Carigradska konvencija (1888)

**Carigradska konvencija** iz 1888. je sporazum koji se odnosi na korištenje Sueskog kanala u Egiptu. Potpisale su ga 29. oktobra 1888. Ujedinjeno Kraljevstvo, Njemačko Carstvo, Austro-Ugarska, Španija, Francuska, Italija, Holandija, Ruska Imperija i Osmansko Carstvo. Egipatski hedivat, preko čije teritorije je prolazio kanal i kome su sve dionice kompanije Sueskog kanala trebale da se vrate kada je kompaniji istekao 99-godišnji zakup za upravljanje kanalom, nije pozvan da učestvuje u pregovorima i nije potpisao sporazum.

Potpisnice su bile sve velike evropske sile tog doba, a sporazum je tumačen kao zagarantovano pravo prolaska svih brodova kroz Sueski kanal tokom rata i mira. Tokom 74 godine vojnog prisustva Ujedinjenog Kraljevstva u Egiptu, od 1882. do 1956, britanska vlada je imala efektivnu kontrolu nad Kanalom. Godine 1956. egipatska vlada je nacionalizirala kompaniju Sueski kanal. U budućim ratovima između Egipta i Izraela kanal bi bio blokiran i neupotrebljiv na duži vremenski period.

## Historija 
1875. finansijska kriza navela je egipatskog hediva Ismail Paša da proda egipatske dionice u kompaniji Sueski kanal Ujedinjenom Kraljevstvu. 1879, Ujedinjeno Kraljevstvo i druge velike sile prisilile su na svrgavanje i progon Ismaila i njegovu zamjenu na mjestu  njegovim sinom Teufik-pašom. Nezadovoljstvo Teufikovom vladavinom izazvalo je Orabijevu pobunu 1881. od strane oficira nacionalističke vojske. Tumačeći pobunu kao moguću prijetnju njihovom korištenju Sueskog kanala, Britanci su vojno intervenisali u korist opkoljenog Kediva. Britanska pobjeda u Anglo-egipatskom ratu koji je uslijedio dovela je do toga da je Britanija stekla fizičku kontrolu nad Egiptom, uključujući Sueski kanal. Francuska, koja je ranije dominirala kanalom i čiji su investitori još uvijek kontrolisali većinu dionica kompanije Sueski kanal, nadala se da će oslabiti britansku kontrolu i pokušala je uticati na europsko mišljenje za internacionalizaciju kanala.

Britanska i francuska vlada napravile su kompromis pokušavajući neutralizirati kanal putem sporazuma. Član I, koji je garantovao prolaz svim brodovima tokom rata i mira, a koji je bio u koliziji sa članom X, koji je dozvolio egipatskoj vladi da preduzme mjere za "odbranu Egipta i održavanje javnog reda". Posljednju klauzulu koristili su Britanci da brane svoje zatvaranje kanala za brodove Osovine tokom Drugog svjetskog rata, a Egipat da opravda zabranu izraelskog prolaska nakon početka formalnog ratnog stanja između dvije države 1948.

Britanska vlada je nevoljko prihvatila sporazum i samo uz ozbiljne rezerve:

Delegati Velike Britanije, nudeći ovaj tekst kao konačno pravilo za osiguranje slobodne upotrebe Sueskog kanala, smatraju da je njihova dužnost da objave opštu rezervu u pogledu primjenjivosti njegovih odredbi u mjeri u kojoj su one nespojive sa prolazin i izuzetnim stanjem u kojem se Egipat zapravo nalazi i u mjeri u kojoj bi mogli ograničiti slobodu djelovanja vlade tokom okupacije Egipta od strane britanskih snaga.

Dana 5. juna 1967, tokom Šestodnevnog rata, Egipat je zatvorio i blokirao kanal Izraelu. Kanal je ostao blokiran i zatvoren tokom rata od 1968. do 1970. i Oktobarskog rata 1973. Plovni put je na kraju ponovo otvoren 10. juna 1975. Multinacionalne snage i posmatrači (MFO) iz 14 država trenutno nadgledaju uslove mirovnog sporazuma o kanalu, koji je u vlasništvu i održava se od strane Uprave Sueskog kanala Arapske Republike Egipat. Prema međunarodnim pravilima koja regulišu plovidbu kroz Sueski kanal, Egipat ne može zabraniti nijednom plovilu da prođe kroz kanal ako nema rata između Egipta i te zemlje.

## Reference 
Kategorija:Historijski dokumenti
Kategorija:Sporazumi potpisani 1888.
Kategorija:Istanbul
Kategorija:Sporazumi Austro-Ugarske
Kategorija:Sporazumi Francuske
Kategorija:Sporazumi Njemačkog Carstva
Kategorija:Sporazumi Nizozemske
Kategorija:Sporazumi Ruske Imperije
Kategorija:Sporazumi Kraljevine Italije
Kategorija:Sporazumi Španije
Kategorija:Sporazumi Ujedinjenog Kraljevstva
Kategorija:1888. u Osmanskom Carstvu
Kategorija:1888. u Austro-Ugarskoj
Kategorija:1888. u Francuskoj
Kategorija:1888. u Njemačkom Carstvu
Kategorija:1888. u Nizozemskoj
Kategorija:1888. u Ruskoj Imperiji
Kategorija:1888. u Kraljevini Italiji
Kategorija:1888. u Španiji
Kategorija:1888. u Ujedinjenom Kraljevstvu