Citokin

**Citokini** ili *interleukini* su, pored antitijela, najvažniji sekrecijski proizvodi ćelija imunskog sistema. Reč citokin izvedena je  latiniziranih reči grčkih riječi *citos* = ćelija + *kin*e - *kinein* = kretati se. Ovaj naziv je uveden da bi se mogla razlikovati grupa imunomodulatornih molekula od hematopoetskih faktora ćelijskog rasta. Budući da je većina citokina proizvod leukocita (makrofaga ili T-ćelija) i da djeluju na druge leukocite, nazivaju i interleukini. Citokini su proteini male molekulske mase, od 6-70 kDa, koji djeluju kao posrednici između elemenata imunskog sistema

Strukture citokina su međusobno veoma slične, a svi pripadaju porodici glikoproteina, pod nazivom hemoproteini. Citokini su neophodni za normalno odvijanje svih faza imunskog odgovora i značajan su činitelj regulacije tipa, jačine i dužine imunske reakcije. Nema imunskog odgovora u organizmu bez citokina. Izlučuju ih različite ćelije kao što su limfociti, monociti, makrofazi, fibroblasti. Citokine stvaraju i na njih reagiraju i druge ćelije organizma, izvan imunskog sistema. Djstvo citokina je uglavnom lokalno, autokrino i parakrino, ređe endokrino.
Regulaciju aktivnosti citokina u organizmu obavljaju tzv. prirodni inhibitori: citokini sa antagonističkim dejstvom, rastvorljivi receptori i antagonisti receptora za citokine.

U autoimunim bolestima citokini su izuzetno važna komponenta patogeneze. Oni utiču na stalnu stimulaciju imunoupalnih ćelija i posredno ili neposredno izazivaju oštećenje ciljnih tkiva.

## Terminologija 
Nomenklatura, odnosno uži naziv citokina najčešće potiče od vrste ćelije koja ga produkuje
* **Monokini** –  citokini koje prodciraju mononuklearni fagociti;
* **Limfokini** - citokini koje proizvode limfociti.
Razvojem nauke postalo je jasno da isti protein može biti sintetiran od različitih vrsta limfoidnih i nelimfoidnih ćelija pa je otuda generičko ime citokini možda i najadekvatniji za ovu grupu medijatora.
* **Interleukini** – Većina citokina je produkt leukocita (makrofaga ili T-ćelija) i djeluju na druge leukocite. Citokini sa stotinu ili manje aminokiselina nazivaju se  i interleukini (od IL-1 do IL-29).

## Osnovna svojstva 
Citokini djeluju putem specifičnih receptora u samoj ćeliji i na ćelijskoj membrani. Mogu biti pozitivni i negativni regulatori imunskog odgovora  i neka vrsta prenositelja („glasnika“) koji, pored hormona i neurotransmitera, spadaju u vrlo važne činioce u komunikaciji između ljudskih ćelija u organizmu. Citokini predaju informaciju ciljnoj ćeliji, koja ispoljava odgovarajući receptor. Nakon predaje informacije počinje aktivacija gena sa posljedičnim fenotipskim ili funkcijskim promjenama ciljne ćelije.
Sintezu i otpuštanje citokina mogu zaustaviti razni inhibitori, modulirajući biološku aktivnost citokina ili inhibirajući sposobnost odgovora ciljne ćelije.

U organizmu, citokini se  ponašaju kao snažne molekule, koje se oslobađaju iz ćelija i transportiraju  u druge dijelove organizma, gdje utiču na funkcije drugih ćelija što dovodi do brojnih bioloških efekata. Efektorske funkcije ovih proteina su aktivacija i diferencijacija ćelija, hemotaksija i proliferacija širokog spectra ćelija. Aktivnost citokina zavisi od njihove koncentracije u mikrosredini  i jačini ekspresije specifičnih receptora na površini ciljne ćelija. Svaka živa ćelija sa jedrom u ljudskom organizmu stvara citokine, čija vrsta i količina sekrecije, zavise  od tipa, stadija diferencijacije ćelije i njenog aktivacijskog stanja. Stvaranje citokina je stimulirano antigenski specifičnom aktivacijom T4 limfocita.

U citokine se ubraja  grupa interleukina, tumorskih faktora rasta i interferona. Ova podjela odgovara biološkim i strukturnim razlikama/sličnostima ovih medijatora. Izraz interleukin je prihvaćen za grupu medijatora odgovornih za međusobno komuniciranje leukocita. Poznato je 29 vrsta interleukina, koji se nazivaju od (IL-1 do IL-29), ali i preko 30 različitih citokina. Mnogi od njih su faktori rasta ćelija, neki su hematopoetske faktori rasta, dok neki imaju antivirusnu aktivnost i označavaju se kao  interferoni (IFN). Reguliraju rast i diferencijaciju ćelija imunskog sistema, T- i B-limfocita i makrofaga, kao i obim i dužinu upalnog odgovora. Modificiraju biološki odgovor i međusobno su povezani u citokinsku regulacijsku mrežu. Povećano lučenje citokina nije vezano samo zaa infekcije, nego i za autoimune i neurodegenerativne bolesti.

Glavni regulatori imunske reakcije su limfociti T4 ili pomoćni T-limfociti i njihovi citokini. Imunski odgovor na infekciju reguliran je ravnotežom između Th1 citokina (IL-2, IFN-γ) i Th2 citokina (IL-4, IL-5, IL-10). Limfociti T4 specijalizirani su za prepoznavanje intracelularnih pathogena ili njihovih proizvoda, aktivaciji makrofaga, ostalih T-limfocita, B-limfocita i NK ćelija. Mogu uništiti ciljne ćelije kao što su inficirani monociti i makrofazi, pomoću Fas-Fas liganada (FasL).

U suvremenoj medicinskoj praksi, razlikuju se proupalni i antiupalni citokini. Upalni uključujući (TNF-α, IL-1β i IL-6), a aktiviraju koagulaciju i inhibiraju fibrinolizu, što može izazvati difuzna oštećenja kapilatnog endotela, s posledjičnom disfunkcijom brojnih organa, pa  i smrću 

Poznato je da postoji interakcija između hemostaze, upalnih reakcija i imunskog sistema, a isto tako se zna da imunokompetentne ćelije i endotela krvnih sudova međusobno utiču jedna na drugu. Imunski odgovor počinje prepoznavanjem antigena, a  završava fazom odbrane organizma od patogena. U ovoj reakciji, pored imunskih ćelija, učestvuju i citokini koje one luče.

### Zajednička svojstva  
* Citokini uglavnom dkeluju lokalno, autokrino i parakrino, rijetko endokrino;
* Aktivnost ispoljavaju vezanjem  za specifične receptore na površini ciljnih ćelija ili tkiva;
* Jedna ćelija može proizvoditi više citokina;
* Različiti tipovi ćelija mogu proizvesti isti citokin;
* Jedan citokin može da deluje na više različitih tipova ćelija
* Više različitih citokina može da ispolji jednaku aktivnost;
* Jedan citokin može da inducira ili inhibira proizvodnju drugih citokina;
* Jedan citokin može da sinergijski  potencira  ili antagonistički inhibira dejstvo  drugog citokina

## Podjela
Prema funkcijama I ostalim biološkim svojstvima, citokini se dijele u tri grupe:
* Medijatori i regulatori *nespecifične (urođene) imunosti*;
* Medijatori i regulatori *stečene imunosti*;
* *Stimulatori hematopoeze* (proizvode ih stromalne ćelije koštane srži, leukociti i druge ćelije, a stimuliraju rast i diferencijaciju nezrelih leukocita).

### Medijatori i regulatori urođene imunosti 
Citokine iz ove grupe pretežno  proizvode makrofagi i dendritske ćelije, kao odgovor na infektivni agens (produkte bakterija – LPS i bakterijsku DNK, ili virusnu dvolančanu RNK).
* Proupalni citokini (TNF, IL-1, IL-6) stimuliraju ekspresiju adhezivnih molekula na endotelnim ćelijama inficiranog tkiva, produkciju hemokina, kao i reakciju akutne faze (IL-6);
* Interferon tip I (IFN-α, IFN-β) inhibiraju replikaciju virusa, aktiviraju NK-ćelije i ekspresiju MHC molekula  klase I;
* Aktivatori NK i T-ćelija (IL-12, IL-18) stimuliraju aktivnost NK-ćelija i Th1 diferencijaciju; 
* Hemokini privlače leukocite u žarište zapaljenja, (npr. IL-8 značajan je faktor hemotakse neutrofila).

### Medijatori i regulatori stečene imunosti 
Produkuju ih prvenstveno T-limfociti. Oni utiču na aktivaciju, proliferaciju i diferencijaciju T- i B-limfocita, nakon prepoznavanja antigena, kao i na efektorsku fazu specifičnog imunskog odgovora;
* IL-2 je faktor rasta aktivisanih T-ćelija, kao i faktor diferencijacije citotoksičnih T-limfocita;
* IFN-γ aktivira makrofage i B-limfocite na produkciju IgG antitijela i uz IL-2 učestvuje u diferencijaciji citotoksičnih T-limfocita; 
* IL-4 učestvuje u diferencijaciji i rastu Th2 ćelija, kao i u aktiviranju proizvodnje IgE antitijela; 
* IL-5 aktivira eozinofile i stimulira proliferaciju B-ćelija;
* IL-10 i TGF-β su negativni regulatori urođne i stečne imunosti; blokiraju aktiviranje i funkciju makrofaga i dendritskih ćelija, kao i proliferaciju i efektorske funkcije T-limfocita.

### Stimulatori hematopoeze 
Grupa citokinskih stimulatora  hematopoezu uključuje:
* IL-3 i faktori rasta kolonija (GMCSF, GCSF, MCSF), luče ga T-limfociti i stimulira proliferaciju matičnih, stem ćelija koštane srži.
## Također pogledajte
*Imunski odgovor
*B-ćelija

## Reference 
## Bibliografija
* 
* 
* 

## Vanjkski linkovi 
* Cytokines and Cells Online Pathfinder Encyclopaedia
* Innovat

Kategorija:Imunološki sistem
Kategorija:Ćelijska komunikacija
Kategorija:Imunologija