Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija

**Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija** (**SFRJ**; skraćeno **Jugoslavija**; također poznata i kao "Druga Jugoslavija") bila je država nastala 29. novembra 1943. na drugom zasjedanju AVNOJ-a u Jajcu kao zajednica pet naroda i šest republika, s prvobitnim imenom **Demokratska Federativna Jugoslavija** (**DFJ**). To je ime promijenjeno 29. novembra 1945. na trećem zasjedanju AVNOJ-a u Beogradu u **Federativna Narodna Republika Jugoslavija** (**FNRJ**), da bi konačno 7. aprila 1963. dobila ime Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija (SFRJ). Bila je jedna od osnivača Ujedinjenih nacija i Pokreta nesvrstanih.

SFRJ je bila nasljednica Kraljevine Jugoslavije (1918–1941). Prestala je postojati 1992. osamostaljivanjem Slovenije, Hrvatske i Makedonije (1991), zatim i Bosne i Hercegovine (1992) iz federacije. Preostale republike, Srbija i Crna Gora, formirale su novu zajednicu; prvo u aprilu 1992. SR Jugoslaviju, potom 2003. državnu zajednicu Srbija i Crna Gora, a na referendumu 21. maja 2006. Crna Gora je istupila iz državne zajednice, stvorivši samostalnu republiku. Kosovo se 2008. odvojilo od Srbije proglašavanjem nezavisnosti.

## Geografija 
mini|300px|Republike SFRJ
U vrijeme od 1954-91. godine SFRJ je imala površinu od 255.804&nbsp;km2. Sastojala je od šest saveznih republika (SR Slovenija, SR Hrvatska, SR Bosna i Hercegovina, SR Srbija, SR Crna Gora i SR Makedonija), te dvije autonomne pokrajine SAP Kosovo i SAP Vojvodina, koje su pripadale SR Srbiji. Nakon završetka Drugog svjetskog rata, od 1947-54. godine dio SR Slovenije i SR Hrvatske, zbog neriješenog političkog i teritorijalnog pitanja sa Italijom pripadao je u *de facto* nezavisnu državu Slobodnu teritoriju Trsta (STT), koja je jednim dijelom (Zona B) bila pod vojnom upravom Jugoslavenske narodne armije (JNA), a drugim (Zona A) pod kontrolom američke i britanske vojske. Londonskim sporazumom 5. oktobra 1954. godine Zona B sa 515,5&nbsp;km2 je pripojena SFRJ, a Zona A Italiji.

Ukupna dužina kopnene državne granice iznosila je 2114,2&nbsp;km, a SFRJ je na sjeveru graničila sa Austrijom (330&nbsp;km) i Mađarskom (582&nbsp;km), na zapadu sa Italijom (232&nbsp;km), sa kojom je Jugoslavija imala i pomorsku granicu na Jadranskom moru, na istoku sa Rumunijom (476&nbsp;km) i Bugarskom (466&nbsp;km), a na jugu sa Albanijom (438&nbsp;km) i Grčkom (228&nbsp;km).

Najveći dio Jugoslavije nalazio se na Balkanskom poluostrvu. Sjeveroistočni dijelovi Jugoslavije bili su ravničarski, dok je ostatak bio pretežno brdsko-planinskog reljefa. Jednim dijelom geografski i klimatski, pripadala je mediteranskoj klimi. Najviši vrh bio je Triglav sa 2864 m, drugi najviši vrh je bio Golem Korab sa 2753&nbsp;m, na granici s Albanijom, te Titov Vrv sa 2747&nbsp;m, na Šar Planini u blizini Tetova. S izuzetkom albanskog dijela obale, sva istočna jadranska obala sa otocima pripadala je Jugoslaviji.

Na granici s Albanijom nalazila su se tri velika jezera: Skadarsko, Ohridsko i Prespansko. Najduža rijeka bila je Sava sa 945&nbsp;km, a najplovnija Dunav, koji je proticao kroz dio SR Hrvatske, SAP Vojvodine i kroz SR Srbiju, te kroz Novi Sad i Beograd. Ostale veće rijeke bile su Drava, Morava i Drina. Većina rijeka pripadala je Crnomorskom slivu, a manji dio Jadranskom i Egejskom.

Najveći broj otoka u SFRJ pripadao je SR Hrvatskoj, te uključujući manje otoke, hridi i grebene u Jugoslaviji je bilo oko 1300 otoka. Najveći otoci bili su: Cres, Krk, Brač, Hvar, Pag, Korčula, Dugi otok, Mljet, Vis, Rab, Pašman, Šolta i Lošinj.

### Teritorijalna podjela 
SFRJ je po zadnjoj teritorijalnoj podjeli bila administrativno podijeljena na 6 republika i dvije autonomne pokrajine, koje su pripadale SR Srbiji. Republike su bile podijeljene na općine, a veći gradovi su se mogli sastojati od nekoliko općina.

## Historija 
### Pozadina 
#### Raspad Kraljevine Jugoslavije 
180px|mini|lijevo|Karta Jugoslavije 1941-43.
Napadom nacističke Njemačke i njenih saveznika 6. aprila 1941. na Kraljevinu Jugoslaviju, usljed poraza Vojske Jugoslavije u Aprilskom ratu, dolazi do podjele i raspada Kraljevine. Na području današnje Hrvatske, Bosne i Hercegovine i jednog dijela Srbije i Srijema (grad Zemun) 10. aprila, uz njemačku podršku stvara se marionetska Nezavisna Država Hrvatska. Dijelovi Slovenije su direktno pripojeni Trećem rajhu, a zapadni dijelovi su pripojeni fašističkoj Italiji, dok je Prekomurje okupirala fašistička Mađarska. Obalni dijelovi Hrvatske i veći gradovi (Split, Šibenik) pripojeni su Italiji, a dijelovi današnje Crne Gore su bili pod italijanskom aneksijom i upravom samoproglašene Kraljevine Crne Gore. Pogranične dijelove Crne Gore, naseljene većinskim albanskim stanovništvom, kao i dijelove današnjeg Kosova i Makedonije, okupirala je Italija i pripojila italijanskom protektoratu Kraljevini Albaniji. Kraljevina Bugarska je okupirala veliki dio današnje Makedonije, južne Srbije te manje dijelove istočne Srbije. Dijelove Vojvodine (Bačka) okupirala je Mađarska, Banat je bio pod direktnom upravom Trećeg rajha, a uža Srbija (često pod imenom *Nedićeva Srbija*) je bila pod njemačkom okupacijom i marionetskom vladom Milana Nedića.

#### Progoni 
[180px|mini|lijevo|Spomenik u prvom ustaškom [Koncentracioni logor Kruščica|koncentracionom logoru Kruščica na području Jugoslavije u Vitezu, danas Bosna i Hercegovina.]]
Na području novoosnovane NDH, dolazi do progona Jevreja i Srba te uvođenja rasnih zakona, samo tri sedmice nakon proglašenja NDH. 
Po uzoru na Rasne zakone Trećeg rajha, uhapšeni se Jevreji zatvaraju u logore ili se deportuju u koncentracione logore na području Trećeg rajha. Po jednoj zakonskoj odredbi Trećeg rajha, novonastale vlasti (u NDH i Srbiji, kao i u svim drugim područjima), plaćale bi transport Jevreja Trećem rajhu, a zauzvrat im je bilo omogućeno oduzimanje cjelokupne imovine protjeranih Jevreja.

Među izaslanicima, osim KPJ, bilo je i izaslanika Hrvatske seljačke stranke (mačekovci i radićevci), Srpske zemljoradničke stranke, Stranke samostalnih demokrata, Jugoslavenske muslimanske organizacije *(spahinovci)*, nekolicina radikala, dvojica Hrvata iz Jugoslavenskog odbora osnovanog još 1915. godine u Londonu, Stranka kršćanskih socijalista i drugih građanskih partija. Većina delegata bili su pripadnici Narodnoosloboilačke vojske Jugoslavije kao provjereni borci i revolucionari. Na zasjedanju nisu prisustvovali delegati iz Makedonije, koji se nisu uspjeli probiti do Jajca.

#### Teheranska konferencija 
[180px|mini|desno|Velika trojica na [Teheranska konferencija|Teheranskoj konferenciji]]
Ovom deklaracijom, započinje borba KPJ za priznavanje NKOJ-a kao ravnopravnog partnera kod savezničkih sila, koje su do tada imale vojne misije i u četničkom pokretu Mihailovića. Cilj ovog zasjedanja je bio stvoriti državne organe, koji će moći Jugoslaviju ravnopravno predstavljati na međunarodnom nivou. U isto vrijeme (28. novembra-1. decembra) u Teheranu se održavala Teheranska konferencija, u prisustvu trojice predsjednika savezničkih sila: Staljina, Churchilla i Roosevelta, na kojoj se odlučivalo o daljim koracima u borbi protiv Njemačke. Tito je informirao trojicu predsjednika o rezultatima zasjedanja u Jajcu, a Staljin je proglašenje AVNOJ-a nazvao "nožem u leđa Sovjetskom Savezu". Nakon prijetećeg zahtjeva Staljina da Jugoslavija prestane pomagati grčke pobunjenike, Tito se protivio prekidu pomoći, ali zbog privredne krize izazvane Rezolucijom Informbiroa 10. jula 1949. godine, Jugoslavija zatvara grčko-jugoslavensku granicu, te time onemugaćava povlačenje grčkih pobunjenika. Podrška albanskim komunistima trajala je sve do 1948. godine, a postojala je namjera ujedinjenja Albanije sa Jugoslavijom, čime bi se albansko nacionalno pitanje u potpunosti rješilo. Potpisivanjem *Ugovora o prijateljstvu i zajedništvu sa Albanijom* 9. jula 1946. godine, Albanija postaje jugoslavenski satelit sa zajedničkom carinskm unijom, zajedničkom politikom cijena i izjednačavanjem valutnog sistema, a u Albaniju se šalju vojni stručnjaci za obuku Albanske vojske. Ova se tema ponovo pojavila u srbijanskim i hrvatskim medijima krajem 80-ih godina 20. vijeka, te se žrtvama rata i žrtvama koncentracionog logora u Jasenovcu manipulisalo u političke svrhe.

Od ostataka Jugoslavenske vojske u otadžbini formirane su manje uglavnom neorganizovane jednice tzv. *Ravnogorskog pokreta*, koje se nisu predale Jugoslavenskoj armiji. Boravile su u bijegu uglavnom u Bosni i Hercegovini, ali su nakon hapšenja i suđenja Draži Mihailoviću ubrzo uništene ili su se predale jedinicama OZNA-e.

#### Treće zasjedanje AVNOJ-a 
180px|mini|desno|Odluka Ustavotvorne skuštine o donošenju Ustava FNRJ
Prije održavanja zasjedanja 11. novembra 1945. održani su izbori za narodne poslanike Ustavotvorne skupštine Demokratske Federativne Jugoslavije te je ujedno izabrana Ustavotvorna skupština Demokratske Federativne Jugoslavije. Sva mjesta u skupštini osvojili su predstavnici Narodnog fronta.

Na trećem zasjedanju AVNOJ-a 29. novembra 1945. godine u Beogradu, dosena je odluka o proglašenju Jugoslavije republikom, i dato joj je novo ime FNRJ. Istoga dana Ustavotvorna skupština je pretvorena u Narodnu skupštinu FNRJ. AVNOJ je na taj način prestao postojati. Već 31. januara 1946. godine jednoglasnim izglasavanjem usvojen je Ustav FNRJ, koji je bio baziran na osnovama sovjetskog Ustava iz 1936. godine. Ovakve mjere dovele su do pobuna seljaka, kao u Cazinskoj krajini, gdje je 1950. izbila pobuna nazvana Cazinska buna.83, 84 i 85, što je dovelo do diplomatskog zahlađenja, koje je zbog tajnih sastanaka sa predstavnicima CIA-e ostalo kao politički uspjeh Jugoslavije. Državnim regulisanjem cijena u nekim poljima, te slobodnim povećanjima plata odlukama radničkog savjeta, dolazi do trošenja akumulacijskih fondova u preduzećima, pod idejom izjednačavanja prava u socijalizmu, a primanja radnika se povećavaju za 23%, dok produktivnost raste samo za 3,4%, što je dovelo do disproporcije u različitim privrednim granama, povećanju špekulacija i visokoj inflaciji. Tako npr. godišnji porast industrijske proizvodnje u 1960. godini je iznosio 15,6%, dok je u sljedećoj godini pao na 4,1%. Osim toga osnivaja se i savjetodavna vijeća Savjet narodne odbrane i Savjet federacije. Novi zakon, po kome se predsjednik Jugoslavije bira svake četiri godine i maksimalno može biti izabran na dva mandata nije vrijedio za Josipa Broza.

#### Praško proljeće i promjena odbrambene doktrine 
180px|mini|desno|Grb Teritorijalne odbrane
Intervencijom trupa Varšavskog pakta u Čehoslovačkoj 20. augusta 1968, zbog događanja izazvanih tzv. Praškim proljećem, dolazi do trećeg sukoba između SSSR-a i Jugoslavije. Jugoslavija otvoreno osuđuje vojnu intevenciju, politički i masovnim demonstracijama u zemlji. Donošenjem novog Zakona o odbrani 1969, nove doktrine nazvane *Koncepcija Općenarodne odbrane i društvene samozaštite* i proglašavanjem djelomične mobilizacije, Jugoslavija se osjeća ugroženom, a u *Zakonu o narodnoj odbrani*, deklariše se, između ostalog, da niko nema pravo potpisivanja kapitulacije, a svi građani od 16-65 godina obavezuju se na učestvovanje u eventualnoj odbrani zemlje, bilo služenjem u jedinicama JNA ili novostvorene Teritorijalne odbrane (TO), koja sa podređuje saveznim republikama, zapravo jednom vidu paravojne organizacije u kojoj su praktički prisutni svi vojno sposobni građani Jugoslavije. Ovo stvaranje TO vodilo je ka militarizaciji jugoslavenskog društva, što će se kasnije, tokom raspada Jugoslavije 1990-ih godina, pokazati kao neposredna opasnost i konkurencija JNA. Tek najesen 1969. godine dolazi do ponovnog približavanja SSSR-a i Jugoslavije, a u tom procesu se Jugoslavija ekonomski i politički zbližava i sa drugim zemljama Istočnog bloka.

### 1970-e 
#### Hrvatsko proljeće 
Donošenjem *Deklaracije o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika* 17. marta 1967. u Matici hrvatskoj, koju su potpisali 19 kulturnih i naučnih institucija i saveza u NR Hrvatskoj (između ostalih: Društvo književnika Hrvatske, JAZU), kao i književnik Miroslav Krleža, zahtijevalo se razrješavanje pitanja srpskohrvatskog jezika, te konzekventne primjene hrvatskog jezika u institucijama SR Hrvatske. Odgovorom srpskih intelektualaca iz Beograda, pod nazivom *Predlog za razmišljanje*, došlo se do teme o položaju jeziku Srba u Hrvatskoj. Tim se ovaj filološki sukob pretvorio u međunacionalni. Potpredsjednik Skupštine SFRJ i ministar kulture i prosvjete NR Hrvatske Miloš Žanko, osudio je deklaraciju kao nacionalističku i šovinističku, na što je proglašen unitaristom, a Miroslav Krleža je zbog pritiska od strane Tita napustio članstvo u SKJ. Time počinje sukob vladajućih struktura SR Hrvatske i Tita, u kom su se tražila veća prava Hrvatske u okviru federacije, ukidanje unitarizma, te stvaranje konfederacije, koja će u daljem slijedu omogućiti osamostaljene Hrvatske. Također je pokrenuta tema Hrvata u SAP Vojvodini i SR Bosni i Hercegovini. Razlozi su bili između ostalog ekonomskog i političkog tipa, jer se većina deviznih sredstava ostvarenih u Hrvatskoj slijevala u saveznu kasu, dok raspodjela nije odgovarala udjelu. Pokret nazvan Hrvatsko proljeće (ili **Mas**ovni **pok**ret - maspok), podržale su i katolička crkva, Matica iseljenika Hrvatske, Institut za historiju radničkog pokreta, razni izdavači i neka preduzeća. Na čelu tog pokreta bili su Većeslav Holjevac, Ivan Šibl, Marko Koprtla, generali JNA Franjo Tuđman, Nikola Kaić, Ivan Rukavina, Janko Bobetko, admiral Jugoslavenske ratne mornarice Srećko Manola, pukovnik JNA Ivan Mutak, Zvonimir Komarica. Pokret su podržale i desno orijentisane emigrantske struje u inostrantvu. Dolazi do studentskih demonstracija 1971. u Zagrebu, a zagrebački student Dražen Budiša poziva na generalni štrajk. Iste godine trojica hrvatskih lingvista (Stjepan Babić, Božidar Finka i Milan Moguš) objavljuju *Hrvatski pravopis*, koji je odmah zabranjen i kompletna naklada je zapaljena, a jedan primjerak je spašen i objavljen u Londonu.

Vodeći članovi SK Hrvatske Savka Dabčević-Kučar, Miko Tripalo i Dragutin Haramija podržali su maspok, a Savka Dabčević-Kučar je upozorila 

Na sastanku Tita sa vojnim vrhom, predložena je vojna intervencija protiv maspoka, ali je Tito pozvao 30. novembra 1971. godine u Karađorđevo, članove KPH, na sastanak koji je trajao dva dana i na kom se rukovodstvo Hrvatske podijelilo na dva krila: jedanaest članova je potvrdilo lojalnost Savki Dabčević-Kučar i Miki Tripalu, a osam ih se priklonilo Titu.

Dana 26. oktobra 1972. godine podnijeli su ostavke visoki funkcioneri CK SK Srbije: Marko Nikezić (predsjednik Centralnog komiteta SK Srbije), Latinka Perović (sekretar Centralnog komiteta), Bora Pavlović (sekretar Gradskog komiteta SK Beograda), a iz solidarnosti sa njima i general Koča Popović je tada dao ostavku na sve funkcije, u potpunosti se povukavši iz politike. Uskoro je ostavku podnio i Stane Kavčič.

#### Ustav iz 1974. 
Treći Ustav SFRJ donesen je 21. februara 1974. godine u Saveznom izvršnom vijeću. Ustav je sa ukupno 406 članaka bio najduži Ustav na svijetu. Istovremeno su doneseni Ustavi u svih šest republika i dvije autonomne pokrajine. Osnovna značajka ovog Ustava je da savezne republike proklamira kao nezavisne države, a da se njihove granice mogu mijenjati samo uz obostrani pristanak. Značajna novina u Ustavu bila je i uvođenje dvodomnog skupštinskog sistema koji se sastojao od Saveznog izvršnog vijeća i Vijeća republika i pokrajina. Ustavom se uvode i novine kao delegatski sistem, koji je zbog specifičnog i jedinstvenog načina biranja omogućio da ukupno 5% (oko 800.000) od biračkog tijela (oko 15 miliona) posjeduje politički mandat.

#### Kosovska kriza 
Početkom marta 1981. godine na Kosovu izbijaju studentski nemiri, izazvani niskim kvalitetom ishrane u studentskim domovima. Nemiri su u početku bili socijalne prirode i bili su ograničeni na studente, ali nekoliko dana kasnije nemirima su se pridružili i radnici, te su nemiri prerasli u nacionalističke proteste i zahtjeve za dodijeljivanje SAP Kosovu status republike. Parolama *Kosovo republika, Trepča radi, Beograd se gradi, Sloboda, ravnopravnost, demokracija, Kosovo Kosovarima, Hoćemo ujedinjene albanske zemlje, Albanci smo, a ne Jugoslaveni, Ujedinjenje s Albanijom, Živio marksizam, lenjinizam - dolje revizionizam* demonstracije su prerasle u nacionalnu pobunu sa zahtjevima za ujedinjenje sa Albanijom. Vlada je reagovala slanjem jakih policijskih snaga, a nedugo zatim, zbog neuspjeha policijske akcije, vojska je sa tenkovima poslata na ulice. Po zapadnoevropskim historičarima, zbog raznolikosti zahtjeva (socijalno nezadovoljstvo, međunacionalna napetost, narastajući nacionalizam, različita politička stremljenja kosovskih Albanaca i nesigurnost za budućnost) nije bilo moguće definisati jasne ciljeve. Republička Vlada Srbije je nemire proglasila separatističkim. Nemiri su prestali u aprilu, ali se situacija nije mnogo promijenila i nemiri će se kasnije nastavljati protestima, demonstracijama i štrajkovima.

#### Politički procesi 
Kriza se nastavlja političkim procesima 1983. u Sarajevu, procesom protiv muslimanskih intelektualaca u kojem je između ostalih osuđen i Alija Izetbegović na 14 godina zatvora. Slijede procesi protiv sarajevskog profesora Vojislava Šešelja, koji je zbog sukoba sa političkim vrhom i otkrivanja afere prepisivanja doktorskog rada, osuđen zbog *anarholiberalističkih i nacionalističkih pozicija* na 8 godina zatvora.

#### Olimpijske igre 
Zimske olimpijske igre održane su od 8. do 19. februara 1984. u Sarajevu. Dodijeljivanje mjesta održavanja Jugoslaviji, značilo je političkim strukturama potvrda vrijednosti socijalističkog samoupravljanja. Igre su se trebale organizirati u Sarajevu i okolnim planinama, bez postojeće infrastrukture i izgrađenih sportskih borilišta. Dijelom stranim kreditima, dijelom donatorstvom stanovnika, koje je pod uticajem partijskih funkcionara, bilo gotovo obavezno u vidu odricanja od nekoliko mjesečnih primanja, dok se odbijanje donatorstva smatalo politički nekorektnim, Jugoslavija je uspjela organizirati Igre, Sarajevo je obnovljeno, a izgrađena borilišta su zadovoljila kriterije Međunarodnog olimpijskog komiteta.

#### Privredne reforme 
U maju 1982. godine novoizabrana predsjednica Saveznog izvršnog vijeća (SIV) Milka Planinc, pod pritiskom Međunarodnog monetarnog fonda (MMF) i visokih vanjskih dugova, pokušava provesti ekonomsku reformu devalvacijom dinara, reformom kreditne i novčane politike te uvođenjem uvoznih restrikcija. Time bi se omogućilo vraćanje dugova, ali uslijed pritiska i protivljenja reformi vrha Saveza komunista Jugoslavije, Milka Planinc ne uspijeva sprovesti sve elemente reforme, te 1983. godine nudi svoju ostavku. U njenom mandatu donesen je politički akt nazvan *Dugoročni program ekonomske stabilizacije*, a sprovođenje tog zakonskog akta prouzokovalo je nestašice elementarnih namirnica i pogonskog goriva. Na 13. Kongresu SKJ u junu 1986, partijski krugovi prepoznaju krizu te pokušavaju uvesti dugoročni stabilizacijski program. Osnovi problem bilo je neodlučnost partijskog vođstva o donošenju odluke o vezivanju jugoslavenske privrede za svjetsku ekonomiju ili vezivanja za Istočni blok i potpuno ukidanje tržišne ekonomije. Nasljednik Milke Planinc, Branko Mikulić od 1986-89. godine nije uspio ispuniti zahtjeve MMF-a, a novom devalvacijom dinara nisu uspostavljeni stabilni ekonomski odnosi, a između ostalog, odnos kamatne stope i inflacije nije nikada usklađen. Njegovi zahtjevi o smanjenju sredstava proračuna za JNA su odbijeni a preporuke tzv. *Kraigherove komisije* iz 1983. godine o okretanju tržišnoj ekonomiji, također nisu prihvaćene od SIV-a. Vanjski dug je 1988. godine porastao na 22 milijarde dolara, a stopa inflacije je iznosila 251%. Kao posljedica korupcijske afere povezane sa Aferom Agrokomerc, Mikulić je smjenjen u decembru 1988. i na njegovo mjesto u martu 1989. godine dolazi Ante Marković. U novembru 1988. godine donose se 39 ustavnih promjena u kojima se između ostalog proklamira jedinstvo jugoslavenskog tržišta i izjednačuje se privatna i društvena imovina. Nakon protesta Vlade 10 milijardi dinara je vraćeno u Jugoslavensku narodnu banku, a ostatak je nestao. u kome Slovenija ima svoj demokratski put ali u okviru Jugoslavije, govori se o pluralizmu i demokraciji. U napadima na autore, tražena su ostavke izdavača i glavnog urednika, ali do toga nije došlo., dok se u drugim republikama stranke osnivaju 1989-90. U SR Hrvatskoj osniva se nacionalistička HDZ, koja svoje ogranke 1990. otvara u BiH (HDZ BiH). Proces stvaranja nacionalnih stranaka u SR BiH pokušan je biti spriječen prijedlogom iz SK BiH da se zabrani osnivanje stranaka sa nacionalnim predznakom, što se kroz stvaranje stranke Muslimana SDA pokazalo neuspješnim. Nakon stvaranja srpske stranke SDS u SR Hrvatskoj, iste se godine stvara ogranak u SR BiH. U SR Srbiji, transformisani SK Srbije ujedinjenjem sa Socijalističkim savezom radnog naroda Srbije (SSRNS) osniva Socijalističku partiju Srbije (SPS).

Prvi skupštinski i predsjednički izbori održani su u SR Sloveniji 8. aprila 1990. godine, zatim u SR Hrvatskoj (skupštinski izbori) 22. aprila i 6-7. maja, zatim parlamentarni izbori u SR Makedoniji 11. i 25. novembra, u SR Bosni i Hercegovini 18. novembra opći izbori a 2. decembra drugi krug izbora. Početkom decembra (9. decembra) održani su u Srbiji predsjednički i skupštinski izbori, a istoga dana su održani skupštinski i predsjednički izbori u SR Crnoj Gori. pripremila planove za zauzimanje secesionističkih republika, kao i planove za vojni udar, kao na sjednici Vrhovne komande 12-15. marta 1991. kada je planirano uvođenje vanrednog stanja u SFRJ. Vojni udar nije sproveden zbog protivljenja nekoliko članova Predsjedništva SFRJ.
 
#### SR Hrvatska 
140px|mini|desno|Novi grb Republike Hrvatske od 1990.
140px|mini|desno|Karta Republike srpske krajine
Na ljeto 1990. godine u dijelovima SR Hrvatske sa pretežnom srpskom većinom (Knin i Zapadna Slavonija), došlo je do političkih zahtjeva o autonomnosti Srba u Hrvatskoj, a 25. jula 1990. godine kninski političar Milan Babić proklamirao je suverenitet i autonomiju srpskog naroda u Hrvatskoj, što je praćeno blokadama prometa na cestama koje prolaze kroz to područje. Naoružane grupe balvanima su blokirale prometnice, što je nazvano Balvan-revolucijom, a krajem augusta organiziran je referendum o autonomiji, a 2. septembra 1990. godine proglašena je Srpska autonomna oblast Kninska krajina, a za predsjednika izabran je Milan Babić. Ubrzo su na tom području vlast preuzele političke stranke hrvatskih Srba, tze je došlo do stvaranje Milicije SAO Krajine, a 1992. godine stvorena je Srpska vojska Krajine. 25. juna 1991. godine stvorena je SAO Istočna Slavonija, Baranja i Zapadni Srem, autonomna oblast koja se kasnije ujedinila sa kninskom oblašću u Republiku srpsku krajinu. U pokušajima deblokade prometnica došlo je do prvih oružanih sukoba između jedinica MUP-a Hrvatske i Zbora narodne garde, napada na policijske stanice u Glini i Obrovcu, miniranja pruge u Dalmaciji, te do napada na policijsku patrolu na cesti ´Benkovac-Obrovac u kom gine jedan hrvatski policajac. Sukobe je pokušala zaustaviti JNA, koja je istovremenim naoružavanjem Srba i pasivnim odnosom ubrzo prešla na stranu Srba. Istovremeno se u organizaciji političkih partija, osnivaju paravojne hrvatske organizacije, koje većim dijelom objedinjuje HOS, koji 25. juna 1991. organizuje novoosnovana HSP, kao stanačku vojsku, a koja je regrutirala svoje članove od hrvatske emigracije u inostranstvu, kao i Hrvata iz Bosne i Hercegovine.

Nakon izbora 1990. godine, 30. maja konstituira se višestranački Sabor. Krajem godine 27. decembra 1990. donosi se novi Ustav, u kom ise između ostalog iz naziva republike odstranjuje pridjev "Socijalistička", Srbima je ukunut status konstitutivnog naroda i status je promijenjen u nacionalnu manjinu, a na referendumu o hrvatskoj samostalnosti održanom 19. maja 1991. većina od 93.24% birača opredjeljuje se za samostalnu i nezavisnu državu. Na osnovu te odluke Sabor RH je 25. juna 1991. donio Ustavnu odluku o suverenosti i samostalnosti Republike Hrvatske kojim se Hrvatska uspostavlja kao nezavisna država. Neuspjehom u rješavanju jugoslavenske krize 8. oktobra 1991. godine raskida sve državnopravne sveze s dosadašnjom SFRJ. Na Plitvicama 31. marta 1991. dolazi do prvog većeg sukoba nazvanog Krvavi Uskrs između Hrvatske policije i pobunjenih Srba u kom je poginuo jedan hrvatski policajac i jedan pripadnik Teritorijalne odbrane Srpske krajine. Slijede sukobi u Borovu Selu 2. maja 1991. u kom je ubijeno 12 policajaca i 20 ranjeno, dok je na srpskoj strani poginulo između 3 i 20 ljudi. Jedinice JNA uskoro napuštaju dijelove Hrvatske, a dijelovi jedinica JNA, prelaze pod komandu novoosnovane Srpske vojske Krajine, a oružani sukobi prerastaju u rat, koji će potrajati do 12. novembra 1995. godine.

#### SR Slovenija 
180px|mini|desno|Igor Bavčar i Janez Janša 1991. godine
Uvođenjem višestranačkog sistema u SR Sloveniji, dolazi do planskih priprema za ekonomsko, privredno i odbrambeno otcjepjenje od SFRJ. Političko vođstvo osniva, na temeljima Teritorijalne odbrane Slovenije (TO), paramilitarne jedinice, koje zajedno za jedinicama republičkog MUP-a, imaju zadatak odbranu SR Slovenije od moguće intervencije JNA, te preuzimanja kontrole na vanjskim granicama. Ujedno se zahtijeva povlačenje jedinica JNA iz garnizona, te preuzimanje materijalnih sredstava JNA. Prvi sukobi između TO Slovenije i JNA dogodili su se u oktobru 1990. godine, kada je JNA zauzela Republički štab TO Slovenije u Ljubljani. Slovenački općinski štabovi TO su već 1990. godine bojkotovale odluke o regrutaciji vojnika, isprva izgovorom, da slovenski regruti treba da služe vojni rok isključivo u Sloveniji. Propagadnim akcijama, prikazivane su smotre jedinica TO Slovenije, koje su naoružane oružjem zapadnoevropske proizvodnje, mada jakost tih jedinica nije bila ni približno jakosti garnizona JNA. Za ministra odbrane postavlja se Janez Janša, jedan od optuženih u tzv. Procesu četvorici, a za ministra unutrašnjih poslova Igor Bavčar, koji uz pomoć društvenih struktura reorganizuju TO Slovenije i MUP, stvarajući osnove za stvaranje Slovenske vojske i Slovenske policije. Slovenija proglašava samostalnost 25. juna 1991. godine, a dvosedmični rat započinje JNA 26. juna 1991. općim napadom na Sloveniju sa jedinicama iz SR Hrvatske, kao i jedinicama smještenim u Sloveniji. Donošenjem Brionske deklaracije 7. jula sporazumno su prekinuta neprijateljstva između JNA i Teritorijalne odbrane Slovenije tokom rata, Slovenija i Hrvatska su se složili da suspenduju djelatnosti, koje proizilaze iz njihovih deklaracija o nezavisnosti od 25. juna na tri mjeseca. Predsjedništvo SFRJ je 18. jula donijelo odluku o prekidu sukoba, a uspostavljen je tromjesečni rok i moritorij na odluku o otcjepljenju i donešena odluka o povlačenju jedinca JNA iz Slovenije. Nakon isteka moritorija, uskoro dolazi do međunarodnog priznanja Slovenije kao nezavisne države.

#### SR Bosna i Hercegovina 
140px|mini|desno|Srpske autonomne oblasti u Bosni i Hercegovini
[140px|mini|desno|Grb [HOS-a]]
[140px|mini|desno|Grb [Zelene beretke (Bosna i Hercegovina)|Zelenih beretki]]
Stvaranjem političkih nacionalnih partija u SR Bosni i Hercegovini, dolazi i do stvaranja partijskih paravojnih jedinica, koje su se naoružavale ilegalnim putem ili oduzimanjem opreme i naoružanja iz napadnutih garnizona i skladišta JNA. Kao vojno krilo novoosnovane stranke Muslimana SDA, stvaraju se Patriotska liga (1990) i Zelene beretke (1991.) a u općinama sa većinskim hrvatskim stanovništvom stvaraju se jedinice HOS-a, u kojima su ispočetka pristupali i Muslimani. Ove paravojne jedinice, bile su samovoljno organizirane i bez direktnog upliva vladajućih općinskih struktura. U jedinicima su djelovali bivši pripadnici JNA, TO i lokalne milicije, civilisti, kriminalci, huligani, emigranti, strani dobrovoljci i plaćenici.

Kako je JNA, pokušavala iz skladišta Teritorijalne odbrane BiH, oduzeti oružje, ove su jedinice uz članove TO BiH, u općinama gdje bi bile organizirane, spriječavale oduzimanje oružja i razoružavale vojnike JNA, te bi regrute slali kući (uglavnom na Kosovo, SR Makedoniju i Srbiju), dok bi oficire JNA nakon nekoliko dana puštali na slobodu. Kako je nova vlast u SR Hrvatskoj i SR Sloveniji, već duže spriječavala služenje regruta u JNA, privatnim kanalima su mladići iz BiH bježali sa služenje JNA i vraćali se kući. Ovakav pristup je doveo do manjih sukoba između HOS-a i JNA, a od strane JNA bi se prijetnjama bombardiranjem određenih gradova, pokušalo zaustaviti napade na vojne konvoje i skladišta. U nekim se općinama TO BiH reorganizirala i započela stvaranje buduće regularne vojske BiH. Zbog protivljenja Srba u općinama sa srpskom većinom ovaj projekat nije uspio i TO BiH ubrzlo je postala jednonacionalna vojska. Jedinice milicije, pozivale su rezervni sastav, ali se zbog nacionalnih struktura u općinama, i MUP BiH pretvarao u tri jednonacionalne policije.

U septembru 1991. godine, po uzoru na procese u Hrvatskoj, stvaraju se srpske autonomne oblasti (SAO) u SR Bosni i Hercegovini: SAO Bosanska krajina, SAO Hercegovina, SAO Romanija i SAO Semberija, koje će se 9. januara 1992. godine udružiti u *Republiku srpskog naroda Bosne i Hercegovine*, a kasnije prerasti u Republiku Srpsku. Ujedno općine u kojima su nacionalne srpske stranke (SDS i SPO) osvojile vlast, dijele oružje iz općinskih skladišta i organiziraju straže i paravojne jedinice (npr. Vukovi sa Vučijaka,...) Ove seoske straže su se kasnije priključivale srpskim paravojnim jedinicima iz Srbije i Hrvatske (Beli Orlovi, Škorpioni, Srpska dobrovoljačka garda, Žute Ose).

Skupština SR Bosne i Hercegovine je na sjednici 15. oktobra 1991. nadglasavanjem zastupnika SDA i HDZ BiH sa 59,16 % usvojila *Akt o reafirmaciji suverenosti Republike Bosne i Hercegovine*, čime je zvanično odlučeno da se povuku predstavnici SR BiH iz savezne skupštine, dok se ne postigne dogovor između svih republika koje sačinjavaju Jugoslaviju. Svi predstavnici srpskih nacionalnih partija glasali su protiv ove odluke.

U operacijama JNA i srpskih paravojnih jedinica i rezervista iz Crne Gore i Srbije u napadu na Dubrovnik, napadnuta su 1. oktobra 1991. čime su oružani sukobi prvi put vođeni na teritoriji Bosne i Hercegovine. U sukobu su poginule 24 osobe. Ovaj napad se u medijima nije definisao kao napad na civile, niti je osuđen od strane tadašnjih bosanskohercegovačkih političara, a propagadnim djelovanjem JNA, mogle su se čuti izjave da Ravno nije u Bosni i Hercegovini.

Organiziranjem srpskih autonomnih oblasti omogućeno je organiziranje Referenduma srpskog naroda u Bosni i Hercegovini 9-10. novembra 1991. na kom je postavljeno pitanje o ostanku tih područja u SRFJ a 24. novembra od zastupnika srpskog naroda iz Skupštine SR BiH osniva se *Skupština srpskog naroda Bosne i Hercegovine* sa prvim sazivom i Momčilom Krajišnikom kao predsjednikom Referendum je bio nezakonit, jer nije proveden u svim općinama SR BiH, a i zato što ga nije odobrila Skupština SR BiH. Po nekim podacima 98% glasalo je za ostanak ovih područja unutar SFRJ.

Pod patronatom HDZ BiH 18. novembra 1991. godine stvara se Hrvatska zajednica Herceg-Bosna, sa Matom Bobanom kao predsjednikom koja je objedinila sve općine sa hrvatskom apsolutnom većinom, kao i nekoliko općina u kojima je omjer između Hrvata i Muslimana bio neznatno veći. Stvaranjem ove zajednice, dolazi do stvaranja političih institucija i priprema za organiziranje paravojnog krila HDZ BiH, Hrvatskog vijeća obrane (HVO), koji je zvanično osnovan 9. aprila 1992. godine.

Skupština SR BiH organizirala je 29. februara do 1. marta 1992. godine Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine, na kojem je 2.073.568 glasača (99,7%), sa izlaznošću 63.6% bilo za nezavisnost, a 0,3% protiv. Referendum je bojkotiran u općinama sa srpskom većinom, a na osnovu ishoda referenduma Evropska unija je 6. aprila 1992. priznala Republiku Bosnu i Hercegovinu kao nezavisnu i suverenu državu, a otvoreni sukobi između JNA, Patriotske lige, Zelenih beretki i TO BiH počeli su istoga dana u Sarajevu.

#### SR Makedonija 
Politički pluralizam uveden je 1989. godine, a 11. i 25. novembra 1990. godine održani su prvi višepartijski izbori u SR Makedoniji na kojima je Unutarnja makedonska revolucionarna organizacija - Demokratska stranka za makedonsko nacionalno jedinstvo (VMRO-DPMNE), osvojila 38 mandata za Skupštinu SR Makedonije, na drugom mjestu je bio Savez komunista Makedonije sa 31 mandatom. Prva sjednica novog saziva održana je 8. januara 1991. godine, pod predsjedavanjem Stojana Andova a mandat za predsjednika Vlade je dodjeljen Nikoli Kljusevu, koji je 20. marta 1991. sastavio novu Vladu. Skupština je 25. januara 1991. godine usvojila Deklaraciju o suverenosti Makedonije.

Održavanjem referenduma o nezavisnosti u SR Makedoniji 8. septembra 1991. započinje proces otcjepljenja ove republike. Na referendum je izašlo 75,7% od ukupnog broja glasača, a otoga je 96,4% bilo za nezavisnost. Referendumsko pitanje je, zbog opasnosti vojne intervencije JNA blago formulirano, a jedan dio albanskog stanovništva je bojkotirao referendum. JNA se postepeno povlačila, ali je 1990-91. regrutirala i slala makedonske vojne obveznike na front u SR Hrvatsku, SR Sloveniju i SR BiH. U tajnim akcijama KOS-a, poticani su sukobi između albanskog i makedonskog stanovništva, koji su za cilj imali stvaranje nesigurnosti, da bi nametnutom intervencijom JNA, vojska ostala u SR Makedoniji. Uskoro, 17. novembra donesen je prvi Ustav Makedonije čime je nezavisnost i zakonski potvrđena.

## Politika 
### Politički sistem 
140px|mini|desno|Grb Saveza komunista Jugoslavije
140px|mini|desno|Zastava Saveza komunista Jugoslavije
Osnovni i najviši zakon SFRJ bio je Ustav Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, donesen 1974. godine. Prvi Ustav donesen je 1946. godine, drugi 1963. godine, a treći iz 1974. godine izmjenjen je 1987. godine donošenjem Ustavnih amandmana. Vladajuća partija bila je Komunistička partija Jugoslavije (kojoj je kasnije promijenjeno ime u Savez komunista Jugoslavije). Državno uređenje je bilo jednopartijski sistem na socijalističkoj osnovi, sa radničkim samoupravljanjem kao osnovim političkim motivom. Država je po Ustavu iz 1974. godine definisana kao savezna država i državna zajednica dobrovoljno ujedinjenih naroda i njihovih socijalističkih republika, kao i socijalističkih autonomnih pokrajina Vojvodine i Kosova koje su u sastavu Socijalističke Republike Srbije, zasnovana na vlasti i samoupravljanju radničke klase i svih radnih ljudi, i socijalistička samoupravna demokratska zajednica radnih ljudi i građana i ravnopravnih naroda i narodnosti.) Po podacima *Military Balance* Međunarodnog instituta za strateške studije u Londonu JNA je posjedovala 1984/85. između ostalog 1.500 sovjetskih tenkova T-34, T-54, T-55 i tenkova domaće proizvodnje T-72, te proizvedenih po sovjetskoj licenci M-84, baziranih na osnovi T-72A. Ratna avijacija je posjedovala uglavnom avione iz sovjetske produkcije: 130 lovaca presretača MiG-21, nekoliko transportnih aviona An-12 i An-26. Osim sovjetskih aviona, JNA je posjedovala avione vlastite proizvodnje kao G-2 Galeb, J-20 Kraguj, J-22 Orao ili SOKO G-4 Super Galeb, koji su proizvođeni u fabrici aviona SOKO u Mostaru. Avioni su konstuisani u početku na osnovu stranih licenci, a kasnije vlastitim razvojem. Do 1980. godine Vrhovni komandant JNA je bio maršal Jugoslavije Josip Broz Tito, a poslije njegove smrti tu funkciju je preuzelo Predsjedništvo SFRJ, odnosno predsjednik Predsjedništva.

#### Organizacija 
JNA se sastojala od vidova, rodova i službi. Vidovi su bili: kopnena vojska, ratno vazduhoplovstvo, protivvazdušna odbrana i ratna mornarica. Rodovi su bili: pješadija, artiljerija, artiljerijsko-raketne jedinice protivvazdušne odbrane (u sva tri vida JNA), oklopne jedinice, inženjerija, ABH odbrana, veza i granične jedinice. Službe u JNA bile su: tehnička služba, građevinska služba, intendantska služba, saobraćajna služba, vazduhoplovno-tehnička služba, organi bezbjednosti i vojna policija, sanitetska služba, veterinarska služba, finansijska služba, administrativna služba, pravna služba, geodetska služba, muzička služba i informatika u OS. Krajem 80-ih godina VOJIN (***V**azdušno **o**smatranje, **j**avljanje **i** **n**avođenje*) postao je rod vojske.

Boja uniformi pripadnika kopnene vojske bila je sivo-maslinasta, pripadnika RV i PVO svijetlo-plava, dok su mornari imali plavo-bijele mornarske majice sa tamno plavom uniformom. Vojnici su bili naoružani puškama domaće proizvodnje M48, kalibra 7,9&nbsp;mm, a elitne jedinice automatskim puškama M70 i M72, kalibra 7,62&nbsp;mm dok su pripadnici Vojne policije koristili još i pištolje M70 i pištolj M84, proizveden po čehoslovačkoj licenci. Sva pravila u JNA regulisana su tzv. Pravilom službe JNA, a za vojnike bi za vrijeme služenja važili vojni zakoni. Političko i religijsko djelovanje u JNA je bilo zabranjeno, mada je većina oficira pripadala Savezu komunista Jugoslavije (SKJ), a vojna je obuka imala i političku stranu obojenu marksističkim teorijama. Nadzor nad političkom i sigurnosnom području nad vojnicima imala je tzv. Kontaobavještajna grupa (KoG), u sastavu Vojne policije, koja je imala prava otvaranja pošiljki vojnicima, špijuniranja oficira i praćenja u privatnom životu oficira i njihovih porodica.

Osamdesetih godina, nakon reforme 1988. godine JNA je bila organizirana u tri armijske oblasti: Prva armijska oblast sa sjedištem u Beogradu i obuhvatala je dijelove SR Srbije i SR Bosne i Hercegovine, Treća armijska oblast sa sjedištem u Titogradu (dijelovi SR Srbije, SR Makedonija i SR Crna Gora) i Peta armijska oblast sa sjedištem u Zagrebu sa zapovjedništvom nad teritorijom SR Hrvatske i SR Slovenije. Sjedište JNA bilo je u Beogradu u zgradi tzv. Saveznog sekretarijata za narodnu odbranu (SSNO), sjedište RVO i PVO u Zemunu, a sjedište JRM u Splitu.

Službeni jezik u JNA, bio je srpskohrvatski, a u organizacijama koje su imale sjedište u SR Sloveniji i SR Makedoniji, mogao se koristiti jezik tih republika. Službeno pismo bilo je latinica.

#### Obuka 
Obuka vojnika vršena je u centrima za obuku, kasarnama sa 3.000-5.000 vojnika i trajala je od 3 mjeseca i 22 dana, za jedinice pješadije, veze, do 5 mjeseci i 22 dana za specijalne jedinice (padobranci, vojna policija i sl.) Vojnici su mogli biti i obučavani u Školi rezervnih oficira u Bileći, a nakon šestomjesečne obuke bi sticali čin vodnika pitomca, koji se razlikovao po nošenju ukrštenih mačeva zlatne boje na reverima košulje, a mogao je zapovjedati, nakon dodatne obuke jednim vodom. Nakon obuke, vojnici bi bili prekomandom premješteni u manje kasarne na vršenje dužnosti. Nakon desetak dana u centru za obuku polagala bi se svečana zakletva u kojima bi vojnici bili obavezni potpisati i izgovoriti svečanu zakletvu.

#### Obrazovanje 
Prijem u Srednje vojne škole obavljao se u općinama i vojnim institutima, na kojima se isptivala zdravstvena sposobnost budućih pitomaca. Za prijem se između ostalog razmatrala i moralno-politička podobnost roditelja, kao i nacionalna pripadnost. Težilo se jednakoj zastupljenosti pitomaca, prema nacionalnom udjelu pojedinih naroda u SFRJ. Obuka podoficira bila je u četverogodišnjim Vojnim srednjim školama, koje su bile smještene u glavnim gradovima republika, nakon čega bi pitomci stjecali najniži podoficirski čin vodnika. Nastavak obuke za oficire bio je u Vojnim akademijama, kao četverogodišnji studij, nakon čega bi dobijali čin poručnika. Obrazovanje za više oficire bilo je u višim školama i polaznici bi završavali sa činom majora, a najviši čin bio je bio čin pukovnika. Obuka za generale, odvijala se na generalskim kursevima sa stjecanjem čina general-majora. Najviši čin JNA bio je general-armije. Nakon završetka služenja, vojnici bi bili evidentirani u Općinskim sekretarijatima za narodnu odbranu, i bili bi obavezni sudjelovati u vojnim vježbama Teritorijalne odbrane, koja je bila zasnovana na općinskom i republičkom nivou. Registrovanjem u TO, rezervisti bi dobijali činove, sličnim vojničkim, sa dodatkom činu *u rezervi*.

#### Namjenska industrija 
Po nekim je podacima JNA, bilo ekonomsko područje sa najvišim prihodima u Jugoslaviji. U tzv. *namjenskoj industriji* i pogonima proizvodnje oružja bilo je zaposleno nekolino stotina hiljada radnika, a proizvodilo se oružje, tenkovi, eksplozivi, avioni i helikopteri, artiljerijska oružja, vojni eksplozivi i bojni otrovi. Najpoznatije fabrike bile su tvornice u Zavodima Crvena Zastava u Kragujevcu sa proizvodnjom lakog pješadiskog naouružanja, tvornica tenkova Đuro Đaković u Slavonskom Brodu, tvornica municije Igman Konjic, tvornica Bratstvo u Novom Travniku, tvornice vojnih i privrednih eksploziva i raketa Vitezit i Sintevit u Vitezu, tvornica aviona i helikoptera SOKO u Mostaru. Oružje i vojna oprema izvoženi su u mnoge zemlje, a najviše u zemlje tzv. nesvrstanog bloka.

#### Raspad 
Početkom raspada SFRJ, i odbijanjem slanja regruta Republičkih sekretarijata za narodnu odbranu SR Slovenije i SR Hrvatske, kao i napuštanjem oficira pripadnika hrvatskog i slovenskog naroda, vojni se kadar pretvorio u većinski srpsku armiju, politički obojenu srpskim nacionalizmom i šovinizmom, koja je početkom sukoba u SR Hrvatskoj stala na stranu pobunjenih Srba u Hrvatskoj, te je 20 maja 1992. godine raspuštena, a od njenih ostataka se osnovala Vojska Republike Srpske u Republici Bosni i Hercegovini i Vojska Jugoslavije u ostatku Jugoslavije nazvanom Srbija i Crna Gora, te kasnije SR Jugoslavija.

#### Kontroverze 
Pripadnost oficirskom i podoficirskom kadru u SFRJ imalo je velike privilegije. Završetkom školovanja, podoficiru bi se dodijeljivao stan u zavisnosti od broja članova domaćinsva, postojale su posebne trgovine u kojima bi članovi porodica i sami oficir mogli kupovati posebnu robu po niskim cijenama, kao i posebna odmarališta, sa povoljnim cijenama za porodice oficira. Pripadnici JNA, bili su natprosječno dobro plaćeni, a penzioni se im staž računao po tzv. beneficiranom sistemu - za 12 mjeseci rada, bilo bi im računato 18 mjeseci.

U slučaju napuštanja srednje škole ili akademije, roditelji pitomaca bi bili dužni vratiti sve troškove školovanja, koje je bilo besplatno, kao i uđbenici i nastavna sredstva.

### Teritorijalna odbrana 
Teritorijalna odbrana (TO) je bila paravojna komponenta Oružanih snaga SFRJ, osnovana 1969. godine, te integralni dio odbrambene koncepije nazvane *Koncepija općenarodne odbrane i društvene samozaštite*. Osnovana je uslijed pritiska i osnovanih mogućnosti napada na Jugoslaviju od strane Varšavskog pakta u vrijeme vojne intervencije u Čehoslovačkoj. Osnovni koncept bila je vojna podrška JNA, u slučaju napada, a komanda je, za razliku od JNA, bila decentralizovana, te je svaka od republika i pokrajina imala svoje jedinice Teritorijalne odbrane. Obaveza služenja u TO, je bila za sve radnosposobne građane, a uglavnom su se jedinice popunjavale nakon odsluženja vojnog roka u JNA, kada bi se u općinskih štabovima TO, dodjeljivao raspored u jedinice, koje su bile organizirane i u većim fabrikama. U zavisnosti od veličine općine ili grada, jedinice su bile u rangu voda ili čete, koje bi po potrebi prerastale u veće jedinice (bataljon). Jedinice su bile u zavisnosti od veličine i zadataka podijeljene u dvije grupe: manje - taktičke jedinice, za pozadinska i partizanska djelovanja i taktičko-združene jedinice, veličine brigada, koje bi se mogle frontalno suprostaviti neprijatelju. TO je bila naoružana lakih naoružanjem, ali su postojala i skladišta sa protuavionskim topovima, artiljerijom, brodovima i manjim brojem oklopnih vozila. TO je s vremenom, postao politička protuteža JNA, naročito u SR Sloveniji i SR Hrvatskoj, koje su podržavale jedan vid nacionalnih republičkih armija. Ovim zakonom pogođeno je oko 160.000 pravnih lica (politički protivnici, veleposjednici, industrijalci, banke, crkve, samostani i vjerske zajednice) sa ukupno 1.600.000&nbsp;ha obradive zemlje, koja je podijeljena na 316.000 porodica, koje su dijelom preseljene iz siromašnih krajeva SR Hrvatske i SR Bosne i Hercegovine na imanja bivših veleposjednika u SAP Vojvodini i Slavoniji, uglavnom njemačkog porijekla. Površina posjeda ograničena je na 25-35 ha. i to prvo pruge Beograd-Zagreb, a da 1980. godine bilo je elektrificirano 18% od ukupne mreže. Uskotračni kolosijeci su od 1963. godine novoizgrađivani, a neki su ukinuti početkom 1970-ih godina. Izgradnja pruga je većim dijelom organizirana preko omladinskih radnih akcija u kojima su izgrađene pruge Brčko – Banovići, Šamac – Sarajevo.

#### Zračni promet
Jugoslavija je imala dvije aviokompanije: JAT sa sjedištem u Beogradu i Inex-Adria Airways sa sjedištem u Ljubljani. JAT je povezivao sve kontinente sa direktnim letovima, kao i sa međuslijetanjem u čvornim aerodromima. Veći aerodromi bili su u Beogradu (Surčin), Zagrebu (Aerodrom Zagreb), Splitu (Aerodrom Split), Dubrovniku (Aerodrom Dubrovnik), Sarajevu (Međunarodni aerodrom Sarajevo), Ljubljani (Aerodrom Ljubljana), Titogradu (Aerodrom Titograd), Tivtu (Aerodrom Tivat), Prištini (Aerodrom Priština) i u Skoplju Aerodrom Skoplje.

#### Pomorski promet
Pomorski promet bio je uglavnom trajektni prevoz između većih luka u gradovima u SR Hrvatskoj i otoka (Split, Rijeka, Pula, Zadar, Drvenik), u SR Crnoj Gori (Bar, Ulcinj i trajekt u Bokokotorskom zalivu), i u SR Sloveniji luka Koper. Veće su luke bile povezane sa italijanskim lukama Bari i Ancona. Prevoz su vršile velike firme kao Jadrolinija. Usluge teretnog i tegljačkog prometa obavljala je firma Brodospas iz Splita. Italijanska firme SNAV vršila je trajektni prijevoz sa nekim italijanskim lukama i lukama u SFRJ.

#### Riječni promet
Riječni promet je bio uglavnom teretni prevoz šlepovima i teretnim brodovima i odvijao se na Dunavu i Savi u SR Srbiji i SR Hrvatskoj. Veće luke bile su u Beogradu, Vukovaru, Osijeku i Novom Sadu. Promet Dunavom je bio i međunarodni, a odvijao se iz pravca Austrije do Crnog mora. Postojale su i turistička krstarenja na istom pravcu.

### Turizam 
Osnovna turistička grana bio je ljetni turizam na Jadranskom moru u primorskim republikama. Sedamdesetih godina 20. vijeka dolazi do intenziviranja turizma iz pravca Zapadne Evrope. Domaći turisti su bili smješteni u tzv. *sindikalnim odmaralištima*, povoljnom vidu boravka koje su organizirali veći privredni subjekti iz SFRJ. Zimski turizam se prvobitno razvijao u SR Sloveniji (Kranjska Gora, Pohorje), a nakon ZOI 1984. i na sarajevskim planinama Igmanu, Jahorini i Bjelašnici. Na većim jezerima (Bledsko jezero, Bohinjsko jezero, Ohridsko jezero, Prespansko jezero i Skadarsko jezero) bio je razvijen i ljetni turizam. Termalni turizam bio je razvijen u poznatijim termalnim banjama u SR Sloveniji: Radenci, Moravske Toplice, a vremenom se razvijao i u SR Srbiji (Vrnjačka Banja) i SR Bosni i Hercegovini (Kiseljak i Fojnica).

#### Nacionalni parkovi 
Prvi nacionalni parkovi u SFRJ, bili su Nacionalni park Mavrovo i Nacionalni park Pelister, proglašeni 1948. godine. Slijedeće godine su nacionalni parkovi postali Plitvička jezera, a nekoliko mjeseci kasnije proglašen je i Nacionalni park Paklenica na Velebitu u blizini Zadra. U Jugoslaviji je do 1990. godine nacionalnim parkom proglašeno 21 područje.

#### Svjetska baština UNESCO-a 
Jugoslavija je imala osam mjesta proglašenih svjetskom baštinom UNESCO-a. Prva proglašenja bila su 1979. kada su svjetska baština postali: Grad Stari Ras i manastir Sopoćani u SR Srbiji, grad Kotor, prirodna i kulturno-historijska regija, u SR Crnoj Gori, stara gradska jezgra Dubrovnika, historijski dio Splita s Dioklecijanovom palačom i Nacionalni park Plitvička jezera u SR Hrvatskoj.

## Obrazovanje 
140px|mini|desno|Zgrada Rektorata Beogradskog univerziteta
140px|desno|mini|Zgrada Rektorata Zagrebačkog univerziteta, najstarjijer univerziteta u Jugoslaviji
Završetkom Drugog svjetskog rata 1945. godine u Jugoslaviji je bilo preko polovina odraslog stanovništva nepismeno ili bez završene škole, U isto vrijeme izgrađeno je 2.500 škola, sa istovremnim širenjem i nadogradnjom u području srednjeg i visokog obrazovanja. Za vrijeme Kraljevine SHS otvoren je Univerzitet u Ljubljani (1919). Broj studenata u Kraljevini Jugoslaviji 1939. bio je 21.253, koji su se obrazovali na 30 visokih škola ili univerziteta. Osim univerziteta osnovane su mnoge visoke škole, umjetničke akademije i Zagrebu, Prištini i Ljubljani, koje su kasnije pripojene gradskim univerzitetima, te umjetničke i muzičke visoke škole u Novom Sadu i Dubrovniku. Tako je broj studenata 1980. godine porastao na 411.175 u 356 institucija visokog obrazovanja. Jačanjem države, procenat stanovništva koji se smatrao ateistima je porastao, dok se izbijanjem nacionalnih sukoba, ponovo vratio na poslijeratni broj.

### Pravoslavlje 
Po brojnosti, vjerovatno najbrojnija vjerska zajednica. U SFRJ su bile zastupljene tri pravoslavne vjerske zajednice: Srpska, Makedonska osnovana nekanonskim odvajanjem od Srpske pravoslavne crkve 1967. godine i tada nepriznata Crnogorska pravoslavna crkva koja je registirana kao pravno lice *Zakonom o pravnom položaju vjerskih zajednica* iz 1977. godine. Pravoslavna crkva bija je najrasprostranjenija u SR Crnoj Gori, SR Srbiji, SR Makedoniji i SR BiH.

#### Srpska pravoslavna crkva 
Do 1967. godine i odvajanja Makedonske pravoslavne crkve Srpska pravoslavna crkva (SPC) bila je rasprostranjena na prostoru čitave SFRJ. Bila je podijeljena na 35 eparhija, četiri mitroplije i na Ohridsku arhiepiskopiju (Makedonsku pravoslavnu crkvu, koja je po tumačenju SPC, autonomna crkva pod jurisdikcijom Srpske pravoslavne crkve.) Na čelu Srpske pravoslavne crkve, kao njen vrhovni poglavar, nalazi se patrijarh srpski sa titulom *arhiepiskop pećki, mitropolit beogradsko-karlovački i patrijarh srpski*. Zadnji patrijarh srpski u SFRJ bio je Patrijarh srpski Pavle izabran 2. decembra 1990. godine. Sjedište Srpske pravoslavne crkve bilo je u patrijaršijskom dvoru u Beogradu. Eparhije su se dalje dijelile na arhijerejska namjesništva, od kojih se svako sastojalo iz nekoliko crkvenih općina. Parohija je bila najmanja jedinica u crkvenoj organizaciji. Broj vjernika Srpske pravoslavne crkve se, po popisu stanovništva 1991. godine može procijeniti na oko 9 miliona. Srpska pravoslavna crkva ima veliki broj hramova i manastira. Među najpoznatije i najznačajnije spadaju: Hram Svetog Save na Vračaru, Saborna crkva u Beogradu i Crkva Svetog Marka u Beogradu, manastiri: Hilandar, Studenica, Žiča, Gračanica, Visoki Dečani, Manastir Svetih arhangela, Sopoćani, Pećka patrijaršija, Devič, Mileševa, Ravanica, Ljubostinja, Ćelije, Tronoša, Ostrog, Cetinjski manastir, Hopovo, Krušedol, Vraćevšnica, Manasija, Đurđevi Stupovi, Lepavina, Krka, Krupa, Dragović, Banjska, Piva, Savina, Soko, Gornjak, Vitovnica, Radovašnica, Tavna, Moštanica, Dobrun, Ozren, Žitomislić, Liplje, Lomnica, Papraća, Rmanj, Vozuća. SPC je u SFRJ imala šest većih obrazovnih institucija, koje su se nalazile u SR Srbiji, SR BiH i SR Hrvatskoj, kao i više srednjih škola.

#### Makedonska pravoslavna crkva
Makedonska pravoslavna crkva osnovana je nekanonskim odvajanjem od Srpske pravoslavne crkve, 1967. godine. Djelokrug Crkve bio je uglavnom na području SR Makedonije. Podijeljena je bila na 11 eparhija, od kojih su tri eparhije u inostranstvu. Prvi arhiepiskop je bio Dositej Stojković, a u vrijeme raspada zemlje arhiepiskop Gavril Milošev. Poznatiji manastiri i crkve su: Manastir Svetog Andreje na Treski, Varoški manastir, Veljuški manastir, Manastir Svetog Đorđa u Starom Nagoričanu, Manastir Sveti Ilija Gornji, Karpinski manastir, Manastir Konče, Kučeviški manastir, Manastir Lesnovo, Manastir Vodoča, Manastir Zabel, Manastir Zrze, Manastir Lešok, Manastir Presvete Bogorodice u selu Matejče, Manastir Rajčica, Manastir Svete Bogorodice Prečiste, Manastir Sveti Jovan Bigorski, Manastir Svetog Nauma, Manastir svetog Pantelejmona u selu Gornji Nerezi, Manastir Treskavac (Prilep), Markov manastir, Manastir Uspenja Presvete Bogorodice u selu Matki, Manastir Sveti Nikita, Osogovski manastir, Pološki manastir, Porečki manastir, Manastir Svetog Nikole Psači, Slivnički manastir, Crkva Bogorodice Perivlepte, Crkva svete Sofije (Ohrid), Crkva Sveti Jovan Kaneo, Crkva Svetog Đorđa u Kurbinovu, Crkva Svetog Klimenta, Šiševski manastir, Samostan Sv. Andrije u Tresku.

### Katoličanstvo 
Rimokatolička crkva je bila po brojnosti druga u Jugoslaviji. Većina pripadnika rimokatoličke vjere živjela je u SR Sloveniji, SR Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini, a manji dio u SR Srbiji, SR Crnoj Gori i SR Makedoniji. Uprava Crkve bila je podijeljena na nadbiskupije, koje su dalje bile podijeljene na metropolije i biskupije, a dalje na arhiđakonate, dekanata i župe, kao crkvene općine najmanje jedinice katoličke crkve. Broj katolika se, po popisu stanovništva 1991. godine može procijeniti na oko 6-7 miliona. Katolička crkva obrazovala je svećenike u više srednjih škola (Franjevačka klasična gimnazija u Visokom, Franjevačka klasična gimnazija u Sinju, Franjevačka klasična gimnazija u Splitu, Nadbiskupsko sjemenište u Splitu), te na bogoslovnim fakultetima: Katolički bogoslovni fakultet u Đakovu, Franjevačka teologija u Makarskoj, Katolički bogoslovni fakultet u Zagrebu, Vrhbosansko bogoslovno sjemenište u Sarajevu. Na području Jugoslavije djelovali su uglavnom redovi: Franjevci, Dominikanci, Benediktinci, Cisterciti, Trapisti, Isusovci, Salezijanci i drugi. Pored Zagrebačka katedrala, najveće katedrale u Jugoslaviji, poznatije su još Splitska katedrala, kao najstarija katedrala na svijetu, Đakovačka katedrala, Trogirska katedrala, Kotorska katedrala, Katedrala Srca Isusova u Sarajevu, Katedrala svetog Bonaventure u Banjoj Luci, Katedrala Marije Majke Crkve u Mostaru, Katedrala sv. Nikole u Ljubljani, Katedrala Ivana Krstitelja u Mariboru, Katedrala Blažene Djevice Marije u Beogradu i Katedrala Presveto srce Isusovo u Skopju. Poznatiji samostani su: Franjevački samostan u Fojnici, Franjevački samostan i crkva sv. Ivana Krstitelja u Kraljevoj Sutjesci, Franjevački samostan i crkva sv. Marije u Srebrenici, Franjevački samostan i crkva sv. Marije u Jajcu, Samostan i župa Uznesenja Marijina (Rama- Šćit), Franjevački samostan Gorica kod Livna, Franjevački samostan Uzvišenja sv. Križa i svetište sv. Nikole Tavelića u Sarajevu, Franjevački samostan sv. Pavla u Nedžarićima, Franjevački samostan sv. Luke u Jajcu, Franjevački samostan Svetog Ante na Bistriku, Franjevački samostan i crkva sv. Marije u Zvorniku, Franjevački samostan u Subotici, Franjevačka crkva i samostan sv. Ante na Poljudu, Franjevački samostan i crkva na Kaptolu u Zagrebu, Franjevački samostan i crkva sv. Antuna Padovanskog u Koprivnici, Franjevački samostan i crkva sv. Dujma u Kraju, Franjevački samostan i crkva sv. Pavla na Visovcu, Franjevački samostan i crkva u Bjelovaru, Franjevački samostan i crkva u Dubrovniku, Franjevački samostan na Košljunu, Franjevački samostan u Rovinju, Samostan Gospe od Anđela u Orebiću, Samostan i crkva sv. Antuna u Puli, Samostan i crkva sv. Franje u Puli, Samostan sv. Franje Asiškog u Zadru, Samostan sv. Jeronima u Ugljanu, Samostan sv. Pavla Pustinjaka na Školjiću, Samostan i crkva sv. Jurja kod Perasta, Samostan i crkva sv. Antuna u Perastu, Samostan Svetog Ivana Krstitelja i Antuna u Zemunu, Samostan svetog Juraja u Novom Sadu, Franjevački samostan u Subotici. Katolička crkva imala je svoju izdavačku kuću i izdavala je nekoliko časopisa i novina: Glas Koncila, Mali koncil, Blagovijest (časopis), Veritas, Naša ognjišta, MI, Crkva na kamenu. U organizaciji katoličke crkve djelovale su i samostalne dobrotvorne organizacije kao Caritas. Kardinali u Jugoslaviji bili su: Franjo Kuharić, Franjo Šeper i Alojzije Stepinac.

### Islam 
mini|desno|275px|Šarena (Sulejmanija) džamija u Travniku
Pripadnici islamske vjere, naseljavali su područja u SR Bosni i Hercegovini, SAP Kosovu, SR Srbiji, i djelomično u SR Makedoniji. Islamskoj religiji pripadali su najvećim dijelom Muslimani, jednim dijelom Makedonci, Crnogorci, Albanci, i Turci, te nekoliko manje brojnih narodnosti kao Goranci, Torbeši i Pomaci. Manje zajednice formirane su i u drugim republikama, ali je formiranje bilo uslovljeno ekonomskim migracijama. Zajednicom je upravljala Islamska zajednica Jugoslavije, koja je osnovana 1947. godine Reisul-ulema i Vrhovni sabor Islamske zajednice nalazili su se u Sarajevu, kao i Vrhovno islamsko starješinstvo. Vrhovni sabor činili su delegati republičkih sabora smještenih u Sarajevu (za republike SR Bosnu i Hercegovinu, SR Hrvatsku i SR Sloveniju), Prištini (SR Srbija), Titogradu (SR Crna Gora) i Skoplju (SR Makedonija).

### Ostale religije
Zastupljenost drugih religija u Jugoslaviji, bila je brojčano zanemarljiva. Pripadnici jevrejske vjere, bili su zbog progona i holokausta na području SR Hrvatske i SR Bosne i Hercegovine za vrijeme Drugog svjetskog rata malobrojni, kao i pripadnici protestanskih grupa. koje su uglavnom bile zastupljene u SR Sloveniji i dijelu SR Hrvatske.

## Demografija 
### Nacionalni sastav 
Po petom popisu stanovništva 1981. godine u SFRJ je živjelo 22.424.711 stanovnika, sa prosječnom gustoćom naseljenosi od 88 stanovnika/m2. Najbrojniji narod bili su Srbi 36,3%, zatim Hrvati 19,7%, Muslimani 8,9%, Slovenci 7,8%, Albanci 7,7%, Makedonci 6,0%, Jugoslaveni 5,4%, Crnogorci 2,6%, Mađari 1,9%, Romi 0,7%, Turci 0,5%, Slovaci 0,4%, Rumuni 0,2%, Bugari 0,2% i drugi. Po odlukama Drugog zasjedanja AVNOJ-a, od 1943. godine u SFRJ je bilo pet konstitutivnih naroda, a od 1974. godine pridodavanjem Muslimana šest: Srbi, Hrvati, Muslimani, Slovenci, Makedonci i Crnogorci, te 26 nacionalnosti: Albanci, Austrijanci, Bugari, Bunjevci, Česi, Egipćani, Grci, Italijani, Mađari, Nijemci, Poljaci, Romi, Rumuni, Rusi, Rusini, Slovaci, Šokci, Turci, Ukrajinci, Vlasi, Židovi. Određivanje službenih jezika bilo je u nadležnosti socijalističkih republika i socijalističkih autonomnih pokrajina, odnosno njihovih skupština, koje su donosile njihove ustave.

U SR Srbiji zvanični se jezik zvao srpskohrvatski do kraja socijalističkog razdoblja. U SAP Kosovu je pored srpskohrvatskog zvanični jezik bio albanski jezik, a u školskom sistemu i turski jezik. U SAP Vojvodini su, pored srpskohrvatskog, zvanični bili mađarski, hrvatskosrpski, slovački, rumunski i rusinski. Srbija poslije socijalističkog razdoblja zadržava srpskohrvatski kao zvanični sve do Ustava iz 2006. godine. U SR Crnoj Gori je zvanični jezik bio srpskohrvatski jezik ijekavskog izgovora. U SR Bosni i Hercegovini je zvanični jezik bio srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora., ali pored makedonskom, albanski, i turski

## Kultura 
Razvoj kulture u SFRJ okarakterisan je političkim razvojem zemlje. Nakon završetka Drugog svjetskog rata, kulturni temelji zasnovani su na socrealizmu i većina stvaralaca u književnosti, slikarstvu, muzici i drugim kulturnim ograncima stvara djela tematski povezana sa zbivanjima iz Narodnooslobodilačke borbe, kiparstvo i slikarstvo se oslanja na ratne motive, dok su literarna djela u skladu sa istim temama. Poznatiji autori iz tog vremena su Vladimir Nazor, Božidar Jakac, Prežihov Voranc, Branko Ćopić, Dobrica Ćosić, Vladimir Desnica, Oskar Davičo, Vasko Popa, Skender Kulenović. Osim njih, glavni kulturni stvaraoci ostaju i dalje Ivo Andrić i Miroslav Krleža, koji nastavljaju sa svojim stilskim radom i u SFRJ. Djela većina autora naslanja se na sovjetsku tradiciju i političku obojenost kulture. Važan uticaj na kulturu imalo je Ministarstvo za kulturu SFRJ, koje je zapravo predstavljalo organ cenzure sa pravom odluke o zabrani kulturnih djela. Raskidom sa SSSR u vrijeme Rezolucije informbiroa, dolazi do otvaranja jugoslavenske kulture u drugim pravcima. Liberalizacijom društva dolazi do praktičke kulturne slobode izražavanja, a s vremena na vrijeme, pod uticajem partijskih struktura (KPJ i SUBNOR) dolazi do zabrane knjiga, filmova te zatvaranja politički nepodobnih stvaralaca.

### Akademije nauka i umjetnosti 
Nakon završetka Drugog svjetskog rata u Jugoslaviji su postojale tri akademije nauka i umjetnosti: Srpska akademija nauka i umetnosti (SANU) sa sjedištem u Beogradu, Jugoslavenska akademija znanosti i umjenosti (JAZU) u Zagrebu i Slovenska akademija znanosti in umetnosti (SAZU). U Sarajevu se 22. juna 1966. godine osniva Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine (ANU BiH), a njen prvi predsjednik je postao Vaso Butozan. Sljedeće godine 22. februara u Skoplju osniva se Makedonska akademija nauka i umjetnosti sa predsjednikom Blažom Koneskijem. Posebnim republičkim zakonom u SR Crnoj Gori je 10. marta 1976. godine osnovana Crnogorska akademija nauka i umjetnosti, sa prvim predsjednikom Brankom Pavičevićem. Akademija nauka i umjetnosti Kosova osnovana je 18. aprila 1978, a Vojvođanska akademija nauka i umetnosti osnovana je 14. decembra 1979. i za predsjednika je izabran Bogoljub Stanović.

U Skoplju je 3. aprila 1945. godine otvoreno Makedonsko narodno pozorište sa predstavom "Platon Krečet", sovjetskog pisca Aleksandra Kornejčuka, a dramu je režirao Dimitar Kjostarov, naslovnu ulogu igrao je Ilija Milčin, te Krum Stojanov i Petre Prličko.

#### Radio 
Jugoslavenska radiotelevizija obuhvatala je i sve radio-stanice u Jugoslaviji. Sve radio stanice su bile u državnom (društvenom vlasništvu), te nisu postojale privatne radio-stanice. Prva radio-stanica nakon završetka rata je bila radio-stanica u Dubrovniku, koja se oglasila 18. oktobra 1944, a Beogradska radio-stanica emitovala je prvi redovni program 10. novembra 1944, Radio Cetinje 27. novembra, Radio Skoplje 28. decembra, Sarajevska radio-stanica počinje sa emitovanjem 11. aprila 1945, a Radio Ljubljana 9. maja 1945. godine. U 1947. godini zabilježeno je 13 radio-stanica sa 40.829 sati emitovanja, a 1949. godine broj je porastao na 16 sa 51.394 sati.

#### Bob 
Početak takmičenja u bobu u Jugoslaviji, može se vezati za Zimske olimpijske igre 1984. godine održane u Sarajevu. Izgradnjom staze, te potrebom da zemlja domaćin nastupi na takmičenjima u bobu, oformljena je jugoslavenska reprezentacija, koja se nekoliko godina ranije pripremala za nastup na Olimpijadi. Za nastup 1984. godine bila su prijavljena dva tima u sastavu: Zdravko Stojnić, Mario Franjić, Siniša Tubić, Nikola Korica, Nenad Prodanović, Ognjen Sokolović, Zoran Sokolović, Borislav Vujadinović i Boris Rađenović. Nastupila su dva tima u disciplini bob-dvojac, te u bob-četvercu. Na ZOI su nastupili još dva puta: 1988. i 1992., ali nisu ostvarili posebne rezultate.

#### Hokej na ledu 
[140px|mini|desno|[Edo Hafner, jugoslavenski hokejaš]]
Takmičenja u hokeju na ledu u Jugoslaviji organizirao je Hokejaški savez Jugoslavije osnovan 1911. godine kao Hokejaški savez Srbije, koji je bio član Međunarodne hokejaške federacije. Na međunarodnim takmičenjima Jugoslaviju je prestavljala Reprezentacija Jugoslavije u hokeju na ledu. koja je nastupala na Svjetskim prvenstvima od 1930. godine. Nastupi su bili uglavnom u grupi B, a nekoliko puta u grupi C. Najbolji rezultati bilo je drugo mjesto na prvenstvu 1974. godine. Na Olimpijskim igrama nastupili su pet puta, a najbolji plasman je bilo 9 mjesto na turniru 1968. godine. Najviše nastupa za reprezentaciju imao je Edo Hafner sa 203 nastupa, a najbolji strijelac bio je Zvone Šuvak sa 202 postignuta poena.

Ligaška takmičenja održavala su se od 1936. godine, a najveći broj osvojenih prvenstava imao je HK Jesenice (23), HK Olimpija (13), HK Partizan Beograd (7), HK Medvešćak (3), HK Jesenice (23), KHL Mladost Zagreb (2) i jednom je prvenstvo osvojilo SD Zagreb. Takmičenja u Kupu Jugoslavije održavana su od 1966. godine, a HK Jesenice su pobijedile 8 puta, HK Medvešćak i HK Olimpija 4 puta i HK Partizan Beograd 2 puta.

#### Nordijsko skijanje 
[140px|mini|desno|[Primož Ulaga, jugoslavenski skijaš-skakač]]
Najznačajniji predstavnici SFRJ u nordijskom skijanju bili su skijaši-skakači. Jedine dvije medalje u nordijskim disciplinama na Zimskim olimpijskim igrama osvojili su skakači na ZOI 1988. u kanadskom Calgaryju. U ekipnoj konkurenciji u sastavu: Matjaž Debelak, Miran Tepeš, Primož Ulaga i Matjaž Zupan osvojili su srebrnu medalju, a Matjaž Debelak je na velikoj skakaonici osvojio srebrnu medalju. Jugoslavenski skakači nastupali su i u takmičenjima Svjetskog kupa, a Primož Ulaga je u sezoni 1987/88. osvojio treće mjesto u ukupnom plasmanu. Na Svjetskom prvenstvu u nordijskom skijanju 1991. godine Franci Petek je osvojio zlatnu medalju na velikoj skakaonici.

#### Umjetničko klizanje 
Umjetničko klizanje u Jugoslaviji, bilo je relativno slabo zastupljeno. Na Svjetskom prvenstvu u umjetničkom klizanju i Evropskom prvenstvu u umjetničkom klizanju, jugoslavenski klizači nisu ostvarili značajne rezultate. Najbolji rezultat je bila srebrna medalja Sande Dubravčić na EP 1981. godine. Jugoslavija je bila domaćin Svjetskom prvenstvu u umjetničkom klizanju 1970. u Ljubljani, te Evropskom prvenstvu u umjetničkom klizanju 1967, EP 1974. i EP 1979. u Zagrebu i EP 1987. u Sarajevu.

### Šah 
[140px|mini|desno|[Svetozar Gligorić, jugoslavenski šahist, osvajač najviše medalja na Šahovskim olimpijadama]]
[140px|mini|desno|[Aleksandar Matanović, jugoslavenski velemajstor, urednik i jedan od autora Enciklopedije šahovskih otvaranja]]

#### Muškarci 
140px|mini|desno|Logo 29. šahovske olimpijade na poštanskoj marki SFRJ
Šahovska reprezentacija SFRJ nastupala je na Šahovskim olimpijadama od prve poslijeratne Olimpijade održane 1950. godine u Dubrovniku, na kojoj su u sastavu: Svetozar Gligorić, Vasja Pirs, Petar Trifunović, Braslav Rabar i kao rezerve Milan Vidmar jr. i Puc Stojan jedini put osvojili zlatnu medalju. Srebrne medalje ostvarili su na olimpijadama 1956., 1958., 1962., 1964., 1968. i 1974., a bronzane 1952., 1954., 1960., 1970., 1972. i 1980.
Na Evropskom ekipnom šahovskom prvenstvu osvojili su šest srebrnih medalja: EP 1957., EP 1961., EP 1965., EP 1973., EP 1983. i EP 1989., a bronzanu na 6. Evropskom šahovskom prvenstvu 1977. godine. Najuspješniji šahista sa petnaest nastupa na Olimpijadama bio je Svetozar Gligorić sa jednom zlatnom, šest srebrnih i pet bronzanih medalja u ekipnom takmičenju, te sa jednom zlatnom u pojedinačnom vrednovanju rezultata određene ploče na turniru. Na Evropskim prvenstvima osvojio je pet srebrnih i jednu bronzanu u ekipnom takmičenju i četiri zlatne, jednu srebrnu i jednu bronzanu u pojedinačnoj konkurenciji. Na 2. svjetskom ekipnom šahovskom prvenstvu 1989. šahisti SFRJ osvojili su drugo mjesto. Poznatiji jugoslavenski šahisti bili su: Svetozar Gligorić, Ljubomir Ljubojević, Bojan Kurajica, Predrag Nikolić, Krunoslav Hulak, Božidar Ivanović, Borislav Ivkov, Dragoljub Velimirović, Milan Matulović, Mišo Cebalo. Osim igrača, u Jugoslaviji je bio razvijen na rad na šahovskoj teoriji, čemu su doprinijeli Dimitrije Bjelica, kao autor nekoliko knjiga i šahovskih čitanki i Aleksandar Matanović, koji je uredio petotomnu Enciklopedija šahovskih otvaranja. Jugoslavija je bila i organizator većih turnira kao Šahovski turnir u Bugojnu (1978-86), te domaćin tri olimpijade: 1950. u Dubrovniku, 1972. u Skoplju i 1990. u Novom Sadu, a Prvenstvo Jugoslavije u šahu bilo je jedan od najjačih šahovskih turnira na svijetu.

#### Žene 
Ženske predstavnice nisu ostvarile dobre rezultate kao muškarci, osim osvajanje drugog mjesta na nezvaničnoj 2. šahovskoj ženskoj olimpijadi 1963. godine održanoj u Splitu. Za reprezentaciju su nastuplie Milunka Lazarević, Verica Nedeljković i Katarina Jovanović-Blagojević, a Verica Nedeljković je osvojila zlatnu medalju kao druga tabla. U zvaničnom takmičenju 1988. godine ekipa sastavljena od Alie Marić, Gordane Marković, Suzane Maksimović i Vesne Bašagić osvojila je bronzanu medalju, a Vesna Bašagić je kao rezerva osvojila bronzanu medalju. Najpoznatije šahistice Jugoslavije bile su: Tereza Štadler, Henrijeta Konarkowska-Sokolov, Gordana Marković, Vlasta Maček, Amalija Pihajlić, Olivera Prokopović, Antonin Dragašević, Milunka Lazarević, Zorica Nikolik, Semka Sokolović-Bertok.

## Državni praznici 
Državni praznici u Jugoslaviji su bili:
* 1. januar - *Nova godina*; (Nova godina se slavila 1-2. januara)
* 1. maj - *Praznik rada*; (Praznik rada se slavio 1-2. maja)
* 4. juli - *Dan borca*
* 9. maj - *Dan pobjede nad fašizmom*
* 29. novembar - *Dan Republike* (Dan Republike se slavio 29-30. novembra)
Ako je jedan od praznika padao u nedjelju smatrao se praznikom i prvi sljedeći radni dan. Osim saveznih praznika, svaka od saveznih republika imala je republičke praznike.

## Također pogledajte 
* Republike SFRJ
* Spisak predsjednika SFRJ
* Praznici u SFRJ
* JNA
* Jugonostalgija
* Demografija Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije

## Napomene 
## Literatura
* Petar Janjatović: EX YU ROCK enciklopedija 1960-2006, 
* 

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 

 

Kategorija:Jugoslavija
Kategorija:Bivše države na Balkanu
Kategorija:Komunističke države
Kategorija:Države i teritorije osnovane 1943.
Kategorija:Države i teritorije ukinute 1992.
*
Kategorija:Bivše republike u Evropi