15. grupa hemijskih elemenata

**Elementi 15. grupe** periodnog sistema elemenata su:
* Dušik (N)
* Fosfor (P)
* Arsen (As)
* Antimon (Sb) i
* Bizmut (Bi)

Elementi ove grupe, kao i elementi 14. grupe, imaju dosta različite osobine; od nemetala dušika i fosfora, preko polumetala (arsen i antimon) do metala (bizmut). Zanimljivo je da su tri posljednja tri elementa ove grupe (arsen, antimon i bizmut) bili poznati mnogo prije dušika i fosfora, koji su izolovani u 18. i 17. vijeku, respektivno. Međutim, ta otkrića, koja su načinili alhemisti iz 15. vijeka, su zaboravljena.

## Elementi 
Dušik i fosfor su tipični nemetali i daju okside kiselog karaktera. Arsen i antimon su polumetali i njihovi oksidi su amfoternog karaktera, dok je bizmut tipični metal i daje samo bazične okside. Konfiguracija posljednjeg energetskog nivoa elemenata ove grupe je ns2np3. Porastom atomskog broja pravilno raste atomski radijus, opada elektronegativnost i ionizacijski potencijal (opada nemetalni karakter).

### Dušik 
**Dušik** (nitrogen) je sastavni dio Zemljine atmosfere. Sačinjava je oko 78,1% (volumenski) te je  najrasprostranjeniji element na Zemlji. Uspješno je izoliran iz zraka tek 1772. godine  od strane grupe naučnika Rutherforda, Cavendisha i Scheelea, koji su neovisno izdvojili  komponente zraka (kisik, dušik i ugljik-dioksid).

Dušik se u prirodi nalazi kao dvoatomski gas, što znači da su dva atoma dušika spojena međusobno  trostrukom vezom, koja je neuobičajeno snažna. Ova stabilnost molekule je u mnogome doprinijela da je  dušik dosta nereaktivan (inertan) gas. Do nedavno (1999) se smatralo da se dušik može samostalno  (bez drugih elemenata) pojaviti samo u formi N2 ili kao ion N3-.  Međutim, otkriven je dušik kao petovalentni ion N5+ u vidu  N5+AsF6-.
Tečni dušik (na temperaturi od -196,15&nbsp;°C) se često upotrebljava kao praktično rashladno sredstvo koje je pogodno za proučavanje reakcija superprovodljivosti, rashlađivanje destilacionih  frakcija i u mnoge druge svrhe.

### Fosfor 
**Fosfor** je prvi izolirao H. Brandt 1669. godine iz urina. Dao mu je ime *fosfor* (grč. *phos* - svjetlost i *phoros* - davati), pošto je svijetlio u mraku u prisustvu  kisika. Fosfor ima mnogo alotropskih modifikacija. Najčešći je *bijeli* fosfor, koji se javlja u dvije  modifikacije: α-P4 (kubični) i β-P4 (heksagonalni).  Kondenzacijom tečnog i gasovitog fosfora (oba sadrže tetraedarsku P4 molekulu)  daje α-formu, koja se polahko pretvara u β-formu na temperaturama iznad -76,9&nbsp;°C.  Tokom spore oksidacije na zraku, α-P4 emitira žuto-zelenu svjetlost, fosforescenciju koja je poznata još iz antičkih vremena. Bijeli fosfor koji se nekad upotrebljavao u proizvodnji šibica je veoma otrovan te je zamjenjen drugim materijalima, naročito crvenim fosforom i  P4S3. Bijeli fosfor se zbog velike reaktivnosti mora držati pod vodom. Zagrijavanje bijelog fosfora bez prisustva kisika daje amorfni crveni fosfor koji postoji u niz alotropskih modifikacija. Postoji i tzv. *crni* fosfor koji se dobija iz bijelog fosfora zagrijavanjem na veoma visokoj temperaturi.

### Ostali elementi 
Arsen, antimon i bizmut također egzistiraju u raznim alotropskim varijantama. Najstabilniji alotrop  arsena je sivi (alfa) arsen, koji je sličan romboedarskom fosforu. U formi gasa, arsen postoji i  u tetragonskoj varijanti kao As4. Antimon i bizmut također imaju slične alfa forme. Sva tri  elementa imaju djelimično metalne osobine, međutim veoma su slabi provodnici. Arsen, kao najbolji  provodnik u ovoj grupi ima gotovo 20 puta veći električni otpor od bakra. Bizmut je  najteži element u prirodi koji ima stabilno jezgro, koje nije radioaktivno.

a alfa-P4

b sublimira na 615&nbsp;°C

c približna vrijednost

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* http://chemwiki.ucdavis.edu Group 15: The Nitrogen Family (en) 


Kategorija:Periodni sistem
Kategorija:Grupe hemijskih elemenata