open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guido d'Arezzo

mini|desno|Guido d'Arezzo
[desno|mini|300px|Himna [Saint Jean Baptiste.]]
'''Guido d'Arezzo'* (Gvido od Areca ili Gvido Aretinski) je muzički teoretičar koji je djelovao u Srednjem vijeku (991./992. - 1033. god.).
Zaslužan je za veliki pomak u historiji notacije muzike.

Do trenutka kada je Guido počeo da djeluje kao teoretičar postojala je velika nestalnost u notnom zapisu. 
Prije Guida su postojale neume (nastali u VIII vijeku) kojima se pokušavalo (bar izdaleka) odrediti položaj tonova. Prvi veliki korak u razvoju neuma je javljanje crvene linije u notnom zapisu koja je predstavljala žicu na nekom instrumentu. Ta linija je označavala ton *f*. Međutim, uz pomoć te linije su se zapravo mogli fokusirati tri tona (jedan na liniji, jedan iznad, te jedan ispod linije).  Vremenom se dodaje druga linija koja je najčešće žute boje i koja je označavala ton *c*. Kasnije se između ove dvije linije dodavala i crna linija na kojoj se bilježio ton *a*.

Zasluga Guida Aretinskog je to što je definitivno odredio položaj neuma na sistemu od četiri crte (odnosno u prazninama između njih), dokrajčivši time nestalnost u dotadašnjoj notaciji. Četiri crte u notnom sistemu su bile dovoljne za zapisivanje horalnih melodija.

Također je njegova zasluga davanje imena pojedinačnim tonovima. Da bi svojim učenicima olakšao pamćenje nota i melodija Arezzo je prvih šest tonova u ljestvici imenovao prvim slogovima stihova iz jedne himne sv. Ivana Krstitelja (Saint Jean Baptist). Ti slogovi su: *ut*, *re*, *mi*, *fa*, *sol*, *la*. Ton *si* je kasnije dobio ime analognim putem.

## Izvor 
* Josip Andreis, *Historija muzike'' (1969.);
* Članak sadrži i prevedene odlomke iz Wikipedije na francuskom jeziku.

Kategorija:Italijanski muzičari
Kategorija:Biografije, Arezzo
Kategorija:Muzička notacija
Kategorija:Italijanski izumitelji
Štefan Küzmič

mini|desno|140px|Nouvi Zákon.
mini|desno|140px|Vöre krscszánszke.
**Štefan Küzmič** ili *Števan* (mađ.: *Küzmics István*) (Strukovci, oko 1723. – Šurd, 22. decembar, 1779.) je slovenski pisac, prevoditelj, evangelistički svećenik, šomodski i zalaski dekan (prekmurski: öspöröss Somogya i Szale).

Rođen je u Prekmurju, u Mađarskoj, koji je danas se nalazi u Sloveniji. Sztrukóc (kasnije već *Sűrűház*) danas je Štrukovci. Mikloš Küzmič nije mu bio u rodu, jer ime Küzmič je vrlo učestao u Prekmurju.

Küzmič je pohađao osnovnu školu u Radencima (uz Muru), a zatim u Kančevcima, gdje se radio Mikloš Küzmič. Kasnije se obrazovao u Čobinu *(Nemescsó),* uz Sambotel, u Mađarskoj, zatim u Győru, a naposljetku i Bratislavi. Dobro govorio latinski, grčki i hrvatski jezik. Prvo je radio u Čobinu kao je bio svećenik i učitelj. U Čobinu je pisao 1752. godine prvo svoje djelo *Mali slovenski katekizam.*

1755. godine dolazi u Šomodskoj (mađ.: *Somogy*), gdje u 16. i 18. vijeku veliki broj slovenskih katolika naseljava Prekmurje zbog reformacija, osim toga Osmana i Srba. Kasnije slovenski evangelici i katolici sele u Šomodskoj. Küzmič svećeničku službu je obavljao u Šurdu, gdje je živio evangelici.
1771. godine je preveo četiri evanđelja s grčkog na prekmurski jezik. Zbog oskudnog je prekmurskog rječnika Küzmič je koristio hrvatski jezik, baš kao i Mikloš Küzmič 1780. godine. Katolički i evangelički evanđelja je osnova prekmurska regionalnog jezika.

## Djela
* Male szlovenszki katekizmus 1752.
* ABC kni'snicza 1753.
* Vöre Krsztsanske krátki Návuk csiszte rejcsi Bo'ze vözebráni i na nyou 1754.
* Nouvi Zákon ali Testamentom Goszpodna nasega Jezusa Krisztusa zdaj oprvics zGrcskoga na sztári szlovenszki jezik obrnyeni po Stevan Küzmicsi Surdanszkom. F. 1771.

## Također pogledajte 
* Slovenska književnost u Mađarskoj
* Protestantizam
* Miháo Bakoš

## Literatura
* Kozar Marija; Mukič, Francek: *Slovensko Porabje, Mohorjeva družba Celje, 1982*.

Kategorija:Rođeni 1723.
Kategorija:Umrli 1779.
Kategorija:Evangelistički svećenici
Kategorija:Slovenski pisci i pjesnici u Mađarskoj
Kategorija:Slovenski pisci
Kategorija:Slovenski pjesnici
Sejad Salihović

**Sejad Salihović** (rođen 8. oktobra 1984. godine u Zvorniku, Bosna i Hercegovina) bosanskohercegovački je fudbaler i član bosanskohercegovačke fudbalske reprezentacije. Trenutno nastupa za kineski klub Guizhou Renhe.

## Klupska karijera
### Početak karijere 
Salihović je svoju fudbalsku karijeru počeo u omladinskim pogonima klubova Minerva 93 Berlin i Hertha 03 Zehlendorf. U sezoni 2000/01., Salihović biva prebačen u omladinski pogon Herthe BSC, gdje je nastupao za U17 i U19 timove, a 2003. godine ulazi u rezervni sastav. U sezoni 2012/13., Salihović postiže dva gola iz penala u meču protiv Dortmunda i osigurava meč baraža za opstanak u prvoj ligi njemačke.

## Reprezentacija
Prije bosanskohercegovačke A selekcije igrao je za bosanskohercegovačka mladu U-21 reprezentaciju. Za A reprezentaciju debitovao je 17. oktobra 2007. godine u kvalifikacionoj utakmici za Evropsko prvenstvo protiv reprezentacije Grčke.

Nakon prelaska u kineski klub Guzhou Renhe u 2015. godini, Salihović postaje povremeni reprezentativac BIH.

## Statistika 
### Klubovi 
*Ažurirano: 17. august 2016.*

### Reprezentacija BIH 
*Ažurirano: 17. august 2016.*

**Nastupi za reprezentaciju**

**Golovi za reprezentaciju** 

## Porodica
Porijeklom je iz Gornjeg Šepka kod Zvornika. Tokom rata u Bosni i Hercegovini zajedno sa svojom porodicom izbjegao je u Njemačku odnosno Berlin.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
*
*Sejad Salihović na transfermarkt.de
*
*

Kategorija:Rođeni 1984.
S
Kategorija:Biografije, Zvornik
Kategorija:Igrači na Svjetskom prvenstvu u nogometu 2014.
Kategorija:Nogometaši Herthe
Kategorija:Nogometaši 1899 Hoffenheima
Kategorija:Živi ljudi
Kategorija:Nogometaši HSV-a
Sigma aproksimacija

U matematici, **σ-aproksimacija** prilagođava Fourierovo sumiranje kako bi se eliminisao Gibbsov fenomen, koji bi se mogao pojaviti u tačkama prekida.  

σ-aproksimirano sumiranje za red perioda *T* može se napisati na slijedeći način:

:s(\theta) = \frac{1}{2} a_0 + \sum_{k=1}^{m-1} \operatorname{sinc}\left(\frac{k}{m}\right)\cdot  \left[a_{k} \cos \left( \frac{2 \pi k}{T} \theta \right) +b_k\sin\left( \frac{2 \pi k}{T} \theta \right) \right] , 

u slučaju normalizovane sinc funkcije 

: \operatorname{sinc} x = \frac{\sin \pi x}{\pi x}.

Ovdje, član 

:\operatorname{sinc}\left(\frac{k}{m}\right) 

je **Lanczosov σ faktor**, koji je odgovoran za eliminisanje Gibbsovog fenomena. Ovaj faktor, međutim, potpuno ne uklanja fenomen, ali se kvadriranjem, ili čak kubiranjem izraza, može u dobroj mjeri ukloniti Gibbsov fenomen u većini ekstremnih slučajeva. 

## Također pogledajte 
* Spisak tema u Fourierovoj analizi

## Reference 
Kategorija:Fourierovi redovi
Kategorija:Numerička analiza
Alceste

[mini|desno|250px|Prizor iz opere: *Smrt Alceste*, naslikala [Angelica Kauffmann (1741. - 1807.)]]

**Alceste** (opera  Christopha Willibalda Gluka) je imala premijeru 26. decembra 1767.godine. Ova opera je druga u nizu njegovih reformističkih opera (prva je Orfej i Euridika).
Gluck je u štampi najavio operu prilično dugim tekstom u kojem je izložio svoje poglede na ozbiljnu operu, potrebu njene reforme i način na koji je tu reformu nastojao provesti. *Alcestin* predgovor je veoma važan kulturno-historijski dokument, program čitave jedne nove operne estetike. Ovo je njegov najznačajniji dio:

*Odlučivši komponovati operu Alceste, nakanio sam lišiti je svih onih zloupotreba koje, udomaćene zbog loše shvaćenog častoljublja pjevača ili zbog pretjerane uslužnosti kompozitora, već davno izobličuju italijansku operu i to najsjajnije i najljepše pozorišno djelo pretvaraju u najdosadnije i najsmješnije.
  
*Nastojao sam svesti muziku na njenu pravu ulogu: ona mora služiti poeziji zbog izraza i situacija u fabuli, ali ne smije prekidati radnju, niti joj oslabiti intezitet uzaludnim i suvišnim ukrasima. Držim da muzika mora vršiti ono isto što na  ispravnom i dobro sastavljenom crtežu vrši živahnost boja, uz dobro izabrane oprečnosti između svjetla i sjene; oni oživljavaju likove ali im ne izobličavaju obrise.*

*Nisam, dakle, htio zaustavljati glumca na najtoplijem mjestu u dijalogu zato da odam poštovanje kakvom dosadnom pripjevu, niti ga zadržati u sred riječi na podesnom vokalu zato da bi u odaljem prijelazu iskazao gipkost svog lijepog glasa ili da mu orkestar dade vremena za hvatanje daha zbog kadence.
*Nisam smatrao da moram brzo prijeći drugi dio arije, makar bio strastveniji i važniji, samo zato da bih stigao redovno ponoviti četiri puta riječi prvog dijela, Niti sam završio ariju tamo gdje smisao ne završava zato da bih pjevaču omogućio da pokaže kako može po miloj volji varirati izvjesni prijelaz. Htio sam, drugim riječima, izagnati sve one zloupotrebe protiv kojih već odavno ustaju dobar ukus i razum.*

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* https://www.classicalarchives.com/newca/#!/Work/122618

## Izvor 
* Josip Andreis, *Historija muzike*, (1960.)
* Ovaj članak sadrži i prevedene odlomke iz engleske Wikipedije.

Kategorija:Opere
Joseph Fourier

**Jean Baptiste Joseph Fourier** (21. mart 1768. – 16. maj 1830. godine) je bio francuski matematičar i fizičar, najpoznatiji po iniciranju istraživanja Fourierovih redova i njihove primjene na probleme prijenosa toplote. Fourierova transformacija je, također, dobila naziv u njegovu čast. Fourieru se, također, pripisuje otkriće efekt staklenika.

## Život 
## Otkriće efekta staklenika 
## Također pogledajte 
* Fourierova analiza
* Fourierpov broj
* Fourierov red
* Fourierova transformacija
* Fourierov zakon
* Toplotna jednačina

## Reference 
* *Initial text from the public domain Rouse History of Mathematics*
* Fourier, J.-B.-J. ''Mémoires de l'Académie Royale des Sciences de l'Institut de France **VII**.* 570–604 (1827) (*greenhouse effect essay*)
* The Project Gutenberg EBook of *Biographies of Distinguished Scientific Men'' by François Arago

## Vanjski linkovi 
* Fourier 1827: MEMOIRE sur les températures du globe terrestre et des espaces planétaires
* Université Joseph Fourier, Grenoble, France 


Kategorija:Rođeni 1768.
Kategorija:Umrli 1830.
Kategorija:Francuski matematičari
Kategorija:Matematičari 18. vijeka
Kategorija:Matematičari 19. vijeka
Kategorija:Članovi Francuske akademije
Kategorija:Članovi Francuske akademije nauka
Spisak tema u Fourierovoj analizi

Ovaj članak je **spisak tema o Fourierovoj analizi**. Također pogledajte spisak transformacija vezanih za Fouriera, kao i spisak tema o harmonijskoj analizi.

* Skoro periodična funkcija
* Autokorelacija
* Autokovarijanca
* Banachova algebra
* Besselova funkcija
* Kompaktna grupa
* Neprekidna Fourierova transformacija
* Konvolucija
* Teorem konvolucije
* DFT matrica
* Dinijev test
* Dirichletov kernel
* Dirichletov problem
* Diskretna Fourierova transformacija
* Diskretna Hartleyjeva transformacija
* Distribucija
* Diskretna kosinusna tranformacija
* Brza Fourierova tranformacija
* Fejérov kernel
* Fourierov teorem inverzije
* Fourierov operator
* Fourierova optika
* Fourierov red
* Fourierova transformacija
* Fourierova transformacija na konačnim grupama
* Frakciona Fourierova transformacija
* Frekventni spektar
* Generalizovani Fourierov red
* Gibbsov fenomen
* Haarova mjera
* Hardyjev prostor
* Harmonijska analiza
* Harmonijska funkcija
* Laplaceova jednačina
* Laplaceov operator
* Laplaceova transformacija
* Spisak ciklusa, interdisciplinarni članak
* Spisak trenasformacija vezanih za Fouriera
* Marcinkiewiczov teorem interpolacije
* Modul neprekidnosti
* Množilac (Fourierova analiza)
* Nyquist–Shannonov teorem ispitivanja
* Paley–Wienerov teorem
* Parsevalov teorem
* Periodična funkcija
* Peter-Weylev teorem
* Pinskyjev fenomen
* Plancherelov teorem
* Poissonova formula za sumiranje
* Pontryaginova dualnost
* Teorem projekcija-isječak
* Riesz-Thorinov teorem
* Skup jedinstvenosti
* Sigma aproksimacija
* Sinusne i kosinusne tranformacije
* Sobolevov prostor
* Analiza neprekidnosti sprektra
* Sferični harmonici
* Topološka grupa
* Jedinični krug
* Jedinični disk
* Whittaker–Shannonova forumula za intepolaciju

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Fourierova analiza
Esad Bajić

**Esad Bajić** je bosanskohercegovački pisac. Njegov rad obuhvata romane, zbirke priča, zbirke pjesama i knjige iz oblasti islamistike.

## Biografija 
Rođen je 1974. u Konjicu. Od ranog djetinjstva pokazivao je interes za književnost i islamsku misao, što se očituje u temama njegovih djela – od duhovnih potrazi do refleksije savremenih izazova muslimanske zajednice. Njegov rad se analizira u kontekstu kulturnog identiteta, tradicije, ali i modernih društvenih promjena.

## Književni opus 
### Romani 
* *Sjena jednog Taiba*, Fondacija "Baština duhovnosti" Mostar, Mostar 2011. 
* *Hudhudi*, Fondacija "Lijepa riječ", Konjic 2020.

### Zbirke priča 
* *Tragovi misli*, dnevnik jednog softe, Izdavač: Fondacija "Lijepa riječ" Konjic, 2014.
* *Ćuprijanja*, dnevnik jednog softe, Izdavač: Fondacija "Lijepa riječ" Konjic, 2012.
* *Boja sjećanja*, Kulturno-umjetničko udruženje "Sejfullah" Konjic, 2010.
* *Otkosi sjećanja*, Kulturno-umjetničko udruženje "Sejfullah" Konjic, 2008.
* *Sebilj ili potraga za ogledalom*, Kulturno-prosvjetno društvo "Svjetlost" Konjic, 2001.

### Zbirke pjesama 
* *Bihuzurka*, Muslimanski omladinski savez Konjic, 1996.
* *Kamendan*, Bošnjačka zajednica kulture “Preporod”, Opštinski odbor Konjic, 1997.
* *Besan*, Bošnjačka zajednica kulture "Preporod", Opštinski odbor Konjic, 1998.
* *Godovi dana*, Kulturno-umjetničko udruženje "Sejfullah" Konjic, 2006.
* *Kome sedždu činiš*, Fondacija "Lijepa riječ" Konjic, 2013.

### Knjige iz oblasti islamistike 
* Mevludski šapat, Fondacija Lijepa riječ Konjic, 2019.
* *Hazreti Hasan, radijallahu anhu*, Izdavač: Fondacija "Lijepa riječ" Konjic, 2014.
* *Hudhudovim tragom*, Izdavač: Fondacija "Lijepa riječ" Konjic, 2013.
* *Bračni život*, Izdavač: Fondacija "Lijepa riječ" Konjic, 2012. 
* *Svijetli putevi islama*, Izdavač: Karađozbegova medresa u Mostaru, Mostar, 2012.
* *Kurban i hadž*, Izdavač: Karađozbegova medresa u Mostaru, Mostar, 2012. 
* *Slovo o hidžri*,
* *Smrt, kabur i sudnji dan*, Izdavač: Medžlis IZ-e Konjic, 2003.
* *Ramazanski nasihati*, Izdavač: El-Kelimeh, Novi Pazar, 2003. 
* *Znakovi za razumom obdarene*, Izdavač: Medžlis IZ-e Konjic, 2002. i 2013.
* *Monografija Medžlisa IZ-e Konjic* s posebnim osvrtom na džamije i druge historijske spomenike iz vremena osmanske vladavine u Konjicu, Izdavač: Medžlis IZ-e Konjic, 1999.
* Konjičke džamije, Fondacija "Baština duhovnosti" Mostar, 2011.

## Dodatne informacije 
Esad Bajić je aktivan i u javnim debatama o kulturnim i religijskim pitanjima, čime doprinosi dijalogu između tradicionalnih vrijednosti i savremenih izazova. Njegova predavanja i nastupi na konferencijama dodatno osnažuju dijalog unutar muslimanske zajednice.

## Utjecaj i kritike 
Kritičari ističu da, iako su djela duboko ukorijenjena u tradiciji, ona otvaraju pitanja modernog identiteta i mjesta u globalizovanom svijetu. Bajićev inovativan stil pisanja, ujedno čvrsto ukorijenjen u kulturnom naslijeđu, doprinosi bogatstvu regionalne književnosti.

## Reference 
Kategorija:Bosanskohercegovački pisci
Kategorija:Biografije, Konjic
Kategorija:Rođeni 1974.
Jevrejska autonomna oblast

**Jevrejska autonomna oblast** je federalna jedinica u sklopu Ruske Federacije. Površina joj je 36.000 kvadratnih kilometara, ima 190.915 stanovnika, a glavni grad je Birobidžan.

Ova oblast je uspostavljena 1934. kao Jevrejski nacionalni distrikt. Nastala je kao rezultat Staljinove nacionalne politike koja je dozvoljavala jevrejskoj populaciji u Rusiji da dobije teritoriju u kojoj će njegovati jevrejsko kulturno naslijeđe unutar socijalističkih okvira.

Etnički sastav stanovništva je: 89,93% Rusi, 4,44% Ukrajinci, 1,22% Jevreji i drugi.

## Vanjski linkovi 
* Zvanična stranica vlade Jevrejske autonomne oblasti 
* 


Kategorija:Federalni subjekti u Rusiji
Kategorija:Države i teritorije osnovane 1934.
Kategorija:Dalekoistočni federalni okrug
Autonomne oblasti u Rusiji

Ruska federacija se sastoji od 85 administrativnih jedinica od kojih je jedna autonomna oblast i to Jevrejska autonomna oblast.

mini|314x314piksel

## Historija 
Autonomne oblasti su se počele pojavljivati unutar Ruske Sovjetske Federativne Socijalističke Republike a kasnije i SSSR-a nakon Oktobarske revolucije i to na teritorijama gdje većinu čini nerusko stanovništvo.

Prve autonomne oblasti su bile nezavisni subjekti unutar federacije, zajedno s pokrajinama, regijama i republikama da bi se poslije zajedno sa pokrajinama ujedinjavale u veće teritorijalno-administrativne jedinice, krajeve. Daljom reorganizacijom, većina autonomnih oblasti su pretvorene u republike da bi od decembra 1936. ponovo postale nezavisni politički subjekti.

## Autonomne oblasti na teritoriji Rusije 
Hronološki gledano na teritoriji Ruske Federacije su uspostavljene sljedeće autonomne oblasti:

* Autonomna njemačka oblast na području Volge (19. oktobra 1918. do 19. decembra 1923. kada je prerasla u Autonomnu Sovjetsku Socijalističku Republiku Povolških Nijemaca)

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Federalni subjekti u Rusiji
Jehan Adam

**Jehan Adam** je bio francuski matematičar koji je živio i radio u 15. vijeku. Bio je sekretar Nicholleu Tilhartu, koji je bio notar, sekretar i računovođa kralja Luja XI Francuskog.

Objavio je svoj rukopis 1475. u kojem se po prvi put pojavljuju termini *by-million* i *tri-million*, koji danas predstavljaju termine *bilion* i *trilion*.

## Reference 
Kategorija:Rođeni u 15. vijeku
Kategorija:Nepoznate godine smrti
Kategorija:Francuski matematičari
Kategorija:Matematičari 15. vijeka
Kategorija:Živi ljudi
Lira (muzički instrument)

[140px|mini|desno|Žena pozira kao [sirena sa lirom (1913.).]]
**Lira** (i njoj srodna *kitara*) su žičani instrumenti koji su bili korišteni u Antičkoj Grčkoj.

Lira i kitara su usko povezivani uz Apolonov kult (Apolon je često opisivan i prikazivan sa lirom ili kitarom u ruci). Najrasprostranjeniji su starogrčki instrumenti; lira kao kućno, a kitara kao instrument javnih, koncertnih nastupa. Učenje lire bilo je bavezno u odgoju mladih ljudi, posebno u Atini.

Žice su im uspravno položene i donjim dijelom pričvršćene uz rezonator, koji se kod lire obično sastojao od kornjačine kore. Žice su bile jednako dugačke; svaka od njih je mogla proizvoditi samo jedan ton, čija je visina zavisila o debljini i zategnutosti žice. 

Pri sviranju lira se držala u uspravnom položaju a svirači su dodirivali žice direktno prstima, ili pomoću trzalice, ili na oba načina u isto vrijeme, posebno u solističkim nastupima kitare.

Broj žica na liri (odnosno kitari) mijenjao se tokom vremena. U početku ih je bilo sedam, zatim osam, a u petom vijeku prije nove ere popeo se taj broj na jedanaest a nerijetko ih je bilo i petnaest. Zabilježene su kitare i sa šesnaest i osamnaest žica.

## Reference 
* Članak sadrži materijal preveden sa Wikipedije na engleskom jeziku.

Kategorija:Žičani instrumenti
Lira (čvor)

* Italijanska lira
* Lira (muzički instrument), muzički instrument.
* Malteška lira
* Turska lira 
* Sirijska lira 
* Vatikanska lira
Joseph Adhemar

**Joseph Alphonse Adhemar** (1797. &mdash; 1862. godine) je bio francuski matematičar. On je prvi pretpotavio, da su na ledena doba uticale astronomske sile, u svojoj knjizi iz 1842. godine pod nazivom *Revolucije mora*.

Zemljina orbita je eliptična, sa Suncem u jednom fokusu; linije povučene kroz zimski i ljetni solsticij; i proljetni i jesenji ekvinocij (ravnodnevnica); sijeku se sa suncem pod pravim uglovima. Recimo da je Zemlja najbliže Suncu (periapsis) blizu zimskom solisticija na sjevernoj hemisferi, a Zemlja se kreće brže po svojoj orbiti kada je bliže Suncu. Odvade slijedi da je period od jesenje ravnodnevnice na sjevernoj hemisfri do zime i proljeća kraći za oko sedam dana nego period od proljeća preko ljeta do jeseni; obrnuto je tačno na južnoj hemisferi. to znači da je zima na sjevernoj hemisferi kraća.

Adhemarovu teoriju je dalje razvijao i značajno prilagodio, prvo James Croll, a kasnije i Milutin Milanković.

## Reference 
* E. Bard, **Greenhouse effect and ice ages: historical perspective**; Comptes Rendues Geoscience, 336 (2004) 603-638  

Kategorija:Rođeni 1797.
Kategorija:Umrli 1862.
Kategorija:Klimatolozi
Kategorija:Francuski matematičari
Jean le Rond d'Alembert

'''Jean le Rond d'Alembert'* (16. novembar 1717 - 29. oktobar 1783) je bio francuski matematičar, mehaničar, fizičar i filozof. Također je bio koautor *Encyclopédie'' zajedno sa Denisom Diderotom. D'Alembertov metod za talasnu jednačinu je dobio naziv po njemu.

## Fiktivni opisi 
Denis Diderot opisao je D'Alemberta u knjizi "Le reve de D'Alembert" ("D'Alembertov san"), napisanoj nakon što su se njih dvojica udaljili. Knjiga opisuje D'Alemberta bolesnog u krevetu, kako vodi raspravu o materijalističkoj filozofiji u svom snu.

Roman Andrewa Crumeyja "D'Alembertov princip" (1996. godine) dobio je naziv po D'Alamberotovm principu u fizici. Njegov prvi dio opisuje D'Alembertov život i njegovu slijepu zaljubljenost u Julie de Lespinasse.

## Reference 
## Bibliografija 
* 
*Crépel, Pierre, 2005, "Traité de dynamique" in Grattan-Guiness, I., ed., *Landmark Writings in Western Mathematics*. Elsevier: 159-67.
*Grimsley, Ronald (1963) ''Jean d'Alembert.'' Oxford Univ. Press.

## Također pogledajte 
* Liberalizam
* Doprinosi liberalnoj teoriji
* Gamblerova zabluda
* Talasna jednačina
* D'Alembertov princip
* d'Alembert–Eulerov uslov

## Vanjski linkovi 
*D'Alembert's accusation of Euler's plagiarism at Convergence
*English translation of part of the Encyclopédie of Diderot and d'Alembert
*An Account of the Destruction of the Jesuits in France by Jean Le Rond d' Alembert (1766)
*Select Eulogies of the Members of the French AcademyWith Notes by Jean Le Rond d' Alembert (1799)
*Correspondence with Frederick the Great 

Kategorija:Rođeni 1717.
Kategorija:Umrli 1783.
Kategorija:Francuski filozofi
Kategorija:Francuski fizičari
Kategorija:Francuski matematičari
Kategorija:Biografije, Pariz
Kategorija:Matematičari 18. vijeka
Kategorija:Članovi Kraljevskog društva
Kategorija:Članovi Francuske akademije nauka
Jean-Jacques de Marguerie

mini|Jean-Jacques de Marguerie
**Jean-Jacques de Marguerie** (Mondeville, 12. april 1742. – Grenada, 1779. godine) je bio francuski pomorski oficir i matematičar.

## Život 
Otpočeo je svoje studije je koledžu u Caenu, otkrivajući Euklidove elemente kada je imao 18 godina, te se od tada posvetio samo matematici. U toj oblasti napredovao je toliko mnogo da mu je geometar Alexis Fontaine, kojeg je sreo u Parizu, ponudio da mu bude štićenik. Ostao je s njim toliko dugo da je iskravio nekoliko radova za Académie des sciences.

## Bibliografija 
**Mémoire sur la résolution des équations en général, et particulièrement sur l’équation du cinquième degré*, 1769
**Mémoire sur le système du monde*, 1770
**Mémoire sur une opération d’algèbre appelée l’élimination des inconnues*, 1770
**Établissement d’une nouvelle théorie de la résistance des fluides*, 1770
**Dissertation sur le roulis*, 1771
**Dissertation sur le moyen de trouver les centres de gravité*, 1771
**Mémoire sur la résolution des équations du cinquième degré*, 1771
**Mémoire sur la construction*, 1772
**Mémoire sur la statique des vaisseaux*, 1772

Kategorija:Rođeni 1742.
Kategorija:Umrli 1779. 
Kategorija:Francuski matematičari
Alexis Fontaine des Bertins

thumb|''Mémoires donnés à l'Académie royale des sciences*, 1764
**Alexis Fontaine**, poznat kao **Alexis Fontaine des Bertins** (13. august 1704, Claveyson &ndash; 21. august 1771, Cuiseaux) bio je francuski matematičar. Bio je zaštitnik i učitelj Jean-Jacquesa de Marguerieja.

## Život 
Zavolio je matematiku čitajući Fontenelleovu knjigu *Géométrie de l'infini* (*Geometrija beskonačnoga*) te je dao rješenja za probleme tautohrone krive, brahistohrone krive i ortogonalnih trajektorija.

## Publikacije 
* *Mémoires donnés à l'Académie royale des sciences, non imprimés dans leur temps* (1764)
* *Traité de calcul différentiel et intégral, par M. Fontaine, de l'Académie royale des sciences, pour servir de suite aux mémoires de la même Académie'' (1770)

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Biography and bibliography

Kategorija:Rođeni 1704.
Kategorija:Umrli 1771.
Kategorija:Biografije, Claveyson
Kategorija:Francuski matematičari
Kategorija:Članovi Francuske akademije nauka
Jacques d'Allonville

'''Jacques Eugène d'Allonville, Chevalier de Louville par Fontenelle'* bio je francuski astronom i matematičar.

Rođen je u Château de Louvilleu. Studirao je matematiku prije nego se pridružio Francuskoj mornarici. Dostigao je čin pukovnika prije nego se povukao iz vojne službe 1713. godine, nakon potpisivanja sporazuma u Utrechtu. Nakon toga je otpočeo studije astronomije.

Značajan je jer je odredio metod za precizno izračunavanje nastajanja pomračenja Sunca.

Umro je u Saint-Jean de Brayu.

Krater Louville na Mjesecu dobio je ime u njegovu čast.

## Bibliografija 
* *Observations sur l'obliquité de l'écliptique*, 1714.
* *Nouvelles tables du soleil*, 1720.
* *Nouvelle méthode de calculer les éclipses*, 1724.
* *Remarques sur la question des forces vives'', 1721–28.

## Reference 
Kategorija:Francuski astronomi
Kategorija:Francuski matematičari
Kategorija:Članovi Francuske akademije nauka
Kategorija:Biografije, Louville-la-Chenard
Kategorija:Rođeni 1671.
Kategorija:Umrli 1732.
Louis Antoine

**Louis Antoine** (1888.–1971. godine) je bio francuski matematičar koji je otkrio Antoineovu ogrlicu, koju je J. W. Alexander koristio da konstruiše Antoineovu rogastu ogrlicu.

Vid je izgubio u Prvom svjetskom ratu, kada je imao 29 godina. Henri Lebesgue mu je predložio da proučava dvo- i trodimenzionalnu topologiju.
## Reference 
## Vanjski linkovi 
*
*

Kategorija:Rođeni 1888.
Kategorija:Umrli 1971.
Kategorija:Francuski matematičari
Kategorija:Matematičari 20. vijeka
J. W. Alexander

**J. W. Alexander** je ime slijedećih ljudi:

* J. W. Alexander (producent), američki R&B producent
* James Waddell Alexander II, američki matematičar
Roger Apéry

mini|Univerzitet na kojem je radio Apéry
**Roger Apéry** (14. novembar 1916. – 18. decembar 1994. godine) je bio grčko-francuski matematičar, najpoznatiji po Apéryjevom teoremu, koji govori da je ζ(3) iracionalan broj, gdje ζ označava Riemannovu zeta funkciju.

Apéry je rođen u Rouenu 1916. godine kao sin francuske majke i grčkog oca. Nakon studija u École normale supérieure (prekinuto pošto je bio zarobljenh u Drugom svjetskom ratu), dobio je posao predavača u Rennesu. 1949. godine, postao je profesor na Univerzitwtu u Caenu, gdje je ostao sve do penzije. Umro je u Caenu, nakon duge bolesti 1994. godine.

1979. godine, šokirao je matematički svijet sa svojim neočekivanim dokazom iracionalnosti sume recipročnih kubova cijelih brojeva ζ(3). Pokazatelj težine ovog problema je taj, da za druge neparne stepene, ovaj problem ostao je neriješen. Ipak, mnogi matematičari su radili na, tzv., Apéryjevom nizu kako bi pronašli alternativne dokaze koji bi se mogli primijeniti na ostale neparne stepene (F. Beukers, A. van der Poorten, M. Prevost, K. Ball, T. Rivoal, Wadim Zudilin i ostali).

Apéry je bio aktivan u politici, te je na nekoliko godina u 60tim bio predsjednik Calvadoske radikalne stranke. Napustio je politiku nakon reformi koje je napravio Edgar Faure nakon revolucije 1968. godine, kada je shvatio da univerzitetski život ide protiv tradicije, koju je on uvijek podržavao.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* A biography of Roger Apéry 

Kategorija:Rođeni 1916.
Kategorija:Umrli 1994.
Kategorija:Francuski matematičari
Kategorija:Grčki matematičari
Kategorija:Francuzi grčkog porijekla
Kategorija:Matematičari 20. vijeka
Aulos

mini|Svirač aulosa|185x185piksel
**Aulos** je puhački instrument orijentalnog porijekla koji se koristio (najviše) u Staroj Grčkoj.
To je dionizijski instrument uzbuđenja i strasti.
Nalik je na našu obou, sastojao se od cijevi (koje su na kraju otvorene) sa rupicama.  Na gornjem kraju aulos je imao dvostruki jezičak. Aulos je izrađivan od trske, šimšira, obične ili slonove kosti, ali nikada od kovine.  Klasični aulos se zapravo sastojao od dvije potpuno odvojene cijevi iste ili različite dužine (*diaulos* - dvostruki aulos), koje je svirač istovremeno držao u ustima.  Vjerovatno je da je istovremeno sviranje na dvostrukom aulosu proizvodila nekakvu vrstu heterofonije. Na desnom, dubljem aulosu, izvodila se melodija, a na lijevom, višem, pratnja. Broj rupica na aulosu nije bio stalan. Vremenom se taj broj povećavao: od četiri, na dvanaest, pa petnaest rupica.

## Također pogledajte 
* Klarinet

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* https://web.archive.org/web/20050920113848/http://didaskalia.open.ac.uk/issues/vol2no2/Neuman.html
* Josip Andreis, *Historija muzike*, (1966.).
* Članak sadrži i prevedene odlomke sa Wikipedije na engleskom jeziku.

Kategorija:Drveni puhački instrumenti
Pravi ugao

150px|mini
mini|300px|Primjer moderne arhitekture, dizajnirane sa mnogo pravih uglova.

U geometriji i trigonometriji, **pravi ugao** je ugao od 90 stepeni, koji orgovara četvrtini jednog obrta (to jest, četvrtini punog kruga). Može biti definisan kao ugao takav da dva takva ugla tvore polovinu obrta, ili 180°.

Za linije, koje se sijeku pod pravim uglom, kaže se da su okomite, što je važna geometrijska osobina. Prisustvo pravog uglao u trouglu je faktor koji definiše praougli trougao.

Pravi ugao može se predstaviti preko različitih jedinica:

* 90°
* π/2 radijana
* 8 tačaka (od 32 tačke kompasne ruže)
* 6 sati (astronomski satni ugao)

U matematici, pravi ugao može biti dodatna jedinica za ugaog. 1p=90°=π/2 rad=100g

Ovaj termin je posuđenica od latinske riječi *angulus rectus*; ovdje, *rectus* znači "uspravan", što se odnosi na uspravnu okomicu i horizontalnu baznu liniju.

## Također pogledajte 
* Ugao: Vrste uglova
* Ortogonalnost
* Okomitost
* Decartesov koordinatni sistem
* Pravouglost

## Reference 
Kategorija:Trigonometrija
Kategorija:Ugao
Birobidžan

**Birobidžan** (; jidiš: ביראָבידזשאַן) jest glavni grad Jevrejske autonomne oblasti, federalne jedinice u Rusiji. Nalazi se na ruti Transsibirske pruge u blizini granice sa Kinom.

Birobidžan je dobio ime po dvije najveće rijeke unutar autonomne oblasti: Bira i Bidžan, iako samo rijeka Bira protiče kroz grad.

## Partnerski gradovi 
*  Beaverton, Oregon, SAD
*  Niigata, Japan

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* https://encyclopedia.yivo.org/article/69
* Official website of Birobizhan  
* Birobidzhan Business Directory 
* Photos of Birobidzhan
* Song about Birobidzhan
* 'Sad And Absurd': The U.S.S.R.'s Disastrous Effort To Create A Jewish Homeland (National Public Radio on September 7, 2016)
* "Birobidzhan Jewish autonomous region" (*RT*, 2009)
* ‘We never know if we are really accepted, or if we are playing a role', Mati Shemoelof interview in April 2021 with the Israeli-Berliner writer who wrote a novel on Birobidzhan, Plus61J

* 

Kategorija:Gradovi u Jevrejskoj autonomnoj oblasti
Kategorija:Gradovi u Rusiji
François Arago

**François Jean Dominique Arago** (26. februar 1786. - 2. oktobar 1853.) je bio francuski katalonijski matematičar, fizičar, astronom i političar.

## Rani život i rad 
Arago je rođen u Estagelu, malom selu blizu Perpignana, u *départementu* Pyrénées-Orientales, katalonskoj Francuskoj. Bio je najstariji od četvorice braće. Jean (1788-1836.) se preselio u Sjevernu Ameriku i postao general meksičke vojske. Jacques Étienne Victor (1799-1855.) je učestvovao u istraživačkom putu Louisa de Freycineta u brodu *Uranie* od 1817. do 1821, te se na povratku u Francusku posvetio novinarstvu i drami. Za četvrtog brata, Étiennea Vincenta de (1802-1892.), se kaže da je sarađvao sa Honoré de Balzacom u *Nasljednicima Biraguea*, a od 1822. do 1847, napisao je veliki broj laganih dramskih komada, većinom u kolaboraciji.

## Posljednje godine 
U ljeto 1853. Aragoa su njegovi ljekari savjetovali da pokuša zdravlje popraviti udišući zrak prostora na kojem je rođen, što je on i poslušao, te je otišao u istočne Pirineje. Međutim, tretman nije bio uspješan, te je on umro u Parizu. Njegov grob nalazi se na poznatom groblju Père Lachaise u Parizu.

Krateri na Marsu i Mjesecu, te jedan Neptunov prsten, dobili su ime po Aragou, kao i studijska asocijacija za primijenjenu fiziku pri Univerzitetu u Twenteu.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
*Arago in the 1911 Encyclopedia Brittanica - originalni izvor za gotovo sav sadržaj ove stranice
*Obituary: Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 1854, volume 14, page 102 
*Nulti meridijan u Parizu pogrešno upotrebljena u Da Vincijevom kodu, zapravo je umjetnički projekt holandskog umjetnika Jan Dibbetsa (1941) izrađen 1987. kao počast astronomu François Arago (1786-1853) https://web.archive.org/web/20060111124647/http://www.kunstgeografie.nl/dibbets.htm
* Studijska asocijacija S.V. Arago(holandski) na Univerzitetu u Twenteu dobija je naziv po Françoisu Aragou.

## Dodatna literatura 
*

Kategorija:Rođeni 1786.
Kategorija:Umrli 1853.
Kategorija:Francuski astronomi
Kategorija:Francuski fizičari
Kategorija:Francuski matematičari
Kategorija:Matematičari 19. vijeka
Kategorija:Članovi Francuske akademije nauka
Kategorija:Biografije, Estagel
Pierre-Simon Laplace

::*Za članak o gradu Laplace u američkoj državi Louisiana, pogledajte članak Laplace, Louisiana.*

**Pierre-Simon, marquis de Laplace** (23. april 1749. - 5. mart 1827. godine) je bio francuski matematičar i astronom, čiji su radovi bili osnov za razvoj matematičke astronomije. Sumirao je i proširio radove svojih prethodnika u svojoj knjizi od pet svezaka pod nazivom *Mécanique Céleste* (Nebeska mehanika) (1799-1825. godine). Ovaj rad je proučavanje klasične mehanike pomoću geometrije zamijenio proučavanjem na osnovu kalkulusa, štoje otvorilo veći spektar problema za rješavanje.

## Reference 
## Bibliografija 
### Od Laplacea 
* *Œuvres complètes de Laplace*, 14 vol. (1878–1912), Paris: Gauthier-Villars (in French) (PDF copy from Gallica) 
* *Théorie du movement et de la figure elliptique des planètes* (1784) Paris (not in *Œuvres complètes*)
* ''Précis de l'histoire de l'astronomie*

#### Engleski prijevodi 
* Bowditch, N. (trans.) (1829-1839) *Mécanique céleste*, 4 vols, Boston
** New edition by Reprint Services 
* — [1829-1839] (1966-1969) *Celestial Mechanics*, 5 vols, including the original French
* Pound, J. (trans.) (1809) *The System of the World*, 2 vols, London: Richard Phillips
* _ *The system of the world (v. 1)*
* _  *The system of the World (v.2)* 
* — [1809] (2007) *The System of the World*, vol.1, Kessinger, 
* Toplis, J. (trans.) (1814) A treatise upon analytical mechanics Nottingham: H. Barnett
* , translated from the French 6th ed. (1840)

### O Laplaceu i njegovom radu 
*  (in French)
* 
* 
* 
* David, F. N. (1965) "Some notes on Laplace", in Neyman, J. & LeCam, L. M. (eds) *Bernoulli, Bayes and Laplace*, Berlin, *pp*30-44
* 
* 
* 
* 
* 
* , delivered 15 June 1829, published in 1831. (in French)
* 
* — (1997) *Pierre Simon Laplace 1749-1827: A Life in Exact Science'', Princeton: Princeton University Press, 
* Grattan-Guiness, I., 2005, "'Exposition du système du monde' and 'Traité de méchanique céleste'" in his *Landmark Writings in Western Mathematics*. Elsevier: 242-57.
* 
* 
* 
* — (2005) *Pierre Simon Laplace 1749-1827: A Determined Scientist*, Cambridge, MA: Harvard University Press,  
* 
* Rouse Ball, W. W. [1908] (2003) "Pierre Simon Laplace (1749 - 1827)", in *A Short Account of the History of Mathematics*, 4th ed., Dover, 
* 
* 
* Whitrow, G. J. (2001) "Laplace, Pierre-Simon, marquis de", *Encyclopaedia Britannica*, Deluxe CDROM edition
* 
* 
* 
*  (available from Google Books)

## Vanjski linkovi 
* 
* "Pierre-Simon Laplace" u MacTutor History of Mathematics archive.
* 
* Laplace-ova matematička genealogija
* Extending Laplace & Fourier Transforms

Kategorija:Rođeni 1749.
Kategorija:Umrli 1827.
Kategorija:Francuski astronomi
Kategorija:Matematičari 18. vijeka
Kategorija:Matematičari 19. vijeka
Kategorija:Francuski matematičari
Kategorija:Članovi Francuske akademije
Kategorija:Članovi Francuske akademije nauka
Čukotski autonomni okrug

**Čukotski autonomni okrug** ili samo **Čukotka** je federalna jedinica u sklopu Ruske Federacije smješten na krajnjem istoku zemlje. Izlazi na Beringovo i Čukotsko more. Površina mu je 737.700 kvadratnih kilometara, ima 53.824 stanovnika, a glavni grad je Anadir.

Do 1991. ovaj autonomni okrug je bio pod vlašću Magadanske oblasti.

Etnički sastav stanovništva je: 51,9% Rusi, 23,5% Čukči, 9,2% Ukrajinci i drugi.

## Također pogledajte 
* Beringov prolaz

## Vanjski linkovi 
* Zvanična stranica vlade Čukotskog autonomnog okruga 
* 


Kategorija:Autonomni okruzi u Rusiji
Kategorija:Države i teritorije osnovane 1930.
Kategorija:Dalekoistočni federalni okrug
Numerički

* Numerički sistem, sistem matematičke notacije za pisanje brojeva
* Brojna imena, riječi koje se koriste u jezičnom sistemu pisanja koji predstavljaju brojeve

*
Heidenheim (čvor)

* Heidenheim an der Brenz, grad u njemačkoj pokrajini Baden-Württemberg
* Heidenheim (okrug), okrug u istočnom dijelu Baden-Württemberga
* Heidenheim (Bavarska), gradić u Bavarskoj
Hantijsko-mansijski autonomni okrug

**Hantijsko-mansijski autonomni okrug** jest federalna jedinica u okviru Ruske Federacije kao autonomni okrug Tjumenjske oblasti. Površina mu je 523.100&nbsp;km2, ima 1.432.817 stanovnika, a glavni grad je Hanti-Mansijsk.

Ovaj okrug generalno je poznat kao geografska teritorija pod nazivom Jugra.

Etnički sastav stanovništva je: 66,05% Rusi, 8,60% Ukrajinci, 7,50% Tatari, 2,50% Baškiri i drugi.

## Vanjski linkovi 
* Zvanična stranica vlade Hantijsko-mansijskog autonomnog okruga 


Kategorija:Autonomni okruzi u Rusiji
Kategorija:Okruzi u Tjumenjskoj oblasti
Kategorija:Države i teritorije osnovane 1930.
Jamalskonenečki autonomni okrug

**Jamalskonenečki autonomni okrug** ili samo **Jamalija** je federalna jedinica u sklopu Ruske Federacije kao autonomni okrug Tjumenjske oblasti. Površina mu je 750.300 kvadratnih kilometara, ima 507.006 stanovnika, a glavni grad je Salehard.

Etnički sastav stanovništva je: 58,8% Rusi, 13,0% Ukrajinci, 5,5% Tatari, 5,2% Nenci i drugi.

## Vanjski linkovi 
* Zvanična stranica vlade Jamalskonenečkog autonomnog okruga
* 


Kategorija:Autonomni okruzi u Rusiji
Kategorija:Sibir
Kategorija:Države i teritorije osnovane 1930.
Nenečki autonomni okrug

**Nenečki autonomni okrug** ili samo **Nenecija** je federalna jedinica u sklopu Ruske Federacije kao autonomni okrug Arhangelske oblasti. Površina mu je 176.700 kvadratnih kilometara, ima 41.546 stanovnika, a glavni grad je Narjan-Mar.

Etnički sastav stanovništva je: 62,4% Rusi, 18,7% Nenci, 10,9% Komi i drugi.

## Vanjski linkovi 
* Zvanična stranica vlade Nenečkog autonomnog okruga
* 


Kategorija:Autonomni okruzi u Rusiji
Kategorija:Države i teritorije osnovane 1929.
Autonomni okruzi u Rusiji

Ruska Federacija je podjeljena na 83 federalna subjekta od kojih 4 su autonomni okruzi.

Neki okruzi su pod direktnom vlašću Ruske federacije kao zaseban federalni subjekt, dok neki su pod jurisdikcijom krajeva ili oblasti.

## Historija 
Originalno nazvani *nacionalni okruzi*, ovaj tip administrativne jedinice je uspostavljen 1920tih godina, a široko primijenjen 1930. radi obezbjeđivanja autonomije naroda na sjeveru zemlje. 1977. naziv im je promjenjen u autonomni okrug.

## Autonomni okruzi u Rusiji 
alt=Ruski autonomni okruzi|mini

* Čukotski autonomni okrug
* Hantijsko-mansijski autonomni okrug
* Nenečki autonomni okrug
* Jamalskonenečki autonomni okrug

## Također pogledajte 
* Republike u Rusiji

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Federalni subjekti u Rusiji
Amer Osmanagić

**Amer Osmanagić** (Janja, 7. marta 1989.), bosanski fudbaler prvoligaša FK Sarajevo.

Ponikao u pionirima tuzlanske Slobode i krajem 2001. seli u Partizan. U Partizanu je prošao sve mlađe kategorije gdje je bio i kapiten. Na mnogim turnirima je biran za najboljeg igrača. Zajedno sa jos 3 fudbalera 2006. potpisuje četverogodišnji profesionalni ugovor sa Partizanom. Za prvi tim Partizana je odigrao tek jednu utakmicu,a veći dio je proveo u Teleoptiku na posudbi. Godine 2009. potpisuje trogodišnji ugovor sa OFK Beogradom. Nakon samo pola sezone u OFK-u potpisuje za novi klub, Velež. U Velež je stigao kao najveće pojačanje za sezonu 2009/10. 
Također je igrao u kadetskoj i juniorskoj reprezentaciji, a trenutno je član U21 selekcije Bosne i Hercegovine.

## Reference
Kategorija:Rođeni 1989.
Kategorija:Biografije, Bijeljina
Kategorija:Janja
Kategorija:Bosanskohercegovački nogometaši
Kategorija:Nogometaši Partizana
Kategorija:Nogometaši OFK Beograda
Kategorija:Nogometaši Sarajeva
Kategorija:Nogometaši Veleža
Kategorija:Nogometaši Olimpika (Sarajevo)
Kategorija:Nogometaši Slobode (Tuzla)
Kategorija:Živi ljudi
Tirol (pokrajina)

**Tirol**  je jedna od devet pokrajina Republike Austrije. Glavni grad je Innsbruck. Pokrajina ima 746.153 stanovnika. 

## Teritorijalna podjela 
Tirol je teritorijalno i politički podijeljen na 9 okruga (njem.:*Bezirk*). Okruzi su podijeljeni na - grada i - općine, od kojih - ima tradicionalni *Markt* status (njem:''Marktgemeinde).

## Obrazovanje 
### Predškolsko obrazovanje 
### Osnovno i srednje obrazovanje
### Visoke stručne škole 
### Univerzitet
## Reference 
Kategorija:Tirol
Kategorija:Savezne pokrajine Austrije
Tirol (čvor)

* Tirol, srednjoevropska geografska regija na području Austrije i Italije,
* Tirol (pokrajina), savezna pokrajina u Austriji,
* Južni Tirol, pokrajina u Italiji,
* 6439 Tirol, asteroid nazvan po pokrajini Tirolu,
Jelovo Brdo

**Jelovo Brdo** je naseljeno mjesto u općini Kalesija, Bosna i Hercegovina.

## Historija 
Oko 18. vijeka, tokom vladavine Osmanlijskog carstva, Jelovo Brdo je nastalo od poljoprivrednika, koji su bili u potražnji za plodnom zemljom.

## Stanovništvo 
## Obrazovanje 
U Jelovom Brdu se nalazi četverogodišnja osnovna škola. Učenici u srednju školu idu u Kalesiju ili u Tuzlu.

## Priroda 
Jelovo Brdo, okružuju dvije rijeke, mala i velika Spreča. Pošto je Jelovo Brdo u šumovitom području, tu žive mnoge životinje, kao što su medvjed i crvena lisica. Svake godine mnogi regionalni ali i strani lovci iz susjednih zemalja sastaju se u području Kalesije i Jelovog Brda za lov.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Zvanični sajt općine Kalesija
Klinički pregled

**Klinički pregled** je proces pregleda tijela pacijenta na znakove bolesti

Za klinički pregled koriste se opće (osnovne) metode pregleda i specijalne.

## Osnovne metode 
U osnovne ili opće metode kliničkog pregleda spadaju: adspekcija, palpacija, perkusija, auskultacija i termometriranje. Zovu se opće ili osnovne metode zato što se one koriste u svakoj prilici pri ispitivanju, bez obzira na karakter bolesti.

### Adspekcija 
Adspekcija ili posmatranje sastoji se u općem posmatranju cjelokupnog pacijenta ili njegovog pojedinačnog dijela. Pregled se obavlja golim okom, bez ikakvih instrumenata. Pri tome je potrebno najprije baciti opći pogled na pacijenta, temeljito ga pregledati sa svih strana, dobiti utisak o općem stanju, a zatim posmatrati pojedine dijelove tijela. Ako se nađu neke nepravilnosti, treba ih uporediti sa odgovarajućim dijelovima tijela sa druge strane. Ukoliko ima takvih izmjena gdje je došlo do povećanja u odnosu na normalne veličine, izmjenjeni dijelovi se mogu izmjeriti centimetrom ili se mogu dati opisno.

### Palpacija 
Palpacija ili pipanje, izvodi se vrhovima prstiju, a ponekad i cijelom rukom, pri čemu se čulom dodira određuje temperatura, čvrstoća, osetljivost, veličina, oblik i pokretljivost izmjenjenog mjesta.

### Perkusija 
Perkusija ili kucanje, jeste metoda kojom se vještački izazivaju zvukovi na pojedinim dijelovima tijela (grudni koš, crijeva, sinusi). Vrši se uz pomoć instrumenata (plezimetar i čekić), kada se zove instrumentalna, ili udarcem srednjeg prsta lijeve ili desne ruke o isti takav prst druge ruke koji je priljubljen na mjestu gdje se vrši perkusija, kada se naziva digitalna perkusija.

### Auskultacija 
Auskultacija ili slušanje, jeste metoda pregleda za otkrivanje normalnih ili patoloških zvučnih pojava kao što je disanje, crijevna peristaltika, srčani udar i dr. Izvodi se pomoću slušalica (indirektna metoda) ili stavljanjem uha na onaj dio tijela koji treba slušati (direktna metoda).

### Termometriranje 
Termometriranje ili mjerenje tjelesne temperature, vrši se pomoću tzv. maksimalnog termometra sa Celzijusovim podiocima od 35 do 43 stepeni. Ovi termometri dobijenu maksimalnu temperaturnu vrijednost održavaju sve dotle dok se tresenjem živin stub ne spusti na početni podiok.

## Specijalne metode 
Specijalne metode pregleda obuhvataju razne vrste hemijskih, bioloških, mikroskopskih, rendgenoloških i mnogih drugih pregleda, koje se izvode po potrebi, ukoliko osnovne metode pregleda nisu dovoljne da bi se postavila tačna dijagnoza bolesti.

Kategorija:Medicina
Kategorija:Prevencija
Kategorija:Medicinska praksa
SAP SE

**SAP SE** ili ponekad skraćeno SAP je najveći evropski proizvođač programa za računare i treći najveći svjetski proizvođač istih. Sjedište preduzeća se nalazi u Walldorfu, Njemačka. SAP je najpoznatiji po svom ERP rješenju *SAP Enterprise Resource Planning* koji je se koristi za planiranje sredstava preduzeća.

## Vanjski linkovi 
* SAP SE

Kategorija:Kompanije u Njemačkoj
Kategorija:Industrija u Njemačkoj
Štajerska

* Štajerska (regija), srednjoevropska geografska regija na području Austrije i Slovenije, 
* Štajerska (pokrajina), savezna pokrajina u Austriji
* Štajerska (Slovenija), geografska regija u Sloveniji, nazvana *Donja Štajerska*, slov.: *Spodnja Štajerska*
Ateroskleroza

mini|desno|200px|Šematski prikaz razvoja ateroskleroze
**Ateroskleroza** je bolest velikih i srednjih mišićnih arterija. Karakteriše se disfunkcijom endotela krvnog suda, vaskulitisom, i nakupljanjem lipida, holesterola, kalcija i ćelijskih elemenata unutar zida krvnog suda. Ovaj proces za posljedicu ima formiranje plaka, vaskularno remodjelovanje, akutnu i hroničnu opstrukciju lumena krvnog suda, poremećen protok krvi, i smanjenu oksigenaciju ciljanih tkiva.

Kategorija:Kardiovaskularne bolesti
Endotel

[mini|desno|250px|Presjek zida [arterije sa označenim slojevima]]
**Endotel** predstavlja tanki sloj ćelija koje se nalaze na unutrašnjoj površini krvnih sudova i u direktnoj kontaktu su sa krvlju. Endotel se nalazi u cijelom kardiovaskularnom sistemu, od srca do najmanjih kapilara. Njegova uloga je da smanji turbulenciju protoka krvi.

Endotel unutar srca nosi naziv endokard.

## Funkcija 
Ćelije endotela su uključene u nekoliko aspekata u vaskularnoj biologiji uključujući:

* Vazokonstrikcija i vazodilatacija, pri kontroli krvnog pritiska
* Zgrušavanje krvi (tromboza i fibrinoliza)
* Ateroskleroza
* Angiogeneza, formiranje novih krvnih sudova
* Upala i otok

Ćelije endotela također kontrolišu prolaz materija u i iz krvotoka.

## Također pogledajte 
* Endokard

## Reference 
## Vanjski linkovi 
Kategorija:Kardiovaskularni sistem
Vorarlberg

**Vorarlberg** je jedna od devet pokrajina Republike Austrije. Glavni grad je Bregenz. Po procjeni Instituta za statistiku Austrije od septembra 2008. godine u Vorarlbergu živi 367.766 stanovnika.

## Teritorijalna podjela 
Vorarlberg je teritorijalno i politički podijeljen na 4 okruga (njem.:*Bezirk*). Okruzi su podijeljeni na 5 gradova i 81 općine, od kojih 11 ima tradicionalni *Markt* status (njem:''Marktgemeinde).

## Također pogledajte 
* Bosna quilt
## Reference 
+
Kategorija:Savezne pokrajine Austrije
Tikinski tjesnac

mini|desno|300px|Tikinski tjesnac
mini|desno|200px|Karta s Tikinskim tjesnacem
**Tikinski tjesnac** je prolaz koji spaja gornje jezero, Lago Chucuito, s nižim (i manjim) jezerom, Lago Pequeño. Cijelo jezero zove se Titicaca. Ono je, po zapremini, najveće jezero u Južnoj Americi. Smješteno je na granici između Bolivije i Perua.

Na najužem mjestu tjesnac je širok 850 metara.

## Vanjski linkovi 
* http://www.youtube.com/watch?v=vx32KDVSMl0

Kategorija:Moreuzi Južne Amerike
Kategorija:Vodene mase u Boliviji
Kategorija:Titicaca
Rukavac

[mini|desno|300px|[Zlatni rog, rukavac u Istanbulu]]
**Rukavac** je uski vodeni prolaz između dva ostrva ili prolaz koji spaja veću vodenu površinu sa zatvorenom vodenom površinom kao što je zaliv, laguna ili močvara. Svi vodeni prolazi koji se odvajaju od jednog vodenog toka te se kasnije u njega ulijevaju također se nazivaju rukavci. Takvi rukavci najčešće opkoljavaju riječna ostrva (ade).

Posebna vrsta glacijalnog rukavca zove se fjord. Kompleksi velikih rukavaca ili fjordova mogu biti nazvani *sund* (prolaz koji povezuje dva mora), kao što su Puget Sound, Howe Sound, Karmsund. Neki rukavci fjordovskog tipa zovu se kanali.

Plimna amplituda te intenzitet i smjer talasa faktori su koji utječu na tok sedimenata u rukavcima.

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Hood Canal na Google Maps


Kategorija:Obalni i okeanski oblici reljefa
Kategorija:Vodene mase