Stjepan I, kralj Ugarske

**Stjepan I** (mađarski: István I; latinski: Stephanus I; 975 – 15. august 1038) također poznat kao **Sveti Stjepan** (mađarski: Szent István király; latinski: Sanctus Stephanus) bio je posljednji veliki knez Ugarske od 997. do 1000. godine i prvi kralj Ugarske od 1000. do 1038. godine. Njegov tačan datum rođenja nije poznat, ali se zna da je rođen 975. godine u Esztergomu. Nakon rođenja dobio je pagansko ime **Vajk**. Datum njegovog krštenja nije poznat. Bio je jedini sin velikog kneza Geze i njegove supruge Sarolt, koja je potomak istaknute porodice Gyulas. Iako su mu oba roditelja bili kršteni, Stjepan je bio prvi pripadnik svoje dinastije koji je postao posvećeni hrišćanin. Oženio se Giselom Bavarskom, potomkom carske Otonske dinastije.

Naslijedivši svog oca 997. godine, Stjepan je morao da se bori protiv svog rođaka Kopanija, koji je podržan od strane velikog broja paganskih ratnika. On je porazio Kopanija uz pomoć stranih vitezova i krunisan za kralja 25. decembra 1000. godine sa krunom koju je poslao papa Silvester II. U seriji ratova protiv polunezavisnih plemena i starješina ujedinio je cijelu Panonsku niziju. On je zaštitio nezavisnost svog carstva prisiljavajući trupe Konrada II, cara Svetog rimskog carstva, da se povuku iz Ugarske 1030. godine.

Stjepan je osnovao jednu nadbiskupiju, šest biskupija i tri benediktinska samostana; tako je Crkva u Ugarskoj razvijena nezavisno od nadbiskupa Svetog rimskog carstva. Također je ohrabrio širenje hrišćanstva sa teškim kaznama za ignoriranje hrišćanskih carina. Njegov sistem lokalne uprave bio je zasnovan podjelom carstva na okruge koji su organizovani oko tvrđava i kojima su upravljali kraljevski službenici. Tako je Ugarska imala trajno razdoblje mira tokom njegove vladavine i postala poželjna ruta hodočasnicima i trgovcima koji putuju između Zapadne Evrope i Svete Zemlje ili Konstantinopolja.

Preživio je svu svoju djecu. Umro je 15. augusta 1038. godine i pokopan u svojoj novoj bazilici, sagrađenoj u Székesfehérváru i posvećenoj Presvetoj Bogorodici. Njegova smrt je izazvala građanske ratove koje su trajali desetljećima. Godine 1083. kanonizovan je zajedno sa svojim sinom Emerikom i biskupom Gerardom Sagredom. Stjepan je postao popularan svetac u Mađarskoj i susjednim teritorijama. U Mađarskoj, njegov blagdanski dan (20. august) je također državni praznik dan državnosti.

## Rane godine (975–997) 
Stjepanov datum rođenja je neizvjestan jer nije zabilježen u savremenim dokumentima. Mađarske i poljske hronike govore da je rođen 975. godine u Esztergomu. Nakon uspostave kraljevske rezidencije u Esztergomu, njegov otac Gejza je prisilno širio hrišćanstvo među svojim podanicima, dok on nikada nije prestao obožavati paganske bogove. Titmar Merseburški u svojim hronikama opisuje Gejzu kao okrutnog monarha, ukazujući na to da je bio despot koji je nemilosrdno konsolidirao svoju vlast nad buntovnim ugarskim lordovima.

Mađarske hronike govore da je Stjepanova majka bila Sarolt, kćerka ugarskog plemića Gyula koji je imao jurisdikciju nad Transilvanijom i širim područjem ušća rijeke Tise i Moriš. Mnogi historičari, uključujući Pala Engela i Gyula Kristoa, govore da je njen otac Gyula bio kršten u Konstantinopolju 952. godine i bio vjeran hrišćanstvu. Za razliku od svih mađarskih izvora, poljski izvori govore da je Stjepanova majka bila Adelaide, sestra poljskog kneza Mješka I, ali pouzdanost ovog izvora nije prihvaćena od strane modernih historičara.

Stjepan je rođen kao Vajk, čije ime potiče od turkijske riječi baj, što znači heroj. Ugarske hronike pripovijedaju da ga je krstio biskup Adalbert Praški, koji je boravio nekoliko puta u Esztergomu između 983. i 994. godine. Međutim, sveti Adalbert u svojoj hronici, koju je napisao Bruno Querfurt, ne spominje ovaj događaj. Prema tome, datum Stjepanovog krštenja ostaje nepoznat; Gyorffy tvrdi da je kršten ubrzo nakon rođenja, dok Gyula Kristo napominje da je krštenje obavio neposredno pred očevu smrt 997. godine.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* https://www.ebsco.com/research-starters/biography/stephen-i

Kategorija:Rođeni 975.
Kategorija:Umrli 1038.
Kategorija:Historija Mađarske
Kategorija:Ugarski vladari
Kategorija:Arpadovići