Split

[280px|mini|[Dioklecijanova palača, simbol Splita]]
**Split** je grad u Hrvatskoj i sjedište Splitsko-dalmatinske županije.

## Osnovni podaci
Split je po broju stanovnika drugi grad u Hrvatskoj i najznačajniji je kulturni i privredni centar Dalmacije, najveći grad na istočnoj obali Jadranskog mora. Poznat je po čuvenoj Dioklecijanovoj palači i Festivalu zabavne muzike "Split".

## Ime 
Grad je kroz historiju više puta mijenjao ime, tako ga nalazimo kao *Aspalathos/Spalatos* (gr.), *Spalatum, Spalato* (ital.), Spljet, Split. Porijeklo njegovog imena se izvodi od biljke brnistre (ili žuke) koja tamo raste u izobilju. Grčki naziv za nju je aspalathos.

Po drugoj teoriji, ime je nastalo od latinske riječi, kao uvećanica za palaču - tj. "palačetina".

Po trećoj iz "spalato" = palačica, mala palača (ital.).

## Položaj 
Split je smješten na jadranskoj obali u srednjoj Dalmaciji na Splitskom poluostrvu. Od uzvisina, okružuju ga u pozadini sa sjevera planina Mosor, sa sjeverozapada brdo Kozjak, sa istoka brdo Perun, a najstarije gradsko jezgro se nalazi pod brdom Marjan, koje se nalazi zapadno od starog gradskog jezgra. Splitsko poluostrvo okružuju ostrva Brač, Hvar, Šolta i Čiovo. Trajekti iz luke Split često su jedina veza ostrva srednje Dalmacije s kopnom.

## Stanovništvo 
Na popisu stanovništva 2021. godine, grad Split je imao 160.577 stanovnika, od čega u samom Splitu 149.830.

### Grad Split 
**Napomena**: *Nastao iz stare općine Split. Od 1857. do 1971. sadrži dio podataka za grad Solin i dio podataka za općinu Podstrana, a od 1948. do 1971. dio podataka za grad Kaštela.*

### Split (naseljeno mjesto) 
**Napomena**: *U 1981. smanjeno izdvajanjem dijelova naselja iz kojih su formirana samostalna naselja: Donje Sitno, Gornje Sitno, Kamen, Podstrana (općina Podstrana), Slatine, Srinjine, Stobreč, **Strožanac** (bivše naselje) i Žrnovnica, Kaštel Gomilica (grad Kaštela), Kaštel Kambelovac (grad Kaštela) i Kaštel Sućurac (grad Kaštela), Kučine (grad Solin), Mravince (grad Solin), Solin (grad Solin) i Vranjic (grad Solin). Ta su se naselja do 1971. iskazivala kao dio naselja Split. U 1991. smanjeno za dio područja koji je pripojen naselju Kamen, za koji i sadrži podatke do 1981., i za dio područja koji je pripojen naselju Stobreč. U 1857., 1869. i 1890. sadrži podatke za naselje Donje Sitno, dio podataka za naselje Stobreč do 1981., kao i dio podataka u 1953. i 1961. za naselje Gornje Sitno. U 1857., 1869., 1921., 1931., 1953. i 1961. dio podataka sadržan je u naselju Srinjine, od 1857. do 1931. u naselju Žrnovnica, a u 1857., 1869., 1890., 1921. i 1931. u naselju Gornje Sitno. U 1880. i 1910. dio podataka sadržan je u naselju Tugare (grad Omiš). Do 1971. naselje Blaca (grad Solin), iskazivano je kao dio naselja Split.*

### Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Split je imalo 189.388 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:

## Gradske četvrti 
Osim administrativne podjele na 8 gradskih naselja, zbog veličine samog centralnog gradskog naselja Splita te lakšeg upravljanja prostorom, grad Split obuhvata i manje urbane cjeline - četvrti, odn. kotareve. To su:

*Bačvice
*Blatine-Škrape
*Bol
*Brda
*Grad
*Gripe
*Kman

*Kocunar
*Lokve
*Lovret
*Lučac-Manuš
*Mejaši
*Meje
*Mertojak

*Neslanovac
*Plokite
*Pujanke
*Ravne njive
*Sirobuja
*Split 3
*Sućidar

*Šine
*Špinut
*Trstenik
*Varoš
*Visoka
*Žnjan

## Znamenitosti 
**Dioklecijanova palača**. Ona nije spomenik već je grad. U njoj se antika dodiruje i prožima sa srednjim vijekom, tu je gotika, renesansa, suvremeno graditeljstvo. Podrumi koji su dio Dioklecijanove palače - u njima ćete vidjeti očuvane drvene grede iz Dioklecijanovog vremena i mlin za masline koji je neki dosjetljiv čovjek tu postavio u srednjem vijeku.

**Splitska katedrala**. To je mala, vrlo ugodna crkva u kojoj je svaki vijek ostavio neki trag. Zvonik **Svetoga Duje**. Popnite se i vidjet ćete Split iz sasvim neobične perspektive.

Spomenik Grgura Ninskog.

Nemojte propustiti *Đardin*, gradski park koji mnogi građani Splita nakon nedavnog preuređenja smatraju ružnim.

*Pjaca* i *Prokurativa*, Galerija Meštrović i Muzej hrvatskih arheoloških spomenika. Napravite fotografije ispred Hrvatskog narodnog pozorišta i gradske vijećnice. Otiđite na predstavu festivala Splitsko ljeto.

## Poznate osobe 
* Dioklecijan, rimski car
* Zlatan Stipišić Gibonni, kantautor
* Jakov Gotovac, kompozitor
* Josip Hatze, kompozitor
* Ivo Tijardović, kompozitor
* Emanuel Vidović, slikar
* Miljenko Smoje, novinar
* Boris Dvornik, glumac
* Zdravka Krstulović, glumica
* Zdenko Runjić, kompozitor zabavne muzike
* Oliver Dragojević, pjevač zabavne muzike
* Tedi Spalato, kantautor
* Zorica Kondža, pjevačica zabavne muzike
* Meri Cetinić, kantautorica
* Hari Rončević, kantautor
* Goran Karan, pjevač zabavne muzike
* Maja Blagdan, pjevačica zabavne muzike
* Tonči Huljić, kompozitor zabavne muzike
* Doris Dragović, pjevačica zabavne muzike
* Danijela Martinović, pjevačica zabavne muzike
* Petar Grašo, pjevač zabavne muzike
* Severina Vučković, pjevačica zabavne muzike
* Goran Ivanišević, teniser
* Mario Ančić, teniser
* Toni Kukoč, košarkaš
* Dino Rađa, košarkaš
* Marko Marulić, književnik, "otac hrvatske književnosti"

## Gradovi partneri 
* Los Angeles 

## Galerija

Datoteka: Prokurative 082007.jpg|Trg Prokurative
Datoteka: Narodni Trg (Pjaca).JPG|Narodni trg (Pjaca)
Datoteka: PromenadeSplit.jpg|Promenada
Datoteka: GrgurNinski.jpg|spomenik Grguru Ninskom, djelo Ivana Meštrovića
Datoteka: SvDuje.jpg|rimokatolička katedrala "Sv. Duje"
Datoteka: Splitska riva 082007.jpg|Splitska riva
Datoteka:HNK_Split.JPG|Hrvatsko narodno kazalište u Splitu
Datoteka:Splitska_Opća_gimnazija_(Stara_realka).JPG|4. i 5. Opća gimnazija (stara Realka)
Datoteka:Crkvica_Sv._Nikole.jpg|Crkvica svetog Nikole
Datoteka:Kupalište_Ježinac.JPG|Kupalište Ježinac
Datoteka:Pogled_iz_Varoša.jpg|Pogled iz Varoša
Datoteka:Pogled_s_marjanske_vidilice.jpg|Pogled s marjanske vidilice
Datoteka:Sustipan.JPG|Sustipan
Datoteka:Šetnjica_prema_Ježincu.JPG|Šetnica prema Ježincu
Datoteka:Topovi_na_tvrđavi_Gripe.JPG|Topovi na tvrđavi Gripe
Datoteka:Varoške_skaline.jpg|Varoške skaline
Datoteka:Zlatna_vrata.jpg|Zlatna vrata

## Također pogledajte 
* Dalmacija
* Dioklecijanova palača
* Marjan
* Splitsko-dalmatinska županija
* Spisak gradova u Hrvatskoj

## Literatura 
* http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1991/pdf/G19914018.pdf Savezni zavod za statistiku i evidenciju FNRJ i SFRJ, popis stanovništva 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991.
* Jakov Gelo, *Narodnosni i vjerski sastav stanovništva Hrvatske, 1880-1991: po naseljima*, Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske, 1998; , ;

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Gradovi u Hrvatskoj
Kategorija:Gradovi u Splitsko-dalmatinskoj županiji
*