Stećci u Trebinju

**Nekropole stećaka u Trebinju** iz srednjeg vijeka, predstavljaju značajne dokumente za proučavanje istorije i umjetnosti Bosne i Hercegovine od XII do XV vijeka. 
## Nekropole stećaka 
U srednjem vijeku Trebinje sa okolinom nalazilo se u oblasti Travunije, Huma, zatim u sastavu srpske države do polovine XIV vijeka, kada je Tvrtko I pripojio Bosni. Nikolići su bili  feudalni gospodari, nekada kao neposredni vazali bosanskog kralja, ali češće su bili vazali Sankovića i Kosača.

**Stećak župana Grda** je najstariji datirani stećak na području rasprostiranja. Potiče iz  sredine XII vijeka. Pronađen je tokom obnove crkve svetog Jovana u Poljicama i bio je ugrađen u ogradu crkve. Stećak je sa natpisom koji je jedan je od najstarijih ćiriličnih natpisa na području Bosne i Hercegovine.

**Nekropola stećaka u Aranđelovu**, proglašena je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Selo Aranđelovo nalazi se udaljeno 25 kilometara istočno od Trebinja. Krajem pedesetih godina 20. stoljeća na nekropoli je evidentirano 76 spomenika, a u oktobru 2005. godine 52 stećka, od toga 20 ploča i 56 sanduka, od kojih je 5 ukrašenih motivima mača, luka i strijele i bordurama od tordirane trake i povijene lozice. Selo Veličani je smješteno u centralnom dijelu Popovog polja – istočna strana, uz put Mostar-Ljubinje-Trebinje. Od ukupnog broja stećaka (62) na  ploče je otpadalo 31, sanduke 20, 1 sljemenjak, 2 krstače i 8 stubaca. Ukrašeno je ukupno 18 primjeraka: 1 sljemenjak, 7 sanduka, 6 ploča, 2 krstače i 2 stupca.

Najbrojniji motivi ukrasa na stećcima su bordure i frizovi od kosih paralelnih crta, povijene lozice sa trolistovima, tordirana traka, rozete i krstovi. Na nekim stećcima javljaju se štitovi sa mačevima, polujabuke, polumjesec, mač, ljiljan i kvadrat. Mesari su od Trebinja udaljeni 17 kilometara vazdušne linije prema sjeverozapadu. U nekropoli je 8 stećaka u jednoj i 9 u drugoj grupi. Među njima je i stećak sa uklesanim raspećem, a na nekim se još primjećuju ostaci ukrasa. Osim ovih stećaka uočavaju se tri uzidana u zid platoa sa zapadne strane.

**Nekropola stećaka Kličanj** u Krajkovićima, proglašena je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.  Nacionalni spomenik čine ostaci praistorijskog naselja, ostaci crkve, nekropola sa osamdeset stećaka i pokretno nasljeđe pronađeno na arheološkom području koje se nalazi u Zavičajnom muzeju Trebinje. Crkva i nekropola sa stećcima Kličanj mogu okvirno da se datiraju u drugu polovinu XIV. vijeka, XV. vijeka i početak XVI. vijeka.

Oko crkve se prostire nekropola od osamdeset stećaka, od čega je pedeset ploča i trideset sanduka. Obrada je različita, a veći broj primjeraka je dobro obrađen.  Pet primjeraka je ukrašeno.

**Nekropola stećaka u Strujićima** sastoji se od 4 stećka, od kojih je samo jedan stećak ukrašen. Orijentirani su u smjeru istok-zapad. Materijal od kojeg su klesani je krečnjak. Nekropola je proglašena za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.  Stećci Popova po oblicima, ukrasima, natpisima i svim drugim osobinama ni po čemu ne izlaze iz vremenskog okvira stećaka Bosne i Hercegovine. Za datiranje stećaka u Strujićima može pomoći jedini ukras -„kamenice“ okružene rozetom (na stećku br. 1), kakav je nađen i u Ljubinju. Kako su stećci u okolini Ljubinja s dosta sigurnosti datirani u XIV i XV stoljeće, nema razloga da se i stećci iz Strujića analogijom ne smjeste u ovaj period.

**Nekropola stećaka u Drijenjanima** sastoji se od 8 stećka, od čega 6 sanduka i 2 ploče. Orijentirani su u smjeru istok-zapad.  Nekropola je proglašena za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.

## Literatura 
* Konstantin Jireček, Vlastela humska na natpisu u Veličanima, Glasnik Zemaljskog muzeja IV, Sarajevo, 1892, str. 279-285.
* Milenko Filipović,  – Ljubo Mičević, Popovo u Hercegovini, Naučno društvo, Sarajevo, 1959. 
* Marko Vego, Novi i revidirani natpisi iz Hercegovine, Glasnik Zemaljskog muzeja (Arheologija) n.s. sv. VII, Sarajevo,1962, str. 191-243.
* Marko Vego, Zbornik  srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine II, Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine, Sarajevo, 1964.
* Šefik Bešlagić, Popovo-srednjovjekovni nadgrobni spomenici, Zavod za zaštitu spomenika kulture Bosne i Hercegovine, Sarajevo, 1966.
* Ljubinka Kojić – Marian Wenzel, Veličani - srednjovjekovna nekropola i pregled srednjovjekovnog stakla Bosne i Hercegovine,  Starinar n.s. XVIII/1967, Arheološki institut Srpske akademije nauka, Beograd, 1968, st. 139-155.       
* Pavao Anđelić, Srednjovjekovna župa Popovo. Tribunija 7, Zavičajni muzej Trebinje, Trebinje, 1983, 61-79.
* Esad Kurtović, Seniori hercegovačkih vlaha, Zbornik radova Hum i Hercegovina kroz povijest, Hrvatski institut za povijest, Zagreb 2011, 647-695.
## Reference 
Kategorija:Nacionalni spomenici u Trebinju
Kategorija:Stećci u Trebinju
Kategorija:Hum