Geologija Irana

Iran u generalnom geološkom smislu karakterizira pripadnost planinskom pojasu evroazijske litosferne ploče iz tercijarnog perioda, odnosno u užem smislu prostranoj Iranskoj visoravni proizišlom konsolidacijom prekambrijskog osnova kojeg neki geolozi smatraju odvojkom prekambrijske arapske ploče. Prirastanje više ili manje stabilnih ostataka prekambrijskih strukturalnih slojeva (tzv. „centralna masa”) i geološki mladih elemenata poput tercijarnih planinskih zona Alborza ili Zagrosa je neosporno, međutim tumačenje njihovog razvoja prošlo je kroz drastične promjene:

:a) Alborz i centralnoiranski masiv u stratigrafskom i strukturalnom smislu prožimaju se mnogo više nego što je prvobitno pretpostavljano.
:b) Nedostaju paleozojski orogeni (između kasnog prekambrija i srednjeg trijasa) što ukazuje da je centralni Iran iskusio vjerovatno ujednačene kontinentalne i epikontinentalne uslove odnosno tektonsku stabilnost.
:c) Mezozojske i tercijarne zone karakterizira alpska orogeneza koja prekriva sve dijelove centralnog Irana zajedno sa periferijama. Konkretno, periferni nabori pojaseva poput Kopet-Daga, masiva Makrana ili Zagrosa uključeni su u geosinklinalni razvoj dok iranska jezgra zadržava svoj epikontinentalni karakter.
:d) Za razliku od drugih regija svijeta, iranski masivi tercijarnog porijekla zadržavaju snažne predtercijarne elemente, uključujući prekambrijske orogene.
:e) Moderna geološka istraživanja ukazuju da je tzv. „centralna masa”, prvobitno spominjana u kontekstu ostatka paleozojske podloge, vjerovatno ograničena samo na manje dijelove centralnog Irana odnosno tzv. „lutski blok”.

Ovaj pojednostavljeni sažetak i tumačenje geološkog razvoja može se potkrijepiti činjenicom da dosad nisu pronađeni nikakvi tragovi kaledonskih i hercinskih orogena, a smještavaju ga između današnje lokacije i Afričkog roga. Iranska ploča današnji je položaj poprimila tek krajem krede i kasnijih doba, dok njen tektonski sudar s arapskom nije izazvao samo nabiranje Zagrosa već i opsežne vulkanske odnosno potresne aktivnosti koje su učestale i dan danas i J. V. Harrisona iz 1968., metamorfna karta Iranskog geološkog zavoda iz 1986., te geološke analize N. Nezafatija iz 2000-ih godina:

[mini|desno|300px| [Geološka karta Irana]]

Bez obzira na razlike među detaljima tumačenjima iranske geološke historije, geologija i tektonika također su odigrali izuzetnu ulogu u orohidrografskom i geomorfološkom razvoju, osnova na kojoj se Iran može podijeliti i na pet prirodnih regija: kaspijske nizije, masiv Alborza s Kopet-Dagom, centralnu visoravan, masiv Zagrosa s Makranom, te obalne nizije Perzijskog zaliva. Masivi Alborza i Kopet-Daga na sjeveru odnosno Zagrosa i Makrana na zapadu i jugu stvaraju geološko-geomorfološku zapreku koja odvaja gotovo polovinu iranskog kopna od izravne interakcije s Indijskim okeanom. Ova ogromna površina centralnog Irana, prvobitno geološki pojednostavljena kao homogena „centralna masa”, zapravo je vrlo složena geološka struktura.

Datoteka:Jezioro Urmia.jpg|Slani nanosi uz obalu Urmijskog jezera (Z. Azarbajdžan)
Datoteka:Roo bashti.jpg|Metamorfiti uz erozivni Bašti-Rud (K. i B.-Ahmad)
|Korazivni vapnenci kod Kuherda (Hormuzgan)
Datoteka:Tegeran mnt.JPG|Sedimentne stijene Alborza (Teheranska pokrajina)
Datoteka:Damavand (2).JPG|Sumpor na stijenama Damavanda (Mazandaran)

### Mineralne sirovine 
[mini|desno|300px|Rasprostranjenost [Mineralne sirovine|mineralnih sirovina u Iranu]]

Iran je izuzetno bogat mineralnim sirovinama što je usko povezano s geološkim razvojem odnosno strukturom. Ležišta su rasprostranjena u svim dijelovima zemlje, ali neka od njih nalaze se u udaljenim izoliranim područjima ili su nejednoliko raspoređena u tlu što otežava njihovo privredno iskorištavanje. Potonji rudnici također su glavni opskrbljivači velike čeličane u Isfahanu. Ležišta bakra uglavnom se nalaze među tercijarnim vulkanskim stijenama, a područja koja vrijedi istaknuti su Čahar Gonbad smješten 110 km jugozapadno od Kermana, Anarak s pripadajućom mikroregijom, te Sarčešme kod Kermana koji je još 1960-ih identificiran kao potencijalno najveće ležište bakra u svijetu.

Iran uz Kinu bilježi najveći broj smrtno stradalih od potresa, a pogođeni gradovi kroz historiju sa desecima hiljada žrtava uključuju Damgan (856.), Darešaher (872.), Nišapur (1405.), Tabriz (1042., 1721. i 1780.), Tabas (1978.), Rudbar (1990.).

Osim što potresi izazivaju tragične ljudske i materijalne gubitke uključujući pustošenja naselja i komunikacijskih mreža, oni su također i uzrok velikog broja ekoloških posljedica. Jedinstven slučaj predstavlja grad Ramsar u Mazandaranu, mjesto s najvećim stepenom prirodnog ionizirajućeg zračenja u svijetu (do 260 mSv godišnje) koje dolazi od od izotopa radija-226 odnosno djelovanjem uranija i torija. Međutim, visok stepen radioaktivnosti ne utječe na zdravlje lokalnog stanovništva koje je prema studijama kroz historiju razvilo prirodnu imunost.

## Reference 
*
Kategorija:Geografija Irana