Janjičari

mini|200px|Crtež janjičara
**Janjičari** ( - "nove jedinice"), sastojale su se od pješadijskih jedinica koje su sačinjavale tjelesnu i dvorsku počasnu gardu osmanlijskih sultana. Sultan je bio vrhovni zapovjednik janjičara, no njihovim jedinicama je komandovao Aga janjičara.

Janjičari su također štitili sultanove privatne prostorije i njegovu porodicu. Janjičarske jedinice je osnovao 1330. godine Murat I, a zvanično ih je raspustio sultan Mahmud II, 1826. Bile su organizirane prema uzoru na Mameluke, u početku od Turaka, a kasnije od djece kršćana otetih ili po drugim osnovama, oduzetih od roditelja, najčešće sa područja Kavkaza i dijelova Balkana, koji bi prelaskom na islam imali pravo pripadnosti janjičarskim jedinicama.

Postali su poznati po unutrašnjoj koheziji učvršćenoj strogom disciplinom i redom. Za razliku od tipičnih robova, njima su isplaćivane redovne plate. Zabranjeno im je da se vjenčaju prije 40-te godine ili da se bave trgovinom, te se očekivala njihova potpuna odanost sultanu.

Do sedamnaestog vijeka, zbog dramatičnog povećanja veličine osmanske regularne vojske, prvobitno stroga politika regrutacije janjičara je ublažena. Civilima je dozvoljen pristup kako bi imali koristi od poboljšanog socioekonomskog statusa koji im je dodijelio. Posljedično, jedinica je postepeno gubila svoj vojni karakter, prolazeći kroz proces koji je opisan kao "civiliziranje". Janjičari su u prvim godinama bili ogromna vojna jedinica, ali kako je Zapadna Evropa modernizirala svoju tehnologiju vojne organizacije, janjičari su postali reakcionarna snaga koja se odupirala svim promjenama. Osmanska vojna moć je postepeno zastarjela, ali kada su janjičari osjetili da su njihove privilegije ugrožene, ili su ih stranci htjeli modernizirati, ili bi ih mogli zamijeniti konjici, digli su pobunu. U vrijeme kada su janjičari potisnuti, bilo je prekasno za otomansku vojnu moć da stigne Zapad. Jedinicu je ukinuo sultan Mahmud II 1826. godine kada je pogubljeno 6.000 ili više osoba.

## Porijeklo i historija
Formiranje janjičara datira u vrijeme vladavine Murata I (1362–1389), trećeg vladara Osmansko carstvo. Osmanlije su uvele porez od jedne petine na sve robove zarobljene u ratu, a od tog dijela sultani su prvi izgradili janjičarski korpus kao ličnu vojsku lojalnu samo sultanu.

Od 1380-ih do 1648. godine, janjičari su bili okupljeni po sistemu devširme, koji je ukinut 1648. godine. Ovo je bilo odvođenje nemuslimanskih dječaka, posebno anadolija i balkanskih kršćana; Jevreji nikada nisu bili podvrgnuti devširmeu, kao ni djeca iz turskih porodica. Prema Enciklopediji Britannica, "u prvim danima, svi kršćani su upisivani neselektivno. Kasnije su se preferirali oni iz današnje Albanije, Bosne i Bugarske."

Janjičari su bili *kapıkulları* (jednina: kapıkulu), "sluge na vratima" ili "robovi Porte", ni slobodni ni obični robovi (köle). Bili su podvrgnuti strogoj disciplini, ali su im isplaćivane plate i penzije po odlasku u penziju i formirali su svoju posebnu društvenu klasu. Kao takvi, postali su jedna od vladajućih klasa Osmanskog carstva, parirajući turskoj aristokratiji. Najpametniji od janjičara poslani su u palatu Enderun. Kroz sistem meritokratije, janjičari su imali ogromnu moć, zaustavljajući sve napore da se reformiše vojska. U kasnom 16. vijeku, sultan je popustio pred pritiscima Korpusa i dozvolio janjičarskoj djeci da postanu članovi Korpusa, što je praksa bila strogo zabranjena prethodnih 300 godina. Prema slikama tog doba, takođe im je bilo dozvoljeno da puštaju bradu. Shodno tome, ranije stroga pravila nasljeđivanja postala su otvorena za tumačenje. Dok su unaprjeđivali vlastitu moć, janjičari su također pomogli da se sistem ne mijenja na druge progresivne načine, a prema nekim naučnicima, korpus je dijelio odgovornost za političku stagnaciju Istanbula. navodi da su mnoge bosanske kršćanske porodice bile spremne povinovati se devširmeu jer je to nudilo mogućnost društvenog napretka. Regruti bi jednog dana mogli postati janjičarski pukovnici, državnici koji bi se jednog dana mogli vratiti u svoje matične regije kao guverneri, ili čak veliki veziri ili Beylerbey (generali guverneri). Neki od najpoznatijih janjičara su Gjergj Kastrioti Skenderbeg, Albanac koji je prebjegao i vodio 25-godišnju albansku pobunu protiv Osmanlija. Drugi je bio Mehmed paša Sokolović, bošnjak koji je postao veliki vezir, služio je trojici sultana i bio je de facto vladar Osmanskog carstva više od 14 godina.

## Karakteristike
Janjičarski korpus bio je prepoznatljiv na više načina. Nosili su jedinstvene uniforme, primali redovne plate (uključujući i bonuse) za svoju službu, marširali uz muziku (mehter), živjeli u kasarnama i bili su prvi korpusi koji su masovno koristili vatreno oružje. Janjičarski bataljon je bio blisko povezana zajednica, zapravo porodica vojnika. Po tradiciji, sam sultan je, nakon što je odobrio isplate janjičarima, posjetio kasarnu obučen kao janjičar, i primio platu zajedno sa ostalim ljudima iz Prve divizije. Oni su također služili kao policajci, čuvari palače i vatrogasci za vrijeme mira. Janjičari su takođe uživali daleko bolju podršku u kampanjama nego druge vojske tog vremena. Bili su dio dobro organizovane vojne mašinerije, u kojoj je jedan korpus podrške pripremao puteve, dok su drugi podizali šatore i pekli hljeb. Njihovo oružje i municiju prevozio je i opskrbljivao čebečki korpus. Vodili su kampanju sa svojim medicinskim timovima muslimanskih i jevrejskih hirurga, a njihovi bolesnici i ranjenici su evakuisani u namjenske mobilne bolnice postavljene iza linija.

Kao odgovor na strane prijetnje, osmanska vlada odlučila je brzo proširiti korpus nakon 1570-ih. Janjičari su provodili kraće vremenske periode na obuci kao acemi oğlani, pošto se prosječna dob regrutovanja povećala sa 13,5 godina u 1490-im na 16,6 godina 1603. To je odražavalo ne samo veću potrebu Osmanlija za radnom snagom, već i kraće vreme obuke neophodno za proizvodnju kvalifikovanih mušketira u poređenju sa strijelcima. Međutim, ova promjena sama po sebi nije bila dovoljna da proizvede potrebnu ljudsku snagu, pa je shodno tome ukinuto tradicionalno ograničenje regrutovanja na dječake regrutovane u devširme. Članstvo je bilo otvoreno za slobodno rođene muslimane, koje je ručno birao komandant janjičara, kao i sinove sadašnjih pripadnika osmanske redovne vojske. Sredinom sedamnaestog vijeka, devširme je uglavnom napušten kao metod regrutacije.

Propisana dnevna plata za početnike janjičare u vrijeme Ahmeta I bila je tri akče. Unapređenje u konjički rod podrazumevalo je minimalnu platu od 10 akči. Janjičari su primali sumu od 12 akči svaka tri mjeseca za pomoćne troškove odjeće i 30 akči za oružje, uz dodatnu naknadu za municiju.
### Obuka
Kada bi dječak nemusliman bio regrutovan po sistemu devširme, on bi prvo bio poslan u odabrane turske porodice u provincijama da nauči turski, pravila islama (tj. da se preobrati na islam) i običaje i kulture osmanskog društva. Nakon završetka ovog perioda, acemi (novoregrutovani) dječaci su okupljeni za obuku u Enderun "acemi oğlan" školi u glavnom gradu. Tamo bi mladi regruti bili određeni prema svojim talentima u različitim oblastima da bi se školovali za inženjere, zanatlije, puškare, sveštenike, strelce, artiljeriju i tako dalje. Janjičari su se obučavali pod strogom disciplinom, teškim radom i praktično u monaškim uslovima u školama acemi oğlan („početnik“ ili „kadet“), gde se očekivalo da ostanu u celibatu. Za razliku od ostalih muslimana, njima je izričito zabranjeno da nose bradu, samo su mogli da nose brkove. Ova pravila su janjičari poštovali, barem do 18. vijeka, kada su se počeli baviti i drugim zanatima, prekršivši još jedno od prvobitnih pravila. U kasnom 16. vijeku sultan je popustio pod pritiscima janjičarskog korpusa i dozvolio janjičarskoj djeci da postanu članovi korpusa, što je praksa strogo zabranjena 200 godina. Shodno tome, pravila o nasljeđivanju, koja su ranije bila stroga, postala su otvorena za tumačenje. Dobili su sopstvenu moć, ali su spriječili da se sistem modernizuje.

## Bitke
Osmansko carstvo je koristilo janjičare u svim svojim glavnim pohodima, uključujući zauzimanje Konstantinopolja 1453. godine, poraz Mamelučkog sultanata u Kairu i ratove protiv Mađarske i Austrije. Janjičarske trupe u bitku je uvijek vodio sam, te su uvijek imali dio plijena. Janjičarski korpus bio je jedina pješadijska divizija osmanske vojske. U borbi glavna misija janjičara bila je zaštita sultana, koristeći topove i manje vatreno oružje, i zadržavanje središta vojske od neprijateljskog napada tokom strateškog lažnog gubitka turske konjice. Janjičarski korpus uključivao je i manje stručne ekipe: stručnjake za eksplozive, inžinjere i tehničare, strijelce (sa strijelom i puškom) i radnike koji su kopali tunele ispod tvrđava itd.

Kako su janjičari postajali svjesni vlastite važnosti, počeli su željeti bolji život. Početkom 17. vijeka janjičari su imali toliki prestiž i uticaj da su dominirali vladom. Mogli subse pobuniti, diktirati politiku i ometati napore da se modernizuje struktura vojske. Osim toga, janjičari su otkrili da mogu mijenjati sultane kako žele putem prevrata u palati. Postali su zemljoposjednici i trgovci. Takođe bi ograničili regrutaciju na sinove bivših janjičara koji nisu morali da prolaze kroz prvobitni period obuke u acemi oğlanu, kao i izbegavanje fizičke selekcije, čime bi se smanjila njihova vojna vrednost. Kada su janjičari praktično mogli da iznude novac od sultana, a poslovni i porodični život zamjenili su borilački zanos, njihova efikasnost kao borbenih trupa je opala. Sjeverne granice Osmanskog carstva polako su počele da se smanjuju prema jugu nakon druge bitke kod Beča 1683.

Godine 1449 prvi put su se pobunili tražeći veće plate, koje su i dobili. Pozornica je bila pripremljena za dekadentnu evoluciju, poput Strijelaca u Rusiji cara Petra ili pretorijanske garde, koja se pokazala kao najveća prijetnja rimskim carevima, a ne efikasna zaštita. Nakon 1451. godine, svaki novi sultan osjećao se obaveznim da svakom janjičaru isplati nagradu i podiže mu platni čin (iako je od ranih osmanskih vremena i svaki drugi član Topkapi dvora dobijao povećanje plate). Sultan Selim II dao je janjičarima dozvolu da se vjenčaju 1566. godine, podrivajući ekskluzivnost lojalnosti dinastiji. Do 1622. godine, janjičari su predstavljali "ozbiljnu prijetnju" stabilnosti Carstva. Godine 1804. dahije, janjičarska hunta koja je tada vladala Srbijom, preuzevši vlast u Smederevskom sandžaku uprkos protivljenju sultana, bojali su se da će sultan iskoristiti Srbe da ih zbaci. Da bi to preduhitrili, odlučili su da pogube sve istaknute plemiće širom Centralne Srbije, što je potez poznato kao Pokolj kneževa. Prema historijskim izvorima grada Valjeva, glave ubijenih su bile izložene na centralnom trgu kao primjer onima koji bi mogli kovati zavjeru protiv vladavine janjičara. Događaj je pokrenuo početak srpske revolucije Prvim srpskim ustankom sa ciljem da se okonča 370 godina osmanske vladavine.

Godine 1807. janjičarska pobuna svrgnula je sultana Selima III, koji je pokušao modernizirati vojsku duž zapadnoevropskih linija.

Do 1826. sultan je bio spreman da krene protiv janjičara u korist modernije vojske. Sultan ih je fetvom obavijestio da formira novu vojsku, organizovanu i obučenu po modernim evropskim linijama.

## Poznati janjičari 
* Mehmed-paša Sokolović

## Također pogledajte 
* Danak u krvi
* Memluci

## Reference
Reference

Kategorija:Osmansko Carstvo
Kategorija:Titule