open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
11. decembar

**11. decembar / prosinac (11. 12)** jest 345. dan godine po gregorijanskom kalendaru (346. u prestupnoj godini). Do kraja godine još je 20 dana.

## Događaji 
* 1816 – Indiana postala 19. savezna država SAD-a.
* 2016 – U eksploziji bombe u crkvi Svetog Petra i Pavla u Kairu najmanje 25 osobe poginulo, a ranjeno približno 35.

## Rođeni 
### 19. vijek 
* 1803 – Hector Berlioz, francuski kompozitor
* 1843 – Robert Koch, njemački bakteriolog

### 20. vijek 
* 1911 – Nagib Mahfuz, egipatski književnik
* 1918 – Aleksandar Solženjicin, ruski pisac, dramatičar i historičar
* 1923 – Milka Ivić, srbijanska lingvistkinja
* 1927 – Stein Eriksen, norveški skijaš, svjetski i olimpijski prvak u slalomu i veleslalomu
* 1941 – Ralph Wakley, američki biatlonac
* 1943 – Alain de Benoist, francuski akademik i publicist
* 1969 – Viswanathan Anand, indijski velemajstor i bivši svjetski prvak u šahu
* 1979 – Lana Barić, hrvatska glumica
* 1980 – Sandra Keith, kanadska biatlonka.

## Umrli 
* 1918 – Ivan Cankar, slovenski književnik
* 1999 – Boris Nilević, bosanskohercegovački historičar
* 2012 – Emilia Pisani Belserene, američka astronomkinja
* 2012 – Galina Višnjevska, ruska sopran operska pjevačica i recitator
* 2016 – Esma Redžepova, makedonska pjevačica, pisac pjesama i humanitarni radnik;
* 2022 – Angelo Badalamenti, američki kompozitor i aranžer
* 2023 – Andre Braugher, američki glumac
* 2024 – Vladimir Skočajić, bosanskohercegovački  nogometaš

## Praznici 
* Međunarodni dan planina

## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (11. decembar), *BBC.co.uk* 
* Na današnji dan (11. decembar), *nytimes.com* 

*-11
10. decembar

**10. decembar / prosinac (10. 12)** jest 344. dan godine po gregorijanskom kalendaru (345. u prestupnoj godini). Do kraja godine još je 21 dan.

## Događaji 
* 1508 – Formirana Cambraiska liga, savez protiv Venecije koji su sklopili papa Julije II, francuski kralj Luj XII, aragonski kralj Ferdinand II i rimsko-njemački car Maksimilijan I.
* 1845 – Škotski izumitelj Robert William Thomson patentirao svoj izum pneumatskih guma.
* 1868 – Prvi semafori za regulisanje saobraćaja u svijetu počeli da rade u Londonu, na trgu ispred zgrade parlamenta Velike Britanije.
* 1898 – Potpisan Pariski sporazum, sporazum o miru između Sjedinjenih Američkih Država i Kraljevine Španije.
* 1901 – Na dan smrti Alfreda Nobela počinje dodjela Nobelove nagrade za mir, jedine Nobelova nagrada koja se dodjeljuje u Oslu. Prvi dobitnik bio je Henry Dunant.
* 1902 - Završena izgradnja Asuanske brane u Egiptu, kojom je regulisan tok Nila.
* 1946 – Donesena Rezolucija Vijeća sigurnosti broj 12, o *grčkom pitanju*, i međunarodnim posljedicama Grčkog građanskog rata.
* 1948 – Ujedinjene nacije usvojile Univerzalnu deklaraciju o ljudskim pravima.
* 1964 – Nobelovu nagradu za mir dobio Amerikanac Martin Luter King, borac za građanska prava crnaca.
* 2016 – Najmanje 46 osoba poginulo, te 155 ranjeno u dva bombaška napada kod stadiona Vodafone Arena u Istanbulu.

## Rođeni 
### 19. vijek 
* 1815 – Ada King Lovelace, britanska matematičarka i prva programerka
* 1830 – Emily Dickinson, američka pjesnikinja
* 1870 – Adolf Loos, češko-austrijski arhitekt
* 1891 – Nelly Sachs, njemačka književnica

### 20. vijek 
* 1934 – Xaver Kraus, zapadnonjemački biatlonac i skijaš-trkač
* 1935 – Jaromil Jireš, češki režiser i scenarista
* 1937 – Alica Wertheimer-Baletić, hrvatska ekonomistica
* 1946 – Fadil Redžić, bosanskohercegovački muzičar
* 1948 – Duško Bajević, bosanskohercegovački nogometaš i trener
* 1955 – Goran Ipe Ivandić, bosanskohercegovački rok-bubnjar
* 1967 – Ljubov Beljakova, sovjetska i ruska biatlonka.
* 1977 – Denis Ćorić, bosanskohercegovački nogometaš
* 1977 – Andrea Henkel, njemačka biatlonka
* 1981 – Sanel Jahić, bosanskohercegovački nogometaš

## Umrli 
* 1810 – Johann Christian Daniel von Schreber, njemački prirodnjak
* 1889 – Ante Kovačić, hrvatski romanopisac
* 1896 – Alfred Nobel, švedski hemičar, izumitelj, dramski pisac i donator
* 1926 – Nikola Pašić, srpski i jugoslavenski političar
* 1950 – Kim Gyu-sik (), korejski političar, diplomat i pjesnik
* 1999 – Franjo Tuđman, hrvatski državnik i historičar, prvi predsjednik samostalne Republike Hrvatske
* 2005 – Eugene McCarthy, američki političar
* 2006 – Augusto Pinochet, čileanski general i diktator

## Praznici 
* Dan ljudskih prava

## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (10. decembar), *BBC.co.uk* 
* Na današnji dan (10. decembar), *nytimes.com* 

*-10
15. decembar

**15. decembar / prosinac (15. 12)** jest 349. dan godine po gregorijanskom kalendaru (350. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 16 dana.

## Događaji 
### 19. vijek 
* 1840 – Kovčeg s posmrtnim ostacima francuskog cara Napoleona I položen u "Dom invalida" u Parizu, 19 godina poslije njegove smrti u izgnanstvu na ostrvu St. Helena.

### 20. vijek 
* 1970 – Sovjetski vasionski brod "Venera 7" spustio se na planetu Veneru i počeo da šalje signale.
* 1995 – Donesena Rezolucija Vijeća sigurnosti broj 1031, o omogućavanju sprovođenja obaveza iz Dejtonskog sporazuma uz podršku Implementacijskih snaga (IFOR).
* 2000 – Zatvorena nuklearna centrala u Černobilu u Ukrajini u kojoj je krajem aprila 1986. eksplodirao jedan blok centrale izazvavši najtežu nuklearnu katastrofu od početka upotrebe nuklearnih centrala.
* 2022 – Bosna i Hercegovina dobila kandidatski status za EU.

## Rođeni 
### 2. vijek 
* 130 – Lucije Ver, rimski vladar

### 19. vijek 
* 1832 – Gustave Eiffel, francuski konstruktor
* 1852 – Antoine Becquerel, francuski fizičar, nobelovac i jedan od otkrivača radioaktivnosti
* 1894 – Vibert Douglas, kanadska astronomkinja i astrofizičarka
* 1996 - Marcus Rashford, engleski nogometaš

### 20. vijek 
* 1912 – Niko Anđus, narodni heroj Jugoslavije.
* 1916 – Kolë Jakova, albanski dramaturg
* 1923 – Freeman Dyson, englesko-američki teorijski fizičar i matematičar
* 1950 – Ramiz Tahiri, kosovski i jugoslavenski kompozitor i dirigent
* 1952 – Allan Simonsen, danski nogometaš
* 1963 – Olivera Viktorović, srbijanska glumica
* 1970 – Michael Shanks, kanadski glumac

## Umrli 
* 1932 – Josip Vancaš, bosanskohercegovački arhitekt
* 1962 – Ibrahim ef. Fejić, bosanskohercegovački reisu-l-ulema
* 2000 – Haris Brkić, bosanskohercegovački košarkaš

## Praznici 
## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (15. decembar), BBC.co.uk 
* Na današnji dan (15. decembar), nytimes.com 

*-15
13. decembar

**13. decembar / prosinac (13. 12)** jest 347. dan godine po gregorijanskom kalendaru (348. u prestupnoj godini). Do kraja godine još je 18 dana.

## Događaji 
* 1642 – Holandski moreplovac Abel Tasman otkrio Novi Zeland.
* 1999 – Premijerno emitiranje FM JAM-a, prvog hip-hop radijskog šoua u Bosni i Hercegovini.
* 2003 – Nedaleko od iračkog grada Tikrita uhapšen Saddam Hussein, bivši predsjednik Iraka.

## Rođeni 
### 16. vijek 
* 1521 – Siksto V, rimokatolički papa

### 18. vijek 
* 1797 – Heinrich Heine, njemački književnik

### 19. vijek 
* 1816 – Werner von Siemens, njemački izumitelj i poduzetnik
* 1899 – Đuro Pucar, bosanskohercegovački političar
* 1869 – Henri Matisse, francuski slikar, grafičar, kipar i dekorater

### 20. vijek 
* 1908 – Elizabeth Alexander, britanska geologinja, akademkinja i fizičarka
* 1929 – Christopher Plummer, kanadski glumac
* 1944 – Vladimir Gundarcev, sovjetski biatlonac, svjetski prvak i olimpijski prvak
* 1954 – Angelo Carrara, italijanski biatlonac
* 1958 – Zdeněk Hák, čehoslovački biatlonac
* 1964 – Antero Lähde, finski biatlonac
* 1970 – Gerlinde Kaltenbrunner, austrijska alpinistica
* 1972 – Jelena Poljakova-Všivceva, estonska biatlonka
* 1984 – Santi Cazorla, španski nogometaš
* 1988 – Monika Sułkowska, poljska snukerska sutkinja
* 1989 – Taylor Swift, američka pjevačica i tekstopisac

## Umrli 
* 1466 – Donatello, italijanski renesansni skulptor
* 1754 – Mahmud I, sultan Osmanlijskog carstva
* 1769 – Christian Fürchtegott Gellert, njemački književnik
* 1935 – Victor Grignard, francuski hemičar
* 1944 – Vasilij Kandinski, rusko-njemački slikar
* 1994 – Olga Rupcova, sovjetska šahistica
* 2009 – Paul A. Samuelson, američki ekonomist
* 2010 – Richard Holbrooke, američki diplomat

## Praznici 
## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (13. decembar), *BBC.co.uk* 
* Na današnji dan (13. decembar), *nytimes.com* 

*-13
14. decembar

**14. decembar / prosinac (14. 12)** jest 348. dan godine po gregorijanskom kalendaru (349. u prestupnoj godini). Do kraja godine još je 17 dana.

## Događaji 
* 1822 – U Veroni završen Kongres Svete Alijanse na kojem je odlučeno da se interveniše protiv građanske revolucije u Španiji, dok pomoć Grčkoj u borbi za oslobođenje od Turske nije prihvaćena.
* 1900 – Max Planck, njemački fizičar, objavio je Kvantnu teoriju, prema kojoj energija radijacije potiče iz nevidljivih djelića, kvanta, i nije kontinuirana, kako se ranije mislilo.
* 1911 – Norveški istraživač Roald Amundsen postao prvi čovjek koji je stigao na geografski Južni pol.
* 1916 Danci su glasali da se Danska Zapadna Indija proda SAD za 25 miliona dolara.
* 1918 – U Velikoj Britaniji prvi put na izborima glasale žene i dobile pravo da se kandiduju za Parlament.
* 1927 – Velika Britanija je priznala nezavisnost Iraka i podržala prijem te zemlje u Ligu naroda.
* 1935 – Prvi predsjednik Čehoslovačke Tomáš Masaryk (Tomaš Masarik) (od 1919) podnio je ostavku, a na položaj šefa države četiri dana kasnije izabran je dotadašnji šef diplomatije Eduard Beneš.
* 1937 Japan je uspostavio marionetsku kinesku vladu u Pekingu.
* 1939 – Liga naroda je isključila SSSR zbog agresije na Finsku.
* 1993 – Masakr na Obali, na raskršću ulica Gimnazijska i Obala Kulina bana, ispred OŠ "Safvet-beg Bašagić" u Sarajevu.
* 1995 – U Parizu Alija Izetbegović, Slobodan Milošević i Franjo Tuđman zvanično potpisali Dejtonski mirovni sporazum.
* 2013 – Kineski rover *Jade Rabbit* lansiran pomoć letjelice Chang'e 3 spustio se na Mjesec, čime je Kina, poslije Rusije i SAD-a, postala treća država koja je uspjela poslati lunarno vozilo na površinu Mjeseca.

## Rođeni 
### 16. vijek 
* 1503 – Nostradamus, francuski astrolog
* 1546 – Tycho Brahe, danski astrolog i alhemičar

### 19. vijek 
* 1853 – Errico Malatesta, italijanski anarhist
* 1895 – Georg VI, britanski kralj
* 1897 – Kurt von Schuschnigg, austrijski političar i državni kancelar u periodu 1934-1938.

### 20. vijek 
* 1935 – Lee Remick, američka glumica
* 1946 – Jane Birkin, britanska glumica i pjevačica
* 1947 – Svetlana Bojković, srbijanska glumica
* 1951 – Jan Timman, nizozemski šahist
* 1960.
** Florin Iordache, rumunski političar
** Dario Kordić, potpredsjednik samoproglašene Hrvatske Republike Herceg-Bosna, osuđeni ratni zločinac
* 1975 – Dino Rešidbegović, bosanskohercegovački kompozitor
* 1999 – Zhu Zhenyu, kineski biatlonac
* 2000 – Ema Kapustová, slovačka biatlonka

## Umrli 
* 1788.
** Carl Philipp Emanuel Bach, njemački kompozitor
** Karlo III, kralj Španije
* 1863 – Jakob Sabar slovenski pisac i katolički svećenik u Mađarskoj
* 1799 – George Washington, američki političar i prvi predsjednik Sjedinjenih Američkih Država
* 1990 – Friedrich Dürrenmatt, švicarski pisac
* 2025 – Rob Reiner, američki režiser, scenarist, producent, glumac i politički aktivist

## Praznici 
## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (14. decembar), *BBC.co.uk* 
* Na današnji dan (14. decembar), *nytimes.com* 

*-14
12. decembar

**12. decembar / prosinac (12. 12)** jest 346. dan godine po gregorijanskom kalendaru (347. u prestupnoj godini). Do kraja godine još je 19 dana.

## Događaji 
* 1901 – Začetnik radio tehnologije, Guglielmo Marconi, uspijeva poslati prvi radiosignal preko Atlantika.
* 1912 – U Derventi izašao prvi broj *Derventskog lista*.
* 1915 – Poletio Junkers J1, prvi avion načinjen u potpunosti od metala, koji je konstruisao Nijemac Hugo Junkers.
* 1963 – Kenija postala nezavisna od Ujedinjenog Kraljevstva.

## Rođeni 
### 15. vijek 
* 1485 – Katarina Aragonska, prva supruga Henrika VIII

### 18. vijek 
* 1791 – Marija Luiza Austrijska, druga supruga Napoleona I

### 19. vijek 
* 1821 – Gustave Flaubert, francuski književnik
* 1863
** Janko Leskovar, hrvatski književnik
** Edvard Munch, norveški slikar
* 1866 – Alfred Werner, švicarski hemičar

### 20. vijek 
* 1915 – Frank Sinatra, američki pjevač i glumac
* 1922 – Emilia Pisani Belserene, američka astronomkinja
* 1925 – Ahmad Shamlou, iranski pisac i novinar
* 1937 – Connie Francis, američka pjevačica i glumica
* 1938 – Emel Emin, krimskotatarska pjesnikinja, prevodilac, turkologinja i pedagoginja
* 1940 – Dionne Warwick, američka pjevačica
* 1951 – Anatolij Aljabjev, sovjetski biatlonac
* 1965 – Laura Tavares, američka biatlonka
* 1966 – Samir Karabašić, bosanskohercegovački kanuist
* 1976 – Barbara Rocco, hrvatska filmska, televizijska i pozorišna glumica

## Umrli 
* 1574 – Selim II, sultan Osmanlijskog carstva
* 1760 – Andrija Kačić Miošić, hrvatski pjesnik i fratar
* 1958 – Milutin Milanković, srpski geofizičar, klimatolog i astronom
* 1976 – Pavla Jesih, slovenska planinarka i preduzetnica
* 2006 – Peter Boyle, američki glumac
* 2009 – Jozo Križanović, bosanskohercegovački i hrvatski političar
* 2022 – Latinka Perović, srbijanska historičarka i političarka

## Praznici 
## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (12. decembar), *BBC.co.uk* 
* Na današnji dan (12. decembar), *nytimes.com* 

*-12
18. decembar

**18. decembar / prosinac (18. 12)** jest 352. dan godine po gregorijanskom kalendaru (353. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 13 dana.

## Događaji 
* 1865 – Ratifikacijom 13. ustavnog amandmana u SAD ukinuto ropstvo.
* 1917 – Potpisano Erzindžansko primirje između Osmanlijskog Carstva i Transkavkaskog Komesarijata.
* 1940 – Vođa nacističke Njemačke Adolf Hitler naredio u Drugom svjetskom ratu generalštabu njemačke armije da pripremi invaziju na SSSR prema tajnom planu pod šifrom "Operacija Barbarosa".
* 1970 – U Italiji stupio na snagu zakon o razvodu braka, uprkos protivljenju rimokatoličke crkve.
* 1989 - Evropska ekonomska zajednica i Sovjetski Savez su potpisali sporazum o trgovini i ekonomskoj saradnji.

## Rođeni 
### 19. vijek 
* 1863 – Franjo Ferdinand, austrijski nadvojvoda
* 1878 – Josif Staljin, sovjetski političar i državnik

### 20. vijek 
* 1913 – Willy Brandt, njemački političar i kancelar Savezne Republike Njemačke od 1969. do 1974.
* 1934 – Hans-Dieter Riechel, istočnonjemački biatlonac
* 1940 –  Herbert Hindelang, zapadnonjemački biatlonac
* 1946 – Milena Zupančić, slovenska glumica
* 1976 – Sun Ribo, kineska biatlonka.
* 1980 – Marija Vicković, crnogorska i srbijanska glumica

## Umrli 
### 18. vijek 
* 1737 – Antonio Stradivari, italijanski graditelj violina i drugih gudačkih instrumenata

### 19. vijek 
* 1803 – Johann Gottfried Herder, njemački književnik

### 20. vijek 
* 1933 – Mary Parker Follett, američka konsultantkinja za menadžment

* 1941 – Tadija Andrić, narodni heroj Jugoslavije
* 1973 – Pentti Taskinen, finski biatlonac
* 1980 – Dobriša Cesarić, hrvatski pjesnik
* 1995 – Konrad Zuse, njemački inžinjer zaslužan za kreiranje prvog programski kontroliranog računara, Z1

### 21. vijek 
* 2007 – John Güttke, švedski biatlonac
* 2009 – Oskar Danon, bosanskohercegovački i jugoslavenski kompozitor i dirigent
* 2011 – Vaso Radić, bosanskohercegovački političar i 21. gradonačelnik Sarajeva

## Praznici 
* Međunarodni dan migranata

## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (18. decembar), BBC.co.uk 
* Na današnji dan (18. decembar), nytimes.com 

*-18
17. decembar

**17. decembar / prosinac (17. 12)** jest 351. dan godine po gregorijanskom kalendaru (352. u prestupnoj godini). Do kraja godine još je 14 dana.

## Događaji 
* 1273 – Rudolf I Habsburški izabran je za kralja Svetog rimskog carstva, čime započinje dugotrajna vladavina dinastije Habsburg u Evropi.
* 1903 – Braća Wright uspjela poletjeti svojim avionom *Flyer*, preletjevši 37 m. Let je trajao samo 12 sekundi.
* 1989 – U Rumuniji izbile masovne demonstracije protiv diktatorskog režima Nicolaea Ceauşescua, u kojima je poginulo otprilike 1000 ljudi.
* 1997 – Minski centar UN-a objavio da je u Bosni i Hercegovini još 750.000 do milion nagaznih mina i da je 1996. i 1997. od eksplozija mina povrijeđeno približno 1000 ljudi, među njima velik broj djece.

## Rođeni 
### 18. vijek 
* 1778 – Humphry Davy, britanski hemičar

### 19. vijek 
* 1873 – Ford Madox Ford, engleski pisac

### 20. vijek 
* 1906 – Ivan Demeter, bosanskohercegovački kompozitor i dirigent
* 1935 – Dick Mize, američki biatlonac i skijaš-trkač
* 1936.
** Papa Franjo, 266. poglavar Katoličke crkve
** Klaus Kinkel, njemački političar
* 1942.
** Jay Bowerman, američki biatlonac
** Muhammadu Buhari, nigerijski general i državnik, sedmi i 15. predsjednik Nigerije
* 1947 – Gulruhsor Safijeva, sovjetska, tadžička i ruska pjesnikinja, prevoditeljica i iranistica
* 1949 – Karl-Heinz Menz, istočnonjemački biatlonac
* 1951 – Luigi Weiss,  italijanski biatlonac
* 1956 – Andrej Štremfelj, jugoslovenski i slovenski alpinist
* 1958 – Mathias Jung, istočnonjemački biatlonac i dvostruki svjetski prvak
* 1961 – Roger Westling, švedski biatlonac
* 1965 – Damir Uzunović, bosanskohercegovački književnik
* 1969 – Olga Kozlova, sovjetska i ruska biatlonka
* 1975 – Milla Jovovich, američka glumica
* 1982 – Mihaela Purdea, rumunska biatlonka
* 1989 – Marija Pikić, bosanskohercegovačka glumica
* 1998 – Martin Ødegaard, norveški nogometaš

### 21. vijek 
* 2005 – Inka Hämäläinen, finska biatlonka

## Umrli 
* 1830 – Simón Bolívar, latinoamerički političar i državnik
* 1992 – Miodrag Žalica, bosanskohercegovački dramski pisac i pjesnik
* 2008 – Ismet Bajramović "Ćelo", bivši zapovjednik Vojne policije Armije Republike Bosne i Hercegovine
* 2009 – Jennifer Jones, američka glumica
* 2020 – Vesna Denčić, srbijanska spisateljica

## Praznici 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (17. decembar), *BBC.co.uk* 
* Na današnji dan (17. decembar), *nytimes.com* 

*-17
30. decembar

**30. decembar / prosinac (30. 12)** jest 364. dan godine po gregorijanskom kalendaru (365. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 1 dan.

## Događaji 
* 1903 – Požar u pozorištu u Chicagu (SAD), 600 žrtava.
* 1916 – U Sankt Peterburgu ubijen Grigorij Rasputin.
* 1922 – Vladimir Iljič Lenjin osniva Sovjetski Savez.
* 1924 – Edwin Hubble objavio otkriće da neke od nebula (maglica) nisu dijelovi Mliječnog puta, već se radi o zasebnim galaksijama, izvan Mliječnog puta.
* 1927 – Prva linija podzemne željeznice u Aziji otvorena u Tokiju.
* 1933
** Pripadnik rumunske organizacije "Željezna garda" ubio premijera Iona Ducu.
** Grčki kralj Đorđe II je proglasio namjesništvo i ostavio grčki tron upražnjenim.
* 1947 – Rumunski kralj Mihail I abdicira pod pritiskom komunista, koji su potom proglasili Narodnu republiku Rumuniju.
* 1953 – Prva prodaja televizije u boji.
* 1993 – Vatikan i Izrael uspostavili diplomatske odnose.
* 2006 – Pogubljen irački diktator Saddam Hussein.

## Rođeni 
### 17. vijek 
* 1673 – Ahmed III, sultan Osmanlijskog carstva

### 19. vijek 
* 1819 – Theodor Fontane, njemački književnik i novinar
* 1865 – Rudyard Kipling, engleski književnik
* 1888 – Adela Ber, bosanskohercegovačka slikarica
* 1895 – Hamza Humo, bosanskohercegovački književnik

### 120. vijek 
* 1905 – Danil Harms, ruski književnik
* 1909 – Edhem Čamo, bosanskohercegovački veterinar i predsjednik ANU BiH.
* 1938 – Ljiljana Molnar-Talajić, bosanskohercegovačka i hrvatska operna diva i sopranistica
* 1942
** Anne Charleston, australska glumica
** Michael Nesmith, američki muzičar, tekstopisac i glumac
* 1950 – Bjarne Stroustrup, računarski stručnjak i autor programskog jezika C++
* 1973 – Maureen Flannigan
* 1975 – Tiger Woods, američki golfer
* 1982 – Kristin Kreuk, američka glumica
* 1984 – LeBron (Jr.) James, američki košarkaš
* 1992 – Ajdin Perviz, nogometaš

## Umrli 
* 1691 – Robert Boyle, engleski hemičar
* 1923 – Jean Marie Edouard Stephan, francuski astronom
* 1944 – Romain Rolland, francuski romanopisac, dramatičar i muzikolog
* 1947 – Alfred North Whitehead, britansko-američki filozof, fizičar i matematičar
* 1968 – Trygve Lie, norveški političar
* 2006 – Sadam Husein, bivši irački diktator
* 2014 – Luise Rainer, njemačko-američko-britanska glumica
* 2022 – Barbara Walters, američka novinarka

## Praznici 
## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (30. decembar), BBC.co.uk 
* Na današnji dan (30. decembar), nytimes.com 

*-30
31. decembar

**31. decembar / prosinac (31. 12)** jest 365. dan godine po gregorijanskom kalendaru (366. u prestupnoj godini). On je posljednji dan u godini.

## Događaji 
* 870 – U bici kod Englefielda u Engleskoj pobjeđuju Anglosaksonci tokom invazije danskih Vikinga.
* 1947 – Masakr u Beleduš-Šejhu nad palestinskim civilima.

## Rođeni 
### 15. vijek 
* 1491 – Jacques Cartier, francuski istraživač

### 19. vijek 
* 1869 – Henri Matisse, francuski slikar
* 1880 – George Marshall, američki general, državni sekretar i ministar odbrane, jedna od najvažnijih ličnosti u Drugom svjetskom ratu i godinama nakon njega

### 20. vijek 
* 1905 – Helen Dodson Prince, američka astronomkinja
* 1937 – Avram Hershko, izraelski biolog, dobitnik Nobelove nagrade
* 1937 – Anthony Hopkins, velški glumac
* 1943 – Ben Kingsley, engleski glumac
* 1948 – Donna Summer, američka pjevačica
* 1959 – Val Kilmer, američki glumac
* 1960 – Siv Bråten, norveška biatlonka
* 1967 – Tomáš Kos, čehoslovački i češki biatlonac
* 1977 – Psy, južnokorejski pjevač
* 1981 – Jana Milić, srbijanska glumica
* 1996 – Amina Kajtaz, bosanskohercegovačko-hrvatska plivačica

## Umrli 
### 2. vijek 
* 192 – Komod, rimski car

### 17. vijek 
* 1610 – Ludolph van Ceulen, nizozemski matematičar njemačkog porijekla
* 1691 – Robert Boyle, irski hemičar i fizičar

### 19. vijek 
* 1877 – Gustave Courbet, francuski slikar
* 1889 – Ion Creangă, rumunski književnik

### 20. vijek 
* 1941 – Edhem Bičakčić, bosanskohercegovački političar i 9 gradonačelnik Sarajeva
* 1985 – Ricky Nelson, američki muzičar i glumac

### 21. vijek 
* 2013 – James L. Avery, američki glumac
* 2019 – Ratko Janev, makedonski fizičar i akademik
* 2021 – Betty White, američka glumica i pjevačica

## Praznici 
## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (31. decembar), *BBC.co.uk* 
* Na današnji dan (31. decembar), *nytimes.com* 

*-31
28. decembar

**28. decembar / prosinac (28. 12)** jest 362. dan godine po gregorijanskom kalendaru (363. u prestupnoj godini). Do kraja godine još su tri dana.

## Događaji 
* 1869 – William Semple iz Ohio patentirao žvakaću gumu.
* 1895 – Braća Lumière prikazala prvi film u kafiću "Boulevard des Capucines", tako napravivši premijeru kinematografa.
* 1897 – Charles i Emile Path u Parizu osnovali Pathé Cinéma, prvu firmu na svijetu za proizvodnju filmova, koja je ubrzo zavladala međunarodnim tržištem pokretnih slika.
* 1908 – Zemljotres u Messini na Siciliji (Italija), odnio 75.000 žrtava.
* 1920 – Krvavo ugušena Husinska buna.
* 1942 – Japan bombardovao indijski grad Kalkutu.
* 1959 – U Vinči kod Beograda pušten u rad prvi nuklearni reaktor u Jugoslaviji.
* 1974 – U Bangladešu vlada uvela vanredno stanje, koje je dopuštalo premijeru Mujibu Rahmanu gotovo neograničenu političku moć.
* 1981 – Rođena prva američka "beba iz epruvete".
* 2007 – Ukinuta monarhija u Nepalu, koji je postao savezna demokratska republika.
* 2014 – Održani šesti Predsjednički izbori u Hrvatskoj.

## Rođeni 
* 1870 – Džemaludin Čaušević, vjerski prvak Bošnjaka i jedan od reisul-ulema Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini
* 1903 – John von Neumann, mađarsko-američki matematičar, fizičar i izumitelj
* 1912 – Vukica Mitrović, narodni heroj Jugoslavije
* 1925 – Hildegard Knef, njemačka glumica, pjevačica i književnica
* 1934 – Maggie Smith, engleska glumica
* 1944 – John Komlos, američki ekonomski historičar
* 1948 – Husein Dervišević, bosanskohercegovački književnik
* 1969 – Linus Torvalds, kreator Linux kernela

## Umrli 
* 1650 – Bartol Kašić, hrvatski pisac i lingvist
* 1703 – Mustafa II, sultan Osmanlijskog Carstva
* 1916 – Eduard Strauss, austrijski kompozitor i dirigent
* 1925 – Sergej Jesenjin, ruski pjesnik
* 1937 – Maurice Ravel, francuski kompozitor, pijanista i dirigent;
* 1942 – Asim Zupčević, narodni heroj Jugoslavije
* 1959 – Ante Pavelić, hrvatski fašistički političar, osnivač ustaškog pokreta, predsjednik NDH i ratni zločinac
* 1963 – Paul Hindemith, njemački kompozitor
* 1984 – Sam Peckinpah, američki režiser i scenarist
* 1993 – William L. Shirer, američki novinar i historičar
* 2003 – Mahmud Traljić bošnjački historičar kulture, hafiz, bibliograf, bibliotekar, hroničar, autor
* 2004 – Susan Sontag, američka književnica
* 2015 – Lemmy Kilmister, britanski muzičar, član Motörheada
* 2015 – Eloy Inos, američki političar, osmi guverner Sjevernomarijanskih ostrva
* 2016 – Debbie Reynolds, američka glumica i pjevačica
* 2025 – Brigitte Bardot, francuska glumica

## Praznici 
## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (28. decembar), *BBC.co.uk* 
* Na današnji dan (28. decembar), *nytimes.com* 

*-28
1290-e

Dekada **1290-ih** trajala je od 1. januara 1290. do 31. decembra 1299. godine.

## Događaji 
**1290**
* 10. juli – Kralj Ladislav IV (Kuman) je ubijen u zamku Körösszeg (moderna Rumunija). Njega nasljeđuje Andrija III (Mlečanin), nakon izbora od strane mađarskih plemića, kojeg je nadbiskup Lodomer krunisao za novog vladara Ugarske i Hrvatske u Székesfehérváru 23. jula.

## Ličnosti 
### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
1280-e

Dekada **1280-ih** trajala je od 1. januara 1280. do 31. decembra 1289. godine.

## Događaji 
**1280**
* 23. jun – Rekonkvista: bitka kod Moklina – trupe Emirata Granada pobeđuju one Kraljevine Kastilje i Kraljevine Leona

## Ličnosti 
### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
29. decembar

**29. decembar / prosinac (29. 12)** jest 363. dan godine po gregorijanskom kalendaru (364. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 2 dana.

## Događaji 
* 1721 – Francuzi okupirali ostrvo Mauricijus u Indijskom okeanu.
* 1845 – Texas primljen u SAD kao 28. savezna država.
* 1920 – Vlada Kraljevine SHS Obznanom zabranila rad Komunističkoj partiji Jugoslavije.
* 1933 – Rumunski premijer Ion G. Duca u Sinaji postao žrtva atentata fašističke tajne udruge "željezna garda".
* 1940 – Drugi svjetski rat: bitka za Britaniju (Njemačko bombardovanje Londona u kojemu je ubijeno 3,000 civila).
* 1963 – Grčka vlada poslala trupe na Kipar kako bi prekinula građanski rat.
* 1975 – Eksplozija bombe na aerodromu LaGuardia u New Yorku. Iako za napad niko nije preuzeo odgovornost, sumnjalo se da iza njega stoje hrvatski "nacionalisti". Poginulo je 11 ljudi.
* 1981 – Otvorena Akademija scenskih umjetnosti u Sarajevu.
* 1989 – U Čehoslovačkoj je, dramatičar i zastupnik pokreta za ravnopravnost građana Václav Havel, postao predsjednik države.
* 1992 – U Ženevi su se SAD i Rusija složile oko sporazuma SRART II kojim se reducira strateško nuklearno naoružanje.
* 1997 – Hong Kong počeo sa ubijanjem sve peradi u državi (oko 1,25 miliona komada) u cilju sprječavanja širenja ptičije gripe.
* 2001 – Oko 300 ljudi poginulo, najmanje 120 povrijeđeno, u požaru koji je izazvao vatromet u trgovinskom centru u Limi, glavnom gradu Perua.
* 2020 – Zemljotres magnitude 6,4 pogodio Petrinju, a osjetio se širom regije, uključujući i Italiju.

## Rođeni 
### 18. vijek 
* 1709 – Jelisaveta, ruska carica

### 19. vijek 
* 1800 – Charles Goodyear, američki izumitelj (umro 1860)
* 1808 – Andrew Johnson, američki političar i predsjednik
* 1882 – Blanda Höller, profesionalna koncertna umjetnica i muzička pedagoginja
* 1899 – Vera Gaze, sovjetska astronomkinja

### 20. vijek 
* 1921 – Dobrica Ćosić,  jugoslavenski i srpski pisac
* 1935 – Peter Lahdenpera, američki biatlonac i skijaš-trkač
* 1936 – Mary Tyler Moore, američka glumica
* 1946 – Slobodan "Boda" Kovačević, bosanskohercegovački gitarist
* 1972 – Kathalin Czifra, mađarska biatlonka.

## Umrli 
* 1926 – Rainer Maria Rilke, austrijski pjesnik
* 1981 – Miroslav Krleža, hrvatski književnik i enciklopedista
* 2022
** Pelé, brazilski nogometaš
** Mihalj Kertes, srbijanski političar

## Praznici 
## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (29. decembar), BBC.co.uk 
* Na današnji dan (29. decembar), nytimes.com 

*-29
1250-e

Dekada **1250-ih** trajala je od 1. januara 1250. do 31. decembra 1259. godine.

## Događaji 
1250

Svijet

* Svjetska populacija se procjenjuje na između 400 i 416 miliona ljudi.
* Svjetska klima prelazi iz srednjovjekovnog toplog perioda u malo ledeno doba.

* Srednjovjekovna muzika: Škola polifonije Notre Dame završava.

## Ličnosti 
### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
1260-e

Dekada **1260-ih** trajala je od 1. januara 1260. do 31. decembra 1269. godine.

## Događaji 
1260

Afrika

* 24. oktobar – Saifa ad-Din Kutuza, mamelučkog sultana Egipta, ubije Baibars, koji sebi preuzima vlast.
* Državnog službenika i barda koji čezne za izgubljenim al-Andalusom, Ibn al-Abbar, spalio je na lomači Marinidski vladar.
* U Mogadišu je završena džamija Arba'a Rukun. Arba'a Rukun džamija (arapski: أربع روكون), poznata i kao Arba Rucun, je džamija u srednjovjekovnoj četvrti Šangani, Mogadišu, Somalija

## Ličnosti 
### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
1200-te

Dekada 1200-tih je trajala od 1. januara 1200., do 31. decembra 1209. To je prva dekada 13. vijeka.
## Događaji 
mini|desno|200px|Istočna hemisfera 1200.

## Ličnosti 
### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
27. decembar

**27. decembar / prosinac (27. 12)** jest 361. dan godine po gregorijanskom kalendaru (362. u prestupnoj godini). Do kraja godine još su četiri dana.

## Događaji 
* 1945 – Osnovana Svjetska banka
* 1945 – Koreja podijeljena po 38. paraleli (približno) na dvije države: Sjevernu i Južnu.
* 1978 – U Španiji ponovo uvedena demokratija nakon 40 godina.

## Rođeni 
### 16. vijek 
* 1571 – Johannes Kepler, njemački astronom

### 19. vijek 
* 1822 – Louis Pasteur, francuski hemičar i biolog
* 1896 – Carl Zuckmayer, njemački književnik

### 20. vijek 
* 1901 – Marlene Dietrich, njemačko-američka glumica i pjevačica
* 1934 – Larisa Latinjina, sovjetska gimnastičarka
* 1939 – Olav Jordet, norveški biatlonac i četverostruki svjetski prvak u biatlonu
* 1940 – William Cliff, belgijski pjesnik
* 1946 – Joe Kinnear, irski nogometaš i menadžer
* 1961 – Guido Westerwelle, njemački političar
* 1966 – Eva LaRue, američka glumica
* 1968 – Dubravka Mijatović, srbijanska glumica
* 1970 – Song Aiqin, kineska biatlonka i nordijska skijašica-trkačica
* 1980 – Mladen Žižović, bosanskohecegovački nogometaš i trener.
* 1985 – Daiki Itō, japanski skijaš-skakač
* 1998 – Luka Garza, bosanskohercegovačko-američki košarkaš

## Umrli 
### 20. vijek 
* 1923 – Gustave Eiffel, francuski konstruktor
* 1927 – Sulejman-ef. Šarac, bosanskohercegovački reisul-ulema

### 21. vijek 
* 2007 – Benazir Bhutto, pakistanska političarka i premijerka
* 2015 - Stein Eriksen, norveški skijaš, svjetski i olimpijski prvak u slalomu i veleslalomu
* 2016 - Carrie Fisher, američka glumica
* 2018 – Jakša Fiamengo, hrvatski pjesnik, pisac, novinar i akademik

## Praznici 
## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (27. decembar), *BBC.co.uk* 
* Na današnji dan (27. decembar), *nytimes.com* 

*-27
1160-e

**1160-e** te bile su decenija Julijanskog kalendara koja je počela 1. januara 1160. i završila 31. decembra 1169. godine.

## Događaji 
## Ličnosti 
* Al-Mustandžid halifa Bagdada
* Papa Aleksandar III
* Al-Adid posljednji Fatimidski halifa

### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
1150-e

**1150-e** te bile su decenija Julijanskog kalendara koja je počela 1. januara 1150. godine, a završila se 31. decembra 1159. godine.

## Događaji 
## Ličnosti 
* Papa Eugen III
* Papa Adrian IV
* Al-Muqtafi

### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
Turcizam

**Turcizam** je tuđica u jednom jeziku porijeklom iz turskog jezika, koji je uticao na sve jezike prostora na kome se rasprostiralo Osmansko carstvo u srednjem vijeku.

Budući da turski sadrži glasove kojih u bosanskom nema, pri posuđivanju je došlo do nekih glasovnih promjena, koje se uglavnom svode na prilagođavanje turskih glasova *ö*, *ü*, *ı* kojih nema u bosanskom. Neke riječi su dobile nastavke da bi odgovarale bosanskim imenicama ženskog roda (npr. *čarapa*, *kula*, *kutija*, *rakija*).

## Primjeri turcizama 
* *bakar* < tur. *bakır*
* *boja* < tur. *boya*
* *bubreg* < tur. *böbrek*
* *budala* < tur. *budala*
* *čarapa* < tur. *çorap*
* *čelik* < tur. *çelik*
* *dućan* < tur. *dükkân*
* *džep* < tur. *cep*
* *jastuk* < tur. *yastık*
* *jogurt* < tur. *yoğurt*
* *kat* < tur. *kat*
* *kula* < tur. *kule*
* *kutija* < tur. *kutu*
* *majmun* < tur. *maymun*
* *pamuk* < tur. *pamuk*
* *pekmez* < tur. *pekmez*
* *pilić* < tur. *piliç*
* *rakija* < tur. *rakı*
* *sapun* < tur. *sabun*
* *sat* < tur. *saat*
* *šećer* < tur. *şeker*
* *temelj* < tur. *temel*
* *torba* < tur. *torba*
## Vanjski linkovi
* Sličnost turskog i bosansko&srpsko jezika na YouTube

Kategorija:Turski jezik
1120-e

**1120-**e bile su decenija Julijanskog kalendara koja je počela 1. januara 1120. i završila se 31. decembra 1129. godine.

## Događaji 
## Ličnosti 
* Al-Mustaršid
* Papa Honorije II

### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
1100-te

**1100-**e su bile decenije Julijanskog kalendara koji je počeo 1. januara 1100. i završio 31. decembra 1109. godine.

## Događaji 
## Ličnosti 
* Henri I od Engleske
* Su Song
* Al-Mustazhir
* Berkyaruq

### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
16. decembar

**16. decembar / prosinac (16. 12)** jest 350. dan godine po gregorijanskom kalendaru (351. u prestupnoj godini). Do kraja godine još je 15 dana.

## Događaji 
* 1497 – Vasco da Gama prošao ušće Velike riblje rijeke i krenuo u Evropljanima dotad nepoznate vode.
* 1653 – Vođa engleskih parlamentarista u građanskom ratu protiv monarhista Oliver Cromwell, odbivši titulu kralja, proglašen lordom protektorom Engleske, Škotske i Irske.
* 1899 – Osnovan italijanski nogometni klub AC Milan.
* 2002 – Pred Tribunalom u Den Haagu počela trodnevna rasprava o presudi bivšoj predsjednici Republike Srpske Biljani Plavšić, koja je priznala krivicu za zločine protiv čovječnosti tokom rata u Bosni i Hercegovini.
* 2014 – U terorističkom napadu na školu u Peshawaru (Pakistan) ubijeno 148-ero djece i učitelja.

## Rođeni 
### 15. vijek 
* 1485 – Katarina Aragonska, španska princeza

### 16. vijek 
* 1775 – Jane Austen, britanska književnica

### 19. vijek 
* 1818 – Matija Ban, srpski pisac i diplomat
* 1888 – Aleksandar I Karađorđević, kralj Kraljevine Jugoslavije

### 20. vijek 
* 1901 – Margaret Mead, američka kulturna antropologinja
* 1917 – Arthur C. Clarke, britanski pisac naučne fantastike i izumitelj
* 1926 – Miodrag Žalica, bosanskohercegovački dramski pisac i pjesnik
* 1945.
** Željko Bebek, bosanskohercegovački pjevač
** Muhamed Šator, bosanskohercegovački lingvist
* 1954 – Isao Yamase, japanski olimpijski biatlonac
* 1964 – Anfisa Rezcova, sovjetska i ruska biatlonka i skijašica-trkačica
* 1970 – František Jež, čehoslovački i češki skijaš-skakač
* 1971 – Christof Duffner, njemački skijaš-skakač

## Umrli 
### 19. vijek 
* 1827 – Maksimilijan Vrhovac, zagrebački biskup
* 1859 – Wilhelm Grimm, njemački književnik i filolog

### 20. vijek 
* 1921 – Camille Saint-Saëns, francuski kompozitor
* 1965 – William Somerset Maugham, engleski pripovjedač i dramatičar

### 21. vijek 
* 2001 – Gheorghe Vilmoș, rumunski biatlonac
* 2022 – Siniša Mihajlović, jugoslavenski i srbijanski nogometaš i trener
* 2024 – Enver Hadžihasanović, bosanskohercegovački general i osuđeni ratni zločinac

## Praznici 
## Vanjski linkovi 
* Na današnji dan (16. decembar), *BBC.co.uk* 
* Na današnji dan (16. decembar), *nytimes.com* 

*-16
1040-e

**1040-**e bile su decenija Julijanskog kalendara koja je počela 1. januara 1040., a završila se 31. decembra 1049. godine.

## Događaji 
## Ličnosti 
* Škotski kralj Macbeth (umro 1057.)
* Godwin, grof od Wessexa (um. 1053.)
* El Cid (r. 1040.)
* Jaroslav I Mudri
* Al-Qa'im (halifa Bagdada)

### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
1030-e

**1030-**e bile su decenija Julijanskog kalendara koja je počela 1. januara 1030., a završila se 31. decembra 1039. godine.

## Događaji 
## Ličnosti 
* Al-Qadir halifa Bagdada
* Abu Ja'far al-Qa'im halifa Bagdada
* Al-Zahir li-i'zaz Din Allah halifa Kaira
* Godwin, grof od Wessexa

### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
1020-e

**1020-**e bile su decenija Julijanskog kalendara koja je počela 1. januara 1020., a završila se 31. decembra 1029. godine.

## Događaji 
## Ličnosti 
* Al-Qadir halifa Bagdada
* Al-Hakim bi-Amr Allah halifa iz Kaira
* Henri I od Francuske
* Avicena

### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
1010-e

Decenija 1010-ih trajala je od 1. januara 1010. do 31. decembra 1019. godine.

## Događaji 
## Ličnosti 
* Abu al-Qasim al-Zahrawi (Abulcasis)
* Abu Nasr Mansur
* Abu Rayhan al-Biruni
* Alhacen (Ibn al-Haytham)
* Avicena (Ibn Sina)
* Basil II
* Boleslaus I
* Canute
* Fujiwara no Michinaga
* Henri II, car Svetog rimskog carstva
* Malkolm II od Škotske
* Al-Qadir halifa Bagdada
* Sweyn I

### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
1000-te

Decenija 1000-ih trajala je od 1. januara 1000. do 31. decembra 1009. godine.

## Događaji 
* Naučna dostignuća islamske civilizacije dostižu svoj vrhunac. Glavna djela iz ove decenije uključuju *Knjigu optike* Ibn al-Haythama (Alhacena), 30-tomnu medicinsku enciklopediju Abu al-Qasima al-Zahrawija (Abulcasisa), *Al-Tasrif*.
* Ostale značajne doprinose naučnom i matematičkom razumijevanju dali su Avicena, koji će kasnije objaviti utjecajna djela o medicini, perzijski muslimanski polimatičar i naučnik Abu Rayhan al-Biruni, arapski egipatski muslimanski matematičar i astronom Ibn Yunus, perzijski muslimanski fizičar i matematičar Abu Sahl al. -Quhi (Kuhi) i perzijski muslimanski astronom i matematičar, Abu-Mahmud al-Khujandi.
* Zakon sinusa su otkrili muslimanski matematičari .
* Livnica zvona je osnovana u Italiji.
* Barut je izmišljen u Kini.

## Ličnosti 
* Abd al-Rahman Ibn Junus
* Al-Qadir halifa Bagdada
* Abu al-Qasim al-Zahrawi (Abulcasis)
* Abu-Mahmud al-Khujandi
* Abu Nasr Mansur
* Abu Rayhan al-Biruni
* Alhacen (Ibn al-Haytham)
* Avicena (Ibn Sina)
* Basil II
* Boleslav I od Poljske
* Brian Boru
* Bruno od Querfurta
* Robert II od Francuske
* Robert Guiscard
* Roger I sa Sicilije
* Sančo III od Navare
* Stefan I od Mađarske
* Sweyn I iz Danske
* cara Samuilo od Bugarske

### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
1080-e

**1080-**e bile su decenija Julijanskog kalendara koja je počela 1. januara 1080. i završila 31. decembra 1089. godine.

## Događaji 
## Ličnosti 
* Al-Muqtadi halifa Bagdada
* Papa Grgur VII
* Malik-Shah I Seldžučki sultan
* Nizam al-Mulk
* Papa Viktor III
* Papa Urban II

### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
Ibn Daud

**Ibn Daud** (1110-1180), također poznat i kao Abraham ben David Halevi, bio je astronom, historičar i pripadnik srednjovjekovne filozofije. On je poznat i po tome što je bio prvi jevrejski aristotelovac. Njegovo najpoznatije djelo je "Uzvišena vjera", koje je napisano na arapskom, ali je sačuvan samo hebrejski prijevod.

## Također pogledajte 
*Filozofija
*Srednjovjekovna filozofija

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Filozofija
Kategorija:Filozofi
Epiktet

**Epiktet** (oko 55-135 n. e.) je bio jedan od najpoznatijih stoika svog vremena. Bio je rođen kao rob, ali je slobodu dobio oko 68. godine. On u svojim djelima naglašava milosrđe, pokornost i poniznost, ali također i sposobnost i dužnost čovjeka da oblikuje svoj karakter u nastojanju da ovlada sobom i postane nezavisan od spoljašnjih okolnosti.

## Također pogledajte 
* Filozofija
* Antička filozofija
* Stoicizam

## Vanjski linkovi 
* Epiktet  na Internet filozofskoj enciklopediji
* Epiktetovi tekstovi u Internet arhivi klasičnih djela 
* Books of the Discourses
* Epiktetovi citati

Kategorija:Grčki filozofi
Seneka

mini|desno|Seneka
**Seneka, Lucije Anej** () [lu:'ki·us an:ại'us se'neka]; nazivan Seneka Filozof ili Seneka Mlađi), rimski filozof i književnik (Korduba, danas Córdoba, 4. p. n. e - 65).

U Rimu studirao retoriku i filozofiju i ubrzo se istaknuo kao pravnik, jedan od najvećih moralista i senator. Prognan od Kaligule i Klaudija, vratio se 49. iz progonstva na Korzici kako bi postao Neronov odgojitelj, a poslije i savjetnik. Premda se povukao s dvora da bi se posvetio književnosti, bio je optužen za urotu protiv cara i prisiljen na samoubojstvo. Kako je djelovao u doba okrutnoga samovlađa, svim se silama trudio potaknuti suvremenike na moralan život: moralne su pobude osnovni pokretač njegova filozofskog i književnoga djela. Stoički se značaj njegove misli ogleda u jedinstvenoj zadaći filozofije da odgaja i istražuje vrline. Polazeći od čovjekove moralne slabosti, smatrao je da čovjek poglavito mora održavati ćudorednu strogost prema samomu sebi kako bi mogao steći osjećaj blagosti i sućuti za bližnje. Najviša je krjepost vjernost samomu sebi. U sačuvanim moralno-filozofskim proznim spisima nastalima u šestom desetljeću I. stoljeća (npr. *O blagosti – De clementia; O dobročinstvima – De beneficiis; Dijalozi – Dialogi; O gnjevu – De ira; O blaženu životu – De beata vita; Prirodoznanstveni problemi – Naturales quaestiones*), neke su od odlika njegova sjajnog »novoga« stila, otklona od Ciceronova »staroga« stila.

Glasovita su njegova 124 sačuvana pisma *(Ćudoredna pisma Luciliju – Epistulae morales ad Lucilium)*, tj. filozofski eseji iz područja praktične etike. Odlikuju se kratkim, dotjeranim rečenicama, duhovitim sentencijama ili neočekivanim antitetičkim obratima, poantom na kraju odjeljaka, prodorom pjesničkoga jezika u prozni izraz, a proznih i retoričkih izraza u pjesnički jezik i sl. Sačuvalo se i njegovih devet tragedija s temama iz grčke tradicije, osobito Euripida. Njegove tragedije vrlo vjerojatno nisu bile namijenjene izvođenju na sceni već javnomu recitiranju, što pokazuje njihova struktura (jednoličnost radnje, plošnost likova, nerijetko sofistički dijalozi, patetički monolozi, opisi prizora užasa, ubojstava, magijskih obreda i sl.). Nakon smrti cara Klaudija (54), napisao je duhovitu i oštru menipsku satiru *Pretvorba božanskoga Klaudija u tikvu (Apocolocyntosis divi Claudii;* drugi naslovi *Šala o Klaudijevoj smrti – Ludus de morte Claudii* ili *Klaudijeva apoteoza u satiri – Claudii apotheosis per saturam)*, što je bila autorova osveta za osmogodišnje progonstvo. Senekino je djelo snažno utjecalo na talijansku renesansnu dramu, W. Shakespearea, P. Calderona, L.V. de Camõesa, francusku klasicističku tragediju (P. Corneille, J. Racine), Voltairea, V. Alfierija, A. Artauda i dr.

## Također pogledajte 
* Filozofija
* Antička filozofija
* Stoicizam

## Reference 
Kategorija:Filozofi
Kategorija:Rođeni 4. p. n. e.
Kategorija:Umrli 65.
Kategorija:Biografije, Cordoba
1270-e

Dekada **1270-ih** trajala je od 1. januara 1270. do 31. decembra 1279. godine.

## Događaji 
**1270.**

* Osmi krstaški rat Prije augusta – francuski kralj Luj IX pokreće Osmi krstaški rat, u pokušaju da povrati države krstaša od mamelučkog sultana Baibarsa; početni angažman je opsada Tunisa.  25. august – Francuski kralj Luj IX umire dok je opsjedao grad Tunis, vjerovatno zbog loše vode za piće.  30. oktobar – Završetak opsade Tunisa i Osmog krstaškog rata, sporazumom između Charlesa I Sicilije (brata Luja IX) i Muhameda I al-Mustansira, halifa od Tunisa.

## Ličnosti 
### Rođeni 
### Umrli 
## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Decenije
Deset Božijih zapovijedi

[mini|300px|Hebrejski tekst o Deset Božijih zapovijedi na papirusu iz 2. stoljeća (zbirka "Nash papirus", [Egipat).]]
[mini|desno|250px|[Mojsije/Musa sa Knjigom 10 Božijih zapovjedi (Rembrandt, 1659.)]]
**Deset Božijih zapovjedi** ili Dekalog (hebrejski דברימ - *devarim* = riječi) − također Musaovi zakoni ili Mojsijevi zakoni − je skup zakona kojeg su Izraelci primili od Boga na planini Sinaj preko Božijeg poslanika Mojsija, nakon prelaska preko Crvenog mora i izlaska iz egipatskog ropstva oko 1200. godine prije naše ere.

Zapovijedi  su dio zbirke zakona poznate pod nazivom "Zakon" (hebrejski Tora) ili "Mojsijev zakon" Izvorni Zakonik glasi:

# Ja sam Gospodin, Bog tvoj, nemoj imati drugih bogova uz mene!
# Ne pravi sebi lika ni obličja bilo čega što je gore na nebu, ili dolje na zemlji, ili u vodama pod zemljom. Ne klanjaj im se, niti im služi.
# Ne uzimaj uzalud imena Gospodina, Boga svoga.
# Sjeti se da svetkuješ dan subotnji!
# Poštuj oca i majku da dugo živiš i dobro ti bude na zemlji!
# Ne ubij!
# Ne sagriješi bludno!
# Ne ukradi!
# Ne reci lažna svjedočanstva na bližnjega svoga!
# Ne poželi kuće bližnjega svoga! Ne poželi žene bližnjega svoga, ni sluge njegova, ni sluškinje njegove, ni vola njegova, ni magarca, niti išta što je bližnjega tvoga!

U suvremenim religijama,  izraz  "subota" (hebrejski *šabat*),  je protumačen kao  "dan odmora" ili petak.

## Katoličanstvo
# Ja sam Gospodin, Bog tvoj, nemoj imati drugih bogova uz mene!
# Ne uzimaj imena Gospodina, Boga svoga, uzalud!
# Sjeti se da svetkuješ dan Gospodnji!
# Poštuj oca i majku da dugo živiš i dobro ti bude na zemlji!
# Ne ubij!
# Ne sagriješi bludno!
# Ne ukradi!
# Ne reci lažna svjedočanstva na bližnjega svoga!
# Ne poželi žene ni muža bližnjega svoga!
# Ne poželi nikakve stvari bližnjega svoga!

## Pravoslavlje 
# Ja sam Gospod Bog Tvoj; nemoj imati drugih bogova osim mene!
# Ne pravi sebi idola niti kakva lika; nemoj im se klanjati niti im služiti!
# Ne uzimaj uzalud imena Gospoda Boga svojega!
# Sjećaj se dana odmora da ga svetkuješ; šest dana radi i svrši sve svoje poslove, a sedmi dan je odmor tebi i Gospodu Bogu tvojemu!
# Poštuj oca svoga i majku svoju, da ti dobro bude i da dugo poživiš na zemlji.
# Ne ubij!
# Ne čini preljube!
# Ne kradi!
# Ne svjedoči lažno na bližnjega svojega!
# Ne poželi ništa što je tuđe!

## Islam
Kur'an (Sura:ajet)''

## Također pogledajte 
* Hamurabijev zakonik
* Pet temelja Islama
* Ma'at

## Reference
## Vanjski linkovi
Kategorija:Kršćanstvo
Kategorija:Judaizam
Kategorija:Islam
Kategorija:Vjera
Marko Aurelije

**Marko Aurelije** (; 26. april 121 – 17. mart 180) bio je rimski car od 161. do 180. Bio je posljednji od pet dobrih careva, a također se smatra jednim od najvažnijih stoičkih filozofa.Zvali su ga i car-filozof. Tokom njegove vladavine, Rimsko carstvo je porazilo revitalizirano Partsko carstvo na istoku. U centralnoj Evropi, Aurelije se uspješno borio protiv Markomana, Kvada i Sarmata tokom Markomanskih ratova, nakon čega je započeo borbu protiv svih germanskih plemena. Njegovo primarno djelo je "Meditacije".

## Rani život i karijera 
Njegova porodica potiče iz Ukubija, malog gradića jugoistočno od Kordobe na Iberijskom poluostrvu. Postali su poznati krajem 1. stoljeća kada je Markov pradjed Marko Anije Ver postao senator.

## Također pogledajte 
* Filozofija
* Antička filozofija
* Stoicizam
* Rimsko carstvo

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Marcus Aurelius  De Imperatoribus Romanis
* Internet tekstovi o *Meditacijama*

Kategorija:Filozofija
Kategorija:Filozofi
Kategorija:Biografije