Kalij-cijanid

**Kalij-cijanid** je spoj hemijske formule KCN, odnosno kalijeva so cijanovodične kiseline. To je bezbojna kristalna so, izgleda sličnog šećeru, relativno dobro rastvorljiva u vodi. KCN se najvećim dijelom koristi za preradu rude zlata, u organskim sintezama i za elektroplatiranje (galvanizaciju). Osim toga, u nešto manjem obimu koristi se u izradi nakita za hemijsko pozlaćivanje i poliranje.

KCN je izuzetno otrovan. Vlažna supstanca KCN otpušta male količine cijanovodika (HCN) zbog hidrolize, a koji miriše poput gorkih badema. Međutim, svaki čovjek ne može osjetiti taj miris, a mogućnost osjetila povezana je s genetičkim predispozicijama čovjeka. Okus kalij-cijanida je opisan kao oštar, kiseo uz osjećaj peckanja i gorenja.

## Dobijanje 
KCN se dobija tretiranjem cijanovodika vodenim rastvorom kalij-hidroksida, nakon čega slijedi isparavanje rastvora u vakuumu:
:\mathrm{ \ HCN + KOH \longrightarrow  \ KCN + H_2O}

U prošlosti se dobijao reakcijom ugljik-monoksida i amonijaka s kalij-karbonatom pri visokim temperaturama. U ovoj reakciji, pri kojoj je željezo bilo katalizator, osim kalij-cijanida nastaju voda, plinoviti vodik i ugljik-dioksid:

:\mathrm{3 \ CO + 2 \ NH_3 + K_2CO_3 \longrightarrow 2 \ KCN + 2 \ H_2O + H_2 + 2 \ CO_2}

U laboratoriji je moguće pripremanje kalij-cijanida od kalij-heksacijanidoferata(III) i sumporne kiseline. Nastala cijanovodična kiselina neutralizira se rastvorom kalij-hidroksida, nakon čega se KCN može istaložiti pomoću etanola. Moguće je i dobijanje putem redukcije kalij-cijanata pri visokim temperaturama:

:\mathrm{ \ KOCN + C \longrightarrow  \ KCN + CO}

Godišnje se u svijetu proizvede približno 50.000 tona kalij-cijanida.

U 19. vijeku, prije otkrića Castnerovog procesa, kalij-cijanid bio je jedan od najvažnijih izvora cijanida alkalnih metala. U tom zastarjelom procesu kalij-cijanid dobijao se razlaganjem kalij-ferocijanida:
:\mathrm{ \ K_4[Fe(CN)_6] \longrightarrow  \ 4 KCN + FeC_2 + N_2}

## Struktura 
U vodenom rastvoru KCN disocira na hidrirane ione kalija (K+) i cijanidne ione (CN−). Uobičajeni oblik kalij-cijanida u čvrstom stanju, koji je stabilan u uslovima sobne temperature i normalnog pritiska, ima istu kubičnu kristalnu strukturu kao i natrij-hlorid, gdje je svaki ion kalija okružen sa po šest iona cijanida i obrnuto. Iako su cijanidni ioni dvoatomski, te zbog toga manje simetrični od iona hlorida, oni se vrlo brzo rotiraju, pa je njihov "prosječan" oblik sferičan. Pri niskim temperaturama i visokom pritisku ova slobodna rotacija unutar iona je onemogućena, čime je kristalna struktura mnogo manje simetrična, a ioni cijanida su postavljeni slojevito.

## Upotreba 
Cijanidi KCN i NaCN (natrij-cijanid) široko su korištene soli u organskim sintezama, najčešće za pripremanje nitrila i karboksilnih kiselina, posebno Von Richterovom reakcijom. Također se koristi i za sintezu hidantiona (glikoliluree), izrazito korisnog sintetičkog međuproizvoda, koji reagira s nekim karbonilnim spojem, poput aldehida ili ketona u prisustvu amonij-karbonata.

KCN se koristi kao sredstvo za fiksiranje fotografija na vlažnu ploču pomoću koloidnog procesa. Ovaj spoj rastvara srebro tamo gdje je zbog razvijača postalo nerastvorljivo. Time nastaje fotografija i stabilizira se, te prestaje biti osjetljiva na svjetlost. Moderni fotografi koji koriste vlažnu ploču danas upotrebljavaju manje otrovne fiksatore, najčešće mnogo manje otrovni natrij-tiosulfat, mada ni upotreba kalij-cijanida nije u potpunosti prestala.

U industriji zlata, KCN u prisustvu metalnog zlata iz rude te kisika i vode iz zraka s njima gradi so kalij-zlato cijanid (ili *zlato-kalij cijanid*), rastvorljivu u vodi, i kalij-hidroksid:
:4 Au + 8 KCN +  + 2  → 4 K[Au(CN)2] + 4 KOH

Sličan proces odvija se i upotrebom NaCN, čime se dobija natrij-zlato cijanid (NaAu(CN2)).

## Otrovnost 
Kalij-cijanid je vrlo snažan inhibitor ćelijskog disanja, djelujući na mitohondrijsku citohrom *c* oksidazu, čime blokira oksidativnu fosforilaciju. Time se organizam onemogućuje da oksidira hranu i iz nje dobija energiju. Zatim se javlja laktatna acidoza kao posljedica anaerobnog metabolizma. Akutno trovanje cijanidom najprije uzrokuje crvenilo ili rumenilo na licu i koži žrtve jer njeno tijelo nije u mogućnosti koristiti kisik iz krvi. Efekti trovanja kalij-cijanidom isti su kao i kod trovanja natrij-cijanidom, a simptomi se obično javljaju u roku nekoliko minuta nakon gutanja supstance. Žrtva gubi svijest, nakon čega slijedi moždana smrt. Tokom ovog perioda žrtva može doživjeti i snažne grčeve. Uzrok smrti je cerebralna hipoksija.

Približna smrtonosna doza kalij-cijanida za čovjeka (80&nbsp;kg mase) iznosi 200 do 300&nbsp;mg. Njegova otrovnost pri oralnom unosu zavisi od kiselosti u želucu, jer KCN mora reagirati s kiselinom kako bi se oslobodio cijanovodik (HCN), koji je smrtonosni oblik cijanida. Ruski sveštenik Grigorij Rasputin preživio je trovanje kalij-cijanidom jer je kiselost u njegovom želucu bila neuobičajeno niska.

Brojne poznate osobe su ubijene ili počinile samoubistvo pomoću kalij-cijanida, kao što su članovi organizacije Mlada Bosna i brojni čuveni nacisti u Trećem rajhu poput Rommela, Hitlerove dugogodišnje parterice Eve Braun, Josepha Goebbelsa, Heinricha Himmlera i Hermanna Göringa, kao i britanski agenti iz doba Drugog svjetskog rata, zatim računarski naučnik Alan Turing, hemičari Wallace Carothers i Viktor Meyer, te brojne samoubice pripadnici raznih vjerskih sekti kao što je *Hram naroda*. Danski pisac Gustav Wied također je počinio samoubistvo uzimajući ovaj spoj. Slobodan Praljak počinio je samoubistvo ispijajući sadržaj iz bočice za koju se sumnja da je sadržavala kalij-cijanid, neposredno nakon što mu je potvrđena kazna pred Međunarodnim krivičnim sudom u Haagu 29. novembra 2017. godine.

Za dekontaminaciju kalij-cijanida najefikasniji je vodik-peroksid ili rastvor natrij-hipohlorita. Takvi rastvori bi se trebali aplicirati u što kraćem roku kako bi se onemogućilo nastajanje cijanovodika:
:\mathrm{ \ KCN + H_2O_2 \longrightarrow  \ KOCN + H_2O}

Kao protivotrov pri trovanju kalcij-cijanidom, američka vojska standardno primjenjuje inhalaciju male doze amil nitrita, nakon čega slijedi intravenozna injekcija natrij-nitrita, poslije čega je također intravenozno potrebno unijeti natrij-tiosulfat. Osim toga, jedan od efikasnijih protivotrova je i provitamin B12 (hidroksokobalamin).

## Reference 
## Vanjski linkovi
* 

Kategorija:Spojevi kalija
Kategorija:Cijanidi
Kategorija:Fotografske hemikalije