Ćelijska smrt

**Ćelijska smrt** je pojava kada  biološka ćelija prestane  obavljati   svoje funkcije. Ovo može biti rezultat prirodnog procesa umiranja starih ćelija  i zamjene novima ili može biti rezultat djelovanja  faktore kao što su bolesti, lokalizirane ozljede ili smrti organizma kojeg je ćelija dio. Vrste ćelije smrti uključuju više mogućnosti.
***Programirana ćelijska smrt** (**PCD**)  je takav način smrti ćelije  koji je posredova unutarćelijskim programom.
]]
Odvija se  po  uređenom biološkom procesu, koji obično donosi  prednost  tokom životnog ciklusa organizma.  Na primjer, diferencijacija prstiju na rukama i nogama u razvoju ljudskog embriona dolazi zato  što se ćelije između prstiju razlažu apoptozom; rezultat  toga je pojaca odvojenih  prstiju.  Programirana ćelijska smrt služi održavanju  osnovnih funkcija u razvoju tkiva i biljaka i metazoa (višećelijskih životinja).

Apoptoza i autofagija su dva oblika programirane ćelijske smrti, ali nekroza  je nefiziološki proces koji nastaje kao posljedica infekcije ili povrede.

Nekroza je smrt ćelije uzrokovane eksternim faktorima kao što su traume ili infekcije, a javlja se u različitim oblicima. Nedavno je  oblik programirane nekroze, pod nazivom nekroptoza, prepoznat kao alternativni oblik programirane ćelijske smrti. Pretpostavlja se da je necroptoza može poslužiti kao  pozadina ćelijske  smrti putem apoptoze, kada je apoptozna signalizacija je blokirana endogenim ili egzogenim faktorima kao što su virusi ili mutacije.
## Historija
Koncept **programirane ćelijske smrti** prvi su  pomenuli  Lockshin  i Williams., 1964. u vezi sa  razvojem tkiva insekata,  oko osam godina prije nastanka termina "apoptoza".  Otada je programirana ćelijska smrt  općenitija  oznaka za ova dva termina.
 
Prvi uvid u mehanizam ove pojave je proistekao iz proučavanja BCL2, proizvoda navodnog onkogena  aktiviranog  hromosomskim translokacijama koje se  često javljaju  u folikularnoj limfoma. Za razliku od drugih gena raka, koji ga  promoviraju podsticanjem proliferacije ćelija, BCL2 to čini zaustavljanjem limfomskih  ćelija u  mogućnosti da same ubiju.
Programirana smrt ćelije je bila predmet  seve veća pažnja i istraživačkih  napora. Ovaj trend je istaknut  u nagradi  Nobelovoj nagradi za fiziologiju i medicinu, koju su,  2002. godine dobili  Sydney Brenner (UK), H. Robert Horvitz (SAD) i John E. Sulston (UK).
## Tipovi
*Apoptoza  ili  tip  I ćelijske smrti
*Autofagija ili tip II ćelijske smrti. (*Ctoplazmatska*: okarakterizirana formiranjem velikih vakuola koje izjedaju organele u specifičnom nizu prije destrukcije ćelijskog jjedra.
### Apoptoza 
a prostate eksplodiraju u kaskadu apoptoznih tijela.Slike su izdvojene iz snimka koji pokriva period od 61 sata.
Optičke debljine su označene bojama. Sa povećanjem debljine, boja se mijenja od sive do žute, crvene, ljubičaste i na kraju crne.]]
**Apoptoza** (grč. ἀπό  - *apo* = pri, od, tada +  πτῶσις  - *ptōsis* = pad)  je proces programirane smrti ćelije (*PCD*) koja može  nastati kod višećelijskih organizama.
Biohemijski procesi dovode  do promjena  karakteristika ćelije (morfologije) i smrti. Te promjene uključuju mežuranje i skupljanje ćelije, jedarnu  fragmentacijiju, kondenzaciju i fragmentaciju   hromatina i kromosomske DNK.

Za razliku od nekroze, što je oblik traumatske ćelijske smrti koja je posljedica akutne ćelijske povrede, apoptoza općenito organizmu daje prednosti tokom životnog ciklusa. Na primjer, razdvajanje prstiju na rukama i nogama u razvoju ljudskog embriona dolazi zato što ćelije između prstiju  prolaze kroz apoptoze. Apoptoza također proizvodi ćelijjske fragmente koji se zovu zove apoptozna  tijela koja  fagocitne ćelije mogu brzo progutati  i ukloniti prije nego što se sadržaj ćelije može prosuti na okolne ćelije i dovesti do oštećenja.

Kod prosječnog odraslog  čovjeka, svaki dan, zbog apoptoze umire Između 50 i 70  milijardi ćelija. Za prosječno dijete u dobi između 8 i 14 godina to iznosi oko 20 do 30 milijardi.

Istraživanje u i oko apoptoze su značajno intenzivirana od ranih 1990-ih. Pored njenog značaja kao biološkog  fenomena, neispravni  apoptozni procesi su upleteni i  u širok spektar bolesti. Prekomjerna  apoptoza izaziva atrofije,  koje izazivaju nekontroliranu proliferaciju ćelija, kao što se to dešava sa ćelijama raka.

Neki faktori, kao *fas* kaspaze (C-cisteinom bogati, asp- asparaginska kiselina  (polovina sadržaja), ase - proteaza) itd.  promoviraju apoptoze, a *bcl 2* ih  inhibira.
### Ostali putevi
Također su otkriveni i neki drugi  putevi programirane ćelijske smrti.
Pod nazivom 
***neapoptozno  programirana ćelijska  smrt** (ili **kaspaza**  –  **nezavisno programirana  ćelijska  smrt** ili **nekroptoza**) i  alternativni putevi ćelijske smrti su efikasni kao i apoptoza, mogu  funkcionirati kao pozadina ili mehanizmi  ili glavni oblik programirane ćelijske smrti (*PCD*).

Ostali  oblici programirane ćelijske  smrti su:
***anoikis**, gotovo identičan apoptozi,  osim u svojoj indukciji; 
***kornifikacija**, oblik ćelije smrti ekskluzivno vezan  za oči; 
***ekscitotoksicitija**; 
***feroptoza**, obrazac ćelijske  smrti koja zavisi od željeza. i 
***Wallerova degeneracija**.
Biljne ćelije prolaze  kroz određene procese programirane ćelijske smrti slične autofagnoj  ćelijskoj smrti. Međutim, neke zajedničke karakteristike PCD su visoko konzervirane i kod biljaka i kod metazoa.

***Aktiviranjem izazvana ćelijska smrt** (**AICD**) je programirana ćelijska smrt uzrokovana je interakcijom *Fas* receptora (*FAS*, *CD95*) i *Fas* liganda  (*FasL*, *CD95* ligand). Javlja se kao posljeduca ponovljenih podsticaja specifičnih receptora *T*-ćelija (*TCR*), a pomaže održavanju periferne imune tolerancije. Drugim riječima, *AICD* je negativni regulator aktiviranih  *T*-limfocita.
***Ishemiijska ćelijska smrt** ili **onkoza** je oblik slučajne ili pasivne ćelijske  smrti koja se često smatra smrtonosnom ozljedom. Proces se odlikuje  bubrenjem mitohondrija , vakuolizacijom citoplazme  i  bubrenjem jedra i  citoplazme.
***Imunogena ćelijska smrt** ili  **imunogena apoptoza** je oblik ćelijske smrti koji je uzrokovan nekim citostatskim agensima, kao što su  antraciklini, oksaliplatin i  bortezomib ili  radioterapija i fotodinamična terapija (*PDT*).

## Reference
## Također pogledaje
*Programirana ćelijska smrt
*Apoptoza

Kategorija:Život
Kategorija:Citologija
Kategorija:Smrt
Kategorija:Ćelije
Kategorija:Medicinski aspekti smrti