Grb Portugala

**Grb Portugala** također se u Portugalu naziva ***quinas***  glavnim heraldičkim obilježjem Portugala . Koriste ih vojska i vlada, uključujući i sudove.

Postoje tri verzije grba. Jedan se koristi na nacionalnoj zastavi i pomorskoj zastavi, drugi se koristi na pukovnijskim zastavama vojnih jedinica, a treći je bio namijenjen za upotrebu na pečatima, kovanicama i drugim amblemima. Štit, prisutan na sve tri verzije grba, zasnovan je na kraljevskom grbu koji je monarhija koristila još od srednjeg vijeka. Sadašnji model de facto je usvojen 1. decembra 1910. godine, a de jure 19. juna 1911. godine, dok su specifikacije objavljene 30. juna 1911. godine.  

## Dizajn 
Sadašnji model grba Portugala dizajnirao je slikar Columbano, član komisije imenovane 15. oktobra 1910. godine da predstavi projekt nove nacionalne zastave, nakon osnivanja Portugalske Republike 5. oktobra 1910. godine. Modele koje je komisija odabrala odobrila je Privremena vlada Republike 29. novembra 1910. godine, a potvrdila ih je Ustavotvorna skupština dekretom od 19. juna 1911. godine. Detalji su navedeni u službenom listu *Diário do Governo* br. 150 od 30. juna 1911. godine.

Uspostavljene su tri verzije grba, namijenjene različitim vrstama upotrebe. Kao centralni element, sve tri uključuju štit tradicionalnog portugalskog grba postavljen preko zlatne armilarne sfere.

Osnovna verzija sastoji se samo od portugalskog štita postavljenog preko armilarne sfere. Ova verzija bila je namijenjena za nacionalnu i pomorsku zastavu. Od 23. septembra 1911. godine, korištena je i na pomorskim zastavama predsjednika Republike, ministara i drugih državnih vlasti, a kasnije i na nekim drugim državnim i vladinim zastavama. Povremeno se ova verzija neslužbeno naziva "manji grb Portugala". 

Druga verzija sastoji se od portugalskog štita iznad armilarne sfere, okruženog s dvije lovorove grane vezane u podnožju bijelim svitkom s natpisom *"Esta é a ditosa Pátria minha amada"* ("Ovo je moja voljena, sretna domovina"). Ova verzija bila je namijenjena za upotrebu na pukovnijskim zastavama vojnih jedinica.

Konačno, treća verzija je slična drugoj, ali svitak ne sadrži natpis i obično je predstavljen u crvenoj i zelenoj boji. Ova verzija bila je namijenjena za upotrebu na pečatima, kovanicama i drugim amblemima. 

## Historija 
mini| Konjički grb portugalskog kralja, u arboreu Reda zlatnog runa iz 15. stoljeća.
desno|mini| Grb kralja Portugala u *Livro do Armeiro-Mor*, grb iz ranog 16. stoljeća
Nacionalna heraldika Portugala razvila se iz kraljevske heraldike, pri čemu je kraljevski grb postepeno počeo da se smatra nacionalnim grbom.

Sâm portugalski grb rezultat je gotovo hiljadu godina modifikacija i izmjena. Počevši od azurnog krsta na srebrnom polju, za koji se pretpostavlja da je bio grb Henrika, grofa Portugala iz 12. vijeka, tokom vremena su mu se dodavali ili oduzimali različiti elementi. To je na kraju dovelo do složenog heraldičkog dizajna koji je zvanično usvojen 1911. godine, nakon Republikanske revolucije 1910.

### Evolucija 
Glavni i stalni element portugalskog grba oduvijek je bio tzv. portugalski štit. Njegov današnji oblik rezultat je približno tri stoljeća razvoja – od 12. do 15. stoljeća.

Smatra se da je heraldički štit koji je koristio Afonso Henriques, prvi kralj Portugala, bio bijelo polje s plavim križem (argent s križem azurne boje), očigledno isti kakav je koristio i njegov otac, grof Henrik.

Izvorni štit je zatim evoluirao u oblik srebrnog polja s pet plavih štitova postavljenih u obliku križa – dva sa svake strane i jedan u sredini. Svaki od tih štitova sadržavao je male bijele kružiće (tzv. ploče). Ovaj dizajn predstavlja najraniji potvrđeni oblik portugalskog štita. Navodno je uveden još za vrijeme Afonsa Henriquesa (Afonsa I), a sigurno se koristio tokom vladavine njegovog sina, kralja Sancha I (1185–1211), u periodu kada je heraldika postajala sve više rasprostranjena u zapadnoj Evropi. 

#### Zaštitni štitovi 
Postoji više legendi koje pokušavaju objasniti značenje pet štitova i kružića (ploča). Prema nekima, pet štitova simbolizira Pet svetih rana Isusa Krista na križu, pet rana koje je Afonso Henriques zadobio u bici kod Ouriquea ili pet maurskih kraljeva koje je porazio u istoj bici. Ploče se, s druge strane, tumače kao simbol ili trideset srebrnjaka koje je Juda Iskariotski primio da izda Isusa, ili pak kao simbol suvereniteta portugalskih kraljeva, odnosno njihovog prava da kuju vlastiti novac. Jedna realističnija teorija navodi da dizajn štita potiče iz fizičkog izgleda borbenog štita koji je nosio Afonso Henriques. Naime, pretpostavlja se da je njegov štit bio izrađen od bijele podloge na koju su bile pričvršćene dvije plave kožne trake. Tokom borbe, trake su bile pogođene i djelimično odsječene, a na štitu je ostalo pet plavih komada kože sa sjajnim glavama čavala. Ti ostaci su navodno poslužili kao inspiracija za kasniji simbol pet azurnih štitova, svaki ukrašen pločicama. 

Kada je budući portugalski kralj Afonso III zatražio prijestolje koje je tada držao njegov brat Sancho II, kao svoj grb usvojio je portugalski štit, ali s dodatkom crvene bordure (okvira) ukrašene zlatnim zamkovima. Nakon što je Afonso III 1247. godine postao kralj, zadržao je ovaj varijantni oblik štita umjesto da se vrati na raniju verziju bez okvira. Postoji više tumačenja značenja zamkova u okviru. Najraširenije tvrdi da predstavljaju posljednje maurske utvrde koje je osvojio u Algarveu, čime je dovršio portugalsku rekonkvistu. Međutim, danas je najprihvaćenija teorija da je crvena bordura bila oznaka kadence – znak da Afonso nije bio glava kraljevske porodice – a da su zamkovi dodani jer su bili prikladan motiv sa grba njegove majke, Urrace od Kastilje. Kasnije je broj zamkova unutar bordure standardiziran na sedam, a upravo se ta verzija štita i danas koristi.

#### Avizov križ 
Tokom portugalskog međuvladanja 1383–1385, jedan od kandidata za prijestolje bio je Ivan, majstor Avizskog reda, vanbračni sin portugalskog kralja Petra I. Ivan je izabran za regenta i branitelja Kraljevstva 1383. godine, a proglašen je kraljem Portugala 1385. godine kao Ivan I. Tokom njegove vladavine, portugalskom kraljevskom grbu dodana je i oznaka Avizskog reda, odnosno zeleni *križ* s ljiljanom na kraju svakog kraka. To je postignuto na različite načine: umetanjem unutar bordure, naizmjenično s dvorcima; češćim smještanjem unutar štita, a povremeno prikazivanjem izvan štita, preko njega. 

#### Štitovi 
Konačno, 1485. godine, kralj Ivan II naredio je korekciju portugalskog grba, uklanjajući elemente koje je smatrao heraldičkim greškama. Tako je križ Avizskog reda uklonjen, a desni i lijevi štitovi postavljeni su uspravno, kako se ne bi, ako bi ostali nagnuti, protumačili kao simboli vanbračnog porijekla – što nije bilo primjereno za tog monarha. Osim toga, broj pločica na svakom od pet štitova standardiziran je na pet, kao referenca na Pet svetih Kristovih rana, što je predstavljalo ličnu pobožnost kralja. Pločice su bile raspoređene u obliku križa u obliku slova X (saltire), čime je formiran kvinkunks. Tako je raspored od pet štitova, svaki s po pet pločica, postao poznat kao *quinas*, što označava "grupe od pet", a putem sinegdohe, sam portugalski štit dobio je naziv *quinas*. 

Tokom određenih perioda stvarne ili proglašene kraljevske unije Portugala s drugim državama, portugalski štit se koristio u kombinaciji s grbovima tih država. Beatrica od Portugala, koja je polagala pravo na portugalsku krunu tokom međuvladavine 1383–1385, koristila je portugalski grb u drugom i trećem kvadrantu štita, dok su u prvom i četvrtom bili grbovi njenog supruga, kralja Ivana I od Kastilje. Kralj Alfonso V od Portugala, koji je polagao pravo na kastiljansku krunu u periodu 1475–1479, koristio je portugalski grb u prvom i četvrtom kvadrantu, dok je u drugom i trećem kombinovao grbove Kastilje i Leóna. Tokom Iberijske unije (1580–1640), portugalski štit bio je postavljen na počasni vrh složenog grba dinastije Habsburg. Međutim, ti kombinovani grbovi imali su vrlo ograničenu upotrebu – u nacionalnom kontekstu zadržan je jednostavni portugalski grb, dok su kombinovani grbovi korišteni isključivo za lično predstavljanje monarha.

Kada je status Brazila podignut sa statusa kolonije na konstitutivno kraljevstvo u okviru Portugalske monarhije, čime je nastalo Ujedinjeno Kraljevstvo Portugala, Brazila i Algarvea, kraljevski grb je izmijenjen dodatkom armilarne sfere na azurnom polju – što je predstavljalo brazilski grb. Novo kraljevsko heraldičko dostignuće sastojalo se od portugalskog štita (koji je predstavljao Portugal i Algarve) iznad armilarne sfere (koja je simbolizirala Brazil), a sve je bilo okrunjeno kraljevskom krunom. Iako je sfera prikazana kao podrška portugalskom štitu, a ne njegov sastavni dio, i danas se vodi rasprava treba li se armilarna sfera smatrati dijelom glavnog polja tog heraldičkog dostignuća. Ovaj je grb bio u upotrebi u Portugalu od 1815. do 1826. godine (iako je Brazil stekao nezavisnost 1822. godine, tek smrću kralja Ivana VI 1826. godine Portugal se vratio starom grbu).

Nakon pada monarhije 1910. godine, nova republika odlučila je zamijeniti nacionalnu zastavu. Budući da je štit zadržan u dizajnu nove zastave, boje njegovih elemenata, do tada neprecizno definisane, odabrane su tako da se usklade s bojama nove zastave. Također je standardiziran i dizajn dvoraca, uključujući njihov vizualni prikaz: vrata na dvorcima na nacionalnoj zastavi trebala su biti prikazana zatvorenima (žute boje), dok su na nacionalnim bojama trebala biti otvorena (plave boje). Do 1911. godine dizajn dvoraca, kao i njihov vizualni izgled, varirao je od proizvođača do proizvođača, ali su svi prikazivali dvorce s otvorenim vratima.

Kategorija:Grbovi država