Goraždanska štamparija

mini|desno|250px|Psaltir iz 1521. godine, štampan u Goraždanskoj štampariji
**Goraždanska štamparija** je nakon štamparije Crnojevića jedna od najranijih štamparija kod pravoslavnih južnih Slavena (Srba) i prva na teritoriji današnje Bosne i Hercegovine (tadašnje Osmanlijsko Carstvo). Osnovana je u Veneciji 1519. godine, ali je ubrzo premještena u pravoslavnu crkvu Svetog Geogrija u selu Sopotnica blizu Goražda, u osmanlijskom Hercegovačkom sandžaku. Osnivač je bio Božidar Ljubavić, poznat i kao Božidar Goraždanin, koji je bio istaknuti trgovac iz Goražda. Njegov sin Teodor Ljubavić, jeromonah iz manastira Mileševa, vodio je rad štamparije. Radila je do 1523.

## Historija 
mini|desno|250px|Goraždanski Trebnik iz 1523. godine, štampan u Goraždanskoj štampariji
[mini|desno|250px|[Crkva svetog Georgija u Sopotnici. Tu je bila smještena Goraždanska štamparija]]
Nakon što je Johannes Gutenberg pronašao štamparsku mašinu 1450. godine u Mainzu, umjetnost štampanja knjiga je ubrzo uvedena širom Evrope. Krajem 15. vijeka, Venecija je postala glavno sjedište štampanja. Đurađ Crnojević, knez Zete, 1493. godine je poslao jeromonaha Makarija u Veneciju da kupi mašinu i nauči umjetnost štampanja. Na Cetinju, prijestolnici Zete, Makarije štampa Cetinjski oktoih, prvu inkunabulu pisanu na srpskoj redakciji crkvenoslavenskog jezika. Štamparija Crnojevića radila je do 1496. godine, kada je Zeta pala pod Osmanlije. Božidar Ljubavić je 1518. godine boravio u Mileševi, Mileševa i ostali dijelovi ovog vladičanstva, uključujući grad Goražde, koju su Osmanlije postepeno osvajale između 1465. i 1481. godine.

Jeromonah iz Mileševe je sa bratom Đurađem, a po nagovoru oca 1518. godine otišao u Veneciju odakle je donio mašinu za štampanje, hartiju i drugi štamparski materijal u crkvu svetog Đorđa u Sopotnici. Dokaz o tome je i zapis Teodora Ljubavića u Predgovoru Služebnik iz 1519. godine.  Uporedo sa Ljubavićima, štampariju je u Veneciji pokrenuo Božidar Vuković. Braća Ljubavić su kao prvu knjigu pripremila Služebnik, čije su kopije završene do 1. jula 1519. godine ili u Veneciji ili u crkvi Svetog Georgija u Goraždu. Jednako nije poznato gdje su se Ljubavići obrazovali za rad u štampariji. Prema nekima, oni su znanje sticali u Goraždu gdje je krajem 15. vijeka bila osnovana manastirska škola. Nakon što je Đurađ umro u Veneciji 2. marta 1519. godine, nejasno je da li je njegov brat prenio štampariju u Goražde prije ili poslije završetka radova na Služebniku. U crkvi Svetog Georgija, Teodor osniva Goraždansku štampariju, koja, osim Služebnika, štampa još dvije knjige u srpskoj redakciji crkvenoslovenskog jezika: Psaltir 1521. godine i Trebnik 1523. godine. Ono što je razlikovalo Goraždansku štampariju od ostalih je to da su slova originalan rad braće Teodora i Đurađa, a nisu preuzeta od venecijanskih majstora. Štampa je rađena crnom i crvenom bojom, koja se preko Dubrovnika i Kotora dovozila iz Venecije. Sve tri knjige odštampane su livenim kurentom veličine oko 3 milimetra i verzalom od 50-60 milimetara. Redoslijed rada je bio takav da su prvo štampani ksilografski klišei crvenom bojom, a zatim tekst štampan crnom bojom. Goraždanska štamparija se razlikovala od ostalih štamparija tog doba po još nekim tehnikama. U Sopotnici su na marginama knjiga posebno štampani znakovi koji su upozoravali na važnije dijelove teksta. Takođe, na goraždanskim knjigama numerisane su samo sveščice u nizu i to ćiriličnim brojnim oznakama.

Na raskršću puteva u Sopotnici, u vrijeme vladavine Osmanlija, Goraždanska štamparija nije mogla opstati poslije objave Molitvenika iz 1523. godine. Do 1866. godina sa početkom rada Sopronove pečatnje na prostoru Bosne i Hercegovine nije postojala štamparija. zajedno sa Mojsijem Dečanacom koji je znanje stekao u Vukovićevoj štampariji. U Târgoviștu Dimitrije je štampao *Služebnik* početkom 1545. godine i knjigu *Apostol* (Djela apostolska i poslanice apostola) 1547. godine. Božidar Vuković osnovao je u Veneciji svoju štampariju 1519. ili 1520. godine, istovremeno sa braćom Ljubavić. Radila je, sa prekidima, sve do kraja 16. vijeka. Postojale su i druge rane srpske štamparije, osnovane na teritoriji Osmanlijskog carstva: u manastru Rujan kod Užica 1529. godine, u manastiru Gračanica kod Prištine 1539. godine, u manastiru Mileševa 1546. godine, u Beogradu 1552. godine, ponovo u Mileševi 1557. godine , u manastiru Mrkšina Crkva kod Valjeva 1562. godine i u Skadru 1563. godine. Bile su aktivne od jedne do četiri godine i štampale su od jedne do tri knjige.

## Reference 
## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorija:Goražde
Kategorija:Pravoslavlje u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Srpska pravoslavna crkva
Kategorija:Bosanskohercegovačka kultura
Kategorija:Historija štamparstva