Srđan Dizdarević

**Srđan Dizdarević** (Sarajevo, 29. septembar 1952 – Sarajevo, 16. februar 2016) bio je bosanskohercegovački novinar, diplomata, politički analitičar i aktivista za ljudska prava. Tokom profesionalne karijere obavljao je odgovorne funkcije u medijima, diplomatiji i organizacijama civilnog društva. U javnosti je bio poznat po dugogodišnjem angažmanu na promociji i zaštiti ljudskih prava u Bosni i Hercegovini. Bio je prvi predsjednik Helsinškog komiteta za ljudska prava u BiH i učestvovao je u brojnim domaćim i međunarodnim inicijativama usmjerenim na demokratizaciju društva i jačanje građanskog angažmana.

## Profesionalna karijera i društveni angažman 
Tokom profesionalne karijere Srđan Dizdarević obavljao je dužnosti u novinarstvu, diplomatiji i organizacijama civilnog društva.

## Novinarska karijera 
Srđan Dizdarević započeo je profesionalnu karijeru u oblasti novinarstva krajem 1970-ih godina. Njegov rad bio je vezan za novinsko-izdavačku kuću *Oslobođenje*. 

U okviru kuće *Oslobođenje*, 1978. godine imenovan je za direktora i glavnog urednika Dječije i omladinske štampe. U periodu od 1981. do 1987. godine obavljao je dužnost pomoćnika glavnog i odgovornog urednika lista *Oslobođenje*.

## Diplomatska karijera i ratni period 
Srđan Dizdarević je 1987. godine imenovan na dužnost prvog sekretara Ambasade SFRJ u Parizu, koju je obavljao do 1991. godine. Tokom službe u Francuskoj bio je uključen u diplomatske aktivnosti u periodu političkih promjena u tadašnjoj Jugoslaviji.

Godine 1991. napustio je diplomatsku službu. Svoju odluku obrazložio je tvrdnjom da je ″postajalo nemoguće raditi u ambasadi Velike Srbije″. Komitet je djelovao kao nezavisna, nevladina i neprofitna organizacija s ciljem zaštite i promocije ljudskih prava u Bosni i Hercegovini u poratnom periodu.

Komitet je 17. novembra 1996. godine primljen u članstvo Međunarodne helsinške federacije za ljudska prava na godišnjoj skupštini održanoj u Vilniusu. Iste godine dobio je Posebnu nagradu za ljudska prava „Liberté – Égalité – Fraternité“ Republike Francuske, koju je uručio predsjednik Jacques Chirac.

Pod njegovim rukovodstvom, Komitet je razvijao mrežu posmatrača širom BiH, pratio rad policije, sudova i zatvorskih ustanova, te dokumentovao slučajeve kršenja ljudskih prava, uključujući govor mržnje u medijima. Pravni tim Komiteta je u prvih deset godina rada obradio oko 33.000 slučajeva kroz projekat besplatne pravne pomoći.

Dizdarević je bio predsjednik Komiteta do 2010. godine, kada je podnio ostavku, navodeći ličnu iscrpljenost kao razlog povlačenja.

### Međunarodna helsinška federacija za ljudska prava 
Srđan Dizdarević predstavljao je Bosnu i Hercegovinu u Međunarodnoj helsinškoj federaciji za ljudska prava (*International Helsinki Federation for Human Rights* – IHF), mreži helsinških komiteta iz 42 zemlje članice Organizacije za evropsku sigurnost i saradnju (OSCE). Godine 1996. izabran je u Izvršni komitet (*Executive Committee*) IHF-a, u kojem je učestvovao u razvoju strategija za zaštitu ljudskih prava u postkonfliktnim društvima i nadgledanju demokratskih procesa u Evropi i Centralnoj Aziji 

Na Godišnjoj skupštini IHF-a u Moskvi od 11. do 14. novembra 2004. godine izabran je za potpredsjednika, a izbor je potvrđen 17. novembra 2004. godine. Kandidatura je obrazložena njegovom nepokolebljivom etikom i sposobnošću da kritikuje centre moći koji krše osnovne slobode. U obrazloženju prijedloga njegove kandidature navedeno je, između ostalog:

Tokom mandata potpredsjednika, Dizdarević je sarađivao s predsjednikom IHF-a, Ulrichom Fischerom, i bio uključen u aktivnosti federacije koje su se odnosile na situaciju ljudskih prava u Čečenskoj Republici, Bjelorusiji i Uzbekistanu, te analizu porasta ksenofobije i antiislamskih osjećaja u Zapadnoj Evropi. Njegovo učešće na redovnim sesijama uključivalo je uvodna izlaganja i diskusije o društveno-političkim pitanjima, od procesa demokratizacije do zaštite fundamentalnih sloboda. 

Dizdarević je učestvovao u organizaciji okruglih stolova, radionica i tematskih susreta koji su okupljali domaće i međunarodne stručnjake. U periodu od 1998. do 2003. godine bio je predavač ili moderator na brojnim predavanjima i tribinama, fokusirajući se na tranzicijsku pravdu i usklađivanje bosanskohercegovačkog zakonodavstva s evropskim standardima. 

Njegovi tekstovi i intervjui redovno su objavljivani u „Reviji slobodne misli 99“, u kojima je analizirao odnose između etnonacionalnih politika i prava građana. Također je predstavljao Asocijaciju u delegacijama i inicijativama prema međunarodnim institucijama, jačajući veze između bosanskohercegovačke intelektualne scene i globalnih mreža za zaštitu ljudskih prava. 

#### Građanski alternativni parlament i inicijativa za tranzicijsku pravdu 
Srđan Dizdarević bio je jedan od osnivača i član Predsjedništva *Građanskog alternativnog parlamenta (GAP)*, organizacije koja je osnovana kao odgovor civilnog društva na postdejtonsku političku situaciju u Bosni i Hercegovini.

Osnivačka skupština GAP-a održana je u Tuzli od 30. augusta do 1. septembra 1996. godine, uz učešće predstavnika dvanaest građanskih organizacija iz zemlje i gostiju iz Savezne Republike Jugoslavije i Hrvatske. GAP je funkcionisao kao forum za diskusiju i realizaciju projekata usmjerenih na unapređenje mira i demokratije.

U okviru GAP-a, Dizdarević je, u saradnji s Američkim institutom za mir (USIP) i drugim bosanskohercegovačkim organizacijama, učestvovao u pokretanju javnih debata o potrebi uspostavljanja institucionalnih mehanizama za utvrđivanje činjenica o ratnim dešavanjima. Ove inicijative zasnivale su se na stavu da suočavanje s prošlošću predstavlja preduslov dugoročne stabilnosti, pomirenja i zaštite ljudskih prava.

Jedan od događaja u okviru ovog angažmana bio je okrugli sto održan u Sarajevu 2000. godine pod nazivom ″Istina i pomirenje — imperativ bosanskohercegovačke budućnosti″. Skup je organizovala koalicija organizacija Građanskog alternativnog parlamenta, Foruma građana Tuzle, Asocijacije nezavisnih intelektualaca Krug 99, Helsinškog komiteta za ljudska prava u Bosni i Hercegovini i Helsinškog odbora za ljudska prava u Republici Srpskoj. Na skupu su učestvovali predstavnici više od 100 organizacija civilnog društva iz Bosne i Hercegovine, pojedinci iz civilnog društva koji se bave pitanjem tranzicijske pravde i međunarodni stručnjaci, među kojima Alex Boraine, potpredsjednik Komisije za istinu i pomirenje Južnoafričke Republike i Richard Goldstone, bivši glavni tužilac Međunarodnog krivičnig suda za bivšu Jugoslaviju).

Na ovom okruglom stolu istaknuta je potreba za osnivanjem Komisije za istinu
i pomirenje u Bosni i Hercegovini, s mandatom utvrđivanja činjenica o ratnim zločinima počinjenim tokom 1990–1995. godine, uz fokus na žrtve.

U okviru AVM-a, Dizdarević je preuzeo funkciju ministra vanjskih poslova. Njegov angažman imao je za cilj razvoj građanski orijentisane vanjske politike koja bi Bosnu i Hercegovinu povezala s međunarodnim demokratskim standardima. Zajedno sa saradnicima iz pravnog, kulturnog i ekonomskog sektora, radio je na kreiranju zakonskih rješenja i javnih politika koje su služile kao kritički korektiv zvaničnom Vijeću ministara Bosne i Hercegovine.

### Politički angažman 
Nakon dugogodišnjeg djelovanja u civilnom društvu, Dizdarević se 2008. godine uključio u politiku kao jedan od osnivača Naše stranke, zajedno s režiserom Danisom Tanovićem. Njegov angažman u stranci bio je u skladu s ranijim aktivnostima u oblasti građanskih inicijativa, promicanja demokratije i ljudskih prava u Bosni i Hercegovini. 

## Politička analiza i kritika etnonacionalizma 
Dizdarević je u javnosti djelovao kao politički analitičar i komentator postdejtonske stvarnosti Bosne i Hercegovine, a njegovi stavovi su redovno objavljivani u domaćim i međunarodnim medijima, uključujući Radio Slobodna Evropa, FTV, Al Jazeera Balkans i TV1. U svojim analizama naglašavao je obavezu države da uskladi domaće zakonodavstvo s međunarodnim standardima ljudskih prava, naročito s Evropskom konvencijom o ljudskim pravima, čija je direktna primjena propisana Ustavom Bosne i Hercegovine. Smatrao je da institucionalni okvir Bosne i Hercegovine ne omogućava dosljednu primjenu tih standarda, te je ukazivao na nesrazmjer između formalnog prihvatanja međunarodnih obaveza i njihove stvarne implementacije:

U analizi političkog sistema nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma, Dizdarević je razvijao dosljednu kritiku etnonacionalnih politika, koje je tumačio kao mehanizam očuvanja moći političkih elita. Tvrdio je da tri dominantne političke agende — separatistička, unitaristička i ona koja zagovara uspostavljanje trećeg entiteta — funkcionišu u okviru istog obrasca političke kontrole, pri čemu se individualna prava podređuju kolektivnim etničkim interesima:

Srđan Dizdarević, također, je isticao značaj nezavisnih i profesionalnih medija za tranzicijska društva poput Bosne i Hercegovine. Prema njegovim riječima, mediji su od izuzetne važnosti za jačanje demokratskih odnosa, afirmaciju slobode izražavanja i unapređenje ljudskih prava. Međutim, zbog političke i ekonomske kontrole, mediji u BiH nisu u mogućnosti u potpunosti ispuniti ovu funkciju, niti djelovati u skladu sa standardima demokratskog sistema:

Kritikujući ustavno uređenje proizašlo iz Dejtonskog mirovnog sporazuma, Dizdarević je isticao da ono sistemski favorizuje etničke elite na štetu građanskih prava. U intervjuu za Radio Slobodna Evropa 2012. godine, u kontekstu rasprava o ustavnim promjenama, naveo je da se političke blokade održavaju zbog interesa političkih lidera, a ne zbog neizbježnih institucionalnih prepreka:

U kontekstu evropskih integracija Bosne i Hercegovine, Dizdarević je ukazivao na raskorak između javne podrške pristupanju Evropskoj uniji i postupanja političkih elita, koje je optuživao za svjesno usporavanje reformskih procesa radi očuvanja vlastitih pozicija:

U raspravama o suočavanju s prošlošću, Dizdarević je zastupao stav da pomirenje nije moguće bez individualizacije krivice i potpunog funkcionisanja pravde. Tokom obilježavanja desete godišnjice genocida u Srebrenici 2005. godine, u okolnostima kada su optuženi za ratne zločine još uvijek bili nedostupni pravosuđu, kritikovao je inicijative koje su zagovarale simbolične činove pomirenja bez prethodnog procesuiranja odgovornih. Povodom takvih inicijativa izjavio je:

U širem regionalnom kontekstu, Dizdarević je povezivao političku nestabilnost sa kontinuitetom nacionalističke retorike iz perioda ratova devedesetih, upozoravajući da se politički sistem održava proizvodnjom straha i etničkih podjela:

Govoreći o regionalnoj odgovornosti za ratove u bivšoj Jugoslaviji, posebno je naglašavao potrebu za javnim priznanjem političke odgovornosti u Srbiji, smatrajući da je takav čin preduslov za normalizaciju odnosa u regionu:

## Priznanja 
Srđan Dizdarević je tokom svoje karijere primio nekoliko značajnih priznanja za doprinos ljudskim pravima, jačanju civilnog društva i promociji demokratskih vrijednosti u Bosni i Hercegovini.
 
* Orden Legije časti (''Légion d'honneur*), Francuska, 2007.
11. septembra 2007. godine, Francuska ambasadorica u BiH, Maryse Berniau, uručila je Dizdareviću Orden Legije časti. Tom prilikom, u zvaničnom saopštenju Ambasade Francuske istaknuto je:

Francuska je ovim činom odala priznanje Dizdareviću kao renomiranom poznavaocu francuskog jezika, strogom analitičaru političke situacije u Bosni i Hercegovini i ključnom akteru u demokratskoj debati.

* *1993, Une annee qu’il faudrait oublier* – analiza ratne 1993. godine u historijskom i društvenom kontekstu (Dizdarević, 1994)
* *Bosnia and Herzegovina: Human Development Report / Millennium Development Goals 2003* – izvještaj UNDP-a o ljudskom razvoju i ispunjavanju Milenijskih razvojnih ciljeva (UNDP, 2003)
* *Bosna i Hercegovina: nedovršiva država?* – kritička procjena političkog i institucionalnog razvoja BiH (Dizdarević, 2004)
* *Democracy Assessment in Bosnia and Herzegovina* – procjena stanja demokratije u zemlji, koautorstvo sa Sali-Terzić i Huremagić (Dizdarević, Sali-Terzić & Huremagić, 2006)
* *Dejton danas: Uloga međunarodne zajednice za (ne)implementaciju Dejtonskog sporazuma* – analiza međunarodnog utjecaja na implementaciju Dejtonskog sporazuma (Dizdarević, 2000)
* *Droits de l’Homme et réconciliation en Bosnie-Herzégovine* – doprinos kolektivnom radu o ljudskim pravima i pomirenju (Dizdarević, 2003)
* *Hate Speech in the Balkans* – izvještaj o govoru mržnje u poslijeratnom periodu (Dizdarević, 1998)
* *Hrvatska spoljna politika s posebnim osvrtom na odnose sa susjedima* – analiza hrvatske vanjske politike nakon 2000. godine (Dizdarević, 2001)
* *Human Rights Monitoring by NGOs of Bosnia and Herzegovina* – pregled aktivnosti nevladinih organizacija u oblasti ljudskih prava (Dizdarević, 1999)
* *Human Security in South – East Europe* – specijalni izvještaj UNDP-a o sigurnosnim izazovima u regionu (Dizdarević, 1999)
* *Istina i pomirenje imperativ bosanskohercegovačke budućnosti - Okrugli sto* – dokumentacija okruglog stola GAP-a (Dizdarević, 2000)
* *Istina i pomirenje u službi ljudskih prava* – analiza tranzicijske pravde i ljudskih prava (Dizdarević, 2003)
* *Ja sam za ratnu opciju* – zajednički rad o ratnim iskustvima i političkoj situaciji (Donia, Dizdarević, Perićević & Alić, 2007)
* *Ljudska prava i proces pomirenja* – zbornik radova o ljudskim pravima u postkonfliktnom društvu (Dizdarević, 2002)
* *Peace or a Lasting Truce?* – pregled političkih i sigurnosnih aspekata Dejtonskog perioda (Dizdarević, 2002)
* *Priručnik o pravima manjina* – vodič za zaštitu prava manjina u BiH (Dizdarević, 1999)
* *Procjena razvoja demokratije u Bosni i Hercegovini* – evaluacija demokratskih procesa u zemlji (Dizdarević, 2006)
* *Stanje zaštite ljudskih prava i osnovnih sloboda u BiH* – periodični izvještaj o ljudskim pravima (Dizdarević, 1995)
* *The Dayton Peace Agreement - Four Years of Experience - Position of the Democratic Alternative BiH* – analiza iskustava s primjenom Dejtonskog sporazuma (Dizdarević, 2000)
* *Truth and Reconciliation in the Service of Human Rights* – rasvjetljavanje procesa pomirenja kroz prizmu ljudskih prava (Dizdarević, 2004)
* *Za budućnost neopterećenu prošlošću* – tekst u „Reviji slobodne misli 99“ o pomirenju i tranzicijskoj pravdi (Dizdarević, 2001)

## Privatni život 
Srđan Dizdarević je bio u braku sa Dubravkom Dodo Dizdarević, sa kojom se vjenčao 12. augusta 1972. godine. Njegova supruga preminula je 18. jula 2015. godine, sedam mjeseci prije njegove smrti. Imali su dvoje djece: kćerku Sandru i sina Davorina.

## Smrt 
Srđan Dizdarević preminuo je 16. februara 2016. godine u Sarajevu, u 63. godini života, od posljedica teške upale pluća. Sahranjen je 20. februara 2016. godine na sarajevskom groblju Bare.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 
* 
* 
* 
* Intervju: Zašto u Bosni ne možeš biti Bosanac (Radio Slobodna Evropa)
* Bringing War Crimes Justice Back Home – Analiza Instituta za izvještavanje o ratu i miru (IWPR) o prebacivanju procesa za ratne zločine na domaće sudove (2004)
* Roma remain the most vulnerable group in BiH – Saopštenje za javnost Kuće ljudskih prava Sarajevo i Helsinškog komiteta za ljudska prava u BiH
* *Ljudska prava – Glasnik Helsinškog komiteta u BiH'', broj 11 (2010) – Dokumentacija o stanju ljudskih prava u izdanju Fondacije Heinrich Böll.

Kategorija:Rođeni 1952.
Kategorija:Umrli 2016.
Kategorija:Biografije, Sarajevo
Kategorija:Bosanskohercegovački političari