Državljanstvo Bosne i Hercegovine

**Zakon o državljanstvu Bosne i Hercegovine** uređuje sticanje, prijenos i gubitak državljanstva Bosne i Hercegovine. Regulisan je u okviru Zakona o državljanstvu Bosne i Hercegovine, a prvenstveno se zasniva na principu porijekla, odnosno *jus sanguinis*.

Koncept bosanskohercegovačkog državljanstva prvi put se pojavio proglašenjem Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine, nakon Drugog svjetskog rata. Svaka konstitutivna republika unutar SFR Jugoslavije održavala je vlastite podnacionalne sheme državljanstva, podređenom federalnom državljanstvu.

Nakon proglašenja nezavisnosti, prvo samostalno državljanstvo stupilo je na snagu u oktobru 1992, pri čemu je Republika Bosna i Hercegovina dodjeljivala državljanstvo tokom rata u Bosni i Hercegovini. Potpisivanjem Dejtonskog mirovnog sporazuma, Visoki predstavnik je prekinuo zakonodavni zastoj donošenjem važećeg Zakona o državljanstvu iz 1997.

## Zakonodavni okvir 
Član 7. Ustava Bosne i Hercegovine pruža ustavni okvir za upravljanje državljanstvom. U njemu se navodi da su svi građani entiteta time i građani Bosne i Hercegovine, te se predviđa da zakon o državljanstvu donosi Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine.

Visoki predstavnik Carlos Westendorp donio je prvi Zakon o državljanstvu u decembru 1997. nakon sporova među političkim predstavnicima različitih etničkih grupa. Nakon što ga je usvojila sama Parlamentarna skupština, stupio je na snagu 1. januara 1998. Važeći Zakon o državljanstvu je nekoliko puta mijenjan, i to 1999, 2002, 2003, 2005, 2009. i, posljednji put, 2013. Entitetsko državljanstvo regulisano je odgovarajućim zakonima o državljanstvu entiteta.

Državljanstvo BiH trenutno reguliše Ministarstvo civilnih poslova Bosne i Hercegovine.

## Sticanje državljanstva 
Državljanstvo Bosne i Hercegovine se prvenstveno stiče na sljedeće načine:

* Po porijeklu - osoba rođena od dva državljanina Bosne i Hercegovine (bez obzira na mjesto rođenja), jednog državljanina Bosne i Hercegovine (u slučajevima rođenja u Bosni i Hercegovini) ili jednog državljanina Bosne i Hercegovine (u slučajevima rođenja u inostranstvu, gdje bi dijete inače ostalo bez državljanstva) automatski je državljanin Bosne i Hercegovine po porijeklu.
* Rođenjem - osoba rođena na teritoriji Bosne i Hercegovine automatski je državljanin Bosne i Hercegovine ako je identitet njenih roditelja nepoznat ili ako bi u suprotnom ostala bez državljanstva.
* Naturalizacijom - osoba koja podnosi zahtjev za naturalizaciju može steći državljanstvo Bosne i Hercegovine ukoliko ispunjava nekoliko uslova. To uključuje navršenih 18 godina života, stalni boravak u Bosni i Hercegovini najmanje 8 godina prije podnošenja zahtjeva, adekvatno znanje bosanskog/hrvatskog/srpskog jezika, prolazak kroz provjeru kaznene evidencije i odricanje od bilo kojeg drugog stranog državljanstva.

## Gubitak državljanstva 
Državljanstvo Bosne i Hercegovine može se izgubiti, na osnovu principa osiguranja da nijedna osoba ne ostane bez državljanstva.

Bosna i Hercegovina dozvoljava građanima da se odreknu državljanstva, pod uslovom da su već stekli državljanstvo druge države. Ovaj proces zahtijeva od podnosilaca zahtjeva da potvrde da imaju više od 18 godina, da se protiv njih ne vodi krivični postupak i da nemaju nepodmirene finansijske obaveze. Roditelji se također mogu odreći državljanstva svoje djece, iako saglasnost mora dati samo dijete ako je starije od 14 godina.

Posljednjih godina, troškovi odricanja od državljanstva postali su značajan izvor prioda. Zbog značajne stope odliva mozgova iz države, s preko 40% ljudi rođenih u Bosni i Hercegovini koji žive u inostranstvu, odricanje se često poduzima kako bi se steklo državljanstvo država koje ne dozvoljavaju dvojno državljanstvo. Najnoviji podaci Ministarstva civilnih poslova pokazuju da se preko 4.000 ljudi odreklo svog državljanstva u 2018, što je osiguralo 1.2-1.5 miliona konvertibilnih maraka prihoda. Ova brojka je najniža u odnosu na ostale bivše jugoslavenske republike (s izuzetkom Kosova).

Državljanstvo Bosne i Hercegovine rangirano je na 71. mjestu od 2018. na Indeksu kvalitete državljanstva (QNI). Rangiranje uzima u obzir interne faktore kao što su mir i stabilnost, ekonomska snaga, ljudski razvoj i eksterne faktore, uključujući slobodu putovanja. Također i ovdje se rezultat najniži u odnosu na ostale nasljednice SFR Jugoslavije.

## Entitetsko državljanstvo 
Entitetsko državljanstvo predstavlja pravnu kategoriju uvedenu Ustavom Bosne i Hercegovine, donesenim 1995. u sklopu Dejtonskog sporazuma. Pored državljanstva Bosne i Hercegovine, svaki državljanin ima i državljanstvo jednog od dva entiteta: Federacije Bosne i Hercegovine ili Republike Srpske.

### Pravni okvir 
Ustav Bosne i Hercegovine (Aneks IV Dejtonskog sporazuma) u članu I/7 propisuje da postoji državljanstvo Bosne i Hercegovine, ali i državljanstvo entiteta. Time se uspostavlja dvojno državljanstvo unutar države, odnosno svi građani su državljani Bosne i Hercegovine, a istovremeno i jednog od entiteta.
* Zakon o državljanstvu Republike Srpske.

Ovi zakoni moraju biti usklađeni sa Zakonom o državljanstvu Bosne i Hercegovine.

### Praktični značaj 
Iako u svakodnevnom životu entitetsko državljanstvo nema veliko značenje, formalno je potrebno u određenim pravnim i administrativnim situacijama, kao što su:

* upis u centralni birački spisak i ostvarivanje biračkog prava,
* ostvarivanje određenih prava iz oblasti socijalne i zdravstvene zaštite,
* određeni administrativni postupci unutar entiteta.

Građanin se pri prijavi prebivališta automatski povezuje sa entitetskim državljanstvom onog entiteta na čijoj teritoriji mu je prebivalište.

* Građani Brčko distrikta koji nemaju izjavljeno entitetsko državljanstvo, imaju pravo da izaberu svoje entitetsko državljanstvo.

Osim toga, nastaju pravni problemi, gdje građani Brčko distrikta bez entitetskog državljanstva ostaju bez prava glasa.

## Također pogledajte 
* Entitetsko državljanstvo
* Lična karta Bosne i Hercegovine
* Pasoš Bosne i Hercegovine
* Vozačka dozvola

## Reference 
Kategorija:Politika Bosne i Hercegovine
Kategorija:Bosanskohercegovačko društvo
Bosna i Hercegovina
*