Supstituent

[mini|300px|**Primjer supstituenata**: Bromatna metoksi i etil grupa (**plavo** označene) na molekuli [oktana.]]
**Supstituent** je atom ili grupa atoma koja zamjenjuje atom vodika u roditeljskom lancu ugljikovodika. Termini *supstituent*, bočni lanac, grupa, grana ili grupa-privjesak upotrebljavaju se gotovo kao ekvivalenti za opisivanje lanaca roditeljske strukture, iako su moguće određene distinkcije u kontekstu hemije polimera. Bočni lanci u polimerima se pružaju sa osnovne strukture, a u proteinima su vezani za atome alfa ugljika aminokiselinske kičme.

Kada se imenuje organski spoj koji ima jednostruku vezu koja zamjenjuje vodik, upotrebljava se sufiks *–il*, a *–iliden* i *–ilidin* za dvostruku, odnosno trostruku vezu. Osim toga, pri imenovanju ugljikovodika koji sadrže supstituent, koriste se pozicijski brojevi, za označavanje atoma ugljika za koji se supstituent veže, kada je takva informacija potrebna da se napravi razlika između izomera. Polarni efekt daju supstituenti koji su kombinacija induktivnog i mezomernog efekta. Dodatni prostorni efekti rezultiraju iz volumena koji zauzima supstituent.

## Nomenklatura 
U organskoj hemiji, sufiks *–il* se upotrebljava za imenovanja radikala, što može pratiti staro ime metanola, metilen (skovan od grčkih riječi *metil* = vino + *hȳlē* = drvo), što je postalo skraćenica metil grupama u imenima spojeva. Nekoliko reformi hemijske nomenklature su generalizirale korištenje sufiksa za druge organske supstituente.

Upotreba sufiksa koji određuje broj atoma vodika koje zamjenjuje supstituent u roditeljskom spoju (i, obično, na supstituentu). Prema IUPAC smjernicama od 1993. godine:

* *–il* znači da je zamijnjen jedan vodik. 
* *–iliden* znači da su, imeđu roditeljskog spoja i supstituenta, dva vodika zamijenjena dvostrukom vezom.
* **–***ilidin* znači da su tri vodika zamijenjena trostrukom vezom između roditelja i supstituenta.
Sufiks *–ilidin* (sa "ine" umjesto "in" iliu "en") se sreće sporadično, a čini se da je pravopisna varijanta "-iliden". U PubChem bazi podataka navodi se 740.110 rezultata za "–iliden", od kojih 14 imaju sinonime, gdje je sufiks zamijenjen sa "–ilidin". Još 4 rezultata sadrže "a –il idin" bez navođenja –„iliden“ kao sinonima. To se ne spominje u IUPAC smjernicama.
Za višestruke veze istog tipa koji se veže za substituent roditeljske grupe, prefiksi su *di*, *tri*, *tetra*, *penta*, a sufiksi *–diil* (dvije jednostruke veze), *–triil* (tri jednostruke), *–tetrail* (četiri jednostruke), *–di-iliden* (dvije dvostruke veze)

Za višestruke veze različitih tipova, dodaju se sufiksi višestrukosti: **–***ililiden* (jedna jednostruka i jedna dvostruka), *–ililidin* (jedna jednostruka i jedna trostruka), *–di-ililiden* (dvije jednostruke i jedna dvostruka)

Ime roditeljskog spoja može se dati na dva načina.

* Kod mnogih uobičajenih spojeva, supstituent je povezan na jednom kraju (na 1 mjestu), što se, dakle, ne može izričito označiti brojevima u formuli. Ime supstituenta se modificira skidanjem *Ane* (pogledajte Alkan) i dodavanjem odgovarajućeg sufiksa. Ovo se "preporučuje samo za zasićene aciklične i monociklinki ugljovodikove grupe supstituenata i za mononuklearne roditeljske hidride silicija, germanija, kalaja, olova i bora . Stoga, ako postoji karboksilna kiselina pod nazivom "*X*-na kiselina“, odgovarajući alkohol završava sa "*X*-anol" (ili "*X*-il alkohol") ili alkan pod nazivom * X“-an", slijedi *X*-il", što obično označava da istom ugljikovom lancu nedostaju ove grupe, a koji je modificiran vezanjem na drugu roditeljsku molekulu.
* Šta više, opći način izostavlja samo terminal "e" imena supstituenata, ali zahtijeva eksplicitnu numeraciju svakog *il* prefiksa, čak i na poziciji 1 (osim za –ilidin, koji kao trostruka veza mora ovršiti ugljikov lanac supstituenta). Primjer imena koje se formira na ovaj način je *pentan-1-il*, a sinonim je za *pentil'' iz prethodne smjernice.

Treba imati na umu i neki popularni termini kao što je "vinil" (kada se koristi da označi "polivinil") predstavljaju samo dio punog hemijskog naziva.

Sufiks "–il" je nastao ekstrakcijom od riječi "metil".

## Metanski supstituenti
Prema navedenim pravilima, atom ugljika u molekuli, koji se smatra supstituentom, ima slijedeće nazive, ovisno o broju vezanih vodika, kao i tip veze koja je formirane sa ostatkom molekule:

## Struktura 
U prikazivanju hemijskih strukturnih formula, organski substituenti, kao što su metil, etil, aril se mogu označiti kao **R** (ili R1, R2, itd), što je generička oznaka. Simbol **X** se često upotrebljava za označavanje elektronegativnih substituenta kao što su halidi.

Ovaj način označavanja je uveo Charles Frédéric Gerhardt, 1844.

## Također pogledajte
* Bočni lanac
* Funkcijska grupa

## Reference
## Vanjski linkovi
Kategorija:Organska hemija
Kategorija:Supstituenti
Kategorija:Hemijska nomenklatura