Krimski Tatari

**Krimski Tatari** (na krimskotatarskom: qırımtatarlar, qırım, qırımlı) turkijska su etnička skupina nastala na Krimu između 13. i 17. vijeka, uglavnom od turkijskih plemena koja su na područje Krima došla iz azijskih stepa početkom 10. vijeka. Krimski Tatari bili su većina na Krimu do sredine 19. vijeka, a relativna većina ostali su sve do kraja tog vijeka. Nakon pada Krima u ruke Sovjeta u maju 1944. naređeno je premještanje tatarskog stanovništva, uključujući i porodice Krimskih Tatara koji su se borili u Crvenoj armiji, u Centralnu Aziju, uglavnom u Uzbekistan. Dijelu Tatara povratak je dozvoljen 1967., a 1989. sovjetski parlament osudio je premještanje tatarskog stanovništva. Danas čine 12% populacije Krima. Značajne dijaspore postoje u Turskoj i Uzbekistanu.

## Rasprostranjenost
Prema ukrajinskom popisu stanovništva iz 2001. u Ukrajini je živjelo 248.200 Tatara, od kojih 98% (243.400) u Autonomnoj Republici Krim,  uz dodatnih 1.800 (0.7%) u Sevastopolju koji, iako je na Krimu, ne pripada Autonomnoj Republici.

Oko 150.000 Tatara ostalo je u egzilu u Centralnoj Aziji. U Turskoj živi između 150.000 i 6.000.000 Tatara.  Do vremena prve ruske invazije Krima 1736. krimske arhive i biblioteke bili su poznate širom islamskog svijeta, Simferepolj je imao vodovod, kanalizaciju i pozorište u kojem su se izvodile predstave na francuskom, dok se luka Kezlev poredila sa Rotterdamom. Bahčisaraj je opisivan kao najčistiji i najzeleniji grad u Evropi.
#### Trgovina robljem
Do početka 18. vijeka Krimski Tatari bili su poznati po čestim upadima u Ukrajinu i Rusiju.  Do kraja 18. vijeka trgovina robljem sa Osmanlijskim carstvom i Bliskim istokom bila je temelj ekonomije Krimskog kanata. Najznačajnija luka preko koje se trgovale robovima bila je Kefe. Robovi i oslobođeni robovi činili su 75% stanovništva na Krimu.

Pojedini istraživači procjenjuju da je oko 3 miliona ljudi zarobljeno i porobljeno od strane Krimskih Tatara. S druge strane, Tatari su i sami bili žrtve upada Zaporoških kozaka, koji su čuvali stepske granice od tatarskih upada i koji su i sami pljačkali osmanlijske teritorije. Zemlje Tatara pljačkali su i Kozaci sa rijeke Don, kao i Mongoli Kalmici.  Posljednji veći upad Kozaka na Krim prije rusko-turskog rata (1768-1774) desio se za vrijeme cara Petra Velikog (1682-1721).

Tatarski intelektualac Ismail Gasprali (1851-1914), pod uticajem nacionalističkih ideja tog doba, postavio je temelj afirmaciji nacionalnog identiteta Krimskih Tatara i modernizaciji muslimanske kulture. Bilingvalni tatarsko-ruski list Terciman-Perevodchik, kojeg je objavljivao od 1883. do 1914., služio je kao edukaciono sredstvo preko kojeg je rasla nacionalna svijest i moderna misao među turkijskim narodima u Ruskom carstvu. Osnovao je 350 škola na Krimu koje su pomogle da se formira nova tatarska elita. Obrazovani Tatari odbijali su naziv Tatari koji su im dali Turci. Željeli su da budu nazivani Turcima, a njihov jezik turskim (tatarski je jezik uistinu bio pod uticajem osmanlijskog turskog).

Nakon Ruske revolucije nova tatarska elita proglasila je 26. decembra 1917. Krimsku Narodnu Republiku, prvu demokratsku državu u islamskom svijetu. Ukinuta je tokom ustanka boljševika u januaru 1918.

### Sovjetski savez
mini|desno|Procenat Krimskih Tatara po regionima prema sovjetskom popisu iz 1939.
Preko 100.000 ljudi Ukrajinaca, Rusa i Tatara umrlo je tokom gladi koja je zavladala 1921.,  a na hiljade Tatara pobjeglo je u Rumuniju i Tursku. Na hiljade je deportovano i ubijeno tokom kolektivizacije 1928-29.  U januaru 1942. u Simferopolju su osnovane tatarske nacističke dobrovoljačke jedinice. Učestvovale su u potjerama i ubistvima Jevreja u ruralnim predjelima.

Današnji historičari smatraju da je povoljna geopolitička pozicija Krima podstakla sovjetsku percepciju Krimskih Tatara kao prijetnje. Ovo vjerovanje je bazirano na činjenici i da su mnogi drugi narodi deportovani iz graničnih područja, a sa samog Krima su deportovani Grci, Armenci i Bugari.

Svih 240.000 Krimskih Tatara je, 17. i 18. maja 1944., deportovano u Uzbekistan i ostale udaljene dijelove Sovjetskog saveza.

Iako je dekretom iz 1967. sovjetska vlada otklonila optužbe protiv Tatara, nije učinila ništa da olakša njihov povratak na Krim. Povratak Krimskim Tatarima u egzilu nije bio dozvoljen sve do Perestrojke u 1980-im.

### Ukrajina 
mini|desno|200px|Procenat Krimskih Tatara po regionima prema ukrajinskom popisu iz 2001.
Oko 250.000 Tatara vratilo se u domovinu. Godine 1991. osnovan je Kurultai, koji djeluje kao predstavnik Krimskih Tatara.  Izvršno tijelo Kurultaia je Medžlis krimskotarskog naroda. Politički lider Krimskih Tatara i predsjednik Medžlisa je bivši sovjetski disident, Mustafa Džemilev.

Sjedište Medžlisa premješteno je, zbog okupacije Krima od strane Rusije, u Kijev.

## Također pogledajte 
* Deportacija Krimskih Tatara

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 

Kategorija:Krimski Tatari
Kategorija:Članice Organizacije nezastupljenih država i naroda