open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Turkish Aerospace Industries

**Turkish Aerospace Industries** (turski: *Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş.*, skraćeno **TUSAŞ** ili **TAI**) jest turska zrakoplovna i odbrambena kompanija sa sjedištem u Kahramankazanu kod Ankare. Osnovana je 1973. radi smanjenja turske zavisnosti od stranih dobavljača u odbrambenoj industriji. Kompanija danas djeluje u području razvoja, proizvodnje, modernizacije i životne podrške za letjelice i svemirske sisteme, a na službenoj stranici navodi se i kao podružnica *Turkish Armed Forces Foundationa* i *Presidency of Defence Industries*.

## Historija 
Turska država osnovala je 28. juna 1973. preduzeće *Turkish Aircraft Industries Corporation* kao javnu ekonomsku organizaciju pod Ministarstvom industrije i tehnologije.

Prije isteka prvobitnog 25-godišnjeg aranžmana, strani udjeli u kompaniji otkupljeni su 2005, nakon čega su TAI i raniji TUSAŞ objedinjeni pod današnjim korporativnim okvirom.

## Napad 2024. 
Na sjedište kompanije u Kahramankazanu 23. oktobra 2024. izveden je oružani i bombaški napad u kojem je ubijeno pet osoba, a više njih ranjeno. Prema izvještajima međunarodnih medija, odgovornost je kasnije preuzela PKK.

## Proizvodi 
### Avioni 
* TAI Kaan, lovac za ostvarivanje zračne nadmoći pete generacije, s dva motora i za sve vremenske uslove
* TAI Hürjet, napredni mlazni školski avion i laki jurišni avion
* TAI Hürkuş, dvosjedni jednomotorni turboelisni avion za obuku i napade na ciljeve na zemlji

### Helikopteri 
* TAI/AgustaWestland T129 ATAK, laki jurišni helikopter, zasnovan na Agusta A129 Mangusta
* TAI T629, srednji jurišni helikopter
* TAI T929 ATAK 2, teški jurišni helikopter
* TAI T625 Gökbey, laki višenamjenski helikopter
* TAI T-70, srednji višenamjenski helikopter, turska varijanta Sikorsky S-70i
* TAI T925, teški višenamjenski helikopter

### Bespilotne letjelice 
* TAI Aksungur, MALE ISTAR bespilotna letjelica
* TAI Anka-A (TIHA-A) (2013), MALE ISTAR bespilotna letjelica
* TAI Anka-B (TIHA-B) (2013), MALE bespilotna letjelica
* TAI Anka-S, MALE borbena bespilotna letjelica
* TAI Anka-3, leteće krilo nevidljiva borbena bespilotna letjelica
* TAI Anka-4, nevidljiva borbena bespilotna letjelica
* TAI Baykuş (2004), taktički izviđački dron
* TAI Gözcü (2007), kratkodometni taktički ISTAR dron
* TAI Keklik (2001), ciljni dron za praćenje i vježbe bez bojevog gađanja
* TAI Martı (2003), izviđački dron
* TAI Pelikan (IHA-X2), taktički ISTAR dron
* TAI Şimşek, brzi ciljni dron
* TAI Turna (2001), ciljni dron za praćenje i vježbe s bojevim gađanjem 

### Sateliti 
* Göktürk-1, satelit za osmatranje Zemlje
* Göktürk-2 (lansiran 2012), satelit za osmatranje Zemlje
* Göktürk-3 satelit
* Türksat 6A, komunikacijski satelit

TAI upravlja Turskim centrom za sklapanje, integraciju i testiranje satelita.

## Reference 
Kategorija:Proizvođači aviona
Kategorija:Avijacija u Turskoj
Kategorija:Ekonomija Turske
Kategorija:Kompanije osnovane 1973.
Aleksandra Kornhauser Frazer

**Aleksandra Kornhauser Frazer** (rođ. Caleari; Virmaše kod Škofje Loke, 26. septembar 1926 – Ljubljana, 17. maj 2020.) bila je slovenska hemičarka, univerzitetska profesorica i pedagoginja. Djelovala je kao profesorica hemije na Univerzitetu u Ljubljani, direktorica Međunarodnog centra za hemijske studije i dekanica Međunarodne postdiplomske škole Jožefa Stefana. Bila je među osnivačkim članovima Academije Europaeae.

## Biografija 
Rođena je u Virmašama kod Škofje Loke. Nakon rada u osnovnim i srednjim školama završila je studij hemije na Fakultetu za prirodne nauke i tehnologiju u Ljubljani 1963, a doktorirala 1965. Poslijediplomski se usavršavala u Švicarskoj, Ujedinjenom Kraljevstvu i Sjedinjenim Američkim Državama kao stipendistica programa Fulbright.

Od 1966. do 1969. bila je dekanica Pedagoškog fakulteta, a potom vanredna i redovna profesorica hemije na Fakultetu za prirodne nauke i tehnologiju u Ljubljani.

Njena karijera i javni angažman obrađeni su i u novijoj naučnoj literaturi o ženama u nauci i javnom životu u Jugoslaviji i postsocijalističkoj Sloveniji.

## Priznanja 
Godine 1988. izabrana je među osnivačke članove Academije Europaeae, a 1989. i u njeno vijeće.

Bila je i počasna građanka Ljubljane i Škofje Loke.

## Smrt 
Umrla je 17. maja 2020. u Ljubljani.

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1926.
Kategorija:Umrli 2020.
Kategorija:Slovenski hemičari
Kategorija:Slovenski naučnici
Kategorija:Biografije, Ljubljana
Sara Urumova

**Sara Urumova**, rođena 13. septembra 2001. je litvanska biatlonka.

## Karijera 
### Olimpijske igre 
Urumova je nastupila na jednim Zimskim olimpijskim igrama i to na ZOI 2026. U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat 77-o mjesto na ZOI 2026. u utrci utrci na 15&nbsp;km, kada je s tri promašaja zaostala 8:29.7&nbsp;min iza pobjednice francuske biatlonke Julia Simon, koja je završila utrku s jednim promašajem. U štafetnim takmičenjima  osvojila 20-o mjesto u štafeti s Lidijom Žurauskaitėom, Natalijom Kočerginom i Juditom Traubaitė, ali su pretečeni za jedan krug od francuske štafete u sastavu: Camille Bened, Océane Michelon, Lou Jeanmonnot i Julia Simon.

### Svjetska prvenstva 
Nastupila je na jednom Svjetskom prvenstvu i to na SP 2025, ali nije osvojila ni jednu medalju. U pojedinačnim utrkama nije nastupila. U ekipnim disciplinama najbolji joj je plasman bilo 17-o mjesto na SP 2025. u štafeti s Juditom Traubaitė, Natalijom Kočerginom i Lidijom Žurauskaitėom. 

### Svjetski kup 
Prvi nastup Judite Urumova u Svjetskom kupu bio je u sezoni 2024/25. Na prvom nastupu u njemačkom Ruhpoldingu 18. januara 2025. u štafeti s Juditom Traubaitė, Natalijom Kočerginom i Lidijom Žurauskaitėom, osvojila je 19-o mjesto, kada su pretečeni za jedan krug od pobjedničke njemačke štafete u sastavu: Stefanie Scherer, Selina Grotian, Sophia Schneider i Franziska Preuß. Najbolji rezultat bilo joj je 101-o mjesto u sezoni 2025/26. u utrci sprinta na 7,5&nbsp;km u švedskom Östersundu 18. novembra 2025. s četiri promašaja i zaostatkom od 5:18.5&nbsp;min u odnosu na pobjednicu Hannu Öberg. U štafetnim utrkama bilo joj je 16-o mjesto 26. januara 2025. u sezoni 2024/25. u italijanskom Antholzu, zajedno s Lidijom Žurauskaitėom, Natalijom Kočerginom i Juditom Traubaitė.

## Nagrade 
## Privatni život 
## Napomene 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 
* 

Kategorija:Rođeni 2001.
Kategorija:Biografije, Vilnius
Kategorija:Litvanski biatlonci
Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2026.
Kategorija:Litvanski olimpijci u biatlonu
Kategorija:Aktivni biatlonci
Kategorija:Živi ljudi
Rona Nishliu

**Rona Nishliu** (rođena 25. augusta 1986. u Kosovskoj Mitrovici) jest albanska pjevačica i kantautorica s Kosova. Širu međunarodnu pažnju stekla je kao predstavnica Albanije na Eurosongu 2012. s pjesmom *"Suus"*, s kojom je osvojila peto mjesto.

## Biografija 
Nishliu je rođena u Titovoj Mitrovici, a muzičku afirmaciju počela je stjecati početkom 2000-ih. Prema službenoj biografiji Eurosonga, postala je poznatija nakon nastupa u talent-emisiji *Ethet & Krasta Show* u Tirani 2004, a iste je godine, zajedno s Vesa Lumom i Teutom Kurti, učestvovala na festivalu *Festivali i Këngës*, gdje je trio osvojio prvu juniorsku nagradu.

## Karijera 
Rona Nishliu u javnosti je poznata kao pjevačica snažnog vokalnog izraza, a u službenoj biografiji Eurosonga opisana je i kao izvođačica posvećena eksperimentalnom jazzu, uz utjecaje soula.

Krajem 2011. pobijedila je na *Festivali i Këngës* s pjesmom *"Suus"* i time stekla pravo da predstavlja Albaniju na Eurosongu 2012. u Bakuu. Tada je zabilježena i kao prva pjevačica s Kosova koja je predstavljala Albaniju na tom takmičenju.

Na Eurosongu 2012. završila je na drugom mjestu u prvom polufinalu, a u finalu na petom mjestu sa 146 bodova. Taj rezultat bio je najbolji plasman Albanije na takmičenju u tom trenutku.

Godine 2016. potvrđena je kao jedna od trenerica u šestoj sezoni muzičkog takmičenja *The Voice of Albania*.

## Javni rad 
Prema službenoj biografiji Eurosonga, Nishliu je tokom studentskih dana organizirala humanitarne koncerte na Kosovu, učestvovala u aktivnostima posvećenim promociji volonterizma među mladima te podržavala osobe s autizmom.

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1986.
Kategorija:Albanske pjevačice
Kategorija:Biografije, Kosovska Mitrovica
Kategorija:Predstavnici na Eurosongu 2012.
TAI Anka-3

**TAI Anka-3** jest turska bespilotna borbena letjelica s niskom radarskom uočljivošću koju razvija kompanija Turkish Aerospace Industries (TAI). Projektirana je u konfiguraciji letećeg krila, s turbofanskim pogonom, unutrašnjim i vanjskim tačkama za nošenje tereta te mogućnošću izvođenja izviđačkih, obavještajnih i udarnih zadataka.

Program Anka-3 predstavlja dio šireg razvoja turskih borbenih bespilotnih sistema i zamišljen je i za saradnju s ljudskom posadom u okviru koncepta ljudsko-bespilotnog timskog djelovanja. U tom smislu Anka-3 se često povezuje s budućim operacijama uz TAI TF Kaan.

Tokom 2024. program je ušao u fazu intenzivnijih ispitivanja. U junu 2024. Anka-3 je izvela kolni let s avionom Hürjet, što je predstavljeno kao važan korak prema budućoj integraciji bespilotnih i pilotiranih platformi.

U septembru 2024. proizvođač je objavio da je Anka-3 uspješno završila prvo bojevo gađanje, pri čemu je pogodila cilj vođenim kompletom TEBER-82. U januaru 2025. izvedeno je i prvo ispuštanje ubojnog sredstva TOLUN iz unutrašnjeg spremnika, što je Turkish Aerospace opisao kao prvo takvo lansiranje iz trupa domaće turske letjelice.

## Osobine 
Anka-3 ima konfiguraciju letećeg krila bez klasičnih vertikalnih repnih površina, što je odabrano radi smanjenja radarske uočljivosti. Letjelicu pokreće turbofan motor, a projektirana je za visoke podzvučne brzine. Prema proizvođaču, sistem koristi zajedničku avionsku arhitekturu i dio zemaljskih sistema razvijenih za porodicu bespilotnih sistema Anka i Aksungur.

Među istaknutim osobinama koje navodi proizvođač jesu:
* niska radarska uočljivost,
* visoka podzvučna brzina,
* velika nosivost korisnog tereta,
* dvije unutrašnje i pet vanjskih stanica za teret,
* ljudsko-bespilotno timsko djelovanje,
* tehnologije rojeva uz podršku umjetne inteligencije.

Anka-3 je namijenjena za zadatke izviđanja, nadzora, obavještajnog prikupljanja, elektroničkog ratovanja i udara na ciljeve na kopnu i moru.

## Tehničke karakteristike 
Podaci prema proizvođaču:
* dužina: 7,9 m
* raspon krila: 12,5 m
* visina: 2,5 m
* najveća poletna masa: 6.500 kg
* nosivost korisnog tereta: 1.200 kg
* pogon: 1 × turbofan
* plafon leta: 40.000 stopa
* autonomija leta: 10 sati na 30.000 stopa
* najveća brzina: 425 čvorova / Mach 0,7 na 30.000 stopa
* krstareća brzina: 250 čvorova / Mach 0,42 na 30.000 stopa

## Reference 
Kategorija:Bespilotne letjelice
Kategorija:Vojni avioni
Sofija Jović

**Sofija Jović** (Beograd, 1982) jest srbijanska pozorišna, televizijska i filmska glumica.

Proslavila se ulogom u seriji *Otvorena vrata* u produkciji Monte Royal Pictures-a i RTS-a iz 1994. i 1995. i Prve srpske televizije 2013. gdje glumi lik Milice Jakovljević.

Završila je pozorišnu režiju na Univerzitetu u New Yorku a nakon toga studije psihologije na kojima je doktorirala. Bavi se obukom i istraživačkim radom iz oblasti psihologije. Živi i radi u Sjedinjenim Američkim Državama.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
*

Kategorija:Rođeni 1982.
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Biografije, Beograd
Kategorija:Srbijanske glumice
Kategorija:Srbijanski psiholozi
Teodora Jelisavčić

**Teodora Jelisavčić** (Beograd, 5. august 2004) jest srbijanska televizijska glumica. Poznata je po ulozi unuke Keti u televizijskoj seriji *Otvorena vrata*, sa Vesnom Trivalić u glavnoj ulozi. Njena prva uloga je u televizijskoj seriji *Ranjeni orao* gde je tumačila ulogu male Anđelke Bojanić, a kasnije njenu kćerku Jelkicu. 

Pojavila se u brojnim reklamama, kao i u spotu američkog rok benda "Kameleon". Živi na Kosovu.

## Filmografija 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
*

Kategorija:Rođeni 2004.
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Biografije, Beograd
Kategorija:Srbijanske glumice
Eleonora Jenko Groyer

**Eleonora Jenko Groyer** (rođena **Eleonora Jenko**; Ljubljana, 15. februar 1879. – Ljubljana, 24. juni 1959.) bila je slovenska liječnica, poznata kao prva Slovenka koja je stekla diplomu medicine i jedna od pionirki ženskog medicinskog rada u slovenskom prostoru.

Njena diploma u Austro-Ugarskoj nije mogla biti potpuno nostrificirana, nego joj je priznata samo ekvivalentnost, zbog čega je mogla obavljati liječničku praksu samo u određenim dijelovima tadašnje države. Nakon udaje za liječnika Friedricha Groyera 1907. radila je u Opatiji, gdje je otvorila samostalnu ordinaciju i smatra se prvom ženom koja je ondje vodila nezavisnu liječničku praksu.

U slovenskoj historiji medicine zauzima važno mjesto kao pionirka ženskog visokog obrazovanja i medicinske profesije.

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1879.
Kategorija:Umrli 1959.
Kategorija:Biografije, Ljubljana
Gordana Siljanovska-Davkova

**Gordana Siljanovska-Davkova** (mak. *Гордана Сиљановска-Давкова*; Ohrid, 11. maj 1953) makedonska je pravnica, univerzitetska profesorica i političarka, koja od 12. maja 2024. obnaša dužnost predsjednice Sjeverne Makedonije. Prva je žena izabrana na tu funkciju u historiji države.

## Biografija 
Osnovno i srednje obrazovanje završila je u Skoplju. Diplomirala je na Pravnom fakultetu Univerziteta sv. Ćirila i Metodija u Skoplju 1978, a potom je na istom fakultetu završila i postdiplomski studij. Doktorirala je *cum laude* 1994. na Pravnom fakultetu u Ljubljani. Iste godine izabrana je za docenticu, 1999. za vanrednu profesoricu, a 2004. za redovnu profesoricu ustavnog prava i političkog sistema na Pravnom fakultetu u Skoplju.

Autorica je ili koautorica više od 200 radova iz oblasti prava, ustavnog prava i političkog sistema. Bila je među osnivačima političkih studija u Sjevernoj Makedoniji, a na fakultetu je obavljala i više rukovodnih dužnosti, uključujući vođenje instituta i katedre za ustavno pravo i politički sistem. Na dužnost predsjednice stupila je 12. maja 2024, naslijedivši Stevu Pendarovskog. 

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1953.
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Makedonski političari
Kategorija:Makedonski predsjednici
Milena Todorova

**Milena Todorova** (), rođena 18. januara 1998. u Trojanu je bugarska biatlonka.

## Karijera 
### Olimpijske igre 
Todorova je nastupila tri puta na Zimskim olimpijskim igrama: na ZOI 2018, ZOI 2022 i ZOI 2026, ali nije osvajala medalje. U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat bilo četvrto mjesto na ZOI 2026. u utrci na 7,5&nbsp;km, kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 1:09.3&nbsp;min bila sporija od pobjednice norveške biatlonke Maren Kirkeeide.  U štafetnim takmičenjima osvojila je dvanaesto mjesto u štafeti s Lorom Hristovom, Marijom Zdravkovom i Valentinom Dimitrovom, kada su zaostatkom od 4:27.2&nbsp;min bili sporiji od francuske štafete u sastavu: Camille Bened, Océane Michelon, Lou Jeanmonnot i Julia Simon.
### Svjetska prvenstva 
Todorova je nastupila na pet Svjetskih prvenstava od SP 2019. do SP 2025, ali nije osvojila ni medalju. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji joj je bilo peto mjesto na SP 2025 u utrci masovnog starta, kada je s dva promašaja i zaostatkom od 24.3&nbsp;s bila sporija od pobjednice Elvire Öberg.  U ekipnim disciplinama najbolji su joj plasmani dva 15-a mjesta: na SP 2021. u mješovitoj štafeti s Danijelom Kadevom, Vladimirom Ilijevim i Dimitrom Gerdžikovim; te na SP 2025. u mješovitoj štafeti s  Lorom Hristovom, Vladimirom Ilijevim i Blagojem Todevim.

### Svjetski kup 
Prvi nastup Todorove u Svjetskom kupu bio je u sezoni 2018/19. Na prvom nastupu u austrijskom Hochfilzenu 13. decembra 2018. u utci sprinta na 7,5&nbsp;km osvojila je 89-o mjesto s dva promašaja i zaostatkom od 3:35.0&nbsp;min u odnosu na pobjednicu Dorotheju Wierer. Najbolji rezultat bilo joj je drugo mjesto u sezoni 2024/25. u utrci masovnog sprinta na 12,5&nbsp;km na slovenskoj Pokljuki, bez promašaja i zaostatkom od 16.4&nbsp;s u odnosu na pobjednicu Lou Jeanmonnot. U štafetnim utrkama bilo joj deveto mjesto 29. novembra 2025. u sezoni 2025/26. u švedskom Östersundu u utrci štafete s Valentinom Dimitrovom, Marijom Zdravkovom i Lorom Hristovom.

## Nagrade 
## Privatni život 
Todorova je u vezi s bugarskim biatlocem Vladimirom Ilijevim s kim ima jednu kćerku.

## Napomene 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 
* 

Kategorija:Rođeni 1998.
Kategorija:Biografije, Trojan
Kategorija:Bugarski biatlonci
Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.
Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.
Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2026.
Kategorija:Bugarski olimpijci u biatlonu
Kategorija:Aktivni biatlonci
Kategorija:Živi ljudi
Marina Vjazovska

**Marina Vjazovska** ukrajinska je matematičarka, poznata po radu iz teorije brojeva, Fourierove analize i geometrije. Redovna je profesorica i nositeljica Katedre za teoriju brojeva na École Polytechnique Fédérale de Lausanne (EPFL) u Švicarskoj. Najpoznatija je po dokazu da rešetka *E8* daje najgušće pakovanje jednakih sfera u osmodimenzionalnom prostoru, kao i po kasnijem zajedničkom radu na rješenju istog problema u 24 dimenzije.

## Život i obrazovanje 
Rođena je u Kijevu 1984. Odrasla je u Ukrajini, a visoko obrazovanje iz matematike nastavila je u Njemačkoj. Doktorirala je na Univerzitetu u Bonnu, nakon čega je radila u Berlinu i na Univerzitetu Princeton prije prelaska na EPFL.

## Naučni rad 
Godine 2016. objavila je dokaz optimalnosti pakovanja sfera u osam dimenzija, čime je riješila dugogodišnji problem u geometriji brojeva i matematičkoj analizi.

## Priznanja 
Prije Fieldsove medalje dobila je više važnih međunarodnih priznanja, među kojima su Salemova nagrada 2016, Clay Research Award 2017, i New Horizons in Mathematics Prize 2018.

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1984.
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Biografije, Kijev
Kategorija:Ukrajinski naučnici
Kategorija:Matematičari 21. vijeka
Fikret Mualla Saygı

**Fikret Mualla Saygı** (Istanbul, Osmansko Carstvo, 20. juli 1903 – Francuska, 20. juli 1967) bio je turski slikar i crtač, jedan od istaknutijih predstavnika turske moderne umjetnosti u 20. vijeku. Najpoznatiji je po djelima nadahnutim životom Pariza, posebno prizorima ulica, kafea, barova, cirkusa i svakodnevnih susreta, izvedenim snažnim koloritom i slobodnim crtežom.

## Biografija 
Mualla je rođen u Istanbulu, u tadašnjem Osmanskom Carstvu. Školovao se u frankofonim ustanovama u Istanbulu, a potom je upućen u Švicarsku i Njemačku radi studija. Tokom boravka u Evropi sve se više okretao likovnoj umjetnosti, posebno nakon susreta s njemačkom umjetničkom scenom i modernističkim tokovima.

Nakon povratka u Tursku radio je i kao nastavnik crtanja te sarađivao s književnim i umjetničkim krugovima. U tom razdoblju razvijao je vlastiti izraz, ali je šire priznanje stekao tek nakon preseljenja u Pariz krajem 1930-ih, gdje je proveo najveći dio umjetnički najvažnijeg dijela života.

U Francuskoj je živio boemskim i često teškim životom, obilježenim zdravstvenim i psihičkim problemima, ali je upravo tada nastao najveći dio njegovih najpoznatijih radova. Njegovo stvaralaštvo postupno je zadobilo veću pažnju kolekcionara, galerista i historičara umjetnosti. Umro je 20. jula 1967. u Francuskoj; njegovi posmrtni ostaci kasnije su preneseni u Istanbul i sahranjeni na groblju Karacaahmet.

## Stil i značaj 
Muallino slikarstvo najčešće se povezuje s utjecajima ekspresionizma i fovizma. Njegova djela odlikuju se živim bojama, ritmičnim potezom i sažetom, ali izražajnom figuracijom. Česti motivi u njegovim radovima jesu gradska svakodnevica, usamljene figure, zabava, kafei, muzičari i prizori iz pariškog života.

U historiji turske umjetnosti smatra se važnom figurom moderne i avangardne likovne produkcije. Retrospektivne izložbe i interes tržišta umjetnina doprinijeli su njegovoj trajnoj prisutnosti u stručnim i muzejskim pregledima turskog slikarstva 20. vijeka.

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1903.
Kategorija:Umrli 1967.
Kategorija:Turski umjetnici
Kategorija:Biografije, Istanbul
Victoria Amelina

**Victoria Amelina** (ukrajinski: *Вікторія Амеліна*; Lavov, 1. januar 1986. – Dnjipro, 1. juli 2023.) bila je ukrajinska književnica, esejistica i istraživačica ratnih zločina. Pisala je romane, priče i književnost za djecu, a bila je i dobitnica Nagrade Joseph Conrad-Korzeniowski za književnost.

Nakon školovanja kratko je živjela u Kanadi, a potom se vratila u Ukrajinu. Diplomirala je na Lavovskoj politehnici 2007, nakon čega je do 2015. radila u međunarodnim IT-kompanijama.

Teško je ranjena 27. juna 2023. u ruskom raketnom napadu na restoran u Kramatorsku, gdje je boravila s delegacijom kolumbijskih pisaca i novinara. Umrla je 1. jula 2023. u bolnici u Dnjipru od zadobijenih povreda.

## Djela 
* *The Fall Syndrome, or Homo Compatiens* (2014)
* *Somebody, or Waterheart* (2016)
* *Dom’s Dream Kingdom* (2017)
* *Storie-e-es of Eka the Excavator* (2021)
* *Looking at Women Looking at War* (posthumno)

## Reference 
Kategorija:Ukrajinski pisci
Kategorija:Rođeni 1986.
Kategorija:Umrli 2023.
Kategorija:Biografije, Lavov]]
Svetlana Gerasimenko

**Svetlana Ivanovna Gerasimenko** (Barišivka, Kijevska oblast, Ukrajinska SSR, SSSR, 23. februar 1945. – 8. april 2025.) bila je sovjetska i tadžikistanska astronomkinja, najpoznatija kao suotkrivačica komete 67P/Čurjumov–Gerasimenko zajedno s Klimom Čurjumovom.

Studirala je astronomiju na Kijevskom univerzitetu, gdje se 1963. upisala na studij, a potom je nastavila postdiplomsko usavršavanje iz oblasti kometa pod mentorstvom Sergeja K. Vsehsvjatskog.

Novo tijelo službeno je identificirano 22. oktobra 1969, kada je utvrđeno da objekt na ploči ne odgovara očekivanom položaju komete 32P/Comas Solà.

Godine 1973. preselila se u Dušanbe, gdje je počela raditi u Institutu za astrofiziku Akademije nauka Tadžikistana. Tamo se pretežno bavila astrometrijom i fotometrijom kometa, strukturom kometnih jezgri i proučavanjem njihove aktivnosti.

Kometa 67P/Čurjumov–Gerasimenko stekla je svjetsku prepoznatljivost kao cilj Rosetta misije Evropske svemirske agencije. U naučnim pregledima misije ističe se da je upravo ta kometa, otkrivena 1969. od Čurjumova i Gerasimenko, postala predmet jednog od najvažnijih istraživanja kometa u historiji, uključujući prvo orbitiranje oko komete i prvo spuštanje robotske letjelice na njenu površinu.

Njeno ime nosi i mali planet **(3945) Gerasimenko**, što predstavlja jedno od službenih astronomskih priznanja za njen doprinos ovoj oblasti.

Gerasimenko je umrla 8. aprila 2025.

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1945.
Kategorija:Umrli 2025.
Kategorija:Ukrajinski astronomi
Kategorija:Otkrivači kometa
Kategorija:Sovjetski naučnici
Kategorija:Ukrajinski naučnici
Tvrđava Dashtadem

**Tvrđava Dashtadem** () jest utvrđeni kompleks na južnom rubu sela Dashtadem u pokrajini Aragacotn u Armeniji. Kompleks obuhvata više građevinskih faza od srednjeg vijeka do 19. vijeka, a među njegovim glavnim elementima jesu središnja citadela, unutrašnji i vanjski odbrambeni pojas te crkva i drugi objekti unutar kompleksa.

## Historija 
Prema novijim arheološkim i arhitektonskim istraživanjima, srednjovjekovni dvorac Dashtadem nalazio se na tranzitnim putevima koji su povezivali Dvin i Ani, pa je imao važnu ulogu u zaštiti saobraćaja i trgovine u tom dijelu historijske Armenije.

Na citadeli je sačuvan arapski natpis iz 1174, koji gradnju odnosno veliku obnovu povezuje sa sultanom ibn Mahmudom ibn Šavurom iz dinastije Šedadida, kurdskog porijekla, čija je grana vladala i u Aniju. U 13. i ranom 14. vijeku Dashtadem je bio jedno od sjedišta zakaridske kneževske kuće u Aragacotnu. Kasniji konzervatorski radovi podržani su i sredstvima U.S. Ambassadors Fund for Cultural Preservation.

## Reference 
Kategorija:Građevine i strukture u Armeniji
Kategorija:Aragacotn
Danijela Kadeva

**Danijela Kadeva** (), rođena 1. januara 1994. u Banskom je bugarska biatlonka.

## Karijera 
### Olimpijske igre 
Kadeva je nastupila dva puta na Zimskim olimpijskim igrama: na ZOI 2018. i ZOI 2022, ali nije osvajala medalje.  Najbolji plasman u pojedinačnoj konkurenciji bilo joj je 53-o mjesto na ZOI 2018. u utrci utrci na 15&nbsp;km, kada je s tri promašaja zaostala 5:45.5&nbsp;min iza pobjednice Šveđanke Hanne Öberg. Najbolji rezultat u štafetnim utrkama joj je 16-o mjesto na ZOI 2018. u štafeti s Emilijom Jordanovom, Stefani Popovom i Desislavom Stojanovom, kada su sa zaostatkom od 43.5&nbsp;s bili sporiji od pobjedničke bjeloruske štafete u sastavu: Nadzeja Skardzina, Irina Krjuko, Dinara Alimbekava i Darja Domračeva.

### Svjetska prvenstva 
Kadeva je nastupila na šest Svjetskih prvenstava od SP 2015. do SP 2023, ali nije osvojila ni jednu medalju. Najbolji rezulta u pojedinačnoj konkurenciji joj je bilo 36-o mjesto na SP 2020 u utrci  na 15&nbsp;km, kada je s dva promašaja i zaostatkom od 4:16.7&nbsp;min bila sporija od pobjednice Dorotheje Wierer. U ekipnim disciplinama najbolji joj je plasman 15-o mjesto na SP 2021. u mješovitoj štafeti s Milenom Todorovom, Vladimirom Ilijevim i Dimitrom Gerdžikovim.

### Svjetski kup 
Prvi nastup Todorove u Svjetskom kupu bio je u sezoni 2014/15. Na prvom nastupu u austrijskom Hochfilzenu 13. decembra 2014. u utrci štafete s Emilijom Jordanovom, Stefani Popovom i Desislavom Stojanovom, kada su pretečeni za jedan krug osvojili 18-o mjesto iza pobjedničke njemačke štafete u sastavu: Luise Kummer, Franziska Hildebrand, Vanessa Hinz i Franziska Preuß. Najbolji rezultat bilo joj je 41-o mjesto u sezoni 2020/21. u utrci na 15&nbsp;km u finskom Kontiolahtiju, 28. novembra 2020. bez promašaja i zaostatkom od 4:18.1&nbsp;min u odnosu na pobjednicu Dorotheje Wierer. U štafetnim utrkama bilo joj jedanaesto mjesto 8. februara 2019. u sezoni 2018/19. u kanadskom Canmoreu u utrci štafete s Emilijom Jordanovom, Milenom Todorovom i Desislavom Stojanovom.

## Nagrade 
## Privatni život 
## Napomene 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
* 
* 

Kategorija:Rođeni 1994.
Kategorija:Biografije, Bansko
Kategorija:Bugarski biatlonci
Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.
Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.
Kategorija:Bugarski olimpijci u biatlonu
Kategorija:Aktivni biatlonci
Kategorija:Živi ljudi
Borka Dragojević-Josifovska

**Borka Dragojević-Josifovska** (Gornja Srbica, Bosna i Hercegovina, Austro-Ugarska, 1910 – Skoplje, Republika Makedonija, 2004) bila je bosanskohercegovačka arheologinja, klasična filologinja, epigrafičarka, numizmatičarka i univerzitetska profesorica. Najveći dio naučnog rada ostvarila je u Skoplju, gdje je djelovala kao kustosica Arheološkog muzeja i predavačica latinskog jezika na Univerzitetu Sv. Ćirila i Metodija. Posebno je značajna po istraživanjima antičkih lokaliteta u današnjoj Sjevernoj Makedoniji i po radu na latinskim natpisima iz rimske Mezije Superior i prostora Skupija.

Diplomirala je 1934. klasičnu filologiju i arheologiju na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Nakon toga radila je kao srednjoškolska profesorica u više mjesta u tadašnjoj Kraljevini Jugoslaviji, a od 1948. do 1958. bila je kustosica u Arheološkom muzeju u Skoplju. U 1956. uredila je lapidarij u Kuršumli-anu. Potom je prešla na Filozofski fakultet u Skoplju, gdje je predavala latinski jezik i klasičnu filologiju; u zvanje višeg predavača unaprijeđena je 1969., a za vanrednu profesoricu izabrana 1974.

U naučnom radu bavila se antičkom arheologijom, latinskom epigrafijom i numizmatikom. Istraživala je i objavljivala nalaze s lokaliteta Isar-Marvinci, Dračevo, Živojno, Stobi, Skupi i drugih nalazišta u Makedoniji. U stručnoj literaturi posebno se ističe njen doprinos proučavanju rimskih natpisa i urbanih cjelina na prostoru centralnog Balkana, kao i činjenica da je bila među prvim domaćim istraživačima koji su sistematski sintetizirali epigrafske i književne izvore za antičku Makedoniju i susjedne oblasti.

Njen najpoznatiji doprinos vezan je za korpus *Inscriptions de la Mésie Supérieure*, osobito za svesku posvećenu Skupiju i kumanovskoj oblasti, koja se i dalje redovno koristi u savremenim epigrafskim i arheološkim istraživanjima rimskog Balkana.

## Izabrana djela 
* *Vodič niz lapidarium* (1961)
* *Prilog lokalizovanju grada Argosa u Peoniji* (1965)
* *Inscriptions de la Mésie Supérieure, Vol. VI: Scupi et la région de Kumanovo* (1982)
* *Depo folesa iz s. Petralice (Makedonija)* (1990)

## Reference 
Kategorija:Bosanskohercegovački arheolozi
Kategorija:Bosanskohercegovački filolozi
Kategorija:Rođeni 1910.
Kategorija:Umrli 2004.
Armenski jezik

**Armenski jezik** (armenski: **հայերեն**, *hayeren*) jest indoevropski jezik i jedini savremeni standardizirani predstavnik zasebne armenske grane indoevropske jezičke porodice. Govore ga Armeni u Armeniji i brojnim zajednicama dijaspore, a u Republici Armeniji ima status državnog jezika. Savremeni armenski najčešće se dijeli na dva glavna standardna oblika, istočnoarmenski i zapadnoarmenski.

Najstariji potvrđeni oblik jezika jest **klasični armenski** ili *grabar*, posvjedočen od 5. vijeka. Armenski ima vlastito pismo, tradicionalno povezano s Mesropom Maštocom, a njegova književna tradicija jedna je od najstarijih među živim indoevropskim jezicima istočnog Mediterana i Kavkaza.

## Klasifikacija 
mini|Naziv armenskog jezika ispisan armenskim alfabetom
U savremenoj historijskoj lingvistici armenski se smatra zasebnom granom indoevropske porodice, a ne članom iranske, grčke ili indoiranske grane.

Položaj armenskog unutar indoevropske porodice i dalje je predmet rasprava u pojedinostima. U literaturi se često ističe da armenski dijeli neke važne izoglose s grčkim i indoiranskim jezicima, ali bez potpunog konsenzusa o postojanju posebne zajedničke podgrupe. Stvaranje alfabeta imalo je presudnu ulogu u razvoju armenske pismenosti, prevođenju Biblije i učvršćivanju posebnog književnog identiteta armenskog jezika.

U 20. stoljeću u sovjetskoj Armeniji provedena je pravopisna reforma, pa danas između istočnoarmenskog standarda u Armeniji i tradicionalnog pravopisa koji pretežno čuvaju zapadnoarmenski i dio istočnoarmenskih govornika izvan Armenije postoje određene grafijske razlike. 

## Rasprostranjenost i sociolingvistički položaj 
Armenski je državni jezik Armenije. Osim u Armeniji, govore ga velike ili historijski važne armenske zajednice u Rusiji, Gruziji, Iranu, Libanu, Siriji, Francuskoj, Sjedinjenim Američkim Državama, Argentini i drugim zemljama.

Savremena sociolingvistička situacija armenskog bitno je obilježena dijasporom. Istočnoarmenski ima institucionalnu podršku države i obrazovnog sistema u Armeniji, dok zapadnoarmenski uglavnom opstaje kroz porodicu, zajednicu, crkvu, škole i kulturne ustanove dijaspore. Zbog toga se pitanja jezičkog održavanja, standardizacije i prijenosa na mlađe naraštaje posebno često vezuju za zapadnoarmenski.

## Galerija 

Datoteka:Armenian mosaic and inscr at Jerusalem.jpg|Mozaik s armenskim natpisom i pticama u vinovoj lozi, kapela svetog Polijeukta, Jerusalem, 6. vijek
Datoteka:The Four Gospels, 1495, Portrait of St Mark Wellcome L0031107.jpg|Portret svetog Marka iz rukopisa *Četiri evanđelja*, 1495, na klasičnom armenskom
Datoteka:Panneau près d'Ohanavan.JPG|Putokaz u blizini Ohanavana s nazivima mjesta ispisanim armenskim pismom

## Dalje čitanje 
* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

## Reference 
Kategorija:Armenski jezici
Kategorija:Indoevropski jezici
Tatjana Venčelovski

**Tatjana Venčelovski** (Sremska Mitrovica, 8. maj 1965) jest srbijanska pozorišna, televizijska i filmska glumica.

## Biografija 
Rođena je u Sremskoj Mitrovici. Srednju školu je završila kao đak generacije, a Fakultet dramskih umjetnosti u Beogradu je upisala iz prvog puta i završila ga uz nagradu "Mata Milošević". Studirala je u prvoj klasi profesora Vladimira Jevtovića, sa Vesnom Trivalić, Srđanom Todorovićem, Draganom Bjelogrlićem, Miloradom Mandićem Mandom, Mirjanom Joković, Slobodanom Ninkovićem, Brankom Pujić, Draganom Petrovićem Peletom, Dušankom Stojanović Glid, Darkom Tomovićem i Vesnom Stanojević. Igrala je dvadesetak uloga u pozorištu, na televiziji i filmu.

## Filmografija 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
*

Kategorija:Rođeni 2004.
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Biografije, Beograd
Kategorija:Srbijanske glumice
Barbara von Krüdener

**Barbara von Krüdener** (rođena kao **Barbara Juliane von Vietinghoff**; Riga, Livonija, Rusko Carstvo, 22. novembar 1764. – Karasubazar, Krim, Rusko Carstvo, 25. decembar 1824) bila je baltičko-njemačka spisateljica, religijska mističarka i propovjednica iz Ruskog Carstva. Najpoznatija je po romanu *Valérie* i po tome što se njeno ime često dovodi u vezu s religijskim zaokretom Aleksandra I i nastankom Svete alijanse nakon Bečkog kongresa.

Potjecala je iz ugledne baltičko-njemačke plemićke porodice. Godine 1782. udala se za ruskog diplomatu Burckharda Alexiusa Constantina von Krüdenera. U mladosti je živjela u aristokratskim i diplomatskim krugovima, putovala po evropskim gradovima i stekla ugled salonske ličnosti. Nakon dužeg bračnog udaljavanja i muževljeve smrti 1802, okrenula se književnosti i religiji.

Njen najpoznatiji književni rad bio je sentimentalni i djelimično autobiografski roman *Valérie*, objavljen anonimno u Parizu 1804. Ubrzo nakon toga doživjela je religijsko obraćenje i približila se pijetističkim i proročkim strujama protestantske duhovnosti. Tokom narednih godina držala je biblijska okupljanja i ispovjedne sastanke u jugozapadnoj Njemačkoj i Švicarskoj, ali su njene aktivnosti često izazivale sumnju vlasti i završavale protjerivanjem ili zabranama.

Vrhunac njenog političko-vjerskog utjecaja vezuje se za 1815, kada se susrela s carem Aleksandrom I. Savremenici i kasniji biografi često su je povezivali s carevim religijskim raspoloženjem u završnici Napoleonskih ratova i s idejnim okvirom Svete alijanse, iako historiografija obično taj utjecaj opisuje kao važan, ali ne i isključiv.

Posljednje godine provela je uglavnom na prostoru Ruskog Carstva. Umrla je 1824. u Karasubazaru na Krimu.

## Reference 
Kategorija:Rođeni 1764.
Kategorija:Umrli 1824.
Kategorija:Biografije, Riga
Logor Batković

**Logor Batković** bio je zatočenički logor u selu Batković kod Bijeljine za vrijeme rata u Bosni i Hercegovini. U sudskoj dokumentaciji Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju navodi se kao mjesto nezakonitog zatočenja, zlostavljanja, prisilnog rada i ubistava nesrpskih civila i zarobljenika, a vodile su ga strukture Vojske Republike Srpske (VRS) i povezani organi vlasti bosanskih Srba.

## Historija 
Prema nalazima MKSJ-a, u Batkoviću su od najmanje juna 1992. do kraja decembra 1992. držani zatočeni Bošnjaci i Hrvati, a dokumenti i svjedočenja pokazuju da je logor nastavio funkcionirati i tokom narednih godina rata.

## Zatočenici i uvjeti 
MKSJ je utvrdio da su zatočenici u Batkoviću bili izloženi premlaćivanju, ponižavanju i prisilnom radu. U presudi Momčilu Krajišniku navodi se da su zatočenici bili svakodnevno primoravani na fizičke poslove, uključujući kopanje rovova, nošenje municije na liniji fronta, ukopavanje mrtvih te rad u poljima i fabrikama. Ista presuda navodi i da su pojedini zatočenici bili pretučeni na smrt, dok su drugi bili izloženi naročito teškom zlostavljanju i prisiljavani na međusobno ponižavanje i seksualno nasilje.

Udruženja logoraša i organizacije koje prate suđenja za ratne zločine redovno obilježavaju godišnjicu otvaranja logora i upozoravaju na nedovoljno procesuiranje odgovornih, kao i na izostanak adekvatnog memorijalnog obilježavanja mjesta zatočenja.

## Reference 
Kategorija:Koncentracijski logori za vrijeme rata u Bosni i Hercegovini
Kategorija:Bijeljina
Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini
Zora Vinogradova

**Zora Vinogradova** (ruski: **Зоя Акимовна Виноградова**, *Zoja Akimovna Vinogradova*; 27. novembar 1930) ruska je i nekadašnja sovjetska glumica i pjevačica, najpoznatija po dugogodišnjem radu u Sankt Peterburgskom teatru muzičke komedije. Nositeljica je titule narodne umjetnice RSFSR-a iz 1978.

Rođena je u selu Pogljažje u tadašnjoj Zapadnoj oblasti RSFSR-a, a djetinjstvo je provela u Lenjingradu. Sama Vinogradova navela je da je u teatru radila sedam decenija i da njen profesionalni popis obuhvata oko 100 predstava, od čega je oko 90 bilo premijernih izvođenja.

Na sceni teatra tumačila je niz vodećih operetnih uloga, među kojima su Mabel i Carolina u *Mister X*, Erži u *Ciganskoj ljubavi*, Ljubaša u *Sevastopoljskom valceru*, Marijeta u *Bajaderi*, Stasi i kneginja Vallersheim u *Kraljici čardaša*, kao i Izabella u *Bečkim susretima*. Kasnije je nastupila i u filmovima *Svadjba Krečinskog* i *Dvadeset dana bez rata*.

Među njenim priznanjima nalaze se zvanje zaslužne umjetnice RSFSR-a (1964), narodne umjetnice RSFSR-a (1978), Orden Crvene zastave rada, Orden časti, Orden prijateljstva i Orden „Za zasluge pred domovinom“ IV stepena. Dobitnica je i ruske nacionalne teatarske nagrade *Zlatna maska* za izuzetan doprinos razvoju teatarske umjetnosti (2015).

## Reference 
Kategorija:Ruske glumice
Kategorija:Sovjetske glumice
Kategorija:Ruske pjevačice
Kategorija:Sovjetske pjevačice
Kategorija:Rođeni 1930.
Olga Odanović

**Olga Odanović** (Celje, 29. august 1958) jest srbijanska pozorišna, televizijska i filmska glumica.

## Biografija 
Rođena je u Celju, u Sloveniji, odakle joj je majka. Zbog očevog posla, koji je bio rudarski inženjer porodica se 1961. preselila u Aleksinac. I ona i brat Nenad zainteresovali su se za glumu, iako se niko u njihovoj porodici nije bavio glumom niti umjetnošću. Diplomirala je glumu 1985. na Fakultetu dramskih umjetnosti u Beogradu, u klasi profesora Milenka Maričića.

U stalnom angažmanu pozorišta "Boško Buha" je provela 18 godina, a od 2006. je prvakinja drame Narodnog pozorišta u Beogradu.

Uloga koja joj je donela veliku popularnosti je uloga Zlatane, u seriji "Selo gori, a baba se češlja" i uloga Mileve Majstorović u seriji "Radio Mileva".

## Filmografija 
## Nagrade 
* Nušićeva nagrada za životno delo glumcu komičaru (2011);
* Velika Žanka, za životno delo glumici čija je ličnost obeležila pozorišni i filmski život Srbije svojom stvaralačkom zrelošću i bogatstvom glumačkog izraza (2017);
* Sterijina nagrada za ulogu Babe Poleksije u predstavi "Carev zatočnik";
* Nagrada "Miloš Žutić" za ulogu Milice Gerasimović u "Govornici";
* Nagrada Raša Plaović, koju za najbolje glumačko ostvarenje na svim beogradskim pozorišnim scenama u sezoni 2016/2017, za uloge Matrjone u predstavi "Carstvo mraka" i Majke Jugovića u predstavi "Carstvo nebesko".(2017);
* Nagrada Ljubinka Bobić, bijenalna glumačka nagrada Udruženja dramskih umetnika Srbije — za ulogu Majka Janje u predstavi "Bela kafa";
* Zoranov brk, za ulogu Dare u predstavi "Gospođa ministarka";
* Zoranov brk, za ulogu Feme u predstavi "Pokondirena tikva";
* Nagrada za najbolju mladu glumicu na festivalu u Jagodini, za ulogu Helene u predstavi "San letnje noći";
* Nagrada za najbolju žensku ulogu na festivalu u Rijeci (Grube — "Skup");
* Godišnja nagrada "Gita Predić Nušić" za ulogu Helene u predstavi "San letnje noći";
* Nagrada na dečjem festivalu u Kotoru za ulogu Babe Poleksije u predstavi "Carev zatočnik".
* Nagrada Ardalion za najbolju epizodnu ulogu za ulogu majke Janje u predstavi "Bela kafa" na 21. Jugoslovenskom pozorišnom festivalu u Užicu
* Nagrada Narodnog pozorišta za najbolja individualna premijerna umetnička ostvarenja u okviru repertoara Narodnog pozorišta (2017)
* Plaketa povodom značajnih aktivnosti u radu Narodnog pozorišta (2017);
* Nagrada za glumačko ostvarenje za uloge Matrjone u "Carstvu mraka" i ulogu Majke Jugovića u "Carstvu nebeskom" na trećem teatarskom festivalu "Pozorišno proleće" u Šapcu (2018)
* Nagrada za najbolju žensku epizodnu ulogu na 53. Filmskim susretima u Nišu, za ulogu u filmu Patuljci sa naslovnih strana
* Plaketa Vitez srpske glume (2021)
* Mija Aleksić — biti glumac (2022)
* Zlatna antena za sveukupan doprinos domaćoj TV produkciji (dodeljuje Fedis, 2022)
* "Vitez od Čarapanije" (2023)

## Reference 
## Vanjski linkovi 
*

Kategorija:Rođeni 1958.
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Biografije, Celje
Kategorija:Srbijanske glumice
Franciszka Urszula Radziwiłłowa

**Franciszka Urszula Radziwiłłowa** (rođena **Wiśniowiecka**; Czartorysk, 13. februar 1705. – Puczewicze kod Novogrudka, 23. maj 1753.) bila je poljska književnica, pjesnikinja i dramatičarka kasnog baroka. U historiografiji književnosti i pozorišta često se navodi kao prva poljska dramatičarka i jedna od najvažnijih ličnosti dvorskog pozorišta u Njasvižu.

## Biografija 
Bila je kćerka Janusza Antonija Korybuta Wiśniowieckog i Teofile iz porodice Leszczyński.

U Njasvižu je okupila veliku biblioteku, za koju se u stručnim i popularno-naučnim pregledima navodi da je brojala više od 9.000 knjiga, te je razvijala i tamošnju dvorsku štampariju.

Predstave su izvođene na više scena, u samom Njasvižu, u Albi, njegovom prigradskom kompleksu, i u Slucku. U kasnijim godinama prerađivala je i prilagođavala djela Molièrea. Među najpoznatijim primjerima su *Przejrzane nie mija* ("Viđeno ne prolazi"), poljska prerada komedije *Les Amants magnifiques* ("Veličanstveni ljubavnici"), te *Gwałtem medyk* ("Liječnik na silu"), nastao kao prerada komedije *Le Médecin malgré lui* ("Liječnik uprkos sebi"). Savremena istraživanja naglašavaju da je u tim preradama zapadnoevropske uzore prilagođavala kulturnom i društvenom horizontu vlastite publike. Njen opus je važan i zato što pokazuje kako se u okviru aristokratske kulture 18. stoljeća razvijao autorski rad žene koja je istovremeno bila pokroviteljica umjetnosti, organizatorica pozorišnog života i aktivna književnica.

## Naslijeđe 
Godinu nakon njene smrti objavljeno je posmrtno izdanje *Komedye y tragedye*, koje je sačuvalo znatan dio njenog dramskog opusa i ostalo ključni izvor za proučavanje njene književnosti i pozorišnog rada. U savremenoj historiografiji književnosti i teatra Radziwiłłowa se smatra ključnom figurom magnatskog teatra, ranonovovjekovne ženske književnosti i razvoja poljske drame u 18. stoljeću.

Njeno djelo ostaje važno i za historiju kulture na prostoru nekadašnje Poljsko-Litvanske Unije, jer povezuje književnost, dvorsku reprezentaciju, prevodilačko-prerađivačku praksu i razvoj privatnog pozorišta. Zbog toga se danas proučava ne samo u okviru poljske književnosti nego i u širem kontekstu evropske ranonovovjekovne kulture i historije ženskog autorstva.

## Reference 
Kategorija:Poljski pisci
Kategorija:Poljski pjesnici
Kategorija:Rođeni 1705.
Kategorija:Umrli 1753.
Matilda Caragiu Marioțeanu

**Matilda Caragiu Marioțeanu** (Hrupišti, Grčka, 20. juli 1927. – Bukurešt, Rumunija, 11. mart 2009) bila je rumunska lingvistica, dijalektologinja i univerzitetska profesorica arumunskog porijekla. Smatra se jednom od najznačajnijih istraživačica arumunskog jezika i južnodunavskih varijeteta rumunskog jezika.

Potjecala je iz arumunske porodice. Studirala je na Univerzitetu u Bukureštu, gdje je kasnije predavala historiju rumunskog jezika, historijsku gramatiku, opću i rumunsku dijalektologiju te savremeni rumunski jezik. Bila je i gostujuća profesorica na univerzitetima u Salzburgu i Frankfurtu na Majni. *Compendiu de dialectologie română (nord- și sud-dunăreană)* (Kompendij rumunske dijalektologije - sjevernodunavske i južnodunavske) iz 1975, *Dicționar aromân (macedo-vlah) (*Arumunski rječnik -makedovlaški*)* iz 1997. i *Manual de aromână (*Priručnik arumunskog jezika*)*, objavljen u saradnji s Nicolaeom Saramanduom 2005. Njeni radovi često se navode među temeljnim djelima za proučavanje i standardizacijske pokušaje arumunskog jezika.

Godine 2000. odlikovana je Nacionalnim ordenom "Pentru Merit" u stepenu komandora. Umrla je u Bukureštu 11. marta 2009.

## Reference 
Kategorija:Rumunski naučnici
Kategorija:Rođeni 1927.
Kategorija:Umrli 2009.
Kategorija:Rumunski lingvisti
Hamid Čustović

**Hamid Čustović** (Cernica kod Gacka, 26. august 1952) bosanskohercegovački je agronom i univerzitetski profesor, specijaliziran za pedologiju, upravljanje zemljištem i ruralnu ekologiju. Profesor je emeritus Univerziteta u Sarajevu i dopisni član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine (ANUBiH).

Diplomirao je na Poljoprivrednom fakultetu Univerziteta u Sarajevu 1980, magistrirao 1987, a doktorirao 1994. iz oblasti poljoprivrede. Tokom 1985. pohađao je i međunarodni kurs iz odvodnje zemljišta pri International Institute for Land Reclamation and Improvement u Wageningenu u Nizozemskoj.

Na Poljoprivredno-prehrambenom fakultetu Univerziteta u Sarajevu djeluje od 1996, gdje je bio redovni profesor iz oblasti nauke o tlu, uključujući fiziku i hemiju tla, klasifikaciju tla, pedologiju, ekopedologiju i ruralnu ekologiju. Na Univerzitetu u Sarajevu vodio je i postdiplomski studij "Održivo upravljanje zemljištem".

Čustović se bavio i stručnim te naučnoistraživačkim projektima iz oblasti zaštite i valorizacije zemljišta, agroekologije, prostornog planiranja i održivog upravljanja prirodnim resursima, sarađujući s domaćim i međunarodnim institucijama poput FAO-a, UNDP-a, UNEP-a, Svjetske banke i Evropske unije. Autor je i koautor većeg broja knjiga i naučnih radova iz oblasti tla, ruralne ekologije i održivog razvoja.

Za dopisnog člana ANUBiH, u Odjeljenju prirodnih i matematičkih nauka, izabran je 2022.

## Reference 
Kategorija:Bosanskohercegovački naučnici
Kategorija:Biografije, Gacko
Husref Redžić

**Husref Redžić** (1919, Stari Majdan – 1984, Sarajevo) bio je bosanskohercegovački arhitekt, historičar arhitekture, univerzitetski profesor i akademik. Njegov naučni i stručni rad bio je usmjeren naročito na proučavanje arhitektonskog naslijeđa Bosne i Hercegovine, posebno srednjovjekovnih utvrđenih gradova i islamske arhitekture.

Redžić je osnovnu školu i Realnu gimnaziju završio u Bihaću 1937. Studirao je na Arhitektonskom odsjeku Tehničkog fakulteta u Beogradu od 1937. do 1941, a studij je nakon rata dovršio 1947. U prikazu posthumnog izdanja ove druge knjige istaknuto je da je Redžić sa saradnicima dugo radio na prikupljanju podataka o bosanskohercegovačkim srednjovjekovnim gradovima i njihovim ostacima.

Za dopisnog člana Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine izabran je 1975, a za redovnog člana 1981.

## Djela 
* *Studije o islamskoj arhitektonskoj baštini*

## Reference 
Kategorija:Bosanskohercegovački arhitekti
Kategorija:Bosanskohercegovački historičari
Kategorija:Članovi ANUBiH
Kategorija:Biografije, Sanski Most
Kategorija:Rođeni 1919.
Kategorija:Umrli 1984.
Bilohirsk

**Bilohirsk** (ukrajinski: Білогірськ; ruski: Белогорск; krimskotatarski: Qarasuvbazar) grad je na Krimu, u Autonomnoj Republici Krim prema administrativnoj podjeli Ukrajine i u Republici Krim prema de facto ruskoj upravi. Nalazi se u blizini Krimskih planina i administrativno je središte Bilohirskog rajona.

Grad je do 1945. bio poznat pod imenom **Qarasubazar** odnosno **Karasubazar**. U doba Krimskog kanata bio je jedan od većih trgovačkih centara na poluostrvu, a u njemu su sačuvani ostaci karavan-saraja i drugih objekata iz tog razdoblja.

Bilohirsk se nalazi istočno od Simferopolja, na rijeci Bijuq Qarasu, u prijelaznom području između krimskih stepa i planinskog pojasa. Grad je historijski bio multietnički, s važnim krimskotatarskim, armenskim i jevrejskim zajednicama.

## Geografija 
Bilohirsk leži u blizini Krimskih planina i na rijeci Bijuq Qarasu. Zbog položaja između stepe i planinskog područja historijski je predstavljao prirodno lokalno trgovačko središte.

## Stanovništvo 
Prema procjeni iz 2012, Bilohirsk je imao 18.199 stanovnika. Ranije je grad bio poznat po izrazitoj etničkoj i vjerskoj raznolikosti; prema popisu iz 1897. imao je 12.961 stanovnika, među kojima su bili Krimski Tatari, Armeni, Grci, Karaiti i Krimčaci.

## Reference 
Kategorija:Krim
Kategorija:Gradovi u Ukrajini
Kategorija:Krimski Tatari