Nociceptor

**Nociceptor** ili **nocireceptor** (*nocere* = povrijediti ili vrijeđati (receptor bola) je senzorni neuron koji reaguje na štetne ili potencijalno štetne podražaje slanjem signala "moguće prijetnje" do kičmene moždine i mozga. Mozak stvara osjećaj bola kako bi usmjerio pažnju na dio tijela, tako da se prijetnja može ublažiti; ovaj proces se naziva nocicepcija.

## Terminologija
Nocicepcija i bol obično izazivaju samo pritisci i temperature koji potencijalno oštećuju tkiva. Ova barijera ili prag je u suprotnosti s osjetljivijim vizuelnim, slušnim, olfaktornim, okusnim i somatosenzornim odgovorima na podražaje. Doživljaj bola je individuallan može biti potisnut stresom ili pogoršan iščekivanjem. Jednostavna aktivacija nociceptora ne dovodi uvijek do percipiranog bola, jer ovaj drugi također ovisi o frekvenciji akcijskih potencijala, integraciji pre- i postsinaptičkih signala i uticajima viših ili centralnih procesa.
do kičmene moždine i mozga. Mozak stvara osjećaj bola kako bi usmjerio pažnju na dio tijela, tako da se prijetnja može ublažiti; ovaj proces se naziva nocicepcija.

## Terminologija
Nocicepcija i bol obično izazivaju samo pritisci i temperature koji potencijalno oštećuju tkiva. Ova barijera ili prag je u suprotnosti s osjetljivijim vizualnim, slušnim, olfaktornim, okusnim i somatosenzornim odgovorima na podražaje. Doživljaj bola je individualni može biti potisnut stresom ili pogoršan iščekivanjem. Jednostavna aktivacija nociceptora ne dovodi uvijek do percipiranog bola, jer ovaj drugi također ovisi o frekvenciji akcijskih potencijala, integraciji pre- i postsinaptičkih signala i utjecajima viših ili centralnih procesa.

Studije nociceptora provedene su na svjesnim ljudima, kao i na surogat životinjskim modelima. Proces je otežan zbog invazivnih metoda koje bi mogle promijeniti ćelijsku aktivnost nociceptora koji se proučavaju, nemogućnosti snimanja s malih neuronskih struktura i nesigurnosti u sistemima životinjskih modela u pogledu toga da li odgovor treba pripisati boli ili nekom drugom faktoru.

## Lokacija
Kod sisara, nociceptori se nalaze u bilo kojem dijelu tijela koji može osjetiti štetne podražaje. Vanjski nociceptori se nalaze u tkivu kao što su koža (kožni nociceptori), rožnjača i sluzokoža. Unutrašnji nociceptori se nalaze u raznim organima, kao što su mišići, zglobovi, mjehur, visceralni organi i probavni trakt. Ćelijska tijela ovih neurona nalaze se ili u dorzalnim korijenskim ganglijima ili u trigeminusnim ganglijima. Studije nociceptora provedene su na svjesnim ljudima, kao i na surogat životinjskim modelima. Proces je otežan zbog invazivnih metoda koje bi mogle promijeniti ćelijsku aktivnost nociceptora koji se proučavaju, nemogućnosti snimanja s malih neuronskih struktura i nesigurnosti u sistemima životinjskih modela u pogledu toga da li odgovor treba pripisati boli ili nekom drugom faktoru.

## Lokacija
Kod sisara, nociceptori se nalaze u bilo kojem dijelu tijela koji može osjetiti štetne podražaje. Vanjski nociceptori se nalaze u biološkom tkivu kao što su koža (kožni nociceptori), rožnjača i sluzokoža. Unutrašnji nociceptori se nalaze u raznim organima, kao što su mišići, zglobovi, mjehur, visceralni organi i probavni trakt. Ćelijska tijela ovih neurona nalaze se ili u dorzalnim ganglijskim korijenima ili u trigeminusnim ganglijima. Kada električna energija dostigne graničnu vrijednost, indukuje se akcioni potencijal i usmjerava se prema centralnom nervnom sistemu (CNS). To dovodi do niza događaja koji omogućavaju svjesnu percepciju bola. Senzorna specifičnost nociceptora utvrđena je visokim pragom samo za određene karakteristike stimulusa. Nociceptori se aktiviraju tek kada se visoki prag dostigne hemijskim, termalnim ili mehaničkim okruženjem.

U smislu njihove brzine nervne provodljivosti, nociceptori se dele u dve grupe. Aksoni A delta vlakana su mijelinizovani i mogu dozvoliti akcijskom potencijalu da putuje prema CNS,  brzinama od pet do 30 metara/sekundi. Aksoni C-vlakana provode sporije, brzinama od 0,4 do dva 2 m/sec zbog njigovih mlih promjer sa malo ili bez mijelinizacija njihovih aksona. Kao rezultat toga, bol se javlja u dvije faze: početna izuzetno oštra bol povezana s Aδ vlaknima i drugi, produženi i nešto manje intenzivan osjećaj boli iz C vlakana. Masivni ili produženi unos energije u C vlakno rezultira progresivnim nakupljanjem u dorzalnom rogu kičmene moždine; ovaj fenomen koji se naziva bolni napon sličan je tetanusu u mišićima. Napon povećava vjerovatnoću veće osjetljivosti na bol.

### Toplotni
Termički nociceptori se aktiviraju štetnom toplotom ili hladnoćom na različitim temperaturama. Postoje specifični nociceptorski transduktori koji su odgovorni za to kako i da li specifični nervni završetak reaguje na termički stimulus. Prvi koji je otkriven bio je TRPV1, a ima prag koji se poklapa sa temperaturom bola uzrokovanog toplinom od 43&nbsp;°C. Ostale temperature u rasponu toplo-vruće posredovane su s više od jednog TRP kanal. Svaki od ovih kanala izražava određeni C-terminalni domen koji odgovara osjetljivosti na toplo-vruće. Interakcije između svih ovih kanala i kako se određuje da li je nivo temperature iznad praga bola trenutno nisu poznati. Hladne stimuluse detektuju TRPM8 kanali. Njegov C-terminalni domen se razlikuje od TRP-ova osjetljivih na toplotu. Iako ovaj kanal odgovara hladnim stimulusima, još uvijek nije poznato da li doprinosi i detekciji intenzivne hladnoće. Zanimljivo otkriće vezano za hladne stimuluse je da se taktilna osjetljivost i motorna funkcija pogoršavaju dok percepcija bola traje.

### Mehanički
Mehanički nociceptori reaguju na prekomjerni pritisak ili mehaničku deformaciju. Oni također reaguju na rezove koji probijaju površinu kože. Reakcija na stimulus se obrađuje kao bol u korteksu, baš kao i hemijski i termalni odgovori. Ovi mehanički nociceptori često imaju polimodusne karakteristike. Dakle, moguće je da su neki od pretvarača za termalne stimuluse isti za mehaničke stimuluse. Isto važi i za hemijske stimuluse, budući da TRPA1 izgleda detektuje i mehaničke i hemijske promjene. Neki mehanički stimulusi mogu izazvati oslobađanje međuprodukata hemikalija, kao što je ATP, koji se može detektovati pomoću P2 purinergičkih receptora, ili nervnih faktora rasta živaca, koji se može detektovati pomoću tropomiozinskog receptora kinaze A (TrkA). Oni su najčešći tip nociceptora C-vlakana i izražavaju bogat repertoar neurotransmitera. Ovaj efekat silazne inhibicije može se pokazati električnom stimulacijom periakvaduktog sivog područja srednjeg mozga ili perikomorskog jezgra. Oba se zauzvrat projiciraju u druga područja uključena u regulaciju bola, kao što je *nucleus raphe magnus* koji također prima slične aferentne impulse iz *nucleus reticularis paragigantocellularis* (NPG). Zauzvrat, *nucleus raphe magnus* projicira s u *substantia gelatinosa* regiju dorzalnog roga i posreduje u osjetu spinotalamusnih impulsa. To se prvo radi tako što *nucleus raphe magnus* šalje serotonergičke neurone neuronima u dorzalnoj moždini, koji zauzvrat luče enkefalin u interneurone koji prenose percepciju bola.Enkefalin funkcioniše tako što se veže za opioidne receptore i izaziva inhibiciju postsinapsnog neurona, čime se inhibira bol. PPeriferna senzibilizacija predstavlja oblik funkcionalne plastičnosti nociceptora. Nociceptor se može promijeniti od jednostavnog detektora štetnih stimulusa do detektora neškodljivih stimulusa. Rezultat je da stimulusi niskog intenziteta iz redovne aktivnosti izazivaju bolni osjećaj. Ovo je obično poznato kao hiperalgezija. Upala je jedan od uobičajenih uzroka koji rezultira senzibilizacijom nociceptora. Normalno, hiperalgezija prestaje kada upala slegne, međutim, ponekad genetski defekti i/ili ponovljene povrede mogu rezultirati alodinijom: potpuno neškodljiv stimulus poput laganog dodira uzrokuje ekstremnu bol. Alodinija može biti uzrokovana i oštećenjem nociceptora u perifernim nervima. To može rezultirati deaferentacijom, što znači razvoj različitih centralnih procesa iz preostalog aferentnog nerva. U ovoj situaciji, preživjeli aksoni dorzalnog korijena nociceptora mogu stupiti u kontakt s kičmenom moždinom, mijenjajući tako normalan ulazni signal.

Nakon senzorne neurogeneze, dolazi do diferencijacije i formiraju se dvije vrste nociceptora. Klasificirani su kao peptidergični ili nepeptidergični nociceptori, od kojih svaki eksprimira zaseban repertoar ionskih kanala i receptora. Njihova specijalizacija omogućava receptorima da inerviraju različite centralne i periferne ciljeve. Ova diferencijacija se javlja i u perinatalnom i u postneonatusnom periodu. Nepeptidergični nociceptori isključuju TrkA i počinju eksprimirati RET proto-onkogen, što je transmembranska signalna komponenta koja omogućava ekspresiju neurotrofnog faktora izvedenog iz glijne ćelijske linije (GDNF). Ovaj prelaz je potpomognut runt-related transkripcijski faktor 1 (RUNX1) koji je ključan za razvoj nepeptidergičnih nociceptora. Naprotiv, peptidergični nociceptori nastavljaju koristiti TrkA i eksprimiraju potpuno drugačiju vrstu faktora rasta. Danas postoji mnogo istraživanja o razlikama između nociceptora. including fish i širok spektar beskičmenjaka, uključujući pijavice, nematode, morske puževe, i larve *Drosophilidae*. Iako ovi neuroni mogu imati puteve i veze sa centralnim nervnim sistemom koji se razlikuju od onih kod sisarskih nociceptora, nociceptivni neuroni kod ne-sisara često se aktiviraju kao odgovor na slične stimuluse kao i kod sisara, kao što su visoka temperatura (40 stepeni Celzijusa ili više), nizak pH, kapsaicin i oštećenje tkiva.

Na primjer, kod voćnih mušica, specifični multidendritični senzorni neuroni imaju ulogu u nocicepciji. In mollusks, nociceptive responses are mediated by pedal sensory neurons. S druge strane, rakovi koriste različite tipove senzornih ćelija, uključujući hordotone organe i mehanoreceptore, kako bi detektovali potencijalno štetne stimuluse (vidi također Bol kod rakova).

## Također pogledajte
* Kapsaicin 
* Nociceptin i receptor nociceptina
* Piperin iz crnog bibera
* TRPC ionski kanal

## Reference
Kategorija:Senzorni receptori
Kategorija:Nocicepcija
Kategorija:Receptorske ćelije
Kategorija:Čula