1968.

**1968. (MCMLXVIII)** je bila prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru, 1968. godina nove ere (CE) i *Anno Domini* (AD), 968. godina 2. milenija, 68. godina 20. stoljeća i deveta godina 1960-ih.
## Događaji 
* Objavljeni romani *Kad su cvetale tikve* Dragoslava Mihajlovića i *Mirisi, zlato i tamjan* Slobodana Novaka. U centru pažnje je *Filosofija palanke* Radomira Konstantinovića.
* Plivačica Đurđica Bjedov osvojila zlato na Olimpijskim igrama u Meksiku.
* Jugoslavija postala prvak svijeta u vaterpolu.

### Januar
* 1. januar – *Politikin zabavnik* prelazi na format časopisa.
* 5. januar – Početak Praškog proljeća, političkog oslobađanja Čehoslovačke od dominacije Sovjetskog Saveza.
* 7–10. januar – Tito u posjeti Afganistanu.
* 15. januar – U zemljotresu na Siciliji poginula 231 osoba, a 262 povrijeđene.
* 21. januar – Turska je prva članica NATO-a koja je službeno priznala grčki vojni režim.
* 31. januar – Jugoslavija i SR Njemačka obnovile diplomatske odnose prekinute 1957. zbog priznanja DR Njemačke.

### Februar 
* 6. februar – 18. februar – Zimske olimpijske igre u Grenobleu (Francuska)
* 11. februar – U New Yorku otvoren Madison Square Garden.
* 19. februar - U SFRJ donosi se zakon o Opštenarodnoj odbrani i društvenoj samozaštiti (ONO i DSZ), čime se formira Teritorijalna odbrana.
* februar – XVII sjednica CK SK BiH definira Muslimane kao narod SFRJ.
* februar – Rehabilitovani kosovski Albanci osuđeni na Prizrenskom procesu 1956.

### Mart 
* 8. mart – "Martovski događaji" u Poljskoj – studenti demonstriraju u Varšavi zbog zabrane jednog Mickiewiczevog komada, policija ih rastura, ali okupljanja je tokom mjeseca bilo i u drugim gradovima.
* 12. mart – Mauricijus stekao nezavisnost od britanske vlasti
* 16. mart
** Jedna američka jedinica u sklopu američkih trupa u Vijetnamu napala je južnovijetnamsko selo My Lai i pobila, prema vijetnamskim podacima, 507 stanovnika, među njima i 246 beba i djece (javnost u SAD saznala u novembru 1969).
** Robert F. Kennedy ulazi u trku za demokratsku nominaciju.
* 22. mart – Daniel Cohn-Bendit i još sedmorica okupirali administrativne kancelarije Univerziteta Nanterre – začetak majskih događaja.
* 27. mart – Poginuo Jurij Gagarin.

### April 
* 3. april – Iz protesta protiv političkih i društvenih odnosa u Zapadnoj Njemačkoj četiri radikalna člana APO-a (izvanparlamentarne opozicije), među kojima i Andreas Baader i Gudrun Ensslin zapalili su u Frankfurtu na Majni dvije robne kuće.
* 4. april – U Memphisu, u američkoj saveznoj državi Tennessee ubijen Martin Luther King, borac za građanska prava i mir.
* 5. april – U Čehoslovačkoj je program demokratizacije svih društvenih područja potaknuo tzv. "Praško proljeće".
* 6. april – Pjesma Eurovizije: pobijedila pjesma predstavnica Španije, jugoslavenski "Dubrovački trubaduri" ("Jedan dan") sedmi.
* 9 – 11. april – Konferencija progresivnih pokreta i organizacija mediteranskih zemalja (učestvuju i SKJ i SSRNJ).
* 11. april – Pokušaj ubistva Rudi Dutschke-a, studentskog vođe u Zapadnoj Njemačkoj – studenti će blokirati distribuciju tabloida *Bild-Zeitung*, kojeg su smatrali neprijateljskim.
* 17. april – Osnovana centralna banka Malte.
* 22. april – XIV sjednica Predsjedništva i Izvršnog komiteta CK SK Srbije – "pokrajina Kosovo i Metohija treba više da bude kategorija Federacije i da se jasnije izrazi kao sastavni dio federalizma".
* 23 – 30. april – Studenti zatvorili Univerzitet Columbia protestujući protiv Vijetnamskog rata.
* 29. april – Musical "Kosa" kreće na Broadwayu.
* proljeće – Predloženo da se naziv pokrajine skrati u Kosovo, koristi oznaka "Albanac" a ne "Šiptar", zvanični albanski jezik na Kosovu isti kao u Albaniji, tj. južni dijalekt.
* april – Mehmet Hoxha na sjednici SSRN Srbije: ako 370.000 Crnogoraca može imati republiku, može i 1,2 miliona Albanaca na Kosovu.

### Maj 
* 2. maj – Sastanak Tito-Ceaușescu u Beogradu, reafirmisana vjera u nemiješanje u unutrašnje stvari drugih država (u vezi sovjetskih pritisaka na Čehoslovačku.
* 3. maj – Okupljanje studenata na pariskoj Sorbonnei, protestuju zbog zatvaranja Univerziteta Nanterre prethodnog dana.
* 6. maj – Maj 1968. u Francuskoj: Sukob policije i studenata u Parizu koji su protestovali zbog policijskog prisustva na Sorbonnei.
* 12 – 15. maj – Jugoslavenski ministar vanjskih poslova Marko Nikezić u Pragu podržava čehoslovačku politiku.
* 13. maj – Francuska: jednodnevni generalni štrajk, milion ljudi maršira Parizom; narednih dana se i radnici pridružuju protestima ("okupacije" fabrika).
* 19. maj – Izbori u Italiji: pobijedili demokršćani (+ 9 mandata), uspješni i komunisti (+ 27).
* 29. maj – Francuski predsjednik Charles de Gaulle nakratko pobjegao u Nemačku, gdje se uvjerio u podršku armije (detalji otkriveni 1982).
* 29 – 30. maj – XIV sjednica CK SK Srbije. Dobrica Ćosić na sjednici CK SK Srbije izjavio da se na Kosovu vrši teror nad Srbima i da kosovske vlasti ništa ne čine da bi to spriječile, kritikuje položaj Srbije u SFRJ. Historičar Jovan Marjanović kritikuje stvaranje "vještačkih nacija" aludirajući na proglašavanje Muslimana nacijom. CK se ogradio od ovih stavova, a ovaj događaj označio je početak Ćosićevog disidentstva. On i Marjanović su kasnije isključeni iz CK.
* 30. maj
** Velike demonstracije u Parizu, De Gaulle raspustio parlament – raspisivanjem novih izbora okončana prijetnja revolucije u Francuskoj.
** U Njemačkoj doneseni Vanredni zakoni (*Notstandgesetze*), čime su okončana specijalna ovlašćenja Savezničkih sila iz 1949. (nemirni studenti se protivili njihovom donošenju).
* proljeće – Jaka proljećna suša u Jugoslaviji i okolnim zemljama – smanjeni prinosi u poljoprivredi.

### Juni 
* 2. juni – Uvečer nemiri između brigadista i studenata u blizini Studentskog grada u Beogradu, milicija interveniše.
* 3. juni
** Studentske demonstracije 1968. u Jugoslaviji: Studenti krenuli u stari dio Beograda, milicija ih presreće kod nadvožnjaka i prebija; Rezolucija studentskih demonstracija: protiv socijalne nejednakosti, nezaposlenosti, birokratije i lošeg stanja na univerzitetu.
** Radikalna feministkinja Valerie Solanas upucala i ranila Andy Warhola.
* 4. juni
** Studenti u grupicama dolaze do svojih fakulteta širom Beograda, počinje štrajk, središte je na Filozofskom fakultetu. Među općim zahtjevima su: nezadovoljstvo zbog nejednakosti, nezaposlenosti, ometanja demokracije i samoupravljanja, zahtjevaju se demokratizacija i slobode. Univerzitet preimenovan u "Crveni univerzitet Karl Marx". Stevo Žigon igra monolog iz drame "Dantonova smrt".
** Predsjedništvo konferencije Saveza studenata Jugoslavije podržava većinu zahtjeva studenata i osuđuje brutalnost milicije i pisanje štampe (studente podržavaju i Predsjedništvo i IK CK SK Srbije, ali zahtjevi "samo demokratskim putem").
* 5. juni – Atentat na Roberta Kennedyja, američkog senatora i kandidata na stranačkim izborima za predsjedničku trku (umro rano sljedećeg dana).
* 9. juni – Tito u TV obraćanju daje za pravo studentima, kraj protesta; Donesene "Smjernice" Predsjedništva i IK CK SKJ o najvažnijim zadacima SK u razvijanju sistema društveno-ekonomskih i političkih odnosa (bez efekta).
* 5 – 10. juni – U Italiji Evropsko prvenstvo u nogometu 1968.: 1. Italija, 2. Jugoslavija 3. Engleska. Finale Italija-Jugoslavija je igrano 8. 6. (1:1) i opet 10. 6. (2:0).
* 23 i 30. juni – Parlamentarni izbori u Francuskoj – degolistička Unija demokrata za Republiku odnijela ubjedljivu pobedu.
* juni – Šesti kongres jugoslavenskih sindikata u Beogradu.

### Juli 
* 17. juli – Revolucija 17. jula – irački ogranak partije Baas dolazi na vlast, Saddam Hussein postaje potpredsjednik Iraka.

### August 
* 8. august – Richard Nixon nominovan od republikanaca za predsjedničke izbore.
* 9 – 11. august – Tito u posjeti Pragu.
* 15. august – Rumunski lideri u posjeti Pragu.
* 20/21. august – Invazija Varšavskog pakta na Čehoslovačku: trupe Varšavskog pakta (osim Rumunije) ušle u Čehoslovačku (Jugoslavija osuđuje intervenciju, podignuta borbena gotovost).
* 24. august – Francuska detonirala svoju prvu hidrogensku bombu.
* 31. august – 1. septembar – Dva snažna potresa u istočnom Iranu, više hiljada mrtvih.

### Septembar 
* 12. septembar – Albanija zbog invazije na Čehoslovačku napušta Varšavski pakt (ne učestvuje aktivno još od 1962).
* 14. septembar – Objavljena "Zagrebačka Biblija", prvi hrvatski prijevod Biblije štampan u Hrvatskoj.
* 26. septembar – Takozvana Brežnjevljeva doktrina dopušta državama Varšavskog pakta tek ograničen suverenitet.
* 30. septembar – Boeing 747 predstavljen javnosti (prvi let sljedećeg februara).
* Osnovana Korni grupa, jedan od najznačajnijih pop rock sastava sa područja bivše Jugoslavije.

### Oktobar 
* 1. oktobar – Otvorena željeznička pruga Sarajevo – Ploče (dogodine elektrificirana).
* 11. oktobar – Lansiran Apollo 7, prvi s posadom.
* 12. oktobar – Ekvatorijalna Gvineja nezavisna od Španije.
* 12 – 27. oktobar – XIX Olimpijske igre u Meksiku. Prije svega zbog nadmorske visine na kojima su se odvijale (2240 metara), postignuta su čak 34 svjetska rekorda. Učinak Jugoslavije: tri zlatne medalje (Miroslav Cerar, Đurđica Bjedov i vaterpolisti), tri srebrne (Đurđica Bjedov, rvač Stevan Horvat i košarkaši) i dve bronzane (bokser Zvonimir Vujin i hrvač Branislav Simić).
* 20. oktobar – Jacqueline Kennedy, udovica ubijenog američkog predsjednika J. F. Kennedyja, udala se za grčkog multimilijardera i brodovlasnika Onazisa.
* 29. oktobar – Na dražbi u pariskom hotelu Drouot za 885 njemačkih maraka prodan je pramen kose Napoleona Bonapartea koji mu je 1815. na Elbi odrezao sluga.

### Novembar 
* 3. novembar – Razoran zemljotres pogodio Bar u Crnoj Gori.
* 5. novembar – U SAD je republikanski kandidat Richard Milhous Nixon pobjedio na predsjedničkim izborima. Na izborima za predstavnički dom i senat većinu su osvojili demokrati. Nixon je uspio približiti SAD Kini i SSSR-u te okončati vijetnamski rat.
* 6. novembar – Počeli mirovni pregovori SAD i Vijetnama u Parizu.
* 7. novembar – Jugoslavija druga na 18. šahovskoj olimpijadi u švicarskom Luganu (SSSR prvi).
* 12. novembar – Osnovan Fakultet političkih nauka u Beogradu.
* 22. novembar – Izdat *The Beatles (album)* (poznat i kao "Bijeli album").
* 25. novembar – Plovidbu završava znameniti britanski putnički brod "Queen Elizabeth" da bi 1970. bio otegljen u Hong Kong i poslužio kao ploveći univerzitet, ali ne zadugo, jer je već 9. januara 1972. izgorio.
* novembar – Šesti kongres SK Srbije, partija ima novo rukovodstvo – Marko Nikezić predsjednik (ranije savezni sekretar inostranih poslova), Latinka Perović sekretarica. Početak "liberalne" ere u SKSr. Naglašava se industrijski razvoj, modernizacija, tržište, nemiješanje u poslove drugih republika.
* 27. novembar – U Prištini održane demonstracije na kojima su studenti albanske nacionalnosti tražili da Kosovo postane republika u okviru SFRJ; demonstracije i u Uroševcu, Gnjilanu, Podujevu, kao i zapadnoj Makedoniji. Razbijaju se izlozi i prevrću automobili, poginuo jedan demonstrant, povrijeđeno 10 pripadnika snaga reda.
* 28. novembar – Tenkovi i jedinice JNA sprječavaju demonstracije za albanski Dan zastave.

### Decembar 
* 2. decembar – CK SKJ podržao PKSK Kosova i Metohije i CKSK Srbije, uključujući aktivnosti protiv incidenata u novembru.
* 22. decembar – Mao Tse-tung smatra da bi obrazovana urbana omladina u Kini trebala biti reedukovana na selu – početak pokreta "Gore u planine i dolje u sela".
* 24. decembar – Apollo 8 u orbiti oko Mjeseca: posada (Borman, Lovell, Anders) prvi su ljudi koji vide drugu stranu našeg satelita.
* 26. decembar – Amandmani VII-XIX na Ustav SFRJ – daljnje sužavanje saveznih ovlaštenja. Autonomne pokrajine ("Socijalističke Autonomne pokrajine") konstitutivni su elementi federacije i imaju svoj Vrhovni sud i ustavne zakone. Naziv "Kosovo i Metohija" skraćen u "Kosovo".

## Rođeni 
### Datum nepoznat 
* Barbara Nola, hrvatska glumica

### Januar
* 1. januar – Davor Šuker, hrvatski nogometaš
* 18. januar – Dragana Mirković, srbijanska folk-pjevačica
* 23. januar – Taina Murtomäki, finska biatlonka
* 28. januar
** Indira Bajramović, bosanskohercegovačka romska aktivistica
** Gintaras Jasinskas, litvanski biatlonac

### Februar 
* 1. februar – Hillar Zahkna, estonski biatlonac
* 5. februar – Sofia Ameli Gojić, hrvatska operna pjevačica
* 18. februar – Molly Ringwald, američka glumica
* 24. februar – Dariusz Kozłowski, poljski biatlonac
* 28. februar – Philip Reeve, engleski književnik

### Mart 
* 4. mart – Patsy Kensit, britanska glumica
* 6. mart – Moira Kelly, američka glumica
* 7. mart – Krystyna Liberda, poljska biatlonka
* 8. mart – Irina Merkušina, sovjetska i ukrajinska biatlonka
* 9. mart – Jorge Larrionda, urugvajski nogometni sudija
* 10. mart – Alma Čardžić, bosanskohercegovačka pjevačica
* 30. mart – Céline Dion, kanadska pjevačica

### April 
* 8. april – Patricia Arquette, američka glumica
* 17. april – Jang Dong-lin, južnokorejski biatlonac
* 18. april – Olga Romasko, ruska biatlonka
* 21. april – Stacey Wooley, američka biatlonka
* 28. april – Jelena Bacevič, sovjetska i ruska biatlonka
* 29. april – Kolinda Grabar-Kitarović, hrvatska političarka

### Maj 
* 7. maj – Traci Lords, američka porno-glumica
* 8. maj – Nevzet Nanić, komandir voda za specijalna djelovanja "Gazije", brat Izeta Nanića
* 9. maj – Nataša Pirc Musar, slovenska pravnica, novinarka i političarka
* 14. maj – Sanja Domazet, srbijanska spisateljica, novinarka i univerzitetska profesorica
* 16. maj – Kenneth Rudd, britanski biatlonac
* 20. maj – Milica Milša, srbijanska glumica
* 22. maj – Helena Mikołajczyk, poljska biatlonka
* 24. maj – Suada Dilberović, prva žrtva opsade Sarajeva
* 28. maj – Kylie Minogue, australska pjevačica i glumica

### Juni 
* 1. juni – Jason Donovan, australijski glumac i pjevač
* 2. juni – Anne Briand, francuska biatlonka
* 9. juni – Bilal Šuman, bosanskohercegovački rukometaš i trener
* 13. juni – Ivan Sokolov, nizozemski šahovski velemajstor bosanskohercegovačkog porijekla
* 26. juni – Paolo Maldini, italijanski nogometaš
* 27. juni – Timo Seppälä, finski biatlonac

### Juli 
* 7. juli – Luiza Noskova, sovjetska i ruska biatlonka
* 9. juli – Elin Kristiansen, norveška biatlonka
* 15. juli – Krasimir Videnov, bugarski biatlonac
* 21. juli – Brandi Chastain, američka nogometašica
* 23. juli
** Elden Campbell, američki košarkaš
** Gary Payton, američki košarkaš
* 27. juli – Julian McMahon, australsko-američki glumac

### August 
* 2. august – Olaf Mihelson, estonski biatlonac
* 8. august – Kristjan Oja, estonski biatlonac
* 9. august – Gillian Anderson, američko-britanska glumica
* 23. august – Tom Hansen, kanadski biatlonac
* 24. august – Aleksandar Seksan, bosanskohercegovački filmski i pozorišni glumac

### Septembar 
* 3. septembar  – Monica Jauca, rumunska biatlonka i nordijska skijašica-trkačica
* 13. septembar
** Medina Džanbegović, bosanskohercegovačka pjesnikinja
** Emma Wiklund, švedska glumica i model
* 18. septembar – Toni Kukoč, hrvatski košarkaš
* 22. septembar – Inge Schneider, njemačka biatlonka
* 25. septembar – Will Smith, američki glumac i reper
* 28. septembar – Mika Häkkinen, finski vozač i dvostruki svjetski prvak u Formuli 1

### Oktobar 
* 8. oktobar – Emily Procter, američka glumica
* 14. oktobar – Gustavo Giró, argentinski biatlonac
* 30. oktobar – Emmanuelle Claret, francuska biatlonka

### Novembar 
* 14. novembar – Svjetlana Pečorska, sovjetska i ruska biatlonka

### Decembar 
* 19. decembar – Inger-Kristin Berg,  kanadska biatlonka
* 27. decembar – Dubravka Mijatović, srbijanska glumica

## Umrli 
* 20. mart – Carl Theodor Dreyer, danski režiser
* 1. april - Lev Davidovič Landau, sovjetsko-azerbejdžanski fizičar
* 4. april – Martin Luther King, američki teolog, borac za ljudska prava i dobitnik Nobelove nagrade za mir
* 28. juni – Otto Hahn, njemački hemičar i fizičar
* 19. august – George Gamow, sovjetsko-američki polimat, teorijski fizičar i kosmolog
* 8. oktobar – Beluš Jungić, bosanskohercegovački kompozitor, dirigent i violončelist
* 27. oktobar – Lise Meitner, austrijska fizičarka
* 28. novembar – Enid Blyton, britanska književnica
* 30. decembar – Trygve Lie, norveški političar

## Nobelove nagrade 
* Fizika
** Luis Alvarez, SAD
* Hemija
** Lars Onsager, SAD
* Fiziologija ili medicina
** Robert W. Holley, SAD
** H. Gobind Korana, SAD
** Marshall Warren Nirenberg, SAD
* Književnost
** Yasunari Kawabata, Japan
* Mir
** René Cassin, Francuska

## Reference