Evropska unija

**Evropska unija** (skraćeno: EU) jest nadnacionalna politička i ekonomska unija 27 evropskih država, koje su, prije svega, locirane na teritoriji Evrope. Unija je oformljena pod sadašnjim imenom Ugovorom o Evropskoj uniji (više poznatim pod imenom Mastrihtski ugovor) 1992. godine. Mnogi aspekti EU su postojali i prije potpisivanja ovog ugovora, preko raznih organizacija oformljenih pedesetih godina dvadesetog vijeka.

Političke aktivnosti Evropske unije se ispoljavaju u mnogim sferama, od politike zdravstva i ekonomske politike do inostranih poslova i odbrane. U zavisnosti od razvijenosti svake zemlje ponaosob, organizacija Evropske unije se razlikuje u različitim oblastima. EU je definisana kao federacija u monetarnim odnosima, agrokulturi, trgovini i zaštiti životne sredine; konfederacija u socijalnoj i ekonomskoj politici, zaštiti potrošača, unutrašnjoj politici; i kao međunarodna organizacija u vanjskoj politici. Glavna oblast na kojoj EU počiva je jedinstveno tržište koje se bazira na carinskoj uniji, jedinstvenoj moneti (usvojenoj od strane 12 članica), zajedničkoj agrokulturnoj politici i zajedničkoj politici u sferi ribarstva.

29. oktobra 2004, predsjednici i premijeri evropskih država donijeli su prvi ustav Evropske unije, koji trenutno čeka ratifikaciju pojedinačno svake zemlje potpisnice.

## Status 
Evropska unija je najmoćnija regionalna organizacija koja trenutno u svijetu postoji. Kao što se iz prethodnog može vidjeti, u nekim oblastima gdje su države članice svoj suverenitet prepustile Evropskoj uniji, može se reći da je Evropska unija federacija ili konfederacija. Unija nema pravo da premjesti dodatna ovlašćenja drugih članica na sebe bez dopuštenja određene članice. Isto tako, određeni broj članica rukovodi samostalno svojim politikama od nacionalnog interesa, kao što su inostrani poslovi, odbrana, valuta.

Zahvaljujući ovakvom ustrojstvu, Evropska unija se ne može definisati ni kao internacionalna organizacija ni kao konfederacija ili federacija. Moglo bi se reći da je *sui generis* cjelina.

Trenutni i budući status Evropske unije je predmet velike političke pažnje unutar nekih članica EU.

## Institucije 
Evropska unija ima nekoliko institucija:

* Evropski parlament (751 članova)
* Vijeće Evropske unije (ili „Vijeće ministara“) (27 članova)
* Evropsko vijeće
* Evropska komisija (27 članova)
* Evropski sud pravde (27 sudaca)
* Evropski revizorski sud (27 članova)
* Postoji nekoliko finansijskih tijela:
* Evropska centralna banka (koja zajedno s nacionalnim (nacionalnim) bankama čini Evropski sistem centralnih banaka)
* Evropska investicijska banka (uključujući Evropski investicijski fond)

Mnogo je više tijela zaduženih za provođenje objektivne politike i pravde. To su agencije Evropske unije.

Osim toga, postoje savjetodavna tijela, uključujući:

* Odbor regija

### Evropsko vijeće 
Političko vodstvo Evropske unije je Evropsko vijeće koje se obično sastaje četiri puta godišnje. Sastoji se od po jednog predstavnika po državi, ili šefa države ili premijera, s predsjednikom Evropskog vijeća i predsjednikom Evropske komisije. Predstavnicima država članica pomažu ministri vanjskih poslova. Evropsko vijeće koristi svoju vodeću ulogu u rješavanju sporova između država članica i institucija Evropske unije i u rješavanju političkih kriza i neslaganja oko kontroverznih pitanja i politika. Evropsko vijeće ne bi se trebalo identificirati s Vijećem Evrope, međunarodnom organizacijom nezavisnom od Evropske unije.

### Vijeće Evropske unije 
Vijeće Evropske unije (koje se ponekad naziva i Vijeće ministara) čini drugu polovinu zakonodavstva EU-a. Njega čine ministri iz svake države članice i sastaju se u različitom sastavu, u zavisnosti od problema kojim se bave. Unatoč različitom sastavu, smatra se jedinstvenim tijelom. Pored svoje zakonodavne uloge, Vijeće Evropske unije ima i izvršne funkcije na području zajedničke vanjske i sigurnosne politike.

### Evropska komisija 
mini|Evropska komisija

Evropska komisija izvršno je tijelo i odgovorno je za zakonodavne inicijative i svakodnevno upravljanje Evropskom unijom. Trenutno ga čini 27 evropskih povjerenika za različita područja djelovanja, po jedan iz svake države. Predsjednika i članove Evropske komisije predlaže Evropsko vijeće. Imenovanje predsjednika i članova odbora mora odobriti Evropski parlament.

### Evropski parlament 
Evropski parlament predstavlja polovinu zastupnika u EU. 736 (uskoro bi bilo 750) Zastupnike Evropskog parlamenta izravno biraju državljani EU svakih pet godina. Iako se zastupnici biraju na razini države, organiziraju ih političke grupe, a ne državljanstvo. Svaka država članica ima određeni broj zastupnika, a u nekim slučajevima ih biraju nacionalne izborne jedinice. Parlament i Vijeće Evropske unije zajedno donose zakone u gotovo svim područjima u okviru redovnog zakonodavnog postupka. To se odnosi i na budžet Evropske unije. Konačno, Evropska komisija je odgovorna Evropskom parlamentu, za njegovo imenovanje potrebno je njegovo odobrenje i mora podnijeti izvještaje Parlamentu. Predsjednika Evropskog parlamenta zastupa Parlament. Predsjednika i potpredsjednika Sekretarijata biraju svake dvije i po godine zamjenici.

## Stanovništvo i površina 
EU je do kraja 2006. godine (25 država članica) obuhvaćala 3,973.597&nbsp;km² (neznatno veća od Indije, čime bi bila 7. najveća država svijeta). Na tom teritoriju ima, prema popisu iz 2001., oko 456 miliona stanovnika, s prosječnom gustoćom naseljenosti od 115 stanovnika/km².

Nakon priključenja Bugarske i Rumunije 1. januara 2007. godine, površina EU-a povećala se na 4.325.675&nbsp;km², a populacija na 496 miliona stanovnika.

Nakon ulaska Hrvatske u Evropsku uniju, 1. jula 2013. godine, površina EU-a povećala se na 4.381.376&nbsp;km², a populacija na 506 miliona stanovnika.

U slučaju da se u budućnosti priključi i Turska, koja je službene pregovore za priključenje počela 2005., površina EU iznosit će 5.159.209&nbsp;km² a populacija oko 580 miliona stanovnika.

Prosječni BDP po stanovniku iznosio je 27.000 USD. Najmanji BDP po stanovniku u američkim dolarima imaju Bugarska (7 500), Rumunija (9 500) te Hrvatska (12 000), a najveći Luksemburg (103 000), Irska (62 000), Danska (53 500) i Velika Britanija (40 000).

## Pravna osnova 
Pravna osnova Evropske unije su ugovori između njenih članica. Oni su donošeni tokom godina. Prvi takav ugovor je Ugovor u Parizu (1951) kojim je oformljena Evropska zajednica za ugalj i čelik između šest evropskih zemalja. Ovaj ugovor je istekao prije donošenja naknadnih ugovora. Sa druge strane, Rimski ugovor (1957) i dalje traje, poslije njega je donesen Mastrihtski ugovor (1992), koji je Evropsku uniju konstituisao pod tim imenom. Najviše amandmana na Rimski ugovor se ticalo pristupa 10 novih članica 1. maja 2004.

Članice EU su se nedavno dogovorile oko teksta Evropskog Ustava koji će, ako se ratifikuje od strane članica, postati prvi zvanični ustav EU zamjenjujući sve dotadašnje ugovore.

Ako Ustav ne prođe prilikom ratifikacije svih članica, onda bi bilo neophodno ponovo otvoriti pregovore u vezi njegovog donošenja. Većina političara i državnih zvaničnika se slažu oko toga da je sadašnji pred-ustav nije odgovarajući za trenutnih 28 država članica (kao i za buduće). Stariji političari (naročito u Francuskoj) imaju stav da ako ustav ne ratifikuje nekoliko članica treba nastaviti bez njih.

## Sjedišta institucija Evropske unije 
* Evropska unija nema zvanični glavni grad, a sjedišta njenih institucija se nalaze u nekoliko različitih gradova. Brisel je sjedište Evropske komisije i Savjeta Evropske unije (Savjet ministara), kao i domaćin sastanaka i plenarnih zasjedanja Evropskog parlamenta. Brisel se upravo zbog ovoga smatra de fakto glavnim gradom EU.
* Strasbourg je sjedište Evropskog parlamenta i domaćin je većine plenarnih zasjedanja.
* Evropski sud pravde i sekretarijat Evropskog parlamenta se nalaze u Luksemburgu.
* Evropska centralna banka je smještena u Frankfurtu.

## Trenutna pitanja 
Glavna pitanja s kojima se Evropska unija u ovom trenutku bavi jesu njeno proširenje na jug i istok, odnosi sa Sjedinjenim Američkim Državama, revizija pravila Pakta za stabilnost i ratifikacija Ustava Evropske unije od država članica.

## Historija 

Datoteka:Quai d'Orsay.jpg
Datoteka:Eurotower in Frankfurt.jpg

Pokušaji da se ujedine disparatne nacije Evrope prethode nacionalnoj državi. Oni su se dešavali konstantno kroz historiju kontinenta još od propasti Rimskog carstva. Franačko carstvo Šarlemanja, Sveto Rimsko carstvo i Poljsko-Litvanski Komonvelt ujedinili su velika prostranstva. Mnogo kasnije, tokom 19. vijeka - carinske unije pod Napoleonom i osvajanja nacističke Njemačke '40. godina dvadesetog vijeka su imala samo trenutno postojanje.

S obzirom na izvorne jezičke i kulturne različitosti u Evropi, ovi pokušaji obično su podrazumjevali vojno potčinjavanje nevoljnih i neposlušnih nacija, što bi potom dovelo do nestabilnosti i konačnog neuspjeha. Jedan od prvih prijedloga za mirno ujedinjenje kroz saradnju i jednakost članstva dao je začetnik pacifizma Viktor Igo (1851). Nakon katastrofa Prvog, a zatim i Drugog svjetskog rata, pokretačka snaga za osnivanje Evropske unije (odnosno onoga iz čega će se ona potom razviti) značajno je porasla, vođena željom da se Evropa obnovi i spriječi mogućnost da se takvi užasi rata ikada ponove. Evropska zajednica za ugalj i čelik (oformljena 1951, a koju su činile: Zapadna Njemačka, Francuska, Italija i zemlje Beneluksa) je bila inicijalna kapsula za dalje ujedinjenje Evrope.

Prva carinska unija, koja se izvorno zvala Evropska ekonomska zajednica, osnovana je Rimskim ugovorom 1957, a implementirana 1. januara 1958. Kasnije se promijenila u Evropsku zajednicu, koja je sada "prvi stub" Evropske unije. EU se razvila od trgovačkog sistema do ekonomskog i političkog partnerstva.

## Ekonomski položaj 
## Metode 
Da bi postigla svoj cilj, Evropska unija želi da oformi infrastrukturu koja prelazi preko državnih granica. Harmonizovani standardi prave veće i produktivnije tržište; a države članice mogu da oforme svoju carinsku uniju bez gubitaka. Na primjer, države čiji građani nikad ne bi pristali da jedu istu hranu mogu i dalje da se dogovore oko standarda.

U skorije vrijeme, EU nastavlja da širi svoj uticaj na istok. Primila je nekoliko (12) novih članica, a planira da primi još nekoliko novih u skorijoj budućnosti. Nada je da će to uticati na njihove ekonomije, i političku stabilnost, kao što je to svojevremeno bio slučaj sa Španijom, Portugalom i Grčkom.

Dalje proširenje na istok donijelo bi na duge staze značajnu korist u ekonomiji, ali zemlje još dalje ka istoku Evrope još nisu podobne za ulazak u Uniju, naročito zbog njihovih ekonomija. Proširenje Evropske unije bi mnogo značilo za razrješenje poslijeratne krize na području bivše Jugoslavije, kao i na Kipru.

## Države članice i proširenja 
**Države utemeljiteljice** - Evropsku zajednicu za ugalj i čelik osnovalo je šest država potpisnica Ugovora iz Pariza 1951. godine - Francuska, Njemačka, Italija, Belgija, Holandija i Luksemburg. Rimskim ugovorima 1957. godine iste su države osnovale Evropsku ekonomsku zajednicu te Evropsku zajednicu za atomsku energiju.

**Prvo proširenje** - 1973. godine članicama Evropske zajednice postale su Velika Britanija, Danska i Irska.

**Drugo proširenje** - 1981. godine Grčka postaje članicom Evropske zajednice. Grčka je Sporazum o pridruživanju s EZ-om sklopila još 1961. godine, međutim u punopravno članstvo ušla je gotovo 20 godina kasnije, jer je u međuvremenu došlo do promjene režima vojnim udarom (1967.), što je usporilo njezin ulazak u EZ sve do uspostave demokracije 1974. godine.

**Treće proširenje** - 1986. godine u članstvo Evropske zajednice ulaze Španija i Portugal. Ove dvije zemlje izrazile su interes za članstvo u EZ-u još 1960-ih godina, međutim u članstvo su primljene nakon uspostave demokratskih političkih sustava koji su zamijenili ranije autoritarne režime te nakon prevladavanja gospodarskih teškoća.

**Četvrto proširenje** - 1995. godine Evropska unija prima u članstvo Austriju, Finsku i Švedsku.

**Peto proširenje** - 1. maja 2004. godine bilo je po mnogome značajno. To je prije svega najveće proširenje Evropske unije, kojim je EU dobila novih 10 država članica - Kipar, Češka, Estonija, Latvija, Litvanija, Mađarska, Poljska, Slovačka, Slovenija i Malta.

**Nastavak petog proširenja** - 1. januara 2007. godine Evropskoj uniji pristupile su Rumunija i Bugarska.

**Šesto proširenje** - 1. jula 2013. godine u punopravno članstvo Evropske unije ulazi Hrvatska.

### Buduća proširenja  
**Zemlje kandidati** su: Albanija, Moldavija, Crna Gora, Sjeverna Makedonija, Srbija, Turska, Ukrajina i Bosna i Hercegovina.

**Potencijalni kandidati** su: Kosovo i Gruzija.

### Kriteriji za članstvo 
Na sastanku Evropskog vijeća u Kopenhagenu, održanom u junu 1993. godine, postavljena su tri kriterija (tzv. kopenhagenski kriteriji) koje svi budući kandidati moraju ispunjavati u punopravno članstvo. To su:

* politički - stabilnost institucija koje osiguravaju demokraciju, vladavinu prava, poštivanje ljudskih prava i prava manjina i prihvaćanje ciljeva Unije
* gospodarski - postojanje djelotvornog tržišta gospodarstva te sposobnost tržišnih čimbenika da se nose s konkurentskim pritiscima i tržišnim zakonima unutar EU
* pravni - usvajanje cjelokupne pravne stečevine EU (*acquis communautaire*).

Iako je prihvaćanje pravne stečevine EU važno, još je važnije osigurati učinkovitu provedbu i primjenu kroz odgovarajuće administrativno ustrojstvo. Stoga je na sastanku Evropskog vijeća u Madridu 1995. godine postavljen četvrti kriterij kao preduvjet za članstvo (tzv. madridski kriterij):

* **administrativni** - prilagodba odgovarajućih administrativnih struktura s ciljem osiguranja uvjeta za postupnu i skladnu integraciju.

## Simboli 
[mini|231x231px|[Zastava Evropske unije]]

### Zastava 
Vijeće Evrope je 1955. zastavu sa 12 zlatnih zvijezda, koje su u krugu poredane na plavoj podlozi, izabrao za svoj zvanični simbol. Vijeće Evrope je 1983. predložilo Evropskom parlamentu da pomenutu zastavu usvoji kao svoju zvaničnu i Evropski parlament je to i učinio. Šefovi država i vlade zemalja članica Evropskih zajednica 1985. su prihvatili ovaj simbol i 1. januara 1986. sve institucije EZ su počele da ga koriste

### Himna 
***Oda radosti*** (izvorni njemački naslov: "Ode an die Freude") je himna Vijeća Evrope, te Evropske unije; oboje se odnosi prema njoj kao Evropskoj himni zbog namjere Vijeća da predstavlja Evropu u cjelosti radije nego neku organizaciju. Osnova joj je posljednji stavak Beethovenove Devete simfonije, skladane 1823. Beethoven je svoju simfoniju razvio iz Schillerove *Ode radosti* i ti se stihovi često pjevaju pri izvođenju himne, ali zbog brojnosti evropskih jezika nemaju službeni status. Himna se izvodi u službenim prigodama kod obiju organizacija (poput potpisivanja ugovora) te je jedan od europskih simbola.

## Buduće članice, ostale zemlje 
mini|340piksel|Dalje proširenje Evropske Unije

Turska, Makedonija, Island, Srbija, Albanija,  Crna Gora i Bosna i Hercegovina  su zvanični kandidati za pristupanje EU. Islandski ministar vanjskih poslova je 16. juna 2013. godine informisao Evropsku komisiju o namjerama novoizabrane islandske vlade da pregovore o pristupu EU stavi na čekanje.
Države, kao što su npr. Norveška i Švicarska ne žele pristupiti EU. Norveška to ne želi učiniti jer je narodnim referendumom odbačeno njeno priključenje, ponajviše zbog euroskepticizma, dok npr. švicarski razlozi leže u tradiciji te države koja je vijekovima čuvala neutralnost. Norveška i Švicarska imaju posebne bilateralne sporazume sa EU, što im omogućava bescarinsku zonu, te na taj način njihova izolovanost od EU ne predstavlja probleme sa ekonomskog aspekta.
Na ovu temu pogledati i članak Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju.

## Status prekomorskih teritorija 
Neke teritorije imaju zvanične odnose sa članicama EU zahvaljujući kolonijalnoj prošlosti, kulturnim vezama ili geografskom položaju. Tu se prije svega misli na prekomorske teritorije Francuske, Španije, Holandije i Velike Britanije.

## Šengenski sporazum 
Šengenski sporazum je međunarodni sporazum kojeg su 14. juni 1985. potpisale pet evropskih država: Belgija, Francuska, Njemačka, Luksemburg i Holandija. Sporazum je potpisan na brodu "Princeza-Mari Astrid", na mjestu Mozel, pored Schengena, malog mjesta u Luksemburgu na granici Francuske i Njemačke. Po Šengenskom sporazumu, državljani država u Evropskoj uniji mogu se slobodno kretati po drugim članicama (bez pasoša ili lične karte).

Ovaj sporazum potpisalo je 30 zemalja (svi članovi Evropske unije bez Irske kao i Island, Norveška, Lihtenštajn i Švicarska). Do danas je ovaj sporazum implementiralo ukupno 27 zemalja.

### Članstvo 
* 19. juni 1990 – Belgija, Francuska, Njemačka, Luksemburg, Holandija
* 27. novembar 1990 – Italija
* 25. juni 1992 – Portugal, Španija
* 6. novembar 1992 – Grčka
* 28. april 1995 – Austrija
* 19. decembar 1996 – Danska, Finska, Island, Norveška, Švedska
* 1. maj 2004 – Kipar (neimplementirano), Češka, Estonija, Mađarska, Latvija, Litvanija, Malta, Poljska, Slovačka, Slovenija
* 16. oktobar 2004 – Švicarska
* 1. januar 2007 – Rumunija i Bugarska
* 1. mart 2008 - Lihtenštajn
* 1. juli 2013 – Hrvatska

## Euro 
mini|Evropska centralna banka u Frankfurtu

Nakon stupanja na snagu Ugovora iz Nice, iskazala se potreba građana Evropske unije za pojednostavljenjem njene veoma složene strukture zakona, koju je sačinjavalo 8 ugovora i preko 50 protokola i aneksa. "Deklaracija o budućnosti Evropske unije", koja je pripojena Ugovoru iz Nice, otvorila je mogućnost konsolidovanja svih ovih dokumenata unutar jednog – Ustava EU. Još na sjednici Evropskog vijeća u Lakenu, u decembru 2001, donijeta je odluka o sazivanju javne konvencije država članica EU na kojoj bi prisustvovali predstavnici tih država, njihovih nacionalnih parlamenata, Evropskog parlamenta i Evropske komisije. Kao plod ove konvencije koja je trajala od februara 2002. do jula 2003, nastao je nacrt Ustava EU, čiji je glavni cilj bio da izvrši njenu dubinsku reformu kako bi je približio njenim građanima. Ovaj nacrt je poslužio kao osnova u pregovorima koji su vođeni u okviru međuvladine konferencije od oktobra 2003. do jula 2004, kada je usaglašen konačan tekst Ugovora o Ustavu EU. Novi ustav je trebao da zamijeni sve sporazume potpisane u proteklih 50 godina, osim sporazuma o Euroatomu.

Sadržaj novog ugovora je bio podijeljen u 4 jednake cjeline. Prva se odnosila na osnovne principe i ciljeve Evropske unije, dok je druga obuhvatala Poglavlje osnovnih prava EU. Treća cjelina se odnosila na politike EU i na njeno funkcionisanje uopšte. Način stupanja na snagu Ustava, načini njegovog mijenjanja i objava prestanka važenja svih prethodnih ugovora su smješteni u četvrtu cjelinu ugovora. Stubovna struktura EU bi prestala da postoji i EU bi postala jedinstvena pravna cjelina. Po prvi put, predložena je klauzula o dobrovoljnom povlačenju, kojom bi svakoj državi članici bilo omogućeno dobrovoljno napuštanje EU. Zadaci evropskog komesara za vanjske odnose i evropsku susjedsku politiku, kao i zadaci visokog predstavnika za vanjsku politiku i sigurnost su povereni ministru vanjskih poslova EU, čija bi funkcija bila uvedena usvajanjem Ugovora o Ustavu. Pored povećanja broja oblasti koje podliježu glasanju kvalifikovane većine, preložena je i izmjena ovog sistema, prema kojoj bi, kako bi određeni prijedlog bio usvojen, za njega moralo da glasa 55% država članica, čija populacija čini najmanje 65% ukupnog broja stanovnika EU. U okviru zajedničke odbrambene politike, bila bi znatno povećana uloga Evropske odbrambene agencije, a predloženo je i usvajanje zajedničke politike o azilu, imigraciji i kontroli vanjskih granica EU. Razvojem Europola i Eurojusta (osnovan 2002), bila bi stvorena mogućnost za otvaranje kancelarije evropskog javnog tužioca.

Ugovor o Ustavu Evropske unije je, kako bi Ustav stupio na snagu, morala potvrditi svaka zemlja članica EU, ili u nacionalnim parlamentima ili na referendumima. Na referendumima u Francuskoj i Holandiji, 54,68%, odnosno 61,54%  glasača je glasalo protiv potvrđivanja ovog ugovora, što je dovelo do prinudnog zamrzavanja procesa donošenja Ustava EU.

Eurozona je monetarna unija koja okuplja 21 od 27 država članica EU koje u novčanom opticaju koriste jedinstvenu evropsku valutu euro. Ostalih šest članica Evropske unije i dalje koriste vlastite nacionalne valute, iako je većina njih obavezna da u budućnosti usvoje euro. Države koje formiraju eurozonu su:

# Austrija
# Belgija
# Bugarska
# Estonija
# Finska
# Francuska
# Grčka
# Hrvatska
# Irska
# Italija
# Kipar
# Latvija
# Litvanija
# Luksemburg
# Malta
# Nizozemska
# Njemačka
# Portugal
# Slovačka
# Slovenija
# Španija

Ostale države koje koriste euro kao zvaničnu valutu su:

# Andora
# Crna Gora
# Kosovo
# Monako
# San Marino
# Vatikan

## Također pogledajte 
* Evropska migrantska kriza

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Zvanični sajt Evropske unije
* Institucije Evropske unije
* Vijesti iz Evropske unije

Kategorija:Evropska unija