Rimsko Kraljevstvo

Rimsko kraljevstvo, poznato i kao Rimska monarhija i kraljevski period antičkog Rima, bio je najraniji period rimske historije, kada su gradom i njegovom teritorijom vladali kraljevi. Prema tradiciji, Rimsko kraljevstvo je započelo osnivanjem grada oko 753. godine prije nove ere, s naseljima oko Palatinskog brda uz rijeku Tiber u centralnoj Italiji, a završilo je svrgavanjem kraljeva i uspostavljanjem Republike oko 509. godine prije nove ere.

Malo je sigurno o historiji kraljevstva jer nije sačuvano nikakvih zapisa i malo je natpisa iz vremena kraljeva. Smatra se da su izvještaji o ovom periodu napisani tokom Republike i Carstva uglavnom zasnovani na usmenoj tradiciji.

## Porijeklo 
Nisu sačuvani pouzdani podaci o njegovom porijeklu. Najpoznatija predaja govori o Trojancu Eneji i njegovom putovanju u Italiju. Ova predaja prvi put se spominje u 5. vijeku prije nove ere; kasnije su je razradili Grci, a potom su je prihvatili i rimski pisci.

Legenda o osnivanju Rima glasi ovako: jedan od Enejinih potomaka, kralj Numitor, svrgnut je s prijestolja od strane svog brata Amulija. Amulije je ubio Numitorovog sina, a njegovu kćerku Reju Silviju, bojeći se da bi mogla roditi legitimnog nasljednika, prisilio je da postane vestalka, koje su bile obavezne položiti zavjet djevičanstva. Međutim, Silvija je s bogom Marsom rodila blizance – Romula i Rema. Kako bi ih se riješio, Amulije je naredio da budu bačeni u rijeku Tibar. Braća su, međutim, na čudesan način spašena: talas ih je izbacio na obalu, a od gladi ih je spasila vučica koja ih je dojila. Djecu je potom odgojio kraljev pastir, kod kojeg su ostali do punoljetstva.

Romul i Rem su kasnije saznali svoje porijeklo, kaznili Amulija i vratili djeda Numitora na prijestolje. Nakon toga osnovali su vlastiti grad, koji je, u čast starijeg brata, nazvan Rim (Roma). Ipak, između braće je izbila svađa, u kojoj je Romul ubio Rema.

Tačan datum osnivanja grada Rima nije poznat, ali najrašireniji datum koji se i danas prihvaća jeste 754-753 godine prije nove ere.

Antički Rim se nalazio na lijevoj strani rijeke Tibar. Ostaci prvih naselja na teritoriji budućeg grada Rima datiraju s početka prvog milenijuma. Najpogodnije za naseljavanje bilo je brdo Palatin, okruženo stijenama s tri strane, pružalo je odličnu prirodnu zaštitu od napada.

Oko 1000. godine prije nove ere, na Palatinu su se pojavili stanovnici koji su spaljivali leševe pokojnika, a pepeo čuvali u posebnim sudovima. Način sahrane stanovnika Palatina ima mnogo sličnosti s albanskim načinom sahrane, na osnovu čega se zaključuje da su se Latini koji su se doselili iz Albe naselili na Palatinu. Kasnije, Kvirinal i Kapitol zauzimaju drugi stanovnici, koji svoje mrtve sahranjuju u zemlju. Ove stanvonike naučnici smatraju Sabinjanima.

U 8. vijeku prije nove ere, sela koja su se nalazila na brdima su ujedinjena, a ta unija je nazvana Septimontium (sedam brda).

Osnivanje grada u pravom smislu te riječi datira u 7 vijeku prije nove ere. To je bio "kvadratni Rim" (Roma quadrata). U historijsko doba tako je nazvano mjesto na Palatinskom brdu koje je bilo ograđeno i poštovano kao svetinja. Naziv Roma (Rim) se prvobitno odnosio vjerovatno na grad koji je ležao na Palatinu. Malo po malo Rim obuhvata i druga brda, sa izuzetkom Aventina, koji je prisjedinjen tek u 4. vijeku. Isušuju se močvare i oko grada se dižu zidovi. Gradska granica nosila je naziv *pomerium*. Sama riječ Rim (*Roma*) etrurskog je porijekla. Prema tome, Rim nastaje sjedinjavanjem latinskih seoskih zajednica sa sabinskim. A još od ranih vremena učestvuju u životu grada i Etrušćani, koji su Rim podvrgli najprije kulturnom, a zatim i političkom uticaju.

## Sedam rimskih kraljeva 
### Romulus 
Sin vestalke Reje Silvije, navodno boga Marsa, legendarni Romul bio je osnivač i prvi kralj Rima. Nakon što su on i njegov brat blizanac Rem svrgnuli kralja Amulija iz Albe i vratili na prijestolje njegovog brata, a svog djeda Numitora, odlučili su podići grad. Nakon što je u sukobu ubio Rema, Romul je započeo gradnju grada na Palatinskom brežuljku. Njegov rad započeo je podizanjem utvrđenja. Dozvolio je ljudima svih staleža da dođu u Rim kao građani, uključujući robove i oslobođenike, bez razlike. Smatra se da je uspostavio vjerske, pravne i političke institucije grada. Kraljevstvo je uspostavljeno jednoglasnim priznanjem kada je Romul sazvao građane na skup radi određivanja oblika vlasti

Romul je osnovao Senat kao savjetodavno tijelo, imenujući 100 najuglednijih muškaraca u zajednici. Te je ljude nazvao *patres* (od *pater* – otac, poglavar), a njihovi potomci postali su patriciji. Kako bi učvrstio svoju vlast, okružio se pratnjom, naročito s dvanaest liktora. Uspostavio je tri konjaničke jedinice (*equites*), nazvane centurije: Ramni (Rimljani), Titiji (po sabinskom kralju) i Luceri (Etrušćani). Stanovništvo je također podijelio na 30 kurija, nazvanih po trideset Sabinjanki koje su posredovale u okončanju rata između Romula i Tacija. Kurije su činile glasačke jedinice u narodnim skupštinama (*Comitia Curiata*).

Romul je povezan s jednim od najpoznatijih događaja u rimskoj historiji, poznatim kao Otmica Sabinjanki. Kako bi svojim građanima osigurao žene, pozvao je susjedna plemena na svečanost u Rim, gdje su Rimljani izvršili masovnu otmicu mladih žena među prisutnima. Izvori navode da je oteto između 30 i 683 žena, što je bio značajan broj za populaciju od oko 3.000 Latina (a vjerovatno i za Sabine). Rat je izbio kada je Romul odbio vratiti zarobljenice. Nakon što su Sabini tri puta bezuspješno pokušali zauzeti rimska brda, same žene su intervenirale tokom Bitke kod Laka Kurcija i okončale sukob. Dva naroda su potom ujedinjena u zajedničko kraljevstvo, pri čemu su Romul i sabinski kralj Tit Tacije dijelili vlast. Pored rata sa Sabinima, Romul je ratovao i protiv Fidenata, Vejenata i drugih naroda.

Vladao je trideset i sedam godina. Prema legendi, Romul je nestao u pedeset četvrtoj godini života dok je vršio smotru vojske na Marsovom polju (*Campus Martius*). Govorilo se da je u vihoru uznesen na Olimp i proglašen bogom. Nakon početnog prihvatanja ove priče, počele su kružiti glasine i sumnje da su patriciji umiješani u njegov nestanak. Neki su smatrali da su ga pripadnici plemstva ubili, raskomadali i dijelove tijela zakopali na svojim posjedima. Te su sumnje odbačene nakon što je ugledni plemić posvjedočio da mu se Romul ukazao u viđenju i rekao da je postao bog Kvirin. Tako je postao ne samo jedno od tri glavna rimska božanstva, nego i simbol samoga grada.

### Numa Pompilije (Numa Pompilius) 
Nakon što je Romul umro, uslijedilo je jednogodišnje međuvlašće (*interregnum*), tokom kojeg je desetorica muškaraca izabranih iz Senata upravljalo Rimom kao uzastopni *interreksi*. Pod pritiskom naroda, Senat je naposljetku izabrao Sabinjana Numu Pompilija da naslijedi Romula, zbog njegove reputacije pravednog i pobožnog čovjeka. Ovaj izbor prihvatila je i Kurijatska skupština.

Numina vladavina bila je obilježena mirom i vjerskim reformama. Sagradio je novi hram boga Janusa i, nakon što je uspostavio mir sa susjedima Rima, zatvorio njegova vrata kao znak da u državi vlada mir. Vrata su ostala zatvorena tokom cijele njegove vladavine. U Rimu je ustanovio red Vestalki, zatim svećenike Salije, kao i flamene za Jupitera, Marsa i Kvirina. Također je uspostavio službu i dužnosti vrhovnog svećenika (*pontifex maximus*).

Numa je vladao 43 godine. Reformisao je rimski kalendar usklađujući ga sa solarnom i lunarnom godinom, te je dodao mjesece januar i februar, čime je ukupan broj mjeseci povećan na dvanaest.

### Tul Hostilije (Tullus Hostilius) 
Treći rimski kralj - Tul Hostilije priključio je Rimu Albu Longu; stanovnici tog grada dobijaju pravo rimskog građanstva. Vodio je ratove protiv Albe Longe, Fidene, Veja i Sabinjana. Pripisuje mu se i izgradnja nove zgrade Senata, Kurije Hostilije, koja je opstala 562 godine nakon njegove smrti.

Za borbu protiv Alba Longe vezana je legenda o Horacijima i Kurijacijima. Horaciji su bili braća blizanci, Rimljani, Kurijaciji također braća blizanci, Albanci. Albanski vođa i Tul Hostilije ugovorili su da dvoboj između pojedinih ratnika rješi ishod borbe. Sa rimske strane javili su se braća Horaciji, sa albanske Kurijaciji. Dva Rimljanina ranili su trojicu Kurijacija, ali su i sami bili ubijeni. Treći Horijacije uspio je da savlada svoje protivnike; išao je ispred vojske i nosio oružije ubijenih protivnika. Ali je njegova sestra koja je bila isprošena za jednog Kurijacija, u znak žalosti rasplela kosu i dozivala svog mladoženju. Zato ju je Horijaciji ubio. Zbog toga je bio pozvan na sud, i očekivala ga je smrtna kazna. Ali se Horacijev otac obratio narodu i narod ga je oslobodio.

Tul je zanemarivao štovanje bogova sve do pred kraj svoje vladavine, kada se razbolio i postao praznovjeran. Međutim, kada je zazvao Jupitera i molio za pomoć, Jupiter je odgovorio munjom koja je spalila kralja i njegovu kuću do temelja. Njegova vladavina trajala je 32 godine.

### Anko Marcije (Ancus Marcius) 
Anko, unuk Nume Pompiliusa, nije mnogo širio granice Rima i vodio je ratove uglavnom radi odbrane teritorije. Također je izgradio prvi rimski zatvor na Kapitolskom brežuljku.

Anko je dodatno utvrdio brežuljak Janikul na zapadnoj obali rijeke Tibar i sagradio prvi most preko Tibra. Osnovao je i luku Ostiju Antiku na rijeci Tibar te prve rimske solane, kao i prvi gradski akvadukt. Rim je rastao jer je Anko diplomatijom mirno ujedinjavao manja okolna naselja u savez s Rimom. Time je dovršio pokoravanje Latina i preselio ih na Aventinski brežuljak, čime je formiran plebejski sloj rimskog društva.

Umro je prirodnom smrću nakon 25 godina vladavine, čime je završeno razdoblje latinsko-sabinskih kraljeva Rima.

### Tarkvinije Stari (Lucius Tarquinius Priscus) 
Lucije Tarkvinije Prisk bio je peti kralj Rima i prvi etrurskog porijekla. Vodio je ratove protiv Sabinjana i Etruščana, udvostručivši veličinu Rima i donijevši velika blaga u grad. Kako bi se smjestio priliv stanovništva, naseljena su brda Aventin i Celij.

Jedna od njegovih prvih reformi bila je da u senat doda 100 novih članova iz pokorenih etrurskih plemena, čime je ukupan broj senatora povećan na 200. Blaga koja je Rim stekao osvajanjima iskoristio je za izgradnju velikih građevina. Među njima je bio i veliki rimski kanalizacioni sistem, Cloaca Maxima, kojim je isušio močvarno područje između Sedam rimskih brežuljaka. Na tom mjestu započeo je izgradnju Rimskog foruma. Također je utemeljio Rimske igre.

Prisk je pokrenuo velike građevinske projekte, uključujući prvi gradski most, Pons Sublicius. Sagradio je cirkus, najpoznatiji je Circus Maximus, ogroman stadion za utrke kočija. Nakon toga započeo je gradnju hrama-tvrđave posvećenog bogu Jupiteru na Kapitolskom brdu. Međutim, prije nego što je hram dovršen, ubio ga je sin Anka Marcija, nakon 38 godina vladavine. Njegova vladavina najviše se pamti po uvođenju rimskih simbola vojnih i civilnih službi, kao i rimskog trijumfa, budući da je bio prvi Rimljanin koji je proslavio trijumf.

### Servije Tulije (Servius Tullius) 
Priska je naslijedio njegov zet Servije Tulije, drugi rimski kralj etrurskog porijekla i sin robinje. Vodio je uspješne ratove protiv Etruščana. Ratni plijen iskoristio je za izgradnju prvog zida oko sedam rimskih brežuljaka, poznatog kao pomerij. Također je reorganizirao vojsku.

Servije Tulije uveo je novi ustav, dodatno razvijajući podjelu građana na staleže. Uveo je prvi rimski popis stanovništva (cenzus), kojim je stanovništvo podijelio u pet imovinskih razreda te osnovao centurijatsku skupštinu. Na osnovu cenzusa podijelio je stanovništvo i na četiri gradska plemena prema mjestu stanovanja, čime je uspostavio tribsku skupštinu. Također je nadgledao izgradnju hrama božice Dijane na Aventinskom brežuljku.

Servijeve reforme donijele su velike promjene u rimski život: pravo glasa temeljilo se na društveno-ekonomskom statusu, što je davalo prednost eliti. Međutim, s vremenom je Servije sve više davao podršku siromašnima kako bi stekao naklonost plebejaca, često na štetu patricija. Nakon 44 godine vladavine ubijen je u zavjeri koju su organizirali njegova kćerka Tulija i njen muž Lucije Tarkvinije Oholi.

### Tarkvinije Oholi (Lucius Tarquinius Superbus) 
Sedmi i posljednji kralj Rima bio je Lucije Tarkvinije Oholi. Bio je sin Priska i zet Servija, kojeg su on i njegova supruga ubili. Vladao je 25 godina.

Tarkvinije je vodio brojne ratove protiv rimskih susjeda, uključujući Volščane, Gabije i Rutule. Također je učvrstio položaj Rima kao predvodnika latinskih gradova. Pokrenuo je i niz javnih radova, naročito dovršetak Hrama Jupitera, kao i radove na kloaci Maximi i Circus Maximusu. Ipak, njegova vladavina ostala je upamćena po korištenju nasilja i zastrašivanja radi održavanja vlasti te po nepoštivanju rimskih običaja i senata.

Napetosti su dosegle vrhunac kada je kraljev sin, Sekst Tarkvinije, silovao Lukreciju, suprugu jednog i kćerku drugog uglednog rimskog plemića. Lukrecija je ispričala rodbini šta se dogodilo, a zatim izvršila samoubistvo kako bi izbjegla sramotu. Četvorica muškaraca, predvođena Lucijem Junijem Brutom, među kojima su bili i Lucije Tarkvinije Kolatin, Publije Valerije Publikola i Spurije Lukrecije Tricipitin, podigli su ustanak koji je 509. godine prije nove ere zbacio i protjerao Tarkvinija i njegovu porodicu iz Rima. Lucije Junije Brut i Lucije Tarkvinije Kolatin postali su prvi rimski konzuli, čime je započelo razdoblje Rimske republike.

## Društveni poredak 
Kod utvrđivanja društvenog poretka u periodu kraljeva od velikog su značaja ostaci najstarijih ustanova, koje su se zadržale u narednom dobu. Sama institucija kraljevske vlasti i dalje je postojala u ličnosti jednog od najviših sveštenika, koji je nosio naziv rex sacrorum.

### Rod i porodica 
Osnovna društvena jedinica bila je patrijarhalni rod. Članovi roda bili su povezani uzajamnim pravom nasljeđa. U ranijem dobu rod je imao zajedničke zemljišne posjede. Članovi roda morali su da se uzajamno štite. Rodovsko porijeklo sačuvalo se i u rimskim imenima.

Imena Rimljana sastojala su se od dva, a kasnije često i od tri i više dijelova.