Teorija autohtonosti geneze Ilira

(žuta boja)]]
 (žuta boja). Teritorija *Prailira* je smanjena za prostor između Drave i Save, doline Une i Kupe i Istru.]]

**Teorija o etnogenezi Ilira** je teza o Ilirima kao autohtonom elementu na teritoriji Balkanskog poluostrva.

Stariju tezu zasnovao je Gustav Kosine i po njoj su preci Ilira stigli iz njemačke Lužice, oko 1300. g.p.n.e. kao formirana narodnosna skupina. Uvažavajući mišljenje albanskih i jugoslavenskih arheologa (Borivoj Čović), Alojz Benac iznio je teoriju autohtonosti, kojom opovrgava teoriju dolaska Ilira kao gotovog narodnosnog elementa i njihovo stvaranje objašnjava etnogenezom kulturnih elemenata na Balkanskom poluostrvu. Ova teorija se oslanja i na Kurgansku hipotezu Marije Gumbitas iz 1950. god.

U III milenijumu p.n.e. počeli su pokreti stepskih nomada iz Azije (Praindoevropljani), koji će imati odlučan uticaj na društvene odnose na jugu Evrope nakon perioda mlađeg kamenog doba (neolita). To je početak indoevropeizacije eVropskog kontinenta, ali se o Indoevrpljanima ne može govoriti kao nosiocima kulture koju su donijeli u Europu. Njihove seobe su samo otvorile procese i u  oblasti koja je kasnije pripisana ilirskom „etničkom“ stablu. U početku tih kompleksnih zbivanja na Balkanskom poluostrvu stvoren je substrat (osnova) čijom će etnogenezom nastati Iliri, i koja se može podijeliti u četiri faze:
* prva - stvaranje osnovnog substrata u kojem su učestvovale nove eneolitske grupacije na Balkanu nastale nakon završetka neolita (badenska, kostolačka, vučedolska grupa, grupa sa vrpčastom keramikom) - to su *Prediliri* 
* druga – mirni razvoj supstratnih elemenata, uz određeni kulturni uticaj iz Podunavlja, Karpatske oblasti i istočnog Balkana – to su *Protoiliri*
* treća – to su kretanja kao posljedica seobe naroda sa prostora Kulture polja sa urnama koja su dovela do pojačanog prerastanja pojedinih zajednica u veće skupine – to su *Prailiri* U ovoj fazi dio Ilira, prvrnstveno između Drave i Save je pao pod potpuni uticaj Kulture polja sa urnama, pa će njihova daljnja geneza dovesti do stvaranja plemenskih zajednica pod imenom Panoni, kao što su:Segestani, Kolapijani,...Jedan dio autora naziva dio plemena ilirsko - panonskim (Mezeji, Japodi. 
* četvrta – ilirska epoha željeznog doba u kojoj su formirane čvršće plemenske zajednice (Autarijati, Desidijati, Dalmati, Ardijejci, Taulanti...), čije je zajedničko ime Iliri (koje će se tek kasnije pojaviti u grčkim i rimskim izvorima). Neprekidnost  kulturnog razvoja potvrđena je i na glasinačkom području (Glasinačka kultura) od ranog bronzanog do helenističkog doba. Glasinačka visoravan je eminentno ilirsko područje koje su naseljavali Autarijati, i pošto nema prekida u kulturnom razvoju i kulturnim običajima, zaključak je da se radi o autohtonoj evoluciji. Ista takva evolucija utvrđena je i u naseljima Maliq, Tren i nekropolama u Albaniji (Mati kultura) pa je i to dokaz da se Iliri nisu doselili u svoju kasniju domovinu sa sjevera, nego su se razvili na domaćem substratu. A i taj substrat doseže do ranog bronzanog doba.

Jedan od najvažnijih elemenata za etničko opredijeljenje je jezik. Ovaj element kod Ilira nedostaje, što je ogroman nedostatak prilikom etničkih razmatranja. To ne znači da ove grupe nisu imale neki zajednički jezik, ali one nisu ostavile dokumentaciju o oblicima riječi i sintaksi.

Proces formiranja plemena u najvećem dijelu sjeverozapadnog Balkana tekao je na sličan način i zato se mora računati sa određenim stepenom bliskosti (jezičke i kulturne) među plemenskim skupinama ovog prostora. Samo tako može se objasniti zajedničko ime i osjećaj pripadnosti tih plemenskih skupina jednoj široj ilirskoj zajednici. To ime do Dunava će prošriti Rimljani tokom svojih imperijalističkih osvajanja.
## Literatura 
* M. Suić – Ilyrii proprie dicti, Godišnjak Sarajevo 1976

## Reference 
Kategorija:Bosna i Hercegovina u vrijeme Ilira
Kategorija:Bronzano doba
Kategorija:Željezno doba
Kategorija:Iliri