Hromosom 15

**Hromosom 15** je jedan od 23 para hromosomu u ljudi. Ljudi obično imaju dvije kopije ovog hromosoma. Hromozom 15 obuhvata oko 101 milion baznih parova  (gradivni materijal DNK) i predstavlja između 3% i 3,5% ukupne DNK u ćeliji.

HLA sistem leukocitnih antigena za β2-mikroglobulin nalazi se u  hromosomu 15.

## Geni
### Broj gena 
Slijede neke od procjena broja gena za ljudski hromozom 16. Budući da istraživači koriste različite pristupe označavanjaja genoma, njihova predviđanja broja gena na svakom hromosomu variraju (za tehničke detalje pogledajte predviđanje gena). Među različitim projektima, zajednički projekat konsenzusnog kodiranja (Konsenzusni CCDS) zauzima izuzetno konzervativnu strategiju. Dakle, CCDS-ovo predviđanje broja gena predstavlja donju granicu ukupnog broja gena koji kodiraju ljudske proteine.

### Lista gena 
Slijedi djelimična lista gena na ljudskom hromosomu 15. Potpunu listu potražite u linku u informacijskom okviru s desne strane.
* AAGAB: Kodira alfa- i gama-adaptin koji veže protein
* ACSBG1: Kodira enzim acil-CoA sintetazni član 1 porodice rastegljivih proteina
* ARPP-19: Kodira protein,  cAMP-regulirsni fosfoprotein 19
* C15orf15: Kodira vjerovatni proteinRLP24 ribosomske biogeneze 
* CAPN3: Kodira kalpain 3 (mišićne distrofije udovi-pojas, tip 2A)
* CHP: Kodira kalcij-vezujući protein P22
* CHSY1: Kodira hondroitin sulfat-sintazu 1
* CLK3: Kodira CDC-oliku kinazu 3
* ClpX: Kodira enzim ATP-ovisnu Clp ATP-vezujuću proteazu, mitohondrijska clpX-lika podjedinica
* COMMD4: Kodira COMM domen-sadržavajući protein 4
* CPEB1: Kodira protein koji veže citoplazmatski poliadenilacijski element 1
* DTWD1: Kodira protein
* ELL3: Kodira protein, sličsn elongacijskom faktoru RNK-polimeraze II-3
* FAH: Kodira fumarilacetoacetat-hidrolazu (fumarilacetoacetaza)
* FAM214A: Kodira protein FAM214A
* FBN1: Kodira fibrilin 1 (Marfanovog sindroma)
* FOXB1: Kodira protein kutije B1 replikacijske viljuške
* GATM: Kodira mitohondrijski enzim glicin-aminotransferaza
* GCHFR: Kodira GTP-ciklohidrolazu 1, kao povratni odgovor regulacijskog proteina
* GLCE: Kodira enzim D-glukuronil C5-epimeraza
* HDGFRP3:
* HEXA: Kodira heksozaminidazu A (alfa polipeptid) (Tay–Sachsova bolest)
* HMG20A: Kodira grupu proteina visoke pokretljivosti 20A
* IDDM3: Kodira protein insulin-ovisnog  *diabetes mellitus* 3
* IMP3: Kodira protein, mali  U3 nukleolusni ribonukleoproteinski protein IMP3
* ITPKA: Kodira enzim inozitol-trisfosfat 3-kinaza A
* IVD: Kodira izovaleril-koenzim A dehydrogenaza
* KATNBL1: Kodira protein KATNBL1
* LARP6: Kodira protein La 6-srodni protein član 6 porodice domena La ribonukleoprotein poznat i kao aheron i (LARP6)
* LCMT2: Kodira enzim leucin-karboksil metiltransferaza 2
* LINC00926 protein duga intergenska ne-proteinska kodirajuća RNK 926
* MESDC2: Kodira protein LDLR šaperon MESD
* MESP1: Kodira protein mezodermni stražnji  homolog 1 (miš)
* MFAP1: Kodira protein, mikrofibrilski-pridruženi protein 1 
* MCPH4: Kodira primarnu autosomno recesivnu 4 mikrocefaliju, 
* MIR7-2: Kodira eprotein mikroRNK 7-2
* MIR627: Kodira protein mikroRNK 627
* NIPA2: Kodira protein, ne-imprintirajući Prader-Willi/Angelmanovsku regiju sindromskog proteina 2
* OCA2: Kodira okulokožni albinizam II (mišji ružičastoočni rastvorski homolog
* PDCD7: Kodira protein,  protein 7 programirane ćelijske smrti
* PML: Kodira protein promijelocitne leukemije (uključene u  t(15,17) sa RAR-alfa, predominantnim uzročnikom promijelocitne leukemije.
* PTPLAD1: Kodira enzim, tirozin-fosfatazo-liki protein PTPLAD1
* PYGO1: Kodira protein pizopozni homolog 1 (*Drosophila*)
* RAD51: Kodira RAD51 homolog (RecA homolog, *E. coli*) (*S. cerevisiae*)
* RMDN3: Kodira protein, protein 3 regulator dinamike mikrotubula 
* RNR3: Kodira ribosomski klaster 45S  3RNK, 
* RTF1: Kodira protein Rtf1, homolog komplesnih komponenti Paf1/RNK-polimeraza II  (*S. cerevisiae*)
* SCAMP2: Kodira protein, sekretorni membranski protein 2  povezan s nosačem 
* SCAMP5: Kodira protein sekretorni membranski protein 5  povezan s nosačem 
* SCZD10: Kodira protein shizorenijskog poremećaja  10 (periodična katatonija)
* SCAPER: Kodira asocirani protein S-faze  ciklinskih ostataka u endoplazmatskom retikulumu 
* SENP8: Kodira enzim sentrin-specifična proteaza 8
* SERF2: Kodira  protein  mali EDRK-bogati faktor 2
* SLC24A5: Kodira genska odgovornosti za najmanje 1/3 međurasnih razlika u boji kože među rasama, izražene u mozgu i nervnom sistemu 
* SNAPC5: Kodira protein, podjedinicu 5 snRNK-aktivirajućeg proteinskog kompleksa 
* SPN1: Kodira protein snurportin1
* STRC: Kodira stereocilin
* SUHW4: Kodira protein cinkovog prsta 280D
* SYNM: Kodira  protein sinemin
* TGFBR2: Kodira lokaciju 3p24.2-p25 izazivajući inaktivacijsku mutaciju
* TMC3: Kodira protein  sličan transmembranskom kanalu 3
* TMCO5A: Kodira transmembranski protein i domene upredene zavojnice 5A 
* TMED3: Kodira transmembranski protein p24, prometni protein 3
* UBE3A: Kodira ubikvitinski protein ligaza E3A (pridruženi protein ljudskog papilom virusa E6-asociranog proteina, Angelmanov sindrom)
* Ube3a-ATS: 
* VPS39: Kodira protein hVam6p/Vps39-liki protein
* ZNF592: Kodira  protein  cinkovog prsta 592
* UNC13C: Kodira protein unc-13 homolog C

## Hromosomske  promjene 
Slijedeće promjene mogu biti izazvane mutacijama na hromosomu 15:
* Angelmanov sindrom  i  Prader-Willijev sindrom  uključuju gubitak aktivnosti  nekih dijelova hromosoma 15, the 15q11.2-q13.1 regiona.  Ovo otkriće je podstaklo tezu da u fenotipskom ispoljavanju  osobina i kod čovjeka, tj u ekspresiji pojedinih gena  participiraju i epigenetički faktori.

### Angelmanov sindrom 
Glavne karakteristike Angelmanovog sindroma su teška mentalna retardacija: ataksija, nedostatak govora, i pretjerano euforično  ponašanje.  Angelmanov sindrom rezultate od gubitka aktivnosti gena u određenom dijelu hromosoma 15, regija 15q11-P15. Ova regija sadrži gen UBE3A, koji  kada je mutiran  ili odsutan, vjerovatno izaziva karakteristične izraze ovog  stanja. Ljudi obično imaju dvije kopije gena UBE3A, po jedan od svakog roditelja. Obje kopije su aktivne  u mnogim tjelesnim tkivima. U mozgu, međutim, samo majčinska kopija  je aktivna. Ako se ta kopija izgubi zbog promjene hromosomskih ili genskih mutacija,  ta osoba neće imati aktivnu kopiju UBE3A gena u mozgu.

U većini slučajeva (oko 70%), osobe s Angelmanovim sindromom imaju delecije u kopiji kromosoma 15. Ova  delecija  je na majčinskim hromosomima u  regiji  koja sadrži gen UBE3A. Zbog kopije gena UBE3A  naslijeđenog  od oca (očinskog kopije), obično je neaktivan u mozgu, a delecija u majčinskom  hromosomu 15 rezultatira u neaktivnoj  kopiji  UBE3A gena u mozgu.

U 3 – 7% slučajeva,  Angelmanov sindrom nastaje kada osoba ima dvije kopije očinskog  hromosoma 15, umjesto po  jedan primjerak od svakog roditelja. Ovaj fenomen se naziva očinska jednoroditeljske disomija (UPD). Osobe sa očevim  UPD na hromosomu 15 imaju dvije kopije gena UBE3A, ali su obje naslijedile od oca i stoga  one nisu aktivne u mozgu.

U oko 10% slučajeva,  Angelmanov sindrom je uzrokovan mutacijom u UBE3A genu, a još 3% ih je  rezultat neispravnosti u DNK regiji koja kontrolira aktiviranje UBE3A i drugih gena na majčinskoj kopiji  hromosoma 15. Niska je učestalost  Angelmanovog sindroma, koji  može  biti uzrokovan hromosomskim preuređenjima u vidu translokacija ili mutacija van UBE3A gena. Te genetičke promjene mogu abnormalno inaktivirati gen UBE3A.

Angelmanov sindrom može biti nasljedan, kao što se vidi po jednom  slučaju u kojem je kćerka zatrudnjela sa pacijentom koji je imao isto stanje.

### Prader-Willijev sindrom 
Glavna obilježja  ovog stanja uključuju polifagiju (ekstremni, nezasit apetit), blago do umjereno zaostajanja u razvoju, hipogonadizam (koji  rezultira kasnim pubertetom)  i hipotoniju. Prader-Willijev sindrom je uzrokovan gubitkom aktivnih gena u određenom dijelu hromosoma 15, u regiji 15q11-P13. Takvi  ljudi obično imaju dvije kopije tog hromosoma u svakoj ćeliji, po jedan primjerak od svakog roditelja. Prader-Willijev sindrom dolazi kada očinska  kopija djelimično ili u potpunosti nedostaje.

U oko 70% slučajeva,  Prader-Willijevog sindroma nastaje zbog delecije u regiji 15q11-P13 očinskog hromosoma 15. Geni u ovoj regiji su obično aktivni na očevoj, a neaktivni na majčinskoj kopiji. Dakle, osoba sa delecijom u očevom hromosomu 15 neće imati aktivnih gena u ovoj regiji.

U oko 25% slučajeva, osobe s Prader-Willijevim sindromom u svakoj ćeliji imaju dvije kopije majčinskog  hromosoma 15 , umjesto po jedan primjerak od svakog roditelja. Ovaj fenomen se naziva materinska (maternalna) jednoroditeljska disomja. Zato što su neki geni  obično aktivni samo na očevoj kopiji oveog hromosoma, osoba sa dvije kopije majčinskih  hromosoma 15 neće imati aktivnu kopije tih gena.

U malom broju slučajeva, Prader-Willijev sindrom nije uzrokovan hromosomskom translokacijom. Rijetko je ovo stanje uzrokovano abnormalnostima u regiji DNK  koja kontrolira aktivnost gena na očevom  hromosomu 15. Osobe sa  Prader-Willijevim sindromom imaju problema u reprodukciji  pa  on nije nasljedan.

### Izodicentrični  hromosom  15 
Specifične  hromosomske promjene zvane  izodicentrični  hromosom 15 (ranije pod nazivom „obrnuto“ dupliranje 15) mogu uticati na rast i razvoj.  Takvi pacijent imaju  jedan "ekstra" ili "marker" hromosom. Ovaj mali dodatni hromosom  sastoji se od genetičkog materijala iz hromosoma 15, koji je nenormalno dupliciran (kopiran) i priključen „kraj-na-kraj“ . U nekim slučajevima, dodatni hromosom je vrlo mali i ne utiće na zdravlje osobe. Veći izodicentricčni hromosom 15 može dovesti do slabog mišićnog tonusa (hipotonija), mentalne retardacije, konvulzija i problemima u ponašanju.  Znakovi i simptomi autizma (razvojni poremećaj koji utiče na komunikaciju i društvene interakcije ) su također povezani sa prisustvom isodicentričnog  hromosoma 15.

### Ostale hromosomske promjene 
Ostale promjene u broju ili strukturi kromosoma 15 mogu dovesti do mentalne retardacije,  sporog rasta  i razvoja, hipotonije, i karakterističnih crta lica. Ove promjene uključuju jednu kopiju dijela hromosoma 15 u svakoj od  ćelija (parcijalna trisomija 15) ili nedostaje segment hromosomu u svakoj ćeliji  (parcijalna monosomija 15). U nekim slučajevima, nekoliko hromosomskih DNK blokova (nukleotida) su deletirani  ili duplirani.
Neke od slijedećih bolesti su u vezi sa genima hromosoma 15:
* Bloomov sindrom
* Rak dojke
* Izovalerijska acidemija
* Loeys–Dietzov sindrom, tip 3 (SMAD3 gen)
* Marfanov sindrom
* Nesindromska gluhoća —autosomno dominantna/recesivna, mitohondrijska, X-vezana
* Tay-Sachsova bolest
* Tirozinemija

## Citogenetčke pruge/ bendovi
## Reference
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Također pogledajte
*Hromosom
*Hromosomska garnitura
*Citogenetika

## Vanjski linkovi
Kategorija:Hromosomi
*
Kategorija:Citogenetika