Haumea

{{Infokutija planeta
| minorplanet = yes
| background = #C2E0FF
| name = 136108 Haumea
| symbol =  (mostly astrological)
| image = Haumea Hubble.png
| caption = Slika niske rezolucije sa Svemirskog teleskopa Hubble na kojoj su prikazani Haumea i njegova dva mjeseca, Hi'iaka (gore) i Namaka (dole), Jun 2015.
| discoverer = 
| discovered = 
| earliest_precovery_date = 22. 3. 1955
| mpc_name = (136108) Haumea
| pronounced = 
| adjectives = Haumean
| note = yes
| alt_names = 
| named_after = Haumea
| mp_category = 
| orbit_ref = 
| epoch = December 17, 2020 (JD 2459200.5)
| uncertainty = 2
| observation_arc =  ()
| aphelion = 
| perihelion = 
| time_periastron = ≈ June 1, 2133±2 days
| semimajor = 
| eccentricity = 0.19642
| period = 283.12 yr (103,410 days)
| mean_anomaly = 218.205°
| mean_motion =  / day
| inclination = 28.2137°
| asc_node = 122.167°
| arg_peri = 239.041°
| avg_speed = {{refn|name=orbitspeed|group=nb|Assuming a circular orbit with negligible eccentricity, the mean orbital speed can be approximated by the time  it takes to complete one revolution around its orbital circumference, with the radius being its semi-major axis : &nbsp;v \approx {2 \pi a \over T}.}}
| satellites = 2 (Hiʻiaka and Namaka)
| dimensions = 
| mean_radius = 
| surface_area = ≈ 
| volume = ≈ 
| mass = 
| density = 
| surface_grav =  m/s2 at poles
| escape_velocity =  km/s at poles
| sidereal_day = ()
| axial_tilt = ≈ 126° (to orbit; assumed)81.2° or 78.9° (to ecliptic)
| right_asc_north_pole = 
| abs_magnitude =  (V-band)&thinsp;
}}
**Haumea** (oznaka male planete **136108 Haumea**) je patuljasta planeta koja se nalazi izvan Neptunove orbite.  Otkrio ga je 2004. godine tim na čelu s Mikeom Brownom iz Caltecha u Opservatoriju Palomar u Sjedinjenim Državama, a sporno i 2005. godine od strane tima predvođenog Joséom Luisom Ortizom Morenom iz opservatorije Sijera Nevada u Španiji, iako je potonja tvrdnja bila osporena. Dana 17. septembra 2008. dobila je ime po Haumei, havajskoj boginji porođaja, uz očekivanje Međunarodne astronomske unije (IAU) da će se pokazati kao patuljasta planeta. Nominalne procjene čine je trećim po veličini poznatim transneptunskim objektom, nakon Eride i Plutona, iako se nesigurnost u modeliranju najboljeg uklapanja malo preklapa s većim procjenama veličine za Makemake.

Haumeina masa je oko jedne trećine mase Plutona i 1/1400 mase Zemlje. Iako njegov oblik nije direktno promatran, proračuni iz njegove svjetlosne krive su u skladu s tim da je to Jacobijev elipsoid (oblik bi bio da je patuljasta planeta), s njegovom glavnom osom dvostruko dužom od male. U oktobru 2017. astronomi su objavili otkriće sistema prstenova oko Haumee, koji predstavlja prvi sistem prstenova otkriven za transneptunski objekt. Do nedavno se smatralo da je Haumeina gravitacija dovoljna da se opusti u hidrostatičku ravnotežu, iako je to sada nejasno. Haumein izduženi oblik zajedno sa njegovom brzom rotacijom, prstenovima i visokim albedom (sa površine kristalnog vodenog leda), smatra se da su posljedica divovskog sudara, koji je Haumeu ostavio najvećim članom kolizione porodice koja uključuje nekoliko velikih transneptunskih objekata i dva poznata Haumeina mjeseca, Hiʻiaka i Namaka.
[lijevo|mini|410x410piksel| Haumeina orbita izvan Neptuna je slična [Makemakeovoj. Pozicije su od 01.01.2018.]]

mini|Haumeina rotacija od 3,9155 sati unutar otkrivenog prstena

## Prstenovi 
Haumeina rotacija od 3,9155 sati unutar otkrivenog prstena
Zvjezdana okultacija uočena 21. januara 2017, a opisana u članku u časopisu Nature iz oktobra 2017, ukazala je na prisustvo prstena oko Haumee. Ovo predstavlja prvi otkriveni sistem prstenova za transnormalni neoplastični planet (TNO). Prsten ima radijus od oko 2.287&nbsp;km, širinu od ~70&nbsp;km i neprozirnost od 0,5. Nalazi se unutar Haumeine Rocheove granice, koja bi bila na radijusu od oko 4.400&nbsp;km da je sferična (nesferična struktura pomiče granicu dalje). Prsten je također blizu orbitalne rezonanse i spina 1:3 s Haumeinom rotacijom (koja se nalazi na radijusu od 2.285 ± 8&nbsp;km od centra Haumee). Procjenjuje se da prsten doprinosi 5% ukupnom sjaju Haumee.

## Bilješke 
## Reference 
Kategorija:Patuljaste planete
Kategorija:Astronomski objekti otkriveni 2004.
Kategorija:Planetarni prstenovi