2 Pallas

**Palas** ( oznaka male planete : **2)&nbsp;Pallas** ) je treći najveći asteroid u Sunčevom sistemu po zapremini i masi. To je drugi asteroid koji je otkriven, nakon Ceresa, i vjerovatno je ostatak protoplanete . Vjeruje se da, kao i Ceres, ima mineralni sastav sličan meteoritima ugljičnim hondritima, iako je znatno manje hidriran od Ceresa. Njegova masa je 79% mase Veste i 22% mase Ceresa, što čini procijenjenih 7% ukupne mase asteroidnog pojasa. Njegov procijenjeni volumen je ekvivalentan sferi 507 do 515 kilometara u prečniku, odnosno 90–95% zapremine Veste.

Tokom ere formiranja planeta u Sunčevom sistemu, objekti su rasli procesom akrecije do približno veličine Palase. Većina ovih protoplaneta je doprinijela rastu većih tijela, koja su postala planete, dok su druga izbacile planete ili su uništene u međusobnim sudarima. Izgleda da su Palas, Vesta i Ceres jedina neoštećena tijela iz ove rane faze formiranja planeta koja su preživjela unutar orbite Neptuna.

Kada je Pallas otkrio njemački astronom Heinrich Wilhelm Matthias Olbers 28. marta 1802. godine, smatran je za planetu, kao i drugi asteroidi početkom XIX vijeka. Otkriće mnogo više asteroida nakon 1845. godine na kraju je dovelo do odvojenog spiska "manjih" planeta od "većih" planeta, a spoznaja 1950-ih da se takva mala tijela ne formiraju na isti način kao (druge) planete dovela je do postepenog napuštanja termina " mala planeta " u korist "asteroida" (ili, za veća tijela poput Pallasa, "planetoida").

Sa orbitalnim nagibom od 34,8°, Pallasova orbita je neobično visoko nagnuta prema ravni asteroidnog pojasa, što Pallas čini relativno nedostupnim za svemirske letjelice, a njen orbitalni ekscentricitet je gotovo jednak Plutonovom .

Visoki nagib Pallasove orbite rezultira mogućnošću bliskih konjunkcija sa zvijezdama pored kojih drugi solarni objekti uvijek prolaze na velikoj ugaonoj udaljenosti. To je rezultiralo prolaskom Pallas pored Siriusa 9. oktobra 2022. godine, samo 8,5 lučnih minuta prema jugu, dok se nijedna planeta ne može približiti Siriusu bliže od 30 stepeni.

## Historija 
[lijevo|mini|Poređenje veličine: prvih 10 asteroida u odnosu na [Mjesec (satelit)|Mjesec . Palas je broj dva.]]

### Otkriće 
U noći 5. aprila 1779. godine, Charles Messier je zabilježio Pallas na zvjezdanoj karti koju je koristio za praćenje putanje komete, sada poznate kao C/1779 A1 (Bode), koju je posmatrao u proljeće 1779. godine, ali je očigledno pretpostavio da je to samo zvijezda.

Godine 1801., astronom Giuseppe Piazzi otkrio je objekt za koji je u početku vjerovao da je kometa . Ubrzo nakon toga objavio je svoja zapažanja o ovom objektu, napominjući da sporo, ujednačeno kretanje nije karakteristično za kometu, što sugeriše da se radi o drugačijoj vrsti objekta. Ovaj objekt je bio izgubljen iz vidokruga nekoliko mjeseci, ali su ga kasnije te godine pronašli baron von Zach i Heinrich WM Olbers nakon što je Carl Friedrich Gauss preliminarno izračunao orbitu. Objekt je dobio ime Ceres i bio je prvi otkriveni asteroid.

Nekoliko mjeseci kasnije, Olbers je ponovo pokušavao locirati Ceres kada je primijetio još jedan pokretni objekt u blizini. To je bio asteroid Pallas, koji je u to vrijeme slučajno prolazio blizu Ceresa. Otkriće ovog objekta izazvalo je interes u astronomskoj zajednici. Prije toga, astronomi su nagađali da bi trebala postojati planeta u prostoru između Marsa i Jupitera . Sada je, neočekivano, pronađeno drugo takvo tijelo.  Kada je Pallas otkriven, neke procjene njene veličine bile su i do 3.380.&nbsp;km u promjeru.  Čak i 1979. godine, procijenjeno je da je Palas imao 673&nbsp;km u promjeru, što je 26% više od trenutno prihvaćene vrijednosti.

Orbitu Pallasa je odredio Gauss, koji je otkrio da je period od 4,6 godina sličan periodu Ceresa. Kako je već navedeno ovaj asteroid ima relativno visoku orbitalnu inklinaciju u odnosu na ravan ekliptike .

### Kasnija zapažanja 
Godine 1917, japanski astronom Kiyotsugu Hirayama počeo je proučavati kretanje asteroida. Praćenjem srednjeg orbitalnog kretanja, inklinacije i ekscentriciteta grupe asteroida, otkrio je nekoliko različitih grupacija. U kasnijem radu izvijestio je o grupi od tri asteroida povezana s Pallasom, koje je nazvana Pallasova porodica, po najvećem članu grupe.  Od 1994. godine identificirano je više od 10 članova ove porodice, s velikim poluosama između 2,50 i 2,82.&nbsp;AU i inklinacijama od 33–38°.  Validnost porodice potvrđena je 2002. godine poređenjem njihovih spektara.

Palas je nekoliko puta opažen tokom okultacije zvijezda, uključujući i najbolje opažen od svih događaja okultaciju asteroida, potvrđenu od strane 140 posmatrača 29. maja 1983. godine. Ova mjerenja su rezultirala prvim tačnim proračunom njegovog prečnika. Nakon okultacije 29. maja 1979. godine, prijavljeno je otkriće mogućeg sićušnog satelita što kasnije nije potvrđeno.

Radio signali sa svemirskih letjelica u orbiti oko Marsa i/ili na njegovoj površini korišteni su za procjenu mase Palasa na osnovu sitnih perturbacija koje on izaziva na kretanje Marsa.

Timu letjelice *Dawn* je u septembru 2007. godine odobreno vrijeme za posmatranje na svemirskom teleskopu Hubble, što je prilika koja se pruža jednom u dvadeset godina da vide Pallas pri najbližem prilazu, kako bi dobili uporedne podatke za Ceres i Vestu.  
centar|mini|Slike visoke rezolucije sjeverne (lijevo) i južne (desno) hemisfere Palasa, omogućene zahvaljujući SPHERE snimaču sa adaptivnom optikom (AO) na Vrlo velikom teleskopu (VLT) 2020. godine  Dva velika udarna bazena mogla su nastati udarima asteroida iz perioda Paladinog doba . Svijetla tačka na južnoj hemisferi podsjeća na naslage soli na Ceresu.

### Naziv i simbol 
lijevo|mini|Simboli za Ceres i Palas, objavljeni 1802. godine
*Palada* je epitet grčke boginje Atene.   U nekim verzijama mita, Atena je slučajno ubila Paladu, kćer Tritona, a zatim iz žalosti usvojila ime svoje prijateljice.

Pridjevni oblik imena je *Palladian* .  Slovo *d* je dio kosog korijena grčkog imena, koje se pojavljuje prije samoglasnika, ali nestaje prije nominativnog završetka *-s* . Kosi oblik se vidi u italijanskim i ruskim imenima asteroida,  i  (  ).  Kameno-željezni palasitni meteoriti nisu paladijskog porijekla, već su nazvani po njemačkom prirodnjaku Peteru Simonu Pallasu . S druge strane, hemijski element paladij dobio je ime po asteroidu, koji je otkriven neposredno prije tog elementa.

Stari astronomski simbol Pallasa, koji se još uvijek koristi u astrologiji, je koplje ili sulica , jedan od simbola boginje. Oštrica je najčešće bila romb ( ◊ ), ali su objavljene različite grafičke varijante, uključujući oštar/eliptični oblik lista, srcoliki oblik lista ( ♤ :20x20piksel|Cordate variant of Pallas symbol ) i trougao ( △ ); posljednji ga je efektivno učinio alhemijskim simbolom za sumpor,  . Generički simbol asteroida, disk s njegovim brojem otkrića, , uveden je 1852. godine i brzo je postao norma. Ikonični simbol romba ponovo se počeo koristiti za astrološku upotrebu 1973. godine.

## Orbita i rotacija 
desno|mini|Pallas ima visoku ekscentričnost i veoma nagnutu orbitu.
Palas ima neobične dinamičke parametre za tako veliko tijelo. Njegova orbita je dosta nageta i umjereno ekscentrična, uprkos tome što je na istoj udaljenosti od Sunca kao i centralni dio asteroidnog pojasa. Nadalje, Palas ima vrlo veliki aksijalni nagib od 84°, sa svojim sjevernim polom usmjerenim prema ekliptičkim koordinatama (β,&nbsp;λ) = (30°,&nbsp;−16°) sa nesigurnošću od 5° u ekliptičkom referentnom okviru J2000.0. To znači da su svakog ljeta i zime veliki dijelovi površine asteroida u stalnoj sunčevoj svjetlosti ili stalnom mraku tokom vremena reda veličine jedne zemaljske godine, dok područja blizu polova doživljavaju kontinuiranu sunčevu svjetlost i do dvije godine.

### Bliske rezonance 
Pallas se nalazi u orbitalnoj rezonanci blizu 1:1 sa Ceresom, što je vjerovatno slučajnost. Pallas također ima rezonancu blizu 18:7 (period od 91.000 godina) i približnu rezonancu 5:2 (period od 83 godine) sa Jupiterom.

### Okultacije planeta posmatrano s Pallasa 
Posmatrano s Pallasa, planete Merkur, Venera, Mars i Zemlja mogu povremeno izgledati kao da okultiraju ili prolaze ispred Sunca. Zemlja je to posljednji put učinila 1968. i 1998. godine, a sljedeći će put okultirati 2224. godine. Merkur je to učinio u oktobru 2009. Posljednja i sljedeća okultacija Venere su 1677. i 2123. godine, a Marsa 1597. i 2759. godine.

## Fizičke karakteristike 
thumb|upright=1.5|Relativne veličine četiri najveća asteroida. Pallas je drugi zdesna.
I Vesta i Pallas su jedno drugom preuzimali titulu drugog najvećeg asteroida. Sa prečnikom od 513±3&nbsp;km, sada se smatra da je Pallas nešto manji od Veste (525,4±0,2&nbsp;km). Masa Pallasa je 79%±1% mase Veste, 22% mase Ceresa i četvrtina postotka mase Mjeseca.

Pallas je udaljeniji od Zemlje i ima mnogo manji albedo od Veste, te je stoga tamniji kada se vidi sa Zemlje. Zaista, mnogo manji asteroid 7 Iris neznatno premašuje Pallas po srednjoj magnitudi opozicije. Pallasova magnituda tokom opozicije je +8,0, što je u rasponu dvogleda 10×50, ali, za razliku od Ceresa i Veste, zahtijevat će snažniji optički instrument za posmatranje pri malim elongacijama, kada njegova magnituda može pasti i do +10,6. Tokom rijetkih periheličnih opozicija, Pallas može dostići magnitudu od +6,4, što je na samoj granici vidljivosti golim okom. Krajem februara 2014. godine Pallas je sijao magnitudom 6,96.[h]

Pallas je asteroid tipa B. Na osnovu spektroskopskih posmatranja, primarna komponenta materijala na površini Pallasa je silikat koji sadrži malo željeza i vode. Minerali ovog tipa uključuju olivin i piroksen, koji se nalaze u CM hondrulama. Površinski sastav Pallasa je vrlo sličan meteoritima Renazzo ugljičnih hondrita (CR), koji imaju čak i manje hidratiziranih minerala od CM tipa. Meteorit Renazzo je otkriven u Italiji 1824. godine i jedan je od najprimitivnijih poznatih meteorita. Vidljivi i bliski infracrveni spektar Pallasa je gotovo ravan, nešto svjetliji prema plavom. U dijelu od 3 mikrona postoji samo jedna jasna apsorpcijska traka, što ukazuje na bezvodnu komponentu pomiješanu s hidratiziranim silikatima sličnim CM.

[right|thumb|350px|Objekti koji se razmatraju za status patuljaste planete prema nacrtu prijedloga [Međunarodna astronomska unija|Međunarodne astronomske unije (IAU) iz 2006. godine o definiciji planete. Palas je drugi s desne strane, u donjem redu.]]
Površina Pallasa je najvjerovatnije sastavljena od silikatnog materijala; njen spektar i izračunata gustoća (2,89±0,08 g/cm3) odgovaraju CM hondritima meteoritima (2,90±0,08 g/cm3), što ukazuje na mineralni sastav sličan Ceresovom, ali znatno manje hidriran.

Unutar granica posmatranja, Pallas je, čini se, zasićen kraterima. Njegova visoka inklinacija (nagib) i ekscentricitet znače da su prosječni udari mnogo energičniji nego na Vesti ili Ceresu (sa prosječno dvostrukom brzinom), što znači da manji (i stoga češći) udarni objekti mogu stvoriti kratere ekvivalentne veličine. Zaista, Pallas, čini se, ima mnogo više velikih kratera nego Vesta ili Ceres, s kraterima većim od 40&nbsp;km koji pokrivaju najmanje 9% njegove površine.

Oblik Pallasa značajno odstupa od dimenzija tijela u stanju ekvilibrijuma pri njegovom trenutnom periodu rotacije, što ukazuje na to da nije u hidrostatičkoj ravnoteži i stoga ne ispunjava definiciju patuljaste planete. Moguće je da je veliki udarni bazen na južnom polu, koji je izbacio 6%±1% volumena Pallasa (dvostruko veći volumen od bazena Rheasilvia na Vesti), možda povećao njegov nagib i usporio njegovu rotaciju; oblik Pallasa bez takvog bazena bio bi blizu ravnotežnog oblika tokom perioda rotacije od 6,2 sata. Manji krater u blizini ekvatora povezan je s porodicom asteroida Pallas.

Pallas vjerovatno ima prilično homogenu unutrašnjost. Blisko podudaranje između Pallasa i CM hondrita sugeriše da su se formirali u istoj eri i da unutrašnjost Pallasa nikada nije dostigla temperaturu (≈820 K) potrebnu za dehidraciju silikata, što bi bilo neophodno za diferencijaciju suhog silikatnog jezgra ispod hidratiziranog plašta. Stoga bi Pallas trebao biti prilično homogen po sastavu, iako je od tada moglo doći do određenog uzlaznog toka vode. Takva migracija vode na površinu ostavila bi naslage soli, što potencijalno objašnjava relativno visok albedo Pallasa. Zaista, jedna svijetla tačka podsjeća na one pronađene na Ceresu. Iako su moguća i druga objašnjenja za svijetlu tačku (npr. nedavni izbačeni pokrivač), ako je asteroid blizu Zemlje 3200 Phaethon izbačeni dio Pallasa, kako su neki teoretizirali, onda bi Paladina površina obogaćena solima objasnila obilje natrijuma u meteorskom roju Geminida uzrokovanom Phaethnom.

### Površinske karakteristike 
Osim jedne svijetle tačke na južnoj hemisferi, jedine površinske karakteristike identifikovane na Palasu su krateri. Do 2020. godine identifikovano je 36 kratera, od kojih su 34 veća od 40&nbsp;km u prečniku. Za neke od njih su data privremena imena. Krateri su nazvani po drevnom oružju.

## Sateliti 
Na osnovu podataka o okultaciji od 29. maja 1978. godine predloženo je postojanje malog mjeseca promjera oko 1 kilometra u orbiti oko Pallasa. Godine 1980, na osnovu spekle interferometrije sugerirano je postojanje mnogo većeg satelita, čije je postojanje opovrgnuto nekoliko godina kasnije podacima o okultaciji.

## Istraživanje 
Sam Pallas nikada nije posjetila svemirska letjelica. U prošlosti su iznošeni različiti prijedlozi ovakvog istraživanja, ali nijedan nije ostvaren. Razmatrao se prelet sonde Dawn 4 Vesti i Cereri, ali to nije bilo moguće zbog visokog orbitalnog nagiba Pallasa. Predložena misija Athena SmallSat trebala je biti lansirana 2022. godine kao sekundarni teret misije Psyche sa odvojenom putanjom do preleta 2 Pallasa, ali nije bila finansirana jer su je nadmašili drugi koncepti misija poput TransOrbital Trailblazer Lunar Orbitera. Autori prijedloga naveli su Pallas kao "najveću neistraženu" protoplanetu glavnog pojasa.

## Reference 
Kategorija:Astronomski objekti otkriveni 1802.
Kategorija:1802. u nauci