Uprava državne bezbjednosti

**Uprava državne bezbjednosti** (; ; ; ), skraćeno **UDB**, **UDB-a** ili **UDBA**, bila je jugoslovenska tajna policija za vrijeme SFRJ, nastala 1946. godine, podjelom OZNE na civilni dio (UDBA) i vojni dio (KOS JNA), a prestala je djelovati raspadom SFRJ 1990-ih godina. Funkcionisala je po sličnim principima kao i sovjetski KGB. UDBA je zapamćena među narodom kao straho-policija, a sama je bila dorasla i svjetskim tajnim službama kao što su američka CIA, sovjetski KGB.

## Osnivanje 
Kao početak UDB-e smatra se osnivanje *Glavnog obavještajnog centra* (GOC) JNA 1943. godine od strane Dalibora Jakaža, agenta Kominterne školovanog u Moskvi. 13. maja 1944. GOC se integrira u jugoslavensku tajnu službu *Odjeljenje za zaštitu naroda* (OZNA)-u, a Jakaž preuzima mjesto u odjelu za inostranstvo OZNA-e u Beogradu. Već 1946. godine OZNA se dijeli na UDB-u i na vojni odjel Kontraobavještajnu službu JNA (KOS).

Šef UDB-e je do prisilnog davanja ostavke bio ministar unutrašnjih poslova SFRJ Aleksandar Ranković, koji je na čelo OZNA-e postavljen 13. maja 1944. godine na Visu. Nakon njegove ostavke, UDBA je promijenila ime u *Službu državne bezbjednosti* (SDB).

## Organizacija 
Do reforme 1966. godine UDB-a je bila centralistički organizirana, sa organizacionim sjedištem u Beogradu. Nakon reforme, svaka od šest jugoslavenskih republika je dobila vlastitu sigurnosnu službu. Time je *Služba državne bezbednosti* (SDB), sa sjedištem u Beogradu, zapravo preuzela saveznu ulogu stručne izobrazbe i koordinaciju poslova između pojedinih službi. Republičke sigurnosne službe mogle su bez suglasnosti savezne služe, samostalno provoditi akcije, osim u slučajevima, koji su se ticali vanjske politike SFRJ, gdje bi odluke donosila SDB SFRJ.

## Osnovni zadaci 
UDBA je imala četiri glavna odjela koji su se bavili:
* unutrašnjim neprijateljem (nacionalizam, Crkva,...) 

* Informator - zadužen za otkrivanje neprijateljskih aktivnosti
* Rezident - Drži na vezi nekoliko informatora
* Agent - Ubačen u neprijateljske redove da bi razotkrio njihovo djelovanje

Svakom grupom saradnika predvodio je šef sektora.

## Služba državne bezbjednosti 
Od 1966. UDBA je preimenovana u Službu državne bezbjednosti.

## Rad i djelovanje 
### Atentati 
UDBA je bila odgovorna za mnoge atentate i ubistva, njihov broj je oko 128 
* Geza Pašti 1965 u Nizzi 
* Stjepan Đureković 1983 u Wohlfahrtshausenu. Đureković je kao direktor INE, odao tajne rezerve goriva u SFRJ. 
* Dragiša Kašiković u Čikagu.

### Dokumentacija 
Svaka praćena odnosno prisluškivana osoba imala je dosje kod UDBE. Dosje je bio kategorisan:
* Mitja Ribičič  
* Željko Ražnatović, osnivač paravojne jedinice Tigrovi.
* Stanko Karadeglija 
* Salim Šabić, jedan od osnivača SDA 
* Munir Alibabić
* Nedžad Ugljen

## Otvaranje dosjea 
Po uzoru na Njemačku, gdje su objavljeni arhivi Istočno-njemačke tajne policije STASI (njem. die Staatssicherheit, Stasi, bs. "Državna sigurnost") u Sloveniji je februara 2014. počela objava arhiva slovenskog SDB-a. Dosada je na internetu pristupno oko 10.000 dokumenata (5 miliona stranica). Historičar Husnija Kamberović smatra da je otvaranje dosijea u Sloveniji i Hrvatskoj povezano uglavnom s prikazivenjem UDBE (i KOS-a) kao *svemoćnog socijalističkog represivnog aparata koji je kontrolisao sve sfere društva*.

## Također pogledajte 
* OZNA
* KOS
* Aleksandar Ranković

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Jugoslavenske obavještajne službe
Kategorija:Institucije SFRJ