Doktor Živago (film)

***Doktor Živago*** je britansko-američki epski dramski film snimljen 1965. u režiji Davida Leana, u kojem glavne uloge tumače Omar Sharif i Julie Christie. Radnja se dešava u Rusiji u periodu prije Prvog svjetskog rata i Ruskog građanskog rata od 1917-1922, a zasnovan je na istoimenom romanu Borisa Pasternaka. Film opisuje historijski period viđen očima pjesnika/ljekara Jurija Živaga (Omar Sharif). U tradiciji ruskog romana, mnoštvo likova i radnji prepliću se unutar filma koji traje 197 minuta uključujući pauze. Živago je oženjen sa Tanjom (Geraldine Chaplin), ali ima aferu sa Larom (Julie Christie), koju je silovao nemilosrdni političar Komarovski (Rod Steiger). U međuvremenu, Živagov polubrat Jevgraf (Alec Guinness) i tajanstveni, osvetoljubivi Strelnikov (Tom Courteney) predstavljaju "dobre" i "loše" elemente boljševičke revolucije. Film je bio izuzetno popularan na Zapadu, ali je u to vrijeme bio zabranjen u SSSR-u. Iz istog razloga, film nije mogao biti sniman na originalnim lokacijama, umjesto toga sniman je uglavnom u Španiji.

Kritičari su uglavnom bili razočarani, žaleći se na dužinu filma od preko tri sata, a tvrdili su da je historijska pozadina uprošćena, ali su priznali intenzitet romantične drame i obradu ljudskih tema. Vremenom, međutim, ugled filma se znatno poboljšao. Danas se smatra da je među najboljim Leanovim filmovima, kao i jedan od najboljih filmova epskog žanra, koji je rangiran na 39. poziciji najvećih američkih filmova svih vremena od strane Američkog filmskog instituta. Film je osvojio pet Oscara. Kompozitor Maurice Jarre dobio je Oscara za najbolju originalnu muziku, a ostali Oscari pripali su scenaristi Robertu Boltu, snimatelju Freddieju Youngu, scenografima Johnu Boxu, Terryju Marshu i Dariju Simoniju, kao i kostimografu Phyllis Dalton. Oscar za najbolji film, međutim, pripao je filmu Moje pjesme, moji snovi. Zaključno sa 2014. godinom zauzeo je osmo mjesto na Spisku finansijski najuspješnijih filmova svih vremena, prilagođen za inflaciju.

## Uloge 
* Omar Sharif – dr. Jurij Živago
* Julie Christie – Lara Antipova
* Rod Steiger – Viktor Ipolitovič Komarovski
* Alec Guinness&nbsp;– general Jevgraf Živago
* Geraldine Chaplin – Tanja Gromiko
* Tom Courtenay – Paša Antipov / "Strelnjikov"
* Ralph Richardson – Aleksandar Maksimovič Gromiko
* Siobhán McKenna&nbsp;– Ana Gromiko
* Rita Tushingham&nbsp;– Tanja Komarova / "Djevojka"
* Adrienne Corri – Amelija
* Bernard Kay – Kuril
* Geoffrey Keen – prof. Boris Kurt
* Klaus Kinski – Kostojed Amurski
* Jeffrey Rockland – Saša
* Gerard Tichy – Liberius
* Noel Willman – Razin

## Pozadina 
Roman Borisa Pasternaka objavljen je 1957. na Zapadu usred slavlja i kontroverze. Dijelovi Pasternakove knjige bili su već poznati u Samizdatu neko vrijeme nakon Drugog svjetskog rata. Međutim, roman nije bio završen sve do 1956. Knjigu je prokrijumčario iz SSSR-a Italijan po imenu D'Angelo kome je Pasternak povjerio knjigu da je dostavi Giangiacomu Feltrinelliju, ljevičarski orijentisanom izdavaču, koji je roman objavio ubrzo nakon toga. Potpomognut sovjetskom kampanjom protiv romana, postao je senzacija u cijelom nekomunističkom svijetu. Roman je bio 26 sedmica na vrhu Liste bestselera * New York Timesa *.

Kao veliki lirski pjesnik, Pasternak je nagrađen 1958. Nobelovom nagradom za književnost. Dok je zvanično bilo objavljeno da je nagrada dodijeljena zbog njegove poezije, opšte shvatanje je bilo da je nagrada uglavnom dodijeljena za * Doktora Živaga *, što je sovjetska vlada vidjela kao anti-sovjetsko djelo, tako da je tumačenje dodjele Nobelove nagrade bilo neprijateljska gesta prema Sovjetskom savezu. Kao meta vatrene kampanje sovjetske vlade da ga označi izdajnikom, Pasternak je bio primoran da odbije nagradu. Situacija je postala međunarodni *cause célèbre* (čuveni slučaj) i napravio je od Pasternaka hladnoratovskim simbolom otpora sovjetskom komunizmu.

Iako je film bio vjeran radnji romana, primjetno je drugačiji u oslikavanju nekoliko likova i događaja. Mnogi kritičari su vjerovali da je fokus filma bio na ljubavnu priču Živaga i Lare, što je obezvrijedilo događaje iz Ruske revolucije i Ruskog građanskog rata.

Stil priče sa složenom radnjom koji koristi Pasternak ima porijeklo iz ruske književnosti. Lav Tolstoj, pisac romana *Rat i mir*, koristio je likove kao simbole klasa i historijskih događaja u opisivanju događaja u Rusiji iz Napoleonovog doba. Pasternakov otac, koji je bio slikar, nacrtao je ilustracije za *Rat i mir*. Ime "Živago" vuče korijen od ruske riječi "*živ*" i "*Živago*" što nacrkvenoslavenskom znači "život". U pravom duhu ruskog epskog romana, likovi se neprestano slučajno susreću, mada je to manje očigledno u filmu.

## Pripreme za snimanje 
thumb|220px|Režiser David Lean i glumac Omar Sharif, pripremaju se za snimanje u borovoj šumi kod San Leonardo de Yagüe.

Ideja da David Lean snimi film po romanu Borisa Pasternaka došla usljed različitih razloga. Pasternakov roman je doživio međunarodni uspjeh, a producent Carlo Ponti bio je zainteresovan za prilagođavanje romana za svoju ženu, Sophiju Loren. Lean, koji je u to vrijeme imao ogroman uspjeh sa filmom*Lawrence od Arabije* (1962), želio je da napravi intimniji, romantičniji film kako bi uravnotežio akcijski i avanturistički orijentisani ton iz njegovog prethodnog filma. Jedan od prvih glumaca koji je potpisao ugovor je bio Omar Sharif, koji je igrao Lawrenceovu desnu ruku Sherifa Alija u *Lawrenceu od Arabije*. Sharif je volio roman, a kada je čuo da Lean pravi adaptaciju za film, zatražio je da dobije ulogu Paše (koja je na kraju pripala Tomu Courtenayu). Sharif je bio prilično iznenađen kada je Lean predložio da on lično igra ulogu Živaga. Peter O'Toole, zvijezda filma *Lawrence od Arabije*, bio je Leanov prvobitni izbor za Živaga, ali se predomislio; Max von Sydow i Paul Newman su također bili u konkurenciji za ulogu. Michael Caine je izjavio u svojoj autobiografiji da je također pročitao scenarij Živaga i sudjelovao je u probnim snimanjima sa Julie Christie, ali nakon što je zajedno sa Davidom Leanom pregledao snimke, predložio je Omara Sharifa da preuzme ulogu. Rod Steiger je dobio ulogu Komarovskog nakon što su je Marlon Brando i James Mason odbili. Audrey Hepburn je imala ponudu da glumi Tanju, dok je Robert Bolt lobirao za Alberta Finneyja da igra Pašu.

Lean je uspio da ubijedi Pontija da Loren nije bila prava glumica za ulogu Lare, rekavši da je "previše visoka", i prilikom povjerljivog razgovora sa scenaristom Robertom Boltom izjavio je da nije mogao prihvatiti da Loren nevinu djevojku u početnom stadiju filma. Yvette Mimieux, Sarah Miles i Jane Fonda su imale ponude za ulogu. Na kraju krajeva, Julie Christie je dobila ulogu na osnovu njene uloge u filmu *Lažljivac Billy *(1963), i preporuke Johna Forda, koji ju je režirao u filmu* Mladi Cassidy *(1965). Sharifov sin Tarek je dobio ulogu dječaka Živaga u filmu, a Sharif je pomagao svom sinu da se što bolje prilagodi njegovom liku.

## Snimanje 
[thumb|left|Prve i završne scene snimane su kod brane [Aldeadávila između Španije i Portugala.]]
Budući da je knjiga bila zabranjena u Sovjetskom Savezu, film je sniman uglavnom u Španiji više od deset mjeseci, sa cijelim setovima Moskve koji su se gradili van Madrida. Većina scena koje su pokrivale službu Živaga i Lare u Prvom svjetskom ratu snimljeni su u mjestu Soria, što je bilo zamjena za imanje u Varikinu. "Ledena palata" u Varikinu je također snimljena u Soriji, a kuća bila ispunjena smrznutim pčelinjim voskom. Scena napada partizana preko zamrznutog jezera snimljena je u Španiji; lijevane željezne ploče bile su postavljene preko isušenog korita rijeke, a lažni snijeg (uglavnom mramorna prašina) bila je posuta po vrhu. Neke od zimskih scena snimane su ljeti na toplijim temperaturama, ponekad i do 25&nbsp;°C (77&nbsp;°F). Ostale lokacije uključuju * Estación de Madrid-Delicias* u Madridu i *El Moncayo*. Početne i završne scene su snimane na brani Aldeadávila između Španije i Portugala. Iako bez kredita, većina tih scena zapravo su snimane sa portugalske strane rijeke, s pogledom na špansku stranu.

Neke od zimskih sekvenci, uglavnom scena pejzaža i Jurijevog bijega sa partizanima, snimljene su u Finskoj. Zimske scene porodice koja putuje za Juriatin željeznicom snimljene su u Kanadi. Sve lokomotive koje su se koristile u filmu su španske lokomotive poput RENFE klase 240 (ex-1400 MZA), a Strelnikovljev oklopni voz je bio marke RENFE klase 282 Mikado lokomotiva.

## Kritike 
Uprkos tome što je bio spektakularan hit na kino blagajnama, * Doktor Živago * je dobio podijeljene recenzije u vrijeme njegovog objavljivanja. Kritikovan je zbog svoje dužine i pretjeranog prikaza romantične afere između Živaga i Lare. Roger Ebert, filmski kritičar, izjavio je da mu se sviđa film, i da je se * Doktor Živago * "bučno obrušio sa svih strana", kao i da je izvedba Omara Sharifa bila "duševna, ali zbunjena". U principu, kritičari filma su našli * Doktora Živaga * da je bio pretjerano romantičan i gotovo na razini sapunice, zajedno sa (po njihovom mišljenju) slatkastom pjesmom iz filma * Larina tema * što stoji na vrhu njihovih žalbi. Pjesma je u to vrijeme bila veliki hit kada je bila objavljena na gramofonskoj ploči.

Rotten Tomatoes daje filmu 85% pozitivnih recenzija sa ocjenom 'Fresh' uz konsenzus koji glasi: "To možda nije najbolji epski film Davida Leana, ali Doktor Živago je briljantno snimljen i očaravajući je romantičan." Bosley Crowther iz* New York Timesa*, rekao je da su Živago i Lara "opsjednuti čudnom pasivnošću". poznati ljevičar koji je bio istaknuti aktivist u kampanji za nuklearno razoružanje, koje je smatrao kao surogat hladnoratovske borbe između Zapada i Sovjetskog bloka.

Budući da film zauzima stanovište sanjivog pjesnika Živaga, Živago kao ljekar rijetko se može primijetiti u filmu. Živago piše pjesme za Laru pred sam kraj njihove veze, ali publika nikada nije saznala sadržaje pjesmi. Živagova poezija je uključena kao dodatak na kraju romana, a kritičari su ocijenili da film, za razliku od knjige, ignoriše poeziju. Mnogi kritičari priznaju da film obrađuje velike teme i dramatičan period u svjetskoj historiji, uspon života nad smrću, borbu pojedinca protiv države, trijumf srca nad umom, i kako se dobre namjere mogu protumačiti kao zle. Jedna od najjačih strana, * Doktora Živaga * je zapanjujuća vizualnost, a Bosley Crowther ocjenjuje fotografiju "sjajnom, ukusnom, i prekrasnom kakvu niko do sad nije postavio na ekran."

Film je ostavio neizbrisiv trag na popularnu kulturu i modu, a danas je i dalje izuzetno popularan: filmska muzika Mauricea Jarrea a posebno pjesma "Larina tema" - postali su najpoznatiji u historiji filmske umjetnosti. Tokom godina, reputacija filma među kritičarima se znatno poboljšala, a danas * Doktor Živago * smatra se jednim od Leanovih najboljih djela i veoma je hvaljen, zajedno sa filmovima kao što su * Lawrence od Arabije *, *Kratki susret*, *Most na rijeci Kwai* i *Put u Indiju*.

## Zanimljivosti 
[250px|thumb|right|Željeznička stanica Estacion u španskoj pokrajini [Soria gdje se odvijalo snimanje filma]]

* Film je snimljen u Španiji za vrijeme režima generala Francisca Franca. Dok je scena sa publikom koja skandira marksističke teme bila snimana u 3:00 ujutro. Policija se pojavila na setu misleći da se prava revolucija odvijala i insistirali su da će ostati sve dok scena ne bude završena. Stanovnici koji su živjeli u blizini, gdje se snimanje odvijalo probudili su se na zvuk revolucionarnog pjevanja i pomislili su da je Franco zbačen sa vlasti. Statisti koji su pjevali revolucionarnu Internacionalu na sceni protesta, bili su posmatrani od strane tajne policije, što je natjeralo mnoge statiste da se pretvaraju da nisu znali riječi.
* Newsweek je objavio komentare kritičara o "loše izgrađenim setovima" i "blijedoj fotografiji." David Lean je bio tako duboko pogođen ovim kritikama (bez obzira na popularnost filma u javnosti), i zakleo se da nikada više neće napraviti nijedan film.
* U sceni u kojoj je Julie Christie ošamarila Roda Steigera, on joj uzvraća šamar. Steigerov uzvratni šamar nije bio u scenariju niti se razgovaralo o tome tokom snimanja. Steiger je to uradio samo za vrijeme snimanja i zapanjena reakcija Christie je bila istinska.
* Nakon što je mjesec dana prošlo, Marlon Brando nije odgovorio na pismo Davida Leana u kojem ga pita da li bi on želio da igra Viktora Komarovskog. On je ponudio ulogu Jamesu Masonu, koji ju je prvo prihvatio a kasnije odbacio. Lean je htio da ubaci Branda kao Lawrence od Arabije i nudio mu uloge u Ryanovoj kćeri i njegovom nezavršenom "Nostromu".
* Carlo Ponti je želio da snimi film u Sovjetskom Savezu, ali vlada je odbila njegove zahtjeve. David Lean je posjetio Jugoslaviju i skandinavske zemlje u potrazi za lokacijama. Oba područja su bili suviše hladni a birokratija u Jugoslaviji je imala previše ograničenja. Na kraju, većina filma je snimljena u Španiji.
* Omar Sharif je tvrdio da je bio blizu nervnog sloma tokom snimanja zbog stresa igrajući ovako visoko profiliranu ulogu i Leanovih zahtjeva koje mu je postavio.
* Alec Guinness i David Lean često su se svađali na setu tokom snimanja filma. Prema Guinnessu, Lean se "ponašao kao režiser superzvijezda" i često je lično vrijeđao Guinnessa i njegov nastup. To je izazvalo raskol među njima i nisu više zajedno radili sve do *Puta u Indiju* (1984) nakon gotovo 20 godina pauze.
* David Lean je čuo jednu rusku melodiju pa je mislio da bi bila savršena za film, ali nije bio u mogućnosti da osigura autorska prava. Maurice Jarre je dobio zadatak da smisli pjesmu sa odgovarajućom temom za film. Jarre je podnosio mnogo sugestija, koje je Lean uporno odbijao. Na kraju Lean mu je rekao da uzme slobodan vikend sa svojom djevojkom i da se sa njom izoluje u kolibi u planinama i da tamo provedu cijeli vikend. Ovo se pokazalo uspješnim pošto se Jarre vratio sa svog romantičnog odmora sa pjesmom "Larina tema".
[250px|mini|lijevo|[Julie Christie u sceni iz filma. Christie je mrzila crvenu haljinu koju je nosila u ovoj sceni.]]

* Iako je zvanično bilo objavljeno da su moskovski setovi, koji su bili sagrađeni u Canillasu bili više od pola kilometra dugi, stvarna dužina ulice i tramvajske linije bila je samo 160 metara. Da bi ulica izgledala što duže, sagradila se na padini sa suženjem ulice na kraju, a visina zgrada bila je kraća. To su standardne procedure u izgradnji filmskih setova. Pored toga, David Lean je dozvoljavao da se snimanje na setu radi samo sa širokim objektivima.
* Limuzina koja se mogla vidjeti kod postrojenja hidroelektrane na početku i na kraju filma je češka Tatra. Ovi automobili su bili omiljeni kod sovjetskih birokrata kasnih 1940-ih i 1950-ih godina.
* Prema izjavi Freddieja Younga, on je nerado pristao da radi kao direktor fotografije nakon iscrpljujuće saradnje na *Lawrenceu od Arabije* (1962). David Lean je imao velika neslaganja sa prethodnim direktorom fotografije, Nicolasom Roegom. Nakon što je Young preuzeo dužnost, bile su potrebne dodatne dvije sedmice da se ponovo snime scene koje je Roeg snimao.
* Nekoliko producenata i studija su se natjecali da otkupe prava na roman, ali je Carlo Ponti 1963. osvojio prava. On je htio da film bude što grandiozniji kao što je bio *Lawrence od Arabije* (1962), pa je zaposlio ekipu filma koja je uključivala režisera Davida Leana, scenaristu Roberta Bolta, snimatelja Freddieja Younga, scenografa Johna Boxa i kompozitora Mauricea Jarrea.
* Roman Borisa Pasternaka ima ukupno 592 stranice. Kada je objavljen scenarij Roberta Bolta imao je ukupno 224 stranice.
* Kompozicija Sergeja Rahmanjinova može se čuti na koncertu u salonu kada je Komarovski pozvao doktora. Rahmanjinov je bio lični prijatelj Borisa Pasternaka i njegove porodice.
* Igor Girkin, vođa pro-ruskih pobunjenika u istočnoj Ukrajini, koji je bio saučesnik u obaranju malezijskog komercijalnog aviona 2014. godine, usvojio je ratno ime (nom de guerre) Strelnikov, lik kojeg je glumio Tom Courtney.
* Iako je bio epski film velikih razmjera kao i prethodni Leanov film Lawrence od Arabije (1962), nije se snimalo sa Super Panavision kamerama ili drugim velikim formatima filma. Film je sniman sa standardnim 35mm anamorfnim Panavision kamerama. Kopije sa 70mm su bile uvećane na osnovu 35mm negativa. Lean je zapravo želio da snimi film sa 70mm, ali je tvrdio da je MGM to odbio jer bi bilo preskupo.

## Nominacije 
## Nagrade 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 
* 
* 
* *Doktor Živago* na *BFI Screenonline*

Kategorija:Filmovi iz 1965.
Kategorija:Filmovi na engleskom jeziku
Kategorija:Filmovi na ruskom jeziku
Kategorija:Američki filmovi
Kategorija:Američki epski filmovi
Kategorija:Američki ratni filmovi
Kategorija:Američki romantični dramski filmovi
Kategorija:Britanski filmovi
Kategorija:Britanski epski filmovi
Kategorija:Britanski ratni dramski filmovi
Kategorija:Britanski romantični dramski filmovi
Kategorija:Filmovi zasnovani na romanu
Kategorija:Filmovi koji su dobili Oscar za najbolji adaptirani scenarij
Kategorija:Filmovi koji su dobili Oscar za najbolju scenografiju
Kategorija:Filmovi koji su dobili Oscar za najbolju fotografiju
Kategorija:Filmovi koji su dobili Oscar za najbolju originalnu muziku
Kategorija:Filmovi koji su dobili Oscar za najbolji kostim
Kategorija:Filmovi koji su dobili Zlatni globus za najboljeg redatelja
Kategorija:Filmovi koji su dobili Zlatni globus za najboljeg glumca – drama
Kategorija:Filmovi s radnjom u Rusiji
Kategorija:Filmovi snimljeni u Finskoj
Kategorija:Filmovi snimljeni u Španiji
Kategorija:Filmovi snimljeni u Madridu
Kategorija:Filmovi o Ruskoj revoluciji
Kategorija:Filmovi o željezničkom saobraćaju
Kategorija:Filmovi o Prvom svjetskom ratu
Kategorija:Filmovi Metro-Goldwyn-Mayera
Kategorija:Antiratni filmovi
Kategorija:Preljuba u filmovima
Kategorija:Historijski romantični filmovi
Kategorija:Ratni romantični filmovi
Kategorija:Romantični epski filmovi
Kategorija:Filmovi s muzikom Mauricea Jarrea
Kategorija:BAFTA za najbolji film