Evropski ariš

**Evropski ariš** (lat. ***Larix decidua***)  je vrsta ariša porijeklom iz planina srednje Evrope, u Alpama i Karpatima, kao i u Pirinejima, sa razdvojenim nizijskim populacijama u sjevernoj Poljskoj i južnoj Litvaniji. Široko je naturaliziran u Skandinaviji. Potvrđeno je da se njegov životni vijek kreće blizu 1.000 godina. (sa sugestijama do 2.000 godina), ali češće je oko 200 godina. Tvrdi se da još uvijek stoji jedan od ariša koje je zasadio drugi vojvoda od Atola u Dunkeldu, 1738.

## Opis
thumb|Morfologija evropskog ariša iz knjige: Prof. Dr. Otto Wilhelm - Thomé Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, 1885, Gera, Njemačka*.
*Larix decidua* je srednje velika do veliko listopadna četinarska stablašica, koja dostiže visinu od 25–45 m, sa deblom do promjera do 1 m (izuzetno, do 53,8 m i promjerom 3,5 m) ). Kruna je konusna kad je mlada, s godinama postaje široka; glavne grane su u nivou prema gore, a bočnesu čest o viseće. Izdanci su dimorfni, s rastom podijeljenim na duge izbojke (obično duge 10-50 &nbsp;cm) i nose nekoliko pupoljaka, a kratki izdanci dugi samo 1–2&nbsp;mm sa samo jednim pupoljkom. Listovi su igličasti, svijetlozeleni, dugi 2–4 &nbsp;cm, koji postaju svijetložuti prije opadanja u jesen, a blijedožuti izdanci ostaju goli do sljedećeg proljeća.

Češeri su uspravni, jajasto-konusni, dužine 2–6 &nbsp;cm, sa 10-90 uspravnih ili blago urezanih (ne reflektiranih) sjemenskih ljuskica; zelene su, kad su nezrele, varijabilno isprane crvene, a postaju smeđe i otvaraju se kako bi oslobodile sjeme, 4-6 mjeseci nakon oprašivanja. Stari češeri obično ostaju na drvetu dugi niz godina, postajući mutno sivo-crni.

Vrlo je otporan na hladnoću, sposoban je preživjeti zimske temperature do najmanje –50 &nbsp;°C, a nalazi se među drvorednim stablima u Alpama, dosežući 2.400 m nadmorske visine, iako je najzastupljeniji od 1000–2000 m. Raste samo na dobro dreniranim tlima, izbjegavajući preplavljeno tlo i nije tolerantan na sjene.

## Kultivacija 
Smatra se da je prvi put uzgojen u Britaniji, 1629. godine. John Evelyn podsticao je  širu sadnju i upotrebu. Tri uzastopne vojvode od Atola široko su ga plantažirali a četvrti vojvoda napisao je "Observacije o arišu" 1807. godine ohrabrujući dalje njegovo uzgajanje, koje je uveliko prakticirao.

Evropski ariš se široko uzgaja u južnoj Kanadi i na sjeveroistoku Sjedinjenih Država. Naturalizovan (uvedena vrsta)  je  u Maineu, Michigan, New Yorku, Connecticutu, New Hampshireu
Vermontu i Rhode Islandu. Na sjevernim Apalačkim planinama često se koristi za pošumljavanje na površinskim  rudnicima.
ref> Evropski ariš može rasti na sušnijim tlima i tolerirati topliju klimu od domaćeg *Larix laricina*, koji je pogodniji za neborealne klimate.

## Podvrste
Postoje dvije podvrste:
* *Larix decidua* ssp. *decidua* –  evropski ariš  ili alpski ariš. Veći dio asortimana, osim ostalih. Češeri 2,5–6&nbsp;cm; puca žuto-mehka kora.
* *Larix decidua* ssp *polonica* – poljski ariš. Disjunkcija u nizijskoj sjevernoj Poljskoj. Češeri 2–3 &nbsp;cm; izdanci vrlo blijedožuti, skoro bijeli.

## Upotreba 
*Larix decidua* se uzgaja kao ukrasno drvo za sadnju u vrtovima i parkovima.

;Drvo
Drvo je žilavo i izdržljivo, ali također fleksibilno u tankim trakama, a posebno je cijenjeno za izgradnju jahti; drvo korišteno za ovo mora biti bez čvorova i može se dobiti samo od starih stabala koja su bila orezivana dok su bila mlada kako bi se uklonile bočne grane.

Mali stubovi ariša široko se koriste za rustikalnu ogradu.

;Ostalo
Zbog brzog rasta mladica i pionirskog karaktera, ariš je pronašao brojne primjene u šumarstvu i agrošumarstvu. Koristi se kao „pripremna vrsta“ za pošumljavanje otvorenih površina, napuštenih poljoprivrednih površina ili uznemirenih površina i kao „vrsta medicinskih sestara“ prije uvođenja zahtjevnijih vrsta.

### Bonsai
Evropski ariš je popularna bonsai vrsta, s mnogo jedinstvenih primjeraka dostupnih u evropskim krugovima, a popularno se koristi u šumskim skupinama bonsaija.

## Ekologija 
Sjemenke ariša su važna hrana za neke ptice, posebno evroazijskog siskina,  malog crvendaća i neke zebe, dok pupoljke i nezrele čunjeve jede gluhac .

Iglice evropskog ariša jedina su poznata hrana za gusenice nekih moljaca, kao što je *Coleophora sibiricella *;  ljuske šišarke koriste se kao hrana gusjenicama *'Cydia illutana*. The seeds are an important food for some birds, notably siskin,

### Invazijska vrsta
*Larix decidua'' je klasificiran kao divlji četinar, invazijska vrsta koja se širi u visoka područja na  Novom Zelandu. Sadila ga je Šumarska služba Novog Zelanda za kontrolu erozije.

## Dodatne slike 

Mélèze en Automne.JPG|Sibirski ariš sa jesenjim bojama
Albeck Seebachern bizarre Laerche 25102013 872.jpg|Ariš u Općini Albeck, okrug Feldkirchen, Koruška / Austrija
Larix decidua Scotland.JPG|Ranoproljetni listovi
Quelques Mélèzes.JPG| Šuma evropskog ariša ljeti, Alpes-Maritimes, Francuska 
Larix decidua0.jpg|Iglice i češeri evropskog ariša
Larix decidua developing cone.JPG|Detalji razvoja šišarke
Larix-decidua 0088 S.jpg|Mladi sjemenski (crveni) i polenski (žuti) češeri
Larix decidua needles and male cones.JPG| Mlade iglice i muški 'cvjetovi' ili strobili
ArmentaraFels.jpg|Južni Tirol, Wengen-La Val-La Valle
Larix decidua Embrun1.jpg|Regionalni park  Queyras, Embrun, Hautes-Alpes, Francuska
Albeck Seebachern Laerchenwald 25102013 869.jpg| Jesenja šuma s arišima, smrčama i borovima u Seebachernu 
Larch planted on a scree slope.JPG| Evropski ariš zasađen za kontrolu erozije na padini osipanja u Canterburyju Novi Zeland 
Bergtocht van Peio Paese naar Lago Covel in het Nationaal park Stelvio (Italië). Wond van een afgebroken tak. Europese larix (Larix decidua) 02.jpg|Rana na slomljenoj grani
Larix decidua female cone 2.jpg|Mladi ženski češer
File:Larix decidua male cones 2.jpg|Muški ćešeri
Larix decidua AA.jpg|*Larix decidua* var. *polonica* 1962, na jesen, Arnold Arboretum, Harvard University

## Reference
## Vanjski linkovi
**Larix decidua* images at the Arnold Arboretum of Harvard University Plant Image Database
*Friedman, William (Ned). "Spring larch pilgrimage."*Posts from the Collection*, Arnold Arboretum of Harvard University, 17 April 2018. Accessed 6 May 2020.
*Images of *Larix decidua* (European larch)
* *Larix decidua*. Information, genetic conservation units and related resources. European Forest Genetic Resources Programme

Kategorija:Larix
Kategorija:Pinales
Kategorija:Flora Bosne i Hercegovine
Kategorija:Drveće Evrope
Kategorija:Flora Francuske
Kategorija:Flora Alpa
Kategorija:Flora Austrije
Kategorija:Flora Češke
Kategorija:Flora Estonije
Kategorija:Flora Njemačke
Kategorija:Flora Italije
Kategorija:Poljska flora
Kategorija:Flora Rumunije
Kategorija:Flora Švicarske
Kategorija:Flora Ukrajine
Kategorija:Flora Evrope
Kategorija:Ukrasno drveće
Kategorija:Listopadni četinari