Adrenokortikotropni hormon

350px|right[350px|thumb|right|Kod čovjeka, genski lokus ACTH (u okviru [POMC-a) je na kratkom (p) kraku hromosomu 2; pozicija  2p23.3.]]

**Adrenokortikotropni hormon** (**ACTH**) ili **adrenokortikotropin**, **kortikotropin** je  polipeptidni tropni hormon kojeg proizvodi i luči prednji režanj hipofize. Relativna molekulska masa mu oko 4540 Da. Regulira rad kore nadbubrežnih žlijezda, a lučenje se izrazito povećava u stresnim situacijama. Za medicinske potrebe, industrijski se izolira iz svinjske hipofize. Upotrebljava se za liječenje bolesti nadbubrežnih žlijezda, raznih upalnih bolesti (npr. bolesti zglobova) i u veterinarskoj praksi.

ACTH je segment mnogo većeg molekula prohormona glikoproteina koji se naziva proopiomelanokortin (POMC), pa ima iste fizičkohemijske performanse kao i njegov prekursor (uporedi infoboksove). POMC sintetiraju kortikotrofi prednjeg režnja hipofize koji čine oko 10 posto žlijezde. Molekula se dijeli na nekoliko biološki aktivnih polipeptida kada se iz kortikotrofa otpuštaju sekretorne granule. Među tim polipeptidima je i ACTH, čije je glavno delovanje stimulisanje rasta i lučenje ćelija nadbubrežne kore. Uz to, hormon uzrokuje porast pigmentacije kože. Ostali polipeptidi dobiveni iz POMC uključuju hormon koji stimulira melanocite (alfa- i beta-melanotropin), koji povećava pigmentaciju kože; beta-lipotropin, koji potiče oslobađanje masnih kiselina iz masnog tkiva; mali fragment ACTH-a za koji se misli da poboljšava memoriju; i beta-endorfin, koji suzbija bol.

Upotrebljava se i kao lijek i dijagnostičko sredstvo. ACTH je važna komponenta hipotalamusno-hipofizno-nadbubrežne osovine i često se proizvodi kao odgovor na biološki stres (zajedno s njegovim prekursatorom kortikotropin-oslobađajućim hormonom iz hipotalamusa). Glavni efekti su mu povećana proizvodnja i oslobađanje kortizola iz  kore nadbubrežne žlijezde. ACTH je također povezan sa circirkadijskim ritmom u mnogim organizmima.

Manjak ACTH znak je sekundarne nadbubrežne insuficijencije (potisnuta proizvodnja ACTH zbog oštećenja hipofize ili hipotalamusa hipopituitarizam) ili tercijarne insuficijencije nadbubrežne žlijezde. (bolest hipotalamusa, sa smanjenjem oslobađanja kortikopin-oslobađajućeg hormona (CRH)). Suprotno tome, hronično povišeni nivoi ACTH nastaju upri primarnoj nadbubrežnoj insuficijenciji (npr. Addisonova bolest) kada je proizvodnja kortizola  nadbubrežne žlijezde hronično deficitarna. Kod Cushingove bolesti  uzrok je povišena razina  ACTH (iz prednjeg režnja  hipofize) i viška kortizola (hiperkortizolizam) – ova konstalacija znakova i simptoma poznata je kao Cushingov sindrom. Ovaj sindrom takođe može biti rezultat povećane koncentracije kortikosteroida izlučenih benignim i malignim tumorima. Bolest se javlja i u rijetkim slučajevima kada nivo ACTH nije povišen; smatra se da hiperplaziju uzrokuju autoantitijela na ACTH receptore.

## Proizvodnja i regulacija 
POMC, ACTH i β-lipotropin izlučuju se iz kortikotropa u prednjeg režnja hipofize (ili adenohipofiza), kao odgovor na kortikotropin-oslobađajući hormon (CRH) kojeg oslobađa hipotalamus. ACTH se sintetiše iz preopiomelanokortina (pre-POMC). Uklanjanje signala peptidnim putem translacije proizvodi 241-aminokiselinski polipeptid POMC, koji prolazi niz post-translacijskih modifikacija kao što su fosforilacija i glikolizacija, prije nego što se proteolitski razlaže enzimpm  endopeptidaza da bi nastali različiti fragmenti polipeptida s različitom fiziološkom aktivnošću. Ovi fragmenti uključuju:

Da bi se reguliralo izlučivanje ACTH, mnoge tvari izlučene unutar ove osovine pokazuju polagano / srednje i brzo povratno djelovanje. Glukokortikoidi mogu inhibirati lučenje CRH iz hipotalamusa, što zauzvrat smanjuje sekreciju ACTH-a iz prednjeg režnja hipofize. Glukokortikoidi mogu takođe inhibirati brzinu transkripcija gena POMC i sintezu peptida. Potonji je primjer sporog ciklusa povratnih sprega koji radi u redoslijedu od nekoliko sati do dana, dok prvi radi po redoslijedu u minutama.

Poluživot ACTH-a u ljudskoj krvi je oko deset minuta.
.

## Struktura
ACTH se sastoji od 39 aminokiselina, od kojih se prvih 13 (računajući od N-kraja) može otcijepiti da bi se formirao α-melanocit-stimulirajući hormon (α-MSH). (Ova uobičajena struktura odgovorna je za pretjerano preplanuće kože u Addisonovoj bolesti.) Nakon kratkog vremenskog razdoblja, ACTH se cijepa na α – melanocit-stimulirajući hormon (α-MSH) i CLIP, peptid nepoznate aktivnosti kod ljudi.

Ljudski ACTH ima molekulsku težinu od 4.540 Da.
.

## Funkcija 
ACTH stimulira izlučivanje glukokortikoidnih steroidnih hormona iz ćelija kore nadbubrežne žlijezde, posebno u zona fasciculata nadbubrežnih žlijezda. ACTH deluje vezanjem na površinu ćelije ACTH receptora, koji su locirani prvenstveno na adrenokortikalnim ćelijama kori nadbubrežne žlijezde. ACTH receptor je G-protein spregnuti receptor. Nakon vezivanja liganda, receptor prolazi konformacijske promjene koje stimuliraju enzim adenililciklaza, što dovodi do povećanja unutarćelijskog cAMP-a i kasnije aktivacije kinaze A. ACTH utiče na lučenje steroidnih hormona i pomoću brzih kratkoročnih mehanizama koji se odvijaju u roku od nekoliko minuta i sporijim dugoročnim aktivnostima. Brze akcije ACTH uključuju stimulaciju isporuke holesterola u mitohondrijama u kojima se nalazi enzim P450scc. P450scc katalizira prvi korak steroidogeneze koji  cijepa bočni lanac holesterola. ACTH također stimulira unos lipoproteina  u korteksne ćelije. To povećava bioraspoloživost holesterola u ćelijama kore nadbubrežne žlijezde.

Dugoročno djelovanje ACTH uključuje stimulaciju transkripcije gena koji kodiraju steroidogene enzime, posebno P450scc, steroid 11β-hidroksilazu i njihove povezane proteine za prijenos elektrona. These actions are probably necessary to supply the enhanced energy needs of adrenocortical cells stimulated by ACTH. Ekspresiju funkcije  MC2R na osteoblastima otkrili su Isales et al, 2005. Od tog vremena, dokazano je da odgovor ćelija koje formiraju kosti sa ACTH uključuje proizvodnju VEGF, kao što to čini i u nadbubrežni. Taj je odgovor možda je važan u održavanju preživljavanja osteoblasta pod određenim uvjetima. Ako je ovo fiziološki važno, vjerojatno funkcionira u uvjetima kratkotrajne ili isprekidane signalizacije ACTH-a, jer se kontinuiranim izlaganjem osteoblasta ACTH-u efekt izgubio za nekoliko sati.

## Historija 
Dok je radila na svojoj disertaciji, Evelyn M. Anderson otkrila je ACTH sa Jamesom Bertramom Collipom i Davidom Landsborough Thomsonom, a u radu objavljenom 1933. objasnila je njegovu funkciju u tijelu.

Aktivni sintetski oblik ACTH, koji se sastoji od prve 24 aminokiseline nativnog ACTH-a, prvi je napravio Klaus Hofmann na *University of Pittsburgh*.

## Pridružena stanja 
* Hipofizna bolest, žlijezda koja proizvodi, između ostalog, hormon ACTH
* Hipopituitarizam, premaleno lučenje ACTH u hipofizi, što dovodi do sekundarne insuficijencije nadbubrežne supstance (oblik hipokortizma)
* Addisonova bolest, primarna insuficijencija nadbubrežne žlijezde (drugi oblik hipokortizma)
* Cushingov sindrom, nedostatno lučenje, jedan od uzroka je hipersekrecija ACTH
* Karcinom malih ćelija, čest uzrok ektopnog lučenja ACTH  
* Kongenitalna adrenalna hiperplazija, bolesti nastale djelovanjem  kortizola
* Nelsonov sindrom, brzo uvećanje hipofize koja proizvodi ACTH nakon uklanjanja obje nadbubrežne žlijezde
* Adrenoleukodistrofija, može biti praćena adrenalnom insuficijencijom
* Westov sindrom ("infantilni grčevi"), bolest gde se ACTH koristi kao terapija
* Sindrom postorgazmične bolesti (POIS), proizvodnjom tirozin-hidroksilaza i dopamin β-hidroksilaza, dva enzima koja sadrže biohemijski mehanizam pomoću kojeg se proizvode norepinefrin i epinefrin.

## Reference 
## Vanjski linkovi
* 
*

Kategorija:Hormoni
Kategorija:Peptidi
Kategorija:Hormoni hipofize
Kategorija:Endokrinologija