ERSTE fondacija

**ERSTE fondacija** (, ili *ERSTE Stiftung*) je fondacija najveće austrijske štedionice. Nastala je 2003. godine, na temeljima "Prve austrijske štedionice" (), koja je osnovana 1819. godine. Kao fondacija privatne austrijske štedionice, posvećena je općoj dobrobiti društva. Pored toga, ima i posebnu ulogu kao najveći pojedinačni dioničar Erste Grupe. ERSTE Fondacija koristi profit od svojih dionica kako bi podržala razvoj društva u centralnoj i jugoistočnoj Evropi.

### Projekti (primjeri) 
* Akademija centralnoevropskih škola (ACES) – prekogranična školska mreža u 15 zemalja centralne i jugoistočne Evrope, stvorena radi boljeg razumijevanja evropskih vrijednosti i smanjenja predrasuda među mladima.
* Balkanske stipendije za novinarsku izuzetnost - stipendije za novinare iz devet balkanskih zemalja, u saradnji sa Balkanskom istraživačkom mrežom (BIRN) i Fondacijom Robert Bosch, dodjeljuju se u cilju jačanja demokratije i slobode govora kroz kvalitetno novinarstvo u medijima.
* Stipendije ERSTE Fondacije za društveno istraživanje - deset istočnoevropskih naučnika svake godine dobija stipendiju za detaljnija istraživanja socioloških, demografskih ili društveno-političkih tema u okviru evropskog konteksta.
* Provjera spola. Ženstvenost i mišićavost u umjetnosti istočne Evrope - prva izložba posvećena temi rodnih uloga, ponudivši pregled umjetnosti istočne Evrope od 1960-ih. Dvadeset i pet kustosa iz 24 zemlje je sarađivalo na pripremi izložbe u Muzeju moderne umjetnosti u Beču, na kojoj je prikazano preko 400 djela više od 200 umjetnika. Izložba je prikazana i u Nacionalnoj galeriji Zaketa u Varšavi.
* KomenskýFond - nazvan po češkom renesansnom pedagogu Janu Comeniusu, fond je nastao u saradnji Caritas Austrija i ERSTE Fondacije, osnovan u devet zemalja, u cilju podrške smanjenju siromaštva kroz obrazovanje, posebno za djecu u romskim zajednicama.
* PATERNS Lectures – serija predavanja kojima se podržava razvoj novih univerzitetskih kurseva u centralnoj i jugoistočnoj Evropi, iz oblasti historije umjetnosti, teorije kulture i kulturnih studija. Podržavaju se međunarodne studijske posjete predavača i međunarodna akademska razmjena kroz mogućnost organiziranja gostujućih predavanja.
* tranzit.org – nezavisna tranzitna mreža koja djeluje u Austriji, Češkoj, Mađarskoj i Slovačkoj. Svaka lokalna jedinica Tranzita ima svoj autonomni način rada, sarađivajući na nekoliko umjetničkih projekata i organizirajući predavanja, predstave, diskusije, publikacije, izložbe i istraživanja. Tokom 2010. godine, tim Tranzita je bio jedan od tri tima kustosa za bijenale evropske umjetnosti Manifesta 8, koji je održan u španskom gradu Mursiji.

### Etičko bankarstvo i finansijsko obuhvatanje 
Budući da predstavlja fondaciju štedionice, ERSTE Fondacija je posvećena ideji društvene štedionice iz 19. vijeka. Stoga, etičko bankarstvo ili banke za siromašne i finansijsko obuhvatanje predstavljaju ključne teme u okviru programa pod nazivom "Društveni razvoj". Najpoznatiji projekti iz ove oblasti su: 
* **Die Zweite Sparkasse** (Druga štedionica) - banka za ljude koji ne mogu da otvore račun ni u jednoj drugoj banci
* **good.bee** - organizacija Erste Grupe i ERSTE Fondacije za mikrokreditiranje i društveno poduzetništvo
* **Turneja društvenog preduzetništva 2010** - turneja i radionice održane po evropskim gradovima, u cilju promoviranja društvenog poduzetništva u istočnoj Evropi, čiji je pokretač Mohammad Yunus.

### Nagrade 
#### Nagrada ERSTE Fondacije za društvenu integraciju 
Počevši od 2007. godine, svake druge godine, dodjeljuje se nagrada ERSTE Fondacije za društvenu integraciju za projekte koji uspješno potiču društvenu integraciju ljudi u lokalnim zajednicama. Tokom javnog konkursa bira se 30 pobjednika među približno 1000 prijavljenih projekata iz 12 zemalja (konkurs iz 2011. godine) koji dobijaju novčane nagrade u ukupnom iznosu od 610.000 eura. Nevladinim organizacijama koje dobiju javno priznanje pruža se besplatna podrška za rad na projektima, kao i pristup međunarodnoj mreži NVO. Ceremonije dodjele nagrade su do sada održane u Ljubljani (2007), Bukureštu (2009) i Pragu (2011).

#### Nagrada za kulturu i teoriju "Igor Zabel" 
ERSTE Fondacija je 2008. godine ustanovila Nagradu za kulturu i teoriju "Igor Zabel". Na ovaj način se podržava djelovanje historičara umjetnosti i teoretičara u regiji centralne i istočne Evrope i predstavljaju se saznanja o umjetnosti i kulturi kroz potjecanje sakupljanja i razmjene znanja iz oblasti kulture između ‘istoka’ i ‘zapada’. Nagrada je nazvana po slovenskom autoru, umjetničkom kritičaru i kustosu, Igoru Zabelu (1958–2005), višem kustosu Moderne galerije iz Ljubljane, koji je bio zaslužan za uspostavljanje kulturnih veza između istočne i zapadne Evrope.

### Saradnja sa drugim fondacijama na međunarodnim projektima 
* Arkis mreža za jugoistočnu Evropu - Archis SEE Network
* Evropski fond za Balkan - European Fund for the Balkans (EFB)
* Forum za obuhvatanje Roma - Forum for Roma Inclusion
* Grant Makers East Forum
* Fond za obrazovanje Roma - Roma Education Fund (REF)
* Umrežavanje obrazovanja za evropske zemlje - Networking European Citizenship Education (NECE)

## Historija 
Korijeni Fondacije sežu do 19. vijeka. Prva austrijska štedionica "Erste österreichische Spar-Casse osnovana je 1819. godine. Kao rezultat amandmana na austrijski Zakon o štedionicama, "Erste österreichische Spar-Casse" je 1993. godine podijeljena na operativnu banku (Erste Bank AG) i holding kompaniju (*Die ERSTE österreichische Spar-Casse Anteilsverwaltungssparkasse*, skraćeno: AVS). Erste Banka, koja je spojena sa *GiroCredit Bank AG der Sparkassen*, je izašla na berzu 1997. godine i na taj način je AVS postala najveći dioničar kompanije koja je od tada izlistana na Bečkoj berzi. AVS je 2003. godine formalno transformirana u *Die ERSTE österreichische Spar-Casse Privatstiftung*, skraćeno: *ERSTE Stiftung* (ERSTE Fondacija), koja je nakon dvije godine započela sa radom.

Prvi veliki projekt je bio sa *Zweite Wiener Vereins-Sparcasse*, odnosno *Zweite Sparkasse* štedionicom, koja je osnovana 2006. godine i mrežom Akademije centralnoevropskih škola (ACES), koja je osnovana iste godine. U 2007. godini je održana prva dodjela Nagrade ERSTE Fondacije za društvenu integraciju u Ljubljani i otvaranje prvog konkursa za Balkanske stipendije za novinarsku izuzetnost. Nagrada za kulturu i teoriju "Igor Zabel" i osnivanje organizacije *good.bee* su uslijedili 2008. godine. U 2009. godini televizijske stanice ORF i 3sat su prve emitirale dokumentarnu TV seriju "Balkan Ekspres (Povratak u Evropu)", a Nagrada ERSTE Fondacije za društvenu integraciju je dodijeljena drugi put, na ceremoniji održanoj u Bukureštu. Najznačajniji projekt iz oblasti kulture predstavljala je izložba (Gender Check), otvorena u bečkom Muzeju savremene umjetnosti (MUMOK), 2010. godine. Iste godine, u okviru društvenog poduzetništva organizirana je turneja sa Mohammadom Yunusom, pri čemu je posjećeno šest istočnoevropskih zemalja. Predstavljen je koncept društvenog poduzetništva kao oblik održive privredne aktivnosti, u Beču, Bratislavi, Budimpešti, Pragu, Bukureštu i Beogradu. Iste godine, Nagrada za kulturu i teoriju "Igor Zabel" je dodijeljena poljskom historičaru kulture, Pjotru Pjotrovskom, u Barceloni. U 2011. godini, Nagrada ERSTE Fondacije za društvenu integraciju, u svom trećem ciklusu, bila je dodijeljena u Pragu za 34 projekta iz 12 zemalja.

## Pravni status 
ERSTE Fondacija je fondacija privatne štedionice, kao što je definirano austrijskim Zakonom o štedionicama.

### Odbori 
Organe Fondacije čine upravni odbor, nadzorni odbor i asocijacija. Asocijacija privatnih štedionica, osnovana 1819. godine, koja ima više od 100 članova, bira članove nadzornog odbora i imenuje predsjednika odbora. Nadzorni odbor imenuje članove upravnog odbora i kontrolira rad uprave Fondacije. Upravni odbor rukovodi radom Fondacije i odlučuje o raspodjeli sredstava za finansiranje projekata, uz pomoć savjetodavnog odbora koji je sastavljen od međunarodnih eksperata.

### Zaposleni, budžet i projekti 
ERSTE Fondacija u 2012. godini ima približno 35 zaposlenih, a za finansiranje projekata odobrena su sredstva u ukupnom iznosu od 40 miliona eura, u periodu od njenog osnivanja 2003. godine do kraja 2010. godine. Ukupan broj projekata koji je ERSTE Fondacija sprovela i/ili podržala je 548, a od toga je 110 bilo prijavljeno na konkursima. Približno 80 % godišnjeg budžeta ERSTE Fondacije se ulaže u projekte koji su započeti u okviru tri programa: Društveni razvoj, Kultura i Evropa. Preostalih 20 % sredstava čine grantovi odobreni neprofitnim organizacijama, za finansiranje njihovih projekata.

### Članstvo u krovnim organizacijama 
* Philanthropy Europe Association (Philea)
* Mreža evropskih fondacija
* Udruženje austrijskih privatnih fondacija (Verband österreichischer Privatstiftungen - VÖP)

## Biblioteka ERSTE Fondacije 
Osnovana 2007. godine, Biblioteka ERSTE Fondacije sakuplja literaturu izdanu mahom na engleskom i njemačkom jeziku. Sadrži približno 5000 naslova i 35 periodičnih časopisa (2012) iz oblasti: umjetnosti, teorije medija i historije, manjina i rodne ravnopravnosti, teorije kulture i kulturne politike, ekonomskog i političkog razvoja, društvenog poduzetništva i bankarstva, inovacija u fondacijama, filantropije, demografije, migracija, obrazovanja i sjećanja. Geografski, zbirka je usredsređena na region centralne i jugoistočne Evrope. Biblioteka je otvorena za javnost, a zbirka se može pogledati u prostorijama Fondacije, u zakazanom terminu.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Web stranice ERSTE Fondacije
* Biblioteka ERSTE foundacije

Kategorija:Fondacije
Kategorija:Istočna Evropa
Kategorija:Balkan
Kategorija:Austrija