Manirizam

[desno|mini|[Parmigianino, *Madona dugog vrata*, 1534.-1540.]]
**Manirizam** (ital. *manierismo* od maniera *način*) je umjetnički pravac u zapadnoj Evropi u periodu između visoke renesanse i baroka, to je razdoblje čije se granice ne mogu strogo odrediti,a okvirno se uzima period otprilike od 1520. do 1600. godine.

Porijeklo naziva *manirizam* potiče od Vasarijevog opisa kasnih djela Michelangela koji odstupa od klasičnih predstava harmonije iz doba renesanse.

U suprotnosti s formalnim i sadržajnim skladom visoke renesanse, manirizam svjedoči o izgubljenoj ravnoteži, naglašava ono što je nebitno i popratno. Umjetnici žele da prevaziđu utvrđene sheme i kanjone visoke renesane. Naturalizam i idealizam više nisu osnovni cilj umjetnika. Maniristi stavljaju unutrašnju viziju, ma koliko ona bila subjektivna i irealna, iznad autoriteta prirode i klasičnih ideala realizma.

## Arhitektura 
[desno|mini|[Andrea Palladio *Vila Rotonda*, 1550.-1606.]]
Najznačajniji predstavnik manirizma u arhitekturi je Andrea Palladio. Njegovo najpoznatije djelo *Vila Rotonda* je građevina je centralnog tipa, odlikuje se sa četiri identična trijema čine Palladio unosi određenu dinamičnost u arhitekturu, građevina više nije statična s glavnim trijemom. Budući da su sve četiri fasade ulazni trijemovi, to se čin ulaska ponavljanjem osobito naglašava. No ulaskom se ne stiže u unutrašnjost u pravom smislu riječi jer se već s vrata nameće nasuprotni izlaz. Kretanje zbog ponavljanja postaje besmisleno i nepotrebno, a boravak zbog poziva sa svih strana uznemiren.

**Glavni predstavnici**: Giorgio Vasari, Andrea Palladio

## Skulptura 
[desno|mini|[Giambologna *Otmica Sabinjanki*, 1574.-1582.]]
Pored Michelangela u XVI vijeku u Italiji djeluju dva vrlo značajna skulptora Benvenuto Cellini i Giambologna. Skulptori teže kao i u slikarstvu komplikovanim i neobičnim formama što dovodi do neoubičajenih proporcija, izduženog tijela i malih glava. Najkarakterističnije su forme koje se upoređuju sa oblikom plamena. Osjeća se zasićenje sa idealima visoke renesanse koja se bazira na jasnim proporcijama, skladu i harmoniji. Skulpture ovih umjetnika već najavljuju dolazak baroka.

Benvenuto Cellini za vrijeme boravka u Francuskoj, Celini za francuskog kralja Fransoa I radi *Zlatni slanik*, slanik je u manerističkom stilu, a figure antičkih bogova Geje (božica zemlje) i Posejdona (bog mora) podsjećaju na Michelangelove figure Zore i Sumraka.

Giambologna izrađuje grupnu skulpturu *Otmica Sabinjanki*, kompozicija se sastoji od tri snažne monumentalne figure u pokretu.

**Glavni predstavnici**: Benvenuto Cellini, Giambologna

## Slikarstvo 
[lijevo|mini|[Tintoretto *Posljednja večera*, 1592.]]
[desno|mini|[El Greco *Sahrana grofa Orgaze* 1586.–1588.]]
Slikari mijenjaju proporcije ljudskog tijela, tako se javljaju figure izduženih formi, koje su više odraz subjektivnog i induvidualnog umjetničkog doživljaja nego realizma i idealizacije koja je specifična za visoku renesansu. Često se izražava horror vacui, nemirne gradacije svjetla i sjene, odstupa se od harmonične uravnoteženosti i renesansnih kompozicija.

Parmigianiono svojim slikarskim izrazom upotpunosti odstupa od ideala visoke renesanse. Parmigianionov novi ideal je neobično izduženo tijelo koje se sužava prema vrhu u sitnu ovalnu glavu, nesumljivo se ogleda na jednoj od njegovih najpoznatijih djela *Madona dugog vrata*. Parmideninov *Autoportret* (1523-24) je deformiran zbog igre konveksnim ogledalom, koje mijenja perspektivu i disproporcionalno povećava ruku u prvom planu u odnosi prema glavi.

Tintoretto je vodeći predstavnik manirizma, i najavljuje dolazak baroka. Govorilo se da je na vratima njegove radionice stajao je natpis *Michelangelov crtez i Ticijanova boja*. Njegovo posljednje veliko djelo *Tajna večera* pokazuje odstupanje od klasičnog načina prikazivanja te teme.

El Greco nasljednjik je Tintoretta i Michelangela. Njegovo najznačajnije djelo *Sahrana grofa Orgaza* predstavlja stvarni događaj iz 1323. godine ali ga El Greco prikazuje kao savremeni događaj, potretišući među učesnicima sahrane mnoge od mjesnih plemića i svećenika.
 
**Glavni predstavnici**: Pontormo, Parmigianiono, Tintoretto, Bronzino, El Greco

## Primjenjene umjetnosti 
[desno|mini|[Benvenuto Cellini *Zlatni slanik*, 1540.–1543.]]
Najveći razvoj u primijenjenim umjetnostima vidimo kod zlatarstva, draguljarstva, keramike, odjeće.

**Glavni predstavnici**: Benvenuto Cellini

## Reference 
* *Enciklopedija likovnih umjetnosti*, Zagreb, 1966.
* H,W. Janson, *Istorija umetnosti*, Beograd 1962.
* Helen Gardner, *Umetnost kroz vekove*, Novi Sad 1967.

## Vanjski linkovi 
* Art History Resources 

Kategorija:Umjetnički pravci
Kategorija:Arhitektonski stilovi
Kategorija:Manirizam
Kategorija:16. vijek u umjetnosti
Kategorija:17. vijek u umjetnosti
Kategorija:Renesansna umjetnost
Kategorija:Umjetnost Zapada