Nacionalna biblioteka Škotske

**Nacionalna biblioteka Škotske (NLS)**, (, ) jest jedna od nacionalnih kolekcija u zemlji. To je jedna od najvećih biblioteka u Ujedinjenom Kraljevstvu. Uz javni program izložbi, događaja, radionica i obilazaka, Nacionalna biblioteka Škotske ima čitaonice u kojima posjetitelji mogu pristupiti zbirkama. To je biblioteka sa obaveznim depozitom Škotske i članica je istraživačkih biblioteka Velike Britanije (RLUK) i Konzorcijuma evropskih istraživačkih biblioteka (CERL).

U Biblioteci se čuva preko 24 miliona jedinica u različitim formatima, uključujući knjige, anotirane rukopise i prve nacrte, razglednice, fotografije i novine. Biblioteka je također dom Škotske arhive pokretnih slika kolekcije od preko 46.000 video zapisa i filmova. Značajni predmeti u kolekciji uključuju kopije Gutenbergove Biblije, pismo Charlesa Darwina s kojim je predao rukopis O porjeklu vrsta, Prvi Šekspirov folio, Glenriddellove rukopise i poslednje pismo koje je napisala Marija I. Ima najveću kolekciju škotskog galskog materijala na svijetu.

## Zgrade 
Glavna javna zgrada biblioteke nalazi se u centru Edinburga na mostu George IV, između Starog grada i univerzitetske četvrti. Ova zgrada je na popisu kategorije A. Ovdje se često održavaju izložbe, kao što su bile "Northern Lights: The Scottish Enlightenment" (21. jun 2019. – 18. april 2020.), izložba koja je istraživala doprinos Škotske napretku prosvjetiteljstva, i "Međunarodni stil Muriel Varnica" (8. decembar 2017. – 13. maj 2018.), proslava njenih životnih i književnih ostvarenja.

Kako biblioteka nije biblioteka koja se bavi pozajmljivanjem, ova zgrada je jedno od nekoliko mjesta gdje javnost može posjetiti i konsultovati primarnu građu u čitaonicama. U zgradi George IV postoje dvije čitaonice i treća multimedijalna soba za konsultacije nepisanih materijala:

* Opća čitaonica – prostor za istraživanje koristeći materijale kao što su časopisi, novine i novije knjige nakon 1850. godine.
* Čitaonica posebnih zbirki – prostorija u kojoj je javnosti omogućen pristup starim i rijetkim materijalima, kao što su rijetke knjige i rukopisi.
* Multimedijalna soba – prostor za konsultacije sa nepisanim materijalima, kao što su mikrooblici i fotografije.

Tu je i modernija zgrada, izgrađena 1980-ih, u stambenoj zoni na južnoj strani centra grada, na Causewaysideu. Ovo je napravljeno da primi neke od specijalizovanih kolekcija, kao što su karte i naučne kolekcije, i da obezbjedi skladištenje velike količine građe. Ovdje se nalazi i Čitaonica mapa, namijenjena posjetiocima za pregledanje karate, atlasa, glasnika i kartografskih priručnika.

Najnoviji dodatak Biblioteci je javni centar Kelvin Hall iz 2016. u Glasgowu, koji ima za cilj da omogući pristup digitalnim i pokretnim zbirkama biblioteke, odnosno "Arhivu pokretnih slika". Kao i u glavnoj zgradi biblioteke, i ovde se održavaju izložbe, ali u manjem obimu.

## Historija 
Prvobitno, nacionalna depozitna biblioteka Škotske bila je biblioteka Advokata koja je pripadala *Fakultetu advokata*. Otvorena je 1689. i dobila je status nacionalne biblioteke u "Zakonu o autorskim pravima iz 1710", dajući joj zakonsko pravo na primjerak svake knjige objavljene u Velikoj Britaniji. U narednim vijekovima, Biblioteka je dodavala knjige i rukopise u zbirke kupovinom, kao i obaveznim depozitom, stvarajući privatnu nacionalnu biblioteku u svemu izuzev u imenu.

Do 1920-ih, održavanje zbirke bilo je previše za Biblioteku advokata i, uz pomoć donacije od 100.000 funti Alexander Granta, generalnog direktora McVitie & Price, sadržaj biblioteke je predstavljen naciji. Nacionalna biblioteka Škotske je formalno konstituisana aktom parlamenta 1925.

Grantova podrška priznata je baronskim statusom, a u junu 1924. postao je Sir Alexander Grant od Forresa. Godine 1928. donirao je dodatnih 100.000 funti – čime su njegove zajedničke donacije bile ekvivalentne današnjem iznosu od oko 6 miliona funti – za novu zgradu biblioteke koja će biti izgrađena na mostu Georgea IV, koja će zamijeniti šerifski sud iz viktorijanskog perioda, koji se preselio u "Royal mile". Osigurana su vladina sredstva koja su odgovarala donaciji Granta. Radovi na novoj zgradi započeti su 1938, prekinuti Drugim svjetskim ratom, a završeni 1956. Arhitekta je bio Reginald Fairlie; arhitektonski kipar je bio Hew Lorimer. Grb iznad ulaza isklesao je Scott Sutherland, a okruglice iznad muza na prednjoj fasadi Elizabeth Dempster.

Do 1970-ih, prostor za rastuće kolekcije je nestajao, pa su bile potrebne druge prostorije. Zgrada "Causewayside" otvorena je na južnoj strani Edinburga u dvije faze, 1989. i 1995, po ukupnoj cijeni od skoro 50 miliona funti, pružajući dodatni radni prostor i skladišne prostore.

Od 1999. Biblioteku finansira škotski parlament. Ostaje jedna od šest obaveznih biblioteka u Ujedinjenom Kraljevstvu i Irskoj, a nadgleda je upravni odbor.

Biblioteka također čuva mnoge drevne porodične rukopise, uključujući one iz klana Sinclair, koji datiraju iz 1488.

Dana 26. februara 2009, zgrade je poplavljena nakon pucanja vodovodne cijevi na 12. spratu. Pozvani su vatrogasci i voda  je zaustavljena u roku od deset minuta. Jedan broj predmeta je lakše oštećen.

Poslednje pismo koje je napisala Marija I, je izložena  javnosti povodom otvaranja novog centra za posetioce biblioteke u septembru 2009.

Biblioteka se pridružila projektu 10:10 2010. u pokušaju da smanji svoj ugljični otisak. Godinu dana kasnije objavili su da su smanjili emisiju ugljika prema kriterijima 10:10 za 18%.

16. maja 2012. Škotski parlament je usvojio Zakon o nacionalnoj biblioteci Škotske iz 2012, a kraljevsku saglasnost je dobio 21. juna 2012.

U aprilu 2013. Biblioteka je regrutovala Wikipedijanca u rezidenciji, čime je postala prva institucija u Škotskoj koja je otvorila takvu poziciju. Biblioteka je 2016. regrutovala galskog Wikipedijanca u rezidenciji.

U septembru 2016. Biblioteka je otvorila novi centar u renoviranom Kelvin Hallu u Glasgow, u partnerstvu sa Glasgow Life-om i Univerzitetom u Glasgowu, omogućavajući pristup kolekcijama digitalnih i pokretnih slika biblioteke.

## Arhive i zbirke 
Nacionalna biblioteka Škotske ima mnogo različitih zbirki u različitim veličinama, od kojih su najveće:

### Arhiva John Murraya 
Arhiv John Murray je jedna od većih kolekcija u Nacionalnoj biblioteci Škotske, koja se sastoji od preko milion jedinica. Sadrži razne dokumente, pisma, rukopise i poslovne papire koji se odnose na kuću John Murraya, britanskog izdavača poznatog po objavljivanju djela pisaca poput Jane Austen, Hermana Melvillea, Charlesa Darwina i Lorda Byrona. U okviru kolekcije je i "Arhiv Smitha, Eldera i kompanije", kao i papiri Charlesa Elliota. Biblioteka nastavlja da prima dodatke u arhivu na ad hoc osnovi.

### Indijski dokumenti 
Postoji preko 4.200 ukoričenih svezaka (40.000 pojedinačnih izvještaja) u zbirci Indijski dokumenti. Arhiva se sastoji od izvještaja, fotografija, vladine korespondencije i raznog drugog materijala koji se odnosi na Britansku Indiju. Zbirka je rijetka i najveća je te vrste u Velikoj Britaniji iza "Indijske uredske evidencije" u Britanskoj biblioteci. Sadrži predmete koji se odnose na medicinu, putovanja, umjetnost, ljudska prava i vojnu historiju, kao i mnoge druge. Jedan od većih odjeljaka, "Medicinska historija Britanske Indije",[16] je digitalizovan i dostupan je javnosti na internetu. Jedan od naglasaka iz kolekcije je izvještaj Komisije za lijekove Indijske konoplje.

### Minto dokumenti
Minto dokumenti je zbirka preko 2.000 dokumenata koji se odnose na porodicu Eliot, britansku porodicu aristokrata osnovanu u 17. vijeku. Ova zbirka je vrijedan izvor za proučavanje britanske politike, škotske historije i pitanja Kanade, Italije i Britanske Indije iz 19. stoljeća.

### Aarhiva Patrick Leigh Fermor 
Arhiva Patrika Leja Fermora je zbirka različitih predmeta vezanih za Patricka 'Paddija' Leja Fermora, britanskog putopisca, avanturiste i veterana. Arhiv je otkupila Biblioteka 2012. od Fermorovih nasljednika, koristeći sredstva dobrotvornog fonda John R. Murray. U kolekciji se nalazi preko 10.000 predmeta, uključujući fotografije, skice, filmove, ratne izvještaje, knjige, rukopise i razglednice.

### Arhiva pokretnih slika 
Arhiva pokretnih slika je zbirka od preko 46.000 pokretnih slika (filmova, televizijskih emisija i kratkih video klipova). Biblioteka je 2007. preuzela zbirku Škotske filmske arhive, koja je preimenovana 2015. Preko 2.600 predmeta iz zbirke stavljeno je na internet i slobodno je dostupno javnosti za gledanje u dvorani "Kelvin Hall".

## Mape 
Nacionalna biblioteka Škotske drži preko dva miliona kartografskih jedinica, što je čini najvećom zbirkom karata u Škotskoj i jednom od najvećih u svijetu. U fondu biblioteke postoji nekoliko zasebnih zbirki karata, a to su Bartholomewov arhiv i zbirka Grahama Brauna. U biblioteci se nalaze karte koje se odnose na mnoge različite vrste pejzaža, kao što su imanja, županije, željeznice, karte koje prikazuju rovove iz Prvog svjetskog rata i alpska područja.

Kolekcije uključuju:

* Preko 1,5 miliona listova mapa
* 15.000 atlasa
* 100.000 karata na mikrofilmu
* Preko 200.000 digitalnih karata
* Glasnici, kartografski priručnici i periodika
* Karta ephemera

### Bartholomewov arhiv 
Bartholomewov arhiv je značajna zbirka karata koju je 1995. Biblioteci poklonila porodica Bartholomew u znak sjećanja na škotskog kartografa John Bartholomew (1890–1962). Arhiv pruža informacije o firmi za gravere, štampače i izdavače mapa sa sjedištem u Edinburgu, John Bartholomew and Son Ltd. To je jedan od najobimnijih kartografskih arhiva dostupnih za istraživanje u nekoj javnoj instituciji.

### Zbirka oružanog odboraa 
Biblioteka sadrži otprilike 375 vojnih karata i planova koje je pripremio Oružanog odbora u 18. vijeku za vladine trupe tokom jakobitskog perioda. U okviru zbirke nalaze se karte puteva, utvrđenja i planinskih gradova. Predmeti iz zbirki donirani su biblioteci 1930-ih od strane vladinog odjela koji je nasljednik Odbora.

### Stevenson zbirka 
Zbirka Stevenson je zbirka rukopisa i štampanih mapa iz 19. i 20. stoljeća, crteža i građevinskih planova porodice Stevenson, škotske inženjerske porodice specijalizirane za izgradnju svjetionika, luka i drugih građevinskih radova. Zbirka uglavnom pokriva njihov rad u Ujedinjenom Kraljevstvu, iako postoje radovi koji se tiču Japana i Novog Zelanda, te nekoliko drugih zemalja.

## Akvizicije vezane za pozorište 
Nacionalna biblioteka Škotske posjeduje materijale koji se odnose na (prvenstveno) škotsko pozorište, iako se mnogi pojedinačni značajni predmeti nalaze u različitim zbirkama. Ima širok spektar pozorišnih materijala, uključujući scenarije i rukopise, poslovne papire, scenografije, pozorišne programe i fotografije.

### Pozorište 20. i 21. vijeka 
Mnogi od pozorišnih predmeta iz 20. i 21. stoljeća čuvaju se u Biblioteci. To uključuje drame i neobjavljeni rukopise; muzička dvorana i materijal za pantomimu; posteri, plakati i programi; recenzije i vijesti; arhiva pozorišnih trupa; i materijal sa Edinburgh Fringe Festivala. Šira javnost može da pogleda ove predmete u čitaonici posebnih zbirki u glavnoj zgradi biblioteke, prostoru u kojem ljudi mogu pregledati rijetke knjige, rukopise i muziku. Pozorište 20. vijeka je također dobro predstavljeno na filmu i javnost ga može pogledati u Arhivu pokretnih slika biblioteke.

### Komplet Cheviot, jelen i crno, crno ulje 
Cheviot, jelen, i crno, crno ulje je škotski komad dramskog pisca Johna McGratha. Predstava govori o povijesti ekonomskih promjena i eksploatacije u Škotskoj visoravni, od Čišćenja Škotskog visočja pa sve do savremenog naftnog buma u vrijeme njegove početne proizvodnje. Scena za predstavu, koju je dizajnirao i oslikao škotski umjetnik John Byrne, napravljena je 1973. i u obliku je gigantske pop-up knjige. Biblioteka je nabavila komplet 2009, iako je trenutno na pozajmici V&A Dundeeju i izložena je u muzeju do 2043. kao dio 25-godišnjeg ugovora o pozajmici sa NLS-om.

Sa dužinom od preko 4 metra kada je otvoren i preko 2 metra visine, Cheviot set je najveća knjiga u Nacionalnoj biblioteci Škotske. Sastoji se od 5 različitih scena koje je naslikao Byrne, uključujući: pejzaž gorja, kuću s okućnicom, ratni spomenik prekriven makom i tipi Indijanaca. Fizički set je napravljen od kartona, ali ga je NLS digitalizirao u 3D, što znači da se može pogledati online preko Cheviot 3D odjeljka na web stranici NLS-a dok je posuđen.

### Pozorište prije 20. vijeka 
Biblioteka čuva različite predmete rane moderne i restauratorske engleske drame, uglavnom u okviru zbirke Bute. Značajni predmeti koji se ovdje mogu pronaći uključuju rana izdanja drama Williama Shakespearea, a to su San ljetne noći, Ukroćena goropadnica, Hamlet i Othello. U kolekciji Bute nalaze se i drugi elizabetanski, jakobinski i karolinski dramatičari, kao što su George Chapman, Thomas Dekker (uključujući netaknutu kopiju Preobraženog Curtezana iz 1604.), John Lyly, Philip Massinger, Thomas Middleton i John Webster.

### Predmeti iz 19. vijeka 
U biblioteci se nalazi velika kolekcija plakata Kraljevskog pozorišta Edinburgh, reklamnih predstava i događaja od 1807. do 1851. Biblioteka također sadrži nekoliko tekstova scenskih adaptacija romana Sir Waltera Scotta. Osim ove, NLS ima knjige advokata i autora Sir Theodore Martina, koje se uglavnom odnose na njegovu suprugu, glumicu Helenu Faucit.

Zbirka Weir jedan je od najvećih resursa u Nacionalnoj biblioteci Škotske za materijale iz 19. vijeka koji se odnose na pozorište. Zbirka je Arhiv od preko 500 plakata, postera, programa, fotografija i novinskih isječaka iz 19. vijeka, koje je biblioteci 1970. poklonila Kathleen Weir, koja ih je naslijedila od svog oca, Jamesa J. Weira. Jedna od najranijih reklama u kolekciji reklamira izvedbu Roba Roya 11. marta 1829. s Charlesom Mackayem u ulozi Bailie Nicol Jarvie. Posebno su atraktivni primjeri slikovnih plakata kasnijeg dijela 19. stoljeća, na kojima su prikazane scene iz predstava ili portreti vodećih glumaca i glumica.

### Predmeti iz 18. vijeka 
Iako je prvo javno pozorište u Škotskoj otvoreno tek 1736, predstave su se izvodile na alternativnim mjestima kao što su škole, sudovi i lokalni festivali.[22] Zbirke u Nacionalnoj biblioteci Škotske uključuju rana izdanja nekoliko škotskih drama, štampanih prije 1736, koje bi se tako izvodile.

U NLS-u se održava i mali broj ranih izdanja Nježnog pastira (1725) škotskog pjesnika Allan Ramsaya koji je pretvoren u baladu i postao omiljen na škotskoj sceni.

## Planinarske i polarne zbirke 
NLS je dobio tri značajne zbirke koje ga čine važnim središtem za proučavanje planina, planinarstva i polarnih regija. Penjanje je središnji fokus planinarskih zbirki biblioteke, iako veliki dio nje čini i materijal koji se odnosi na ekologiju, hodanje po brdima, planine u umjetnosti i književnosti, te geologiju. Alpe i Himalaji dobijaju najveću pokrivenost u svim zbirkama, a također su u velikoj mjeri predstavljena otkrića i istraživanje Arktika i Antarktika.

=== Graham Brown kolekcija ==

Zbirku Grahama Browna biblioteka je nabavila 1961. po oporuci fiziologa profesora Thomas Graham Browna. U okviru zbirke nalazi se preko 20.000 predmeta, uključujući pisana djela vezana za historiju alpskog penjanja, knjige o istraživanju Arktika, planinarske časopise, preko 250 presjeka, razglednice, rukopise i fotografije. Velik dio materijala u zbirci je lični; tu su Brownove bilježnice penjačkog dnevnika, papiri vezani za njega dok je bio urednik "Alpine Journala", prepiska i njegova knjiga "Prvi uspon na Mont Blanc" (1957). Zbirka Grahama Browna također sadrži veliki broj mapa iz 19. i 20. stoljeća, mnoge od njih švicarske, francuske i italijanske – najranija od njih je mapa Kraljevine Sardinije iz 1783. Dopuna kolekcije se nastavlja se ad hoc osnovi.

### Graham Brown Research Fellowship 
Graham Brown Research Fellowship je pokrenut 2018. i podržava tromjesečni period istraživanja za stipendiste da istraže bilo koji aspekt planinarstva, uključujući literaturu, historiju i okoliš. Prvi istraživač Graham Brown u Nacionalnoj biblioteci Škotske bio je Alex Boyd FRSA, umjetnik, fotograf i kustos. Fokusirao se na kulturni i književni značaj planina u Škotskoj.

### Lloyd kolekcija 
Lloyd arhiv se sastoji prvenstveno od knjiga i časopisa o Alpima i ostavio ga je bivši potpredsjednik Alpine Cluba, Robert Wylie Lloyd. Lloyd je bio zainteresovan za entomologiju i kolekcionarstvo umjetnosti. U kolekciji se nalazi oko 2.000 predmeta i mnogi od njih na engleskom, iako ih ima 300 na francuskom, preko 100 na njemačkom, 20 na italijanskom i neka djela na latinskom. Knjige u kolekciji koje su objavljene prije sredine 1700-ih bave se historijom i topografijom Švicarske, dok su radovi iz kasnijeg stoljeća više vezani za prirodnu historiju, geografiju i geologiju zemlje. U okviru Lloydove kolekcije su i vodiči o Švicarskoj i ilustrovani časopisi o alpskim turama.

### Wordie kolekcija 
Zbirka Wordie sastoji se od radova o istraživanju Arktika i Antarktika, a formirao ju je Sir James Mann Wordie, britanski istraživač i naučnik. Biblioteka je dobila zbirku 1959, koja sadrži skoro 5.000 jedinica uključujući knjige, časopise, pamflete, karte i prepisku. Zbirka uključuje ne samo tehničke izvještaje naučnih ekspedicija i rezultate polarnih istraživanja, već i popularne izvještaje o putovanjima i istraživanjima, lovu kitova i folkloru. Najstariji predmet u zbirci je drugo izdanje "Kupovine svog hodočašća" (1614.).

## Službene publikacije 
Nacionalna biblioteka Škotske ima obimnu zbirku službenog materijala kao rezultat Zakona o autorskim pravima iz 1710, a zbog statusa Biblioteke Fakulteta advokata. Zvanične publikacije u biblioteci se uglavnom sastoje od dokumenata koji se odnose na Vestminsterski parlament i druga tijela britanske vlade, poput škotskog parlamenta, iako NLS također prima materijale iz inostranstva, uključujući Sjedinjene Države i Commonwealth. Indijski papiri su odličan primjer značajne zbirke službenih publikacija.

### Škotski Parliament 
Biblioteka sadrži različite dokumente i publikacije koje se odnose na škotski parlament, uključujući postupke iz prvog sačuvanog zakona parlamenta iz 1235. Svi akti parlamenta deponirani su u biblioteci kao rezultat Zakona o nacionalnoj biblioteci Škotske iz 1925, i javnost može pogledati materijal u čitaonicama u glavnoj zgradi biblioteke. U biblioteci se takođe čuvaju razne poslovne publikacije škotskog parlamenta, koje su dostupne u štampanom obliku za fizičku konsultaciju u biblioteci, one koje datiraju do septembra 2015. Publikacije od septembra 2015. mogu se pogledati digitalno.

### Parliament Ujedinjenog Kraljevstva 
Biblioteka posjeduje sveobuhvatnu kolekciju publikacija britanskog parlamenta od 19. vijeka do danas. Biblioteka posjeduje primjerke časopisa Doma Lordova, koji datira od 1509.  do danas i koji je najstariji trenutno objavljeni periodični časopis Biblioteke. Časopis bilježi rad Doma Lordova. Biblioteka je u partnerstvu sa ProQuestom i Domom Lordova digitalizovala 3.000 tomova građe koja se odnosi na Dom Lordova.

### Sjedinjene Države 
Od 1950. do 1994. Biblioteka je primila, prema dogovoru o razmjeni sa Kongresnom bibliotekom, zbirku informacija federalne vlade SAD. U tom periodu Biblioteka je primala približno 10% mjesečnog izdanja službenih publikacija Sjedinjenih Država. Zbirka još nije dovršena, a veliki dio je još uvijek nekatalogiziran.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Zvanični sajt

Kategorija:Biblioteke u Škotskoj
Škotska
Kategorija:Kultura u Edinburghu