Srčani zastoj

**Srčani zastoj** je pojava kada srce iznenada i neočekivano prestane da kuca.Kardiopulmonalna reanimacija (CPR) i eventualno defibrilacija su potrebni dok se ne može obezbijediti dalji tretman. Srčani zastoj dovodi do brzog gubitak svijesti, a disanje može biti nenormalno ili odsutno.

Iako srčani zastoj može biti uzrokovan srčanim udarom ili insuficijencijom, to nije isto, a u 15 do 25% slučajeva postoji nesrčani uzrok.

## Faktori rizika 
Faktori rizika za iznenadni srčani zastoj (SCA) su slični onima kod koronarne arterijske bolesti i uključuju godine, pušenje cigareta, visok krvni pritisak, visok holesterol, nedostatak fizičke vežbe, gojaznost, dijabetes i porodična historija srčanih bolesti. Prethodna epizoda iznenadnog zastoja srca takođe povećava vjerovatnoću budućih epizoda. Statistička analiza mnogih od ovih faktora rizika utvrdila je da se otprilike 50% svih srčanih zastoja događa u 10% populacije za koju se smatra da je pod najvećim rizikom zbog ukupne štete višestrukih faktora rizika, pokazujući da kumulativni rizik od više komorbiditeta premašuje zbir svakog rizika pojedinačno.

Prethodni neželjeni srčani događaji, neodrživa komorska tahikardija (NSVT), sinkopa i hipertrofija lijeve komore (LVT) su pokazali da predviđaju iznenadnu srčanu smrt kod djece. Utvrđeno je da sadašnji pušači cigareta sa koronarnom bolešću imaju dva do tri puta veći rizik od iznenadne smrti između 30. i 59. godine. Nadalje, otkriveno je da je rizik od bivših pušača bliži riziku onih koji nikada nisu pušili.

Pokazalo se da funkcionalne promjene u srcu kao što su smanjena ejekcijska frakcija ili srčana aritmija povećavaju rizik od srčanog zastoja i djeluju neovisno od prethodno navedenih faktora rizika. Stanja koja dovode do ovih funkcionalnih promjena mogu se steći nakon prethodne ozljede srca ili naslijediti kroz porodičnu anamnezu aritmogenih poremećaja. Za osobe koje imaju simptome, oni su obično nespecifični za srčani zastoj.
* umor
* zamračenje
* vrtoglavica
* kratak dah
* slabost
* povraćanje
Kada se sumnja na srčani zastoj zbog znakova nesvestice ili abnormalnog disanja, posmatrač treba da pokuša da oseti puls tokom 10 sekundi; ako se ne osjeti puls, treba pretpostaviti da je žrtva ima srčani zastoj. Kao posljedica gubitka cerebralne perfuzije (protok krvi u lmozak), osoba će brzo izgubiti svijest i može prestati da diše. Iskustva bliske smrti prijavljuje 10 do 20 posto ljudi koji su preživjeli srčani zastoj, što pokazuje određeni nivo kognitivnih procesa koji su još uvijek aktivni tokom reanimacije.

## Uzroci i mehanizmi
Iznenadni srčani zastoj (SCA) ili iznenadna srčana smrt (SCD) nastaju kada srce naglo počne da kuca u abnormalnom ili nepravilnom ritmu (aritmija). Postoji mnogo različitih tipova aritmija, ali one koje se najčešće bilježe kod iznenadnog zastoja srca su komorska tahikardija i komoraka fibrilacija. Manje uobičajeni uzroci aritmija kod srčanog zastoja uključuju električnu aktivnost bez pulsa (PEA), bradijaritmije ili asistole. CAD je mnogo rjeđi uzrok iznenadne srčane smrti kod osoba mlađih od 40 godina. Ova stenoza je često rezultat suženja i otvrdnuća arterija nakon taloženja holesterolskih plakova i upale tokom nekoliko godina. Ovo nakupljanje i remodeliranje koronarnih sudova zajedno sa drugim sistemskim krvnim sudovima karakteriše napredovanje aterosklerotske kardiovaskularne bolesti. Kada stabilan plak pukne, može blokirati protok krvi i kisika kroz male arterije što rezultira ishemijskom ozljedom. Povreda tkiva nakon ishemije može dovesti do strukturnih i funkcionalnih promjena koje sprečavaju srce da nastavi normalne cikluse provodljivosti i mijenja otkucaje srca. i kongestivno zatajenje srca.

Smatra se da je hipertrofija lijeve komore vodeći uzrok iznenadne srčane smrti u populaciji odraslih. Ovo je najčešće posljedica dugotrajnog visokog krvnog pritiska, ili hipertenzije, koja je izazvala neprilagođenu promjenu zida glavne pumpne komore srca, lijeve komore. Povišeni krvni pritisak znači da srce mora pumpati još jače kako bi krv prokrvila na adekvatan način kroz tijelo. Ako srce to radi duži vremenski period zbog nekontrolirane hipertenzije, lijeva komora može hipertrofirati (narasti) na način koji smanjuje djelotvornost srca. Hipertrofija lijeve komore može se pokazati na ehokardiogramu i elektrokardiogramu (EKG). Oni su često uzrokovani genetičkim poremećajima koji dovode do abnormalnih srčanih ritmova. Ova stanja su dio ukupnih smrtnih slučajeva povezanih sa srčanim zastojem, ali predstavljaju stanja koja se mogu otkriti prije zastoja i koja se mogu liječiti. Simptomska ekspresija sindroma dugog QT-a je prilično široka i češće se manifestuje sinkopa, a ne srčani zastoj. Međutim, rizik od srčanog zastoja je i dalje prisutan i osobe sa porodičnom historijom iznenadnih srčanih zastoja treba da se pregledaju na LQTS i druge uzroke smrtonosne aritmije koji se mogu liječiti. Viši nivoi rizika od srčanog zastoja povezani su sa ženskim spolom, značajnijim produženjem QT intervala, historijom neobjašnjive sinkope (nesvjestice) ili prerane iznenadne srčane smrti.

### Nesrčani uzroci
Nesrčani uzroci čine 15 do 25% srčanih zastoja. Najčešći nesrčani uzroci su trauma, velika krvarenja (gastrointestinalno krvarenje, ruptura aorte ili intrakranijalno krvarenje), hipovolemično krvarenje, predoziranje, davljenje i plućna embolija. Srčani zastoj također može biti uzrokovan trovanjem kao što je ubodi određenih meduza, ili strujnim udarom, poput munje. Napomena: Ova mnemonika uključuje uzroke srčanog i nesrčanog porijekla, ali svi su reverzibilni, uz odgovarajući tretman koji je vremenski osjetljiv.

; Hs
* **H**ipovolemija – Nedostatak volumena krvi
* **H**ipoksija – Nedostatak kisika
* **V**odikovi ioni (acidoza) – Nenormalan pH u tijelu
* **H**iperkalemija ili **h**ipokalemia – I povećan i smanjen nivo kalija može biti opasan po život
* **H**ipotermija – Niska tjelesna temperatura jezgre
* **H**ipoglikemija ili **h**iperglikemija – Nizak ili visok nivo glukoze u krvi
; Ts
* **T**ablete ili **t**oksini kao što je predoziranje drogom/lijekom
* Srčana **t**amponada – Tečnost se nakuplja oko srca
* **T**enzijski pneumotoraks – kolabirano plućno krilo
* **T**romboza (infarkt miokarda) – srčani udar
* **T**romboembolija (plućna embolija) – Krvni ugrušak u plućima
* **T**raumatski srčani zastoj

### Djeca 
Kod djece, najčešći uzrok kardiopulmonalnog zastoja je šok ili respiratorna insuficijencija koji nije liječen.

### Mehanizam
Definitivni električni mehanizmi srčanog zastoja, koji mogu nastati iz bilo koje od gore navedenih funkcionalnih, strukturnih ili fizioloških abnormalnosti, karakterizirani su tahiaritmijskim ili bradiaritmijskim događajima koji ne dovode do sistole. Kod komorske tahikardije, srce također kuca brže od normalnog, što može spriječiti srčane komore da se pravilno pune krvlju. Neki od elektrofizioloških mehanizama koji podupiru ventrikulske fibrilacije uključuju ektopijski automatizam, ponovni ulazak i aktiviranu aktivnost. Strukturne promjene u oboljelom srcu kao rezultat nasljednih faktora (mutacije u genima za kodiranje ionskih kanala, naprimjer) ne mogu objasniti iznenadnu srčanu smrt.

I ventrikulska fibrilacija i ventrikulska tahikardija mogu dovesti do toga da srce neučinkovito pumpa krv u tijelo. Ventrikulsku tahikardiju karakterizira izmijenjen QRS kompleks i broj otkucaja srca veći od 100 otkucaja u minuti. Kada se V-tah održava (traje najmanje 30 sekundi), neadekvatan dotok krvi u srčano tkivo može dovesti do zastoja srca.

Bradiaritmije se javljaju nakon disocijacije spontane električne provodljivosti i mehaničke funkcije srca što rezultira električnom aktivnošću bez pulsa (PEA) ili potpunim odsustvom električne aktivnosti srca što rezultira asistolom . Slično kao i kod tahiaritmija, ova stanja dovode do nemogućnosti da se održi i adekvatan protok krvi, iako je u slučaju bradijaritmija osnovni uzrok odsustvo mehaničke aktivnosti, a ne brzi otkucaji koji dovode do dezorganizacije.

Ultrazvuk na mjestu pružanja pomoći (POCUS) je alat koji se može koristiti za ispitivanje pokreta srca i snage njegove kontrakcije kod osobe koja je doživjela srčani zastoj uz krevet. POCUS može precizno dijagnosticirati srčani zastoj u bolničkim uvjetima, prevazilazeći neke od nedostataka dijagnoze provjeravanjem centralnog pulsa (karotidne arterije ili subklavijske arterije), kao i otkrivanjem pokreta i kontrakcija srca. Ove slike mogu pomoći kliničarima da utvrde da li je električna aktivnost u srcu bez pulsa ili pseudobezpulsna, kao i da im pomognu da dijagnosticiraju potencijalno reverzibilne uzroke zastoja.

Predložene su razni drugi metodi za otkrivanje cirkulacije, a samim tim i dijagnosticiranje srčanog zastoja. Smjernice koje slijede prema preporukama Međunarodnog komiteta za vezu za reanimaciju (ILCOR) iz 2000. bile su da spasitelji traže "znakove cirkulacije", ali ne posebno puls. Međutim, suočeni sa dokazima da su ove smjernice bile nedjelotvorne, nova preporuka ILCOR-a je da se srčani zastoj treba dijagnosticirati kod svih unesrećenih koji su u nesvijesti i ne dišu normalno, sličan protokol koji je usvojilo Evropsko vijeće za reanimaciju. Ovo bi moglo pomoći da se razjasni uzrok smrti pacijenta.

Drugi fizički znakovi ili simptomi mogu pomoći u određivanju potencijalnog uzroka srčanog zastoja.

## Upravljanje
Iznenadni zastoj srca može se liječiti pokušajima reanimacija. Ovo se obično izvodi na osnovu protokola zvanih osnovna podrška života, napredna podrška za život srca (ACLS), pedijatrijska napredna podrška života (PALS) ili program neonatalne reanimacije (NRP).

### Kardiopulmonalna reanimacija
Rana kardiopulmonalna reanimacija (CPR) je neophodna za preživljavanje srčanog zastoja s dobrom neurološkom funkcijom. Preporučuje se da se počne što je prije moguće uz minimalne prekide nakon početka. Komponente CPR-a koje čine najveću razliku u preživljavanju su kompresija grudnog koša i defibrilacijski udarni ritmovi. Nakon defibrilacije, kompresije grudnog koša treba nastaviti dvije minute prije nego što se ponovo izvrši provjera ritma. Neki od ovih slučajeva bi trebali imati duži i trajniji CPR dok ne budu skoro normotermni. namjernički CPR, od strane laičke javnosti, prije dolaska hitne pomoći također poboljšava ishode.

### Defibrilacija
Defibrilacija je indikovana ako je prisutan srčani ritam koji može izazvati električni udar. Dva ritma koja se mogu šokirati su ventrikulska fibrilacija i ventrikulska tahikardija bez pulsa. Kod djece se preporučuje 2 do 4 J/Kg.

Defibrilaciju vrši automatski eksterni defibrilator (AED), prenosiva mašina koju može koristiti čak i svaki korisnik jer proizvodi glasovne instrukcije koje vode proces, automatski provjerava stanje žrtve i primjenjuje ispravne električne šokove. Neki defibrilatori čak daju povratnu informaciju o kvalitetu CPR kompresija, ohrabrujući spasioca laika da pritisne grudni koš osobe dovoljno snažno da cirkulira krv.

Osim toga, sve je veća upotreba defibrilacije javnog pristupa. To uključuje postavljanje automatskog eksternog defibrilatora na javna mjesta i obuku osoblja u tim područjima kako da ih koristi. Ovo omogućava da se defibrilacija obavi prije dolaska hitne pomoći i pokazalo se da dovodi do povećanih šansi za preživljavanje. Pokazalo se da oni koji imaju zastoje na udaljenim lokacijama imaju lošije ishode nakon srčanog zastoja.

### Lijekovi 
]]
Od 2016., lijekovi koji nisu epinefrin (adrenalin), iako su uključeni u smjernice, nisu pokazali da poboljšavaju preživljavanje do otpusta iz bolnice nakon izvanbolničkog zastoja srca. Čini se da epinefrin kod odraslih od 2019. poboljšava preživljavanje, ali ne poboljšava neurološki normalno preživljavanje. Općenito se preporučuje svakih pet minuta. Adrenalin djeluje na alfa-1 receptor, što zauzvrat povećava protok krvi koji opskrbljuje srce. To bi pomoglo u obezbjeđivanju više kisika srcu. Na osnovu smjernica iz 2019., 1&nbsp;mg epinefrina se može davati pacijentima svakih 3–5 minuta, ali se doze veće od 1&nbsp;mg epinefrina ne preporučuju za rutinsku upotrebu u slučaju srčanog zastoja. Ako pacijent ima ritam bez šoka, epinefrin treba primijeniti što je prije moguće. Za ritam koji je podložan šoku, epinefrin treba davati samo nakon što su početni pokušaji defibrilacije neuspjeli. Vazopresin sveukupno ne poboljšava niti pogoršava ishode u poređenju sa epinefrinom. Čini se da kombinacija epinefrina, vazopresina i metilprednizolona poboljšava ishod. Neki od nedostataka dugoročne koristi mogu biti povezani sa kašnjenjem u upotrebi epinefrina. Dok dokazi ne podržavaju njegovu upotrebu kod djece, smjernice navode da je njegova upotreba razumna. Upotreba kalcija kod djece povezana je sa lošom neurološkom funkcijom kao i smanjenim preživljavanjem. Ni lidokain ni amiodaron, kod onih koji i dalje imaju ventrikuldku tahikardiju ili ventrikuldku fibrilaciju uprkos defibrilaciji, ne poboljšavaju preživljavanje do otpusta iz bolnice, ali oba podjednako poboljšavaju preživljavanje do prijema u bolnicu.

## Prognoza
Ukupne šanse za preživljavanje među onima koji imaju srčani zastoj van bolnice su niske, 10%. Među onima koji imaju vanbolnički srčani zastoj, 70% se javlja kod kuće, a njihova stopa preživljavanja je 6%. Za one koji imaju srčani zastoj u bolnici, stopa preživljavanja godinu dana od najmanje pojave srčanog zastoja procjenjuje se na 13%. Procjenjuje se da je jednogodišnje preživljavanje veće kod osoba s dijagnozom prijema srca (39%), u poređenju sa onima s nesrčanom dijagnozom (11%). Za bolnički srčani zastoj preživljavanje do otpusta je oko 22%. Oni koji prežive do povratka spontane cirkulacije (ROSC) i prijema u bolnicu često imaju sindrom postkardijalnog zastoja koji se obično manifestira kao neurološka ozljeda koja može varirati od blagih problema s pamćenjem do kome. Loši neurološki ishodi nakon srčanog zastoja mnogo su češći u zemljama koje ne koriste prekid doživotnog održavanja (~50%) u poređenju sa onima koje koriste (manje od 10%). Stopa preživljavanja je bolja kod onih kod kojih je neko vidio kolaps, koji su imali CPR kod promatrača ili su imali ventrikulsku tahikardiju ili ventrikulsku fibrilaciju kada se procijeni. Preživljavanje među onima sa Vfib ili Vtach je 15 do 23%.

Pregled iz 1997. godine otkrio je stope preživljavanja do otpusta od 14% iako su različite studije varirale od 0 do 28%. Kod onih starijih od 70 godina koji imaju srčani zastoj dok su u bolnici, preživljavanje do otpusta iz bolnice je manje od 20%. Koliko dobro ove osobe mogu da se snalaze nakon izlaska iz bolnice, nije jasno. Preživljenje do otpusta iz bolnice vjerovatnije je među ljudima čiji je srčani zastoj svjedočio slučajni prolaznik ili hitna medicinska služba, koji su primili CPR posmatrača i među onima koji žive u Evropi i Sjevernoj Americi. Vježbanje je efikasna preventivna mjera za srčani zastoj u opštoj populaciji, ali može biti rizična za one sa već postojećim stanjima. Rizik od prolaznog katastrofalnog srčanog događaja povećava se kod osoba sa srčanim oboljenjima za vrijeme i neposredno nakon vježbanja. ICD se takođe koriste profilaksno za sprečavanje iznenadne srčane smrti u određenim populacijama pacijenata sa visokim rizikom (primarna prevencija).

Provedene su brojne studije o upotrebi ICD-a za sekundarnu prevenciju ISS. Ove studije pokazale su poboljšano preživljavanje sa ICD u poređenju sa upotrebom antiaritmijskih lekova.

Primarna prevencija ISS sa ICD terapijom za visokorizične populacije pacijenata je na sličan način pokazala poboljšane stope preživljavanja u brojnim velikim studijama. Populacije pacijenata sa visokim rizikom u ovim studijama definisane su kao one sa teškom ishemijskom kardiomiopatijom (određeno smanjenom ejekcijskom frakcijom lijeve komore (LVEF). Kriteriji LVEF-a korišteni u ovim ispitivanjima kretali su se od manje od ili jednako 30% u MADIT-II do manje od ili jednako 40% u MUSTT.  Međutim, ova rodna razlika je nestala nakon 85. godine života. Otprilike polovina ovih osoba je mlađa od 65 godina.

### Sjeverna Amerika 
Na osnovu umrlica, iznenadna srčana smrt čini oko 20% svih smrtnih slučajeva u Sjedinjenim Državama. U Sjedinjenim Državama, oko 326.000 slučajeva vanbolničkog i 209.000 slučajeva srčanog zastoja u bolnici se dogodi među odraslima godišnje, što se ispostavilo kao incidenca od približno 110,8 na 100.000 odraslih godišnje. U Sjedinjenim Državama, srčani zastoj tokom trudnoća javlja se u otprilike jednom od dvanaest hiljada porođaja ili 1,8 na 10.000 živorođenih. Stope su niže u Kanadi.

### Ostale regije 
Nezapadne regije svijeta imaju različite incidencije. Incidencija iznenadne srčane smrti u Kini je 41,8 na 100 000, a u Južnoj Indiji 39,7 na 100 000.

## Također pogledajte
*Lanac preživljavanja
*Iznenadna srčana smrt sportista
*Sindrom nakon srčanog zastoja

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* The Center for Resuscitation Science at the Hospital of the University of Pennsylvania

Kategorija:Srčana aritmija
Kategorija:Hitni medicinski slučajevi
Kategorija:Uzroci smrti
Kategorija:Srce