## referat Rodoljuba Čolakovića: Spoljna i unutrašnja politička situacija;
## diskusija po referatu;
## referat Osmana Karabegovića: Značaj ZAVNOBiH-a;
## diskusija po referatu;
## izbor vijećnika ZAVNOBiH-a;
## izbor vijećnika AVNOJ-a;
## izbor Prezidijuma ZAVNOBiH-a;
## rezolucija;
## Razno.

Historijski bitne tačke dnevnog reda Prvog zasjedanja su tačke 6, 7, 8, a naročito tačka 9 (rezolucija), koja je predstavljala izraz težnji za obnovu državnosti Bosne i Hercegovine i njen ravopravan status kao federalne jedinice u okviru Jugoslavije.

### Prezidijum 
Prezidijum ZAVNOBiH-a brojao je 31 člana, i to predsjednika, 3 potpredsjednika, sekretara i 26 ostalih članova:

## Također pogledajte 
* Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ)
* Crnogorska antifašistička skupština narodnog oslobođenja (CASNO)
* Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Hrvatske (ZAVNOH)
* Antifašističko sobranje narodnog oslobođenja Makedonije (ASNOM)
* Slovensko narodnooslobodilačko vijeće (SNOS)
* Antifašistička skupština narodnog oslobođenja Srbije (ASNOS)
** Antifašistička skupština narodnog oslobođenja Vojvodine (ASNOAPV)
** Antifašistička skupština narodnog oslobođenja Kosova (ASNOK)
** Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Sandžaka (ZAVNOS)
* Narodna skupština Bosne i Hercegovine

## Literatura 
* Rodoljub Čolaković - *Zapisi iz oslobodilačkog rata*, knjiga V. Sarajevo, 1966.
* Nikola Babić - *Jubilej AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a (1943—1963)*, NIP »Zadrugar«, Sarajevo, 1963.
* *Enciklopedija Jugoslavije* (knjiga VII). „Jugoslavenski leksikografski zavod“, Zagreb 1968.
* *Ilustrirana povijest Narodnooslobodilačke borbe u Jugoslaviji 1941-1945*. „Stvarnost“, Zagreb 1973.

## Reference 
*
ZAVNOBiH
Kategorija:Antifašizam u Jugoslaviji
Kategorija:Antifašizam u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Komunizam u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi
Kategorija:Bosna i Hercegovina u Drugom svjetskom ratu
Kategorija:Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina
Kategorija:Politička historija Bosne i Hercegovine
Kategorija:1943. u Bosni i Hercegovini
Kategorija:1944. u Bosni i Hercegovini
Kategorija:1945. u Bosni i Hercegovini