Antiratni protesti u Sarajevu 1992.

[mini|desno|300p|[Narodi Bosne i Hercegovine protiv rata na ulicama Sarajeva 1992. godine.]]

**Antiratni protesti u Sarajevu 1992.** predstavljaju seriju masovnih mirovnih skupova održanih u Sarajevu, glavnom gradu Bosne i Hercegovine, početkom aprila 1992. godine. Protesti su kulminirali 5. i 6. aprila, kada se više desetina hiljada građana svih nacionalnosti okupilo ispred zgrade Skupštine Republike Bosne i Hercegovine tražeći mir i ostavku nacionalističkih lidera, neposredno nakon referenduma o nezavisnosti.

Demonstracije su nasilno prekinute kada su pripadnici paravojnih formacija Srpske demokratske stranke (SDS) otvorili snajpersku vatru na okupljenu masu iz hotela "Holiday Inn", usmrtivši studenticu Suadu Dilberović i službenicu Olgu Sučić. Ovaj događaj se često smatra formalnim početkom opsade Sarajeva i rata u Bosni i Hercegovini.

## Pozadina 
Politička situacija u Bosni i Hercegovini drastično se pogoršala nakon raspada Saveza komunista Jugoslavije i prvih višestranačkih izbora 1990. godine. Nakon što su Slovenija i Hrvatska proglasile nezavisnost, u BiH je 29. februara i 1. marta 1992. održan referendum o nezavisnosti, na kojem je 99,7% izašlih glasača glasalo za suverenu i nezavisnu Bosnu i Hercegovinu.

### Martovske barikade 
Odmah nakon objavljivanja rezultata referenduma, u jutarnjim satima 2. marta 1992., paravojne jedinice SDS-a postavile su barikade na ključnim saobraćajnicama u Sarajevu, blokirajući grad. Kao odgovor na to, hiljade građana Sarajeva spontano su izašle na ulice i krenule u mirnu šetnju, uklanjajući neke od barikada golim rukama. Iako je postignut privremeni dogovor i barikade uklonjene, tenzije su nastavile rasti tokom marta, uz sporadične sukobe i sve veće prisustvo Jugoslovenske narodne armije (JNA) oko grada.

## Hronologija događaja (April 1992) 
### Mobilizacija građana 
Početkom aprila, sukobi su već izbili u Bijeljini i Kupresu. Kao reakcija na ratnu opasnost, sindikati, studentske organizacije i mediji, posebno televizija YUTEL, pozvali su građane na masovno okupljanje za mir.

Dana 5. aprila 1992., kolone građana iz sarajevskih naselja Dobrinja i Alipašino Polje krenule su prema centru grada. Njima su se pridružili i rudari iz Tuzle i građani iz drugih dijelova zemlje ("Rudarski marš"). Procjenjuje se da se na Trgu Bosne i Hercegovine (danas Trg Bosne i Hercegovine) ispred zgrade Skupštine okupilo između 40.000 i 100.000 ljudi. Demonstranti su nosili slike Josipa Broza Tita i jugoslavenske zastave, uzvikujući parole "Hoćemo mir" i "Bosna, Bosna".

### Narodni parlament 
Demonstranti su provalili u zgradu Skupštine RBiH, gdje su u velikoj sali proglasili "Narodni parlament". Osnovan je *ad hoc* "Odbor narodnog spasa" s ciljem da preuzme kontrolu i spriječi rat. Predsjednik Predsjedništva RBiH Alija Izetbegović obratio se okupljenima, ali je dočekan s pomiješanim reakcijama.

Atmosfera je dosegla vrhunac kada se u Skupštini pojavio komandant Specijalne jedinice MUP-a RBiH, Dragan Vikić. On je s govornice pozvao građane na razum, ali i spremnost na odbranu, rekavši: *"To što se dešava, to je agresija... Naoružajmo se protiv agresije!"*. Njegov govor je propraćen ovacijama, a Vikić je postao simbol otpora grada.

### Snajperski napad i žrtve 
Dok su demonstranti ispunjavali plato ispred Skupštine, oko 14:00 sati, snajperisti su otvorili vatru sa gornjih spratova hotela "Holiday Inn", koji je tada služio kao sjedište SDS-a i u kojem je boravio Radovan Karadžić.

U napadu su smrtno stradale:

**Suada Dilberović** (24), studentica medicine iz Dubrovnika;

**Olga Sučić** (34), službenica Skupštine i majka dvoje djece.

Obje su pogođene na mostu Vrbanja. Pripadnici Specijalne jedinice MUP-a, predvođeni Vikićem, te naoružani građani, uzvratili su vatru i upali u hotel. Uhapšeno je nekoliko snajperista za koje se ispostavilo da su pripadnici obezbjeđenja Radovana Karadžića, ali su oni kasnije razmijenjeni za zarobljenog komandanta Policijske akademije na Vracama.

## Posljedice 
Napad na mirne demonstrante označio je kraj nada da se rat može izbjeći mirnim putem. Istog dana, 6. aprila, Evropska zajednica priznala je nezavisnost Bosne i Hercegovine, a dan kasnije to su učinile i Sjedinjene Američke Države.

JNA je započela granatiranje grada, a snage lojalne SDS-u su uspostavile potpunu blokadu, čime je započela Opsada Sarajeva koja će trajati 1.425 dana.

## Naslijeđe 
Most na kojem su ubijene prve žrtve opsade preimenovan je u Most Suade i Olge (prvobitno "Most Suade Dilberović", a kasnije dodano i ime Olge Sučić). Na mostu je postavljena spomen-ploča sa stihom: *"Kap moje krvi poteče i Bosna ne presuši."*

U javnom diskursu u BiH postoje različita tumačenja o "prvoj žrtvi rata". Dok se u Federaciji BiH to smatraju Suada i Olga, u Republici Srpskoj se kao prva žrtva često navodi Nikola Gardović, ubijen na Baščaršiji 1. marta 1992. tokom svatovskog slavlja. Međutim, ubistvo Suade i Olge se razlikuje po tome što je riječ o sistemskom napadu na masovni antiratni skup.

## Također pogledajte 
*Opsada Sarajeva
*Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine
*Most Suade i Olge
*Dragan Vikić

## Reference 
Kategorija:Opsada Sarajeva
Kategorija:Historija Bosne i Hercegovine (1992–1995)
Kategorija:Protesti u Bosni i Hercegovini
Kategorija:1992. u Bosni i Hercegovini