Albanofobija u Srbiji

[mini|297x297piksel|*Pozdrav sa srpskog primorja* ([Drač), srpski propagandni poster iz 1914.]]
**Albanofobija** **u Srbiji**, odnosno antialbanska osjećanja, proizvod su političkog odnosa u Srbiji i etničkih sukoba između političkih struktura u Srbiji i Albanaca, nastalih na područjima današnjeg Kosova.

Albanofobija se ogleda u negativnim  predrasudama i diskriminaciji prema pripadnicima albanskog naroda. Albanofobija može poprimiti i oblik rasizma ako je povezana s vjerovanjem da su Albanci vrsta niže rase. Antialbanska osjećanja se ogledaju i u korištenju naziva *Šiptari*, slaveniziranog oblika albanskog etnonima *Shqiptar*, koji se uslijed negativne konotacije u srpskom jeziku smatra uvredljivim.

Tokom historije, mnogi srbijanski intelektualci su predlagali razne antialbanske projekte, između ostalih: Jovan Cvijić,  Vaso Čubrilović, Ivo Andrić i drugi. Srpski pisac i analitičar Mirko Đorđević zaključuje: "*Pravljeno je stotine memoranduma, planova za riješenje kosovskog pitanja. Kad prelistate ta rješenja, bila ona komunistička, državna ili crkvena, lahko ćete primijetiti da su svi ti planovi bili - riješiti kosovsko pitanje tako da Albanaca tamo nema*."

## Historija 
### Kneževina Srbija 
[lijevo|mini|197x197piksel|[Vladan Đorđević, srbijanski državnik, je Albance smatrao nižom rasom.]]
Počeci antialbanske propagande u Srbiji datiraju s kraja 19. vijeka i vezani su za pretenzije srpske države na teritorije Osmanlijskog carstva naseljene Albancima. Nakon srpsko-turskog rata i teritorijalnih proširenja Kneževine Srbije 1878. godine, dolazi do masovnih protjerivanja Albanaca iz novopripojenih krajeva (prvenstveno iz Topličkog okruga, nekada djelimično naseljenog Albancima) i spaljivanja albanskih sela i gradskih četvrti. predsjednik srpske vlade Milan Piroćanac je povodom toga izjavio: “ako bismo ih ostavili ovdje, zadali bi nam nevolje”.

Dalji rast albanofobije povezan je s vanjskopolitičkim pretenzijama Kneževine Srbije zacrtanim u Načertaniju, na oblasti Kosova, zapadne Makedonije i sjeverne Albanije, od kojih su neke bile naseljene pretežno albanskim muslimanima. Oni albansko stanovništvo u Novopazarskom Sandžaku, Kosovu i Makedoniji predstavljaju kao "pustonosnu rijeku koja se izlila iz svoga korita i koju će Srbija vratiti u granice prave Arbanije". Argumente o izlasku Srbije na more preko Albanije u to vrijeme su zastupali mnogi srpski političari i intelektualci. Ugledni srpski naučnik Jovan Cvijić je branio pravo Srbije na sjevernu Albaniju uprkos postojanju nesrpskog stanovništva na tim oblastima.

Cvijić je opisivao kosovske i sjeverne Albance kao mješance, poarbanašene Srbe, odnosno prikrivene Srbe, koji su samo mimikrijom oponašali prave Albance, čime je podupirao pretenzije srpske države na albanske oblasti. Između 1906. i 1918. izradio je seriju mapa koje su pravdale rastuće srpske pretenzije na južne oblasti. Cvijićeve etnografske mape objavljene 1906, 1909. i 1913. godine, međusobno su se razlikovale i pratile su vanjskopolitičke potrebe Srbije. Na mapi iz 1909. značajno je prikazano smanjeno prisustvo Albanaca na Kosovu i zapadnoj Makedoniji u odnosu na prethodnu iz 1906. Na mapi iz 1913. prikazano je još manje Albanaca, čak i u Sjevernoj Albaniji. Vlada Kraljevine Srbije je stajala na gledištu da Albanci uopće nisu narod, već izdijeljena i međusobno zakrvljena plemena, bez zajedničkog jezika, pisma i vjere. Smatrao je da bi tek kolonizatorskim utjecajima, odnosno uključenjem Albanaca i njihovih teritorija u srpsku državu, bilo omogućeno njihovo obučavanje za civiliziran život. Srpska štampa je širila stereotipe o Albancima kao o divljacima nesposobnim za samostalan državni život. Čak i mnogi srpski naučnici su, prije nastanka nezavisne Albanije 1912. godine, pokušavali dokazati nesposobnost Albanaca za stvaranje vlastite države, tvrdeći da albanska plemena nemaju potrebu za državom niti sposobnost da se konstituišu u naciju, te im je stoga potrebno tutorstvo., nakon čega je srpska vojska krenula u osvajanje Albanije, čineći nad albanskim stanovništvom brojne zločine. Tucović bilježi da je dio štampe u Srbiji duže vrijeme rasprostirao o albanskom narodu tendenciozna mišljenja, Nakon pripajanja Kosova Kraljevini Srbiji, Kosovski Albanci su bili suočeni s politikom prisilne srbizacije, koja se ogledala u zabrani korištenja albanskog jezika, pokrštavanju, kolonizaciji i etničkom čišćenju.

### Kraljevina Jugoslavija 
Tokom perioda Kraljevine Jugoslavije, diskriminacija albanskog stanovništva je predstavljala zvaničnu politiku države. Beogradska vlada je raznim mjerama nastojala izmijeniti etničku sliku Kosova i Metohije. Hiljade albanskih porodica je protjerano u Tursku.. Istovremeno, beogradska vlada je vodila opsežan program kolonizacije Kosova, dajući prednost Srbima, a posebno bivšim vojnicima ili pripadnicima četničkih odreda.
lijevo|mini|199x199piksel|Vaso Čubrilović, srpski akademik, je predlagao masovno istjerivanje Albanaca.
Dr. Vaso Čubrilović, srpski akademik i političar, albanska naselja slikovito opisuje kao "klin koji se duboko zario u naše zemlje." On je 1937. godine napisao memorandum za Stojadinovićevu vladu kojim predlaže rješavanje "albanskog problema" totalnim etničkim čišćenjem Kosova od Albanaca. Čubrilović smatra da je "imperativna dužnost" države da ne dopusti da njeno važno strateško zemljište u rukama drži "nama neprijateljski i strani element". Čubrilović kritikuje dosadašnju neefikasnu srpsku kolonizaciju Kosova i predlaže efikasnije metode fizičkog izgona albanskog stanovništva. Andrićev elaborat, koji nosi datum 30. januar 1939. godine, sačinjen je kao službeni podsjetnik o albanskom pitanju za internu upotrebu u Ministarstvu vanjskih poslova.

Gotovo istovremeno s Andrićevim, 3. februara 1939. se pojavljuje još jedan projekat o okupaciji i podjeli Albanije, podnesen Stojadinovićevoj vladi. Riječ je o projektu Ivana Vukotića, također visokog činovnika Ministarstva vanjskih poslova, prema kojem bi Jugoslavija s Italijom trebala podijeliti Albaniju po liniji Struga-Libražd-Elbasan-Drač, čime bi Srbija dobila preko 300&nbsp;km albanske jadranske obale. Vukotić na kraju referata zaključuje da je "bolje italijanski prozor na Balkanu nego albanska kuća".

### Drugi svjetski rat 
Tokom ratnog perioda, mržnja između Srba i Albanaca je kulminirala. U izvještaju Komande II četničkog korpusa Draži Mihajloviću četnici izjavljuju da će se boriti protiv Turaka i Albanaca do istrebljenja i da mržnja na Albance i Turke privlači čak i pristalice komunizma. Mnogi četnici su se nakon amnestije u augustu 1944. godine priključili partizanskim jedinicama, ne mijenjanjući svoj stav prema Albancima.

Čubrilović zaključuje da su ovi ratovi najpogodniji za rješavanje tih problema, jer ono, za šta bi u mirno doba trebale decenije i vijekovi, za vrijeme ratova svršava se za koji mjesec i koju godinu. Stoga on predlaže da vojska još u toku ratnih operacija "planski i nemilosrdno" očisti od nacionalnih manjina sve ove krajeve, koji bi potom bili naseljeni nacionalnim elementom. Ako potpuno iseljenje ne uspije, Vaso Čubrilović predviđa dotatne mjere, kao što su: oduzimanje svih prava, otvaranje sabirnih logora, oduzimanje imovine, istrebljenje inteligencije i viših klasa...

Nakon albanskih demonstracija na Kosovu 1981. godine, u Srbiji započinje organizirana propaganda o genocidu nad Srbima na Kosovu (fabrikuju se izvještaji o silovanju Srpkinja, iseljavanju Srba i sl). Srpski nacionalisti iseljavanje Srba sa Kosova prikazuju kao rezultat pritiska i uzimaju kao potvrdu da Albanci Srbima čine ogromnu nepravdu u vlastitoj državi. Uz albansko ime su od sredine 1980ih korištene riječi “genocid”, “zulum”, “razbojništvo”, “silovanje”, čime je pominjanje Albanaca i u privatnom govoru steklo negativnu konotaciju. i navodi da se na Kosovu i Metohiji sprovodi fizički, politički, pravni i kulturni genocid nad srpskim stanovništvom. Ovaj memorandum je ekspertska komisija Ujedinjenih nacija nekoliko godina kasnije ocijenila "sredstvom širenja antialbanskih osjećanja".

Državni mediji, a posebno Radiotelevizija Srbije, su 1980-ih slali dezinformacije o zlodjelima nad Srbima na Kosovu, uključujući silovanja Srpkinja.

### Savremeni period 
Od 1990-ih godina, zahvaljujući propagandi Miloševićevog režima, Albanci postaju najveći srpski neprijatelji. Pišući o Albancima, crkveni autori uglavnom naglašavaju njihova zlodjela, opisujući ih kao silovatelje i nasilnike.

Istraživanje javnog mnijenja sprovedeno 1998. godine u Srbiji pokazalo je da je trećina ispitanika za nasilno rješenje problema Albanaca - 16% ispitanika bilo je za to da se Albanci očiste, izoluju u veliki logor ili unište na neki način, a ostalih 17% je predlagalo protjerivanje. Tokom 1998. i 1999. godine srpske vlasti su sprovodile kampanju etničkog čišćenja Albanaca sa Kosova, poznatu pod nazivom Operacija Potkovica.[mini|144x144piksel|[Dobrica Ćosić, srpski akademik i bivši predjsednik SRJ, je prema nekim tumačenjima nazvao Albance moralnim talogom Balkana.]]

Olivera Milosavljević, profesorica historije na Filozofskom fakultetu u Beogradu, napominje da savremeni srpski intelektualci pišu o Albancima uglavnom u okviru stereotipa o njihovoj urođenoj mržnji prema Srbima, koja je proizvod njihovih dominantnih „osobina“, primitivizma i razbojništva.,

Prema istraživanju iz 2009. godine, o diskriminaciji i socijalnoj distanci u Srbiji, Albanci su na dnu liste u odnosu na druge etničke grupe. Tek 39% građana Srbije smatra da bi Albanci mogli s uspjehom obavljati posao učitelja, 34% posao njihovog šefa, 30% posao načelnika općine i 23% posao premijera.

Generatori mržnje prema Albancima u Srbiji su i razna ekstremistička udruženja i navijačke grupe. Na tribinama nogometnih stadiona i na skupovima profašističkih organizacija, kao što je Otačastveni pokret Obraz, pojavljuju se parole: „*Ubij, zakolji da Šiptar ne postoji*", „*Srbija Srbima, Šiptarima sjekira",* „*Ubij Šiptara*“ kao i „*Ubij Hrvata da Šiptar nema brata*“.

## Također pogledajte 
* Albanofobija
* Srbijanska okupacija Albanije

## Reference 
## Vanjski linkovi 
**O albanofobiji u Srbiji:**
* Istraživanje Stratedžik marketinga: Javno mnenje o diskriminaciji i nejednakosti u Srbiji
* Olivera Milosavljević: Stereotipi srpskih intelektualaca XX vijeka o „nama“ i „drugima“ 
* Vladimir Arsenijević, Naše crnje 
* Aleksandar Bošković, Albanci kao metafora
* Zef Mirdita, Albanci u svjetlosti vanjske politike Srbije 
**Antialbanski projekti:**
* Vaso Čubrilović: The Expulsion of the Albanians
* Vaso Čubrilović: Manjinski problem u novoj Jugoslaviji
* Ivo Andrić o albanskom pitanju

Kategorija:Diskriminacija
Kategorija:Politička historija Srbije
Kategorija:Kultura Srbije
Kategorija:Albanci
Kategorija:Srpski iredentizam
Kategorija:Politička historija Kosova