Historija Evropske unije

thumb|desno|300px|Proširenje EU (animacija)
**Historija Evropske unije** predstavlja vremenski period koji počinje 1952. godine osnivanjem prve velike evropske nadnacionalne ekonomske zajednice — Evropske zajednice za ugalj i čelik. U Evropi su 1958. osnovane još dvije nadnacionalne zajednice — Evropska ekonomska zajednica i Evropska zajednica za atomsku energiju, koje su se 1967. zajedno sa Evropskom zajednicom za ugalj i čelik ujedinile u Evropske zajednice. Godine 1993. Evropska ekonomska zajednica je, postavši jedan od tri stuba Evropske unije, ušla u njen sastav kao Evropska zajednica, a deset godina kasnije, istekom Ugovora iz Pariza, i funkcije Evropske zajednice za ugalj i čelik su postale dio nadležnosti Evropske zajednice, a samim tim i EU. Evropska zajednica za atomsku energiju je nastavila da postoji kao samostalna nadnacionalna organizacija.

Od svog nastanka, pa do današnjih dana, Evropska unija je rasla i razvijala se. Ono što je počelo kao šestočlana organizacija za slobodnu trgovinu industrijskim sirovinama, razvilo se u jedinstvenu uniju unutar čijih 28 država članica je omogućeno slobodno kretanje ljudi, roba, usluga i kapitala. Većina njenih građana se služi zajedničkom valutom, a članice ostvaruju jako blisku saradnju u pravnim, policijskim, odbrambenim i vanjskopolitičkim pitanjima. Od zajednice koja je izgradila Evropu iz pepela nakon Drugog svjetskog rata, prerasla je u uniju sa preko 500 miliona stanovnika, sa najvišim bruto društvenim proizvodom na svijetu .

## Ideja o ujedinjenoj Evropi 
Ideja o ujedinjenoj Evropi je jako stara i potiče iz perioda Rimskog carstva . Poslije njegovog raspada, bilo je više pokušaja ujedinjenja Evrope na principima nacionalne države (Franačka država, Sveto Rimsko Carstvo, Poljsko-litvanska unija, Prvo francusko carstvo i Nacistička Njemačka). Međutim, svi ti pokušaji su propali, zato što su bili zasnovani na prinudnom ujedinjenju država, a ne na njihovoj međusobnoj saradnji .

Po završetku Prvog svjetskog rata, riješene da ne dozvole da se užasi rata ikada ponove, mnoge države počinju da razmišljaju o politički ujedinjenoj Evropi. Austrijski grof Rihard Koudenhove-Kalergi (njem. Richard Coudenhove-Kalergi) je 1923. osnovao Panevropski pokret i 1926. je na prvom Panevropskom kongresu održanom u Beču okupio brojne ličnosti iz svijeta politike . Između ostalog, tom prilikom je rekao sljedeće . On je tom prilikom rekao . Iako je u samom početku Vijeće pokušalo da utiče na produbljivanje političke saradnje između zemalja članica, njegova osnovna funkcija svodila se na jačanje demokratije i poštovanja ljudskih prava u njima . Schumanova deklaracija (također nazivana i Schumanovim planom) je predstavljena 9. maja 1950 , i počeli su pregovori o osnivanju Evropske zajednice za ugalj i čelik (u daljem tekstu EZUČ), koji su uspješno završeni. Na osnovu Schumanove deklaracije izrađen je Pariski ugovor, kako je Ugovor o Evropskoj zajednici za ugalj i čelik nazivan u javnosti. Predstavljen je 18. aprila 1951, i njegovim stupanjem na snagu 24. jula sljedeće godine, i to na vremenski period od 50 godina, došlo je do ujedinjenja industrija uglja i čelika šest zapadnoevropskih zemalja — Francuske, Zapadne Njemačke, Italije, Belgije, Holandije i Luksemburga . Sve carine u trgovini željezom, ugljem i čelikom su ukinute, uvedena je zajednička tarifa prema zemljama van EZUČ, a počela je da se sprovodi i stroža kontrola proizvodnje i prodaje ovih sirovina . Također, osnovano je i Vijeće ministara, čiji je cilj bio zaštita interesa zemalja članica. Sud pravde Evropske unije je četvrta institucija osnovana Pariskim ugovorom, i to sa ciljem da rješava nesporazume koji bi mogli nastati unutar Zajednice . Shvativši da su privrede njihovih zemalja premale da bi samostalno mogle da opstanu na svjetskom tržištu, vođe zemalja Beneluksa su donijele odluku o stvaranju prisnije ekonomske unije i 1958. Carinska unija Beneluksa je zamijenjena Ekonomskom unijom Beneluksa . Jedna od odredbi Ugovora onemogućila je jednostrano prekidanje sporazuma, i njegov prekid bi, kao i svaka druga odluka unutar EEZ, mogao biti izdejstvovan jedino većinskim izglasavanjem .

U periodu pred usvajanje Rimskih ugovora druge evropske države su pozvane na bližu saradnju koja bi na kraju dovela do njihovog prijema u Zajednicu. Ujedinjeno Kraljevstvo je odbilo ovaj poziv i, plašeći se gubitka kontrole nad sopstvenom politikom, ono je zajedno sa Norveškom, Švedskom, Danskom, Švajcarskom, Austrijom i Portugalom osnovalo organizaciju EFTA — Evropsku asocijaciju za slobodnu trgovinu . Ugovor je stupio na snagu 1. jula 1967..

## Proširenje ka jugu 
Iako su već ostvarile određene ekonomske veze sa Evropskim zajednicama, Grčka, Španija i Portugal nisu mogli postati njeni članovi. Razlog za to bili su vojni režimi koji su se nalazili na vlasti u ovim južnoevropskim državama. Tokom 1974. i 1975. dolazi do svrgavanja vojnih režima u Portugalu, odnosno Grčkoj i Španiji, što im omogućava da podnesu prijave za članstvo u EZ. Prijavu prva podnosi Grčka 1975. i pošto je na zahtjev Njemačke i Francuske proces prijema ubrzan, 1. januara 1981. ona postaje deseta članica EZ . Španija i Portugal su prijave za članstvo podnijele 1977. i poslije dugih i teških pregovora, 12. juna 1985. u Madridu, odnosno Lisabonu potpisani su sporazumi o prijemu. Ove dvije pirinejske zemlje su se 1. januara 1986. pridružile EZ, čime je broj njihovih članica porastao na 12 .

## Jedinstveni evropski akt 
Predsednik Evropske komisije, Jacques Delors je u junu 1985. godine predstavio dokument koji je predviđao učvršćivanje zajedničkog tržišta unutar Evropskih zajednica. Iste godine, Delorsova komisija donijela je dokument koji predviđa prve velike dopune i izmjene Ugovora o spajanju — Jedinstveni evropski akt (u daljem tekstu JEA). Najveći broj odredbi ovog dokumenta odnosio se na institucione i ekonomske reforme EZ i pregovori o njegovom konačnom tekstu su ubrzo otpočeli. Po završetku pregovora, u decembru 1985. godine ministri vanjskih poslova 10 zemalja članica EZ usaglasili su se oko sadržaja JEA, dok su Danska i Italija morale da preispitaju da li njihovi ustavi dozvoljavaju potpisivanje ovakvog sporazuma. Danski parlament nije bio saglasan sa JEA, pa je njena vlada raspisala referendum. Belgija, Zapadna Njemačka, Francuska, Irska, Luksemburg, Holandija, Portugal, Španija i Ujedinjeno Kraljevstvo su 17. februara 1986. potpisali JEA, dok su ga Italija, Grčka i Danska potpisale 27. februara iste godine, nakon njegovog potvrđivanja na referendumu u Danskoj. Pošto je tokom 1986. i 1987. godine prošao potvrđivanje u parlamentima zemalja potpisnica, JEA je 1. jula 1987. godine stupio na snagu . Iste godine, prijavu za članstvu je podnio i Maroko, ali je prijava ove sjevernoafričke države odbijena sa obrazloženjem da samo evropske države mogu postati članice EZ.

Sovjetski uticaj u zemljama članicama Varšavskog pakta zvanično prestaje 1988. godine, donošenjem takozvane Sinatrine doktrine. Poslije više od 40 godina, 3. oktobra 1990. godine Njemačka se ujedinjuje i njen istočni dio postaje dio Evropske zajednice . Pad Berlinskog zida i raskidanje Varšavskog pakta, otvorio je vrata saradnji sa istočnoevropskim zemljama i daljem širenju Evropskih zajednica.

## Ugovor iz Maastrichta 
mini|225px|lijevo|Države u kojima je održan referendum o prihvatanju Ugovora iz Maastrichta
Pad komunizma u istočnoj Evropi i ujedinjenje Njemačke naveli su Evropske zajednice da učvrste svoju ulogu u međunarodnim pitanjima, a unutar njih se javlja potreba za jačanjem, kako ekonomske, tako i političke saradnje između država članica. U aprilu 1989. godine predsednik Evropske komisije, Jacques Delors, predstavio je konačan izvještaj Komiteta za studiju o Ekonomskoj i monetarnoj uniji (u daljem tekstu EMU). Na sjednici Evropskog vijeća u Dablinu, 28. aprila 1990. godine, na inicijativu Belgije, Njemačke i Francuske, uz podršku Evropskog parlamenta . Strukturni fondovi EU su znatno povećani i osnovan je novi Kohezioni fond, kao i Evropski investicioni fond, ogranak Evropske investicione banke, čiji je cilj davanje zajmova sitnim preduzetnicima . Kako bi se u uvođenju novih zakona uzela u obzir mišljenja više predstavnika iz različitih regija EU, sa radom je počeo Odbor regija . Nadležnost EU u oblasti raznih društvenih, ekonomskih i ekoloških pitanja je značajno povećana, a stvorene su i Transevropske mreže, koje su trebale uticati na povezivanje zemalja članica u oblasti saobraćaja, telekomunikacija i energetike. Stanovnici svih zemalja članica, postali su građani Evropske unije, a uveden je i ombudsman — zaštitnik njihovih prava. Također, usvojena je zajednička socijalna politika EU, sa najvećim osvrtom na zaštitu prava radnika.

Zemlje članice su u okviru Zajedničke vanjske i sigurnosne politike počele zajednički da djeluju u okviru zaštite osnovnih principa i integriteta Unije, jačanja međunarodne sigurnosti i saradnje, a utvrđena je i zajednička odbrambena politika. Pored toga, definisani su odnosi sa NATOom i Zapadnoevropskom unijom. Zajednička aktivnost članica u oblastima suzbijanja organizovanog kriminala i terorizma ustanovljena je Pravnim i unutrašnjim pitanjima, koja je nalagala bliže odnose policije, carinskih organa i drugih nadležnih organa članica. Kako bi se omogućilo jednostavnije obavljanje ove saradnje, predviđeno je usklađivanje krivičnih propisa članica, a 1994. godine je, po ugledu na Interpol, osnovan Europol.

## Evropski ekonomski prostor 
Evropske zajednice i Evropska asocijacija za slobodnu trgovinu su 1972. i 1973. godine potpisale sporazume o slobodnoj trgovini, ali su vremenom obje strane iskazale želju da pojačaju svoju ekonomsku saradnju. Međutim, intenzivniji rad na ovom pitanju počinje tek poslije donošenja Jedinstvenog evropskog akta, koji je predviđao stvaranje zajedničkog unutrašnjeg tržišta Evropske unije. Članice organizacije EFTA — Norveška, Švedska, Finska, Island, Austrija, Švicarska i Lihtenštajn željele su da postanu dio zajedničkog tržišta, iako nisu unutar EU. Početkom 1989. godine, Jacques Delors je predložio ostvarivanje složenijeg partnerstva, u vidu stvaranja Evropskog ekonomskog prostora (u daljem tekstu EEP). U maju sljedeće godine, Evropska komisija je od Vijeća EU dobila ovlaštenje da otpočne pregovore. Uslov koji su članice Evropske asocijacije za slobodnu trgovinu morale da ispune, bio je da moraju poštovati zakone EU koji se odnose na konkurenciju, zaštitu potrošača, javnu pomoć države i sl.. Također, Visoki predstavnik za vanjsku politiku i bezbjednost EU, Javier Solana je zbog visokih ovlaštenja koja su mu dodijeljena često spominjan kao „prvi evropski ministar vanjskih poslova“ .

## Euro 
mini|desno|200px|Evropska centralna banka u Frankfurtu
Prema Maastrichtskom ugovoru, posljednji korak ka stvaranju ekonomske i monetarne unije bilo je uvođenje zajedničke valute. Na sjednici Evropskog vijeća u Madridu, sredinom decembra 1995. godine, dogovoreno je da će se zajednička valuta zvati euro, a utvrđen i je način na koji bi nova valuta bila puštena u opticaj. Maastrichtskim ugovorom su, u cilju stabilnosti zajedničke valute, određeni kriterijumi koje je zemlja članica morala da ispuni kako bi mogla da je uvede . Tokom većeg dijela 2000. godine sastajala se konferencija vlada država članica, na kojoj se raspravljalo o izmjenama procesa donošenja odluka unutar EU. I pored velikog neslaganja stavova vlada pojedinih zemalja članica, sadržaj novog sporazuma je usaglašen na sjednici Evropskog vijeća u Nici, koja je održana od 7. do 11. decembra iste godine. Ugovor iz Nice je potpisan 26. februara 2001. godine, a zatim je uslijedilo pojedinačno potvrđivanje od strane svake države članice. Parlamenti svih članica su ugovor potvrdili, dok su ga irski glasači odbacili na referendumu održanom 7. juna iste godine, kada je 53,87% irskih glasača glasalo protiv njegovog potvrđivanja. Nakon izmjena u sadržaju ugovora, koje su omogućile Irskoj da bude izostavljena iz pojedinih njegovih odredbi, irski glasači su na referendumu 19. oktobra 2002. godine, većinom od 62,89%, potvrdili Ugovor iz Nice. Ugovor je 1. februara 2003. godine stupio na snagu.

Stupanjem na snagu ovog ugovora, broj oblasti koje podliježu glasanju kvalifikovane većine u Vijeću Evropske unije je povećan, dok je pravo država članica da ulože veto na odluke Vijeća EU ukinuto u 39 oblasti . Ovim ugovorom, ojačana je Zajednička vanjska i sigurnosna politika EU. U okviru „Deklaracije o budućnosti Evropske unije“, koja je pripojena sadržaju Ugovora iz Nice, dogovoreno je sastajanje nove međuvladine konferencije, čiji bi rad bio usmjeren ka pisanje teksta Ustava Evropske unije .

Sadržaj novog ugovora je bio podijeljen u 4 jednake cjeline. Prva se odnosila na osnovne principe i ciljeve Evropske unije, dok je druga obuhvatala Poglavlje osnovnih prava EU. Treća cjelina se odnosila na politike EU i na njeno funkcionisanje uopšte. Način stupanja na snagu Ustava, načini njegovog mijenjanja i objava prestanka važenja svih prethodnih ugovora su smješteni u četvrtu cjelinu ugovora. Stubovna struktura EU bi prestala da postoji i EU bi postala jedinstvena pravna cjelina. Po prvi put, predložena je klauzula o dobrovoljnom povlačenju, kojom bi svakoj državi članici bilo omogućeno dobrovoljno napuštanje EU. Zadaci evropskog komesara za vanjske odnose i evropsku susjedsku politiku, kao i zadaci visokog predstavnika za vanjsku politiku i sigurnost su povereni ministru vanjskih poslova EU, čija bi funkcija bila uvedena usvajanjem Ugovora o Ustavu. Pored povećanja broja oblasti koje podliježu glasanju kvalifikovane većine, preložena je i izmjena ovog sistema, prema kojoj bi, kako bi određeni prijedlog bio usvojen, za njega moralo da glasa 55% država članica, čija populacija čini najmanje 65 % ukupnog broja stanovnika EU. U okviru zajedničke odbrambene politike, bila bi znatno povećana uloga Evropske odbrambene agencije, a predloženo je i usvajanje zajedničke politike o azilu, imigraciji i kontroli vanjskih granica EU. Razvojem Europola i Eurojusta (osnovan 2002), bila bi stvorena mogućnost za otvaranje kancelarije evropskog javnog tužioca , odnosno 61,54%  glasača je glasalo protiv potvrđivanja ovog ugovora, što je dovelo do prinudnog zamrzavanja procesa donošenja Ustava EU.

## Ugovor iz Lisabona 
mini|350px|desno|Ceremonija potpisivanja Ugovora iz Lisabona (2007)
Na sjednici Evropskog vijeća u Briselu 16. i 17. juna 2005. godine, odlučeno je da će u narednom periodu proces reformisanja Evropske unije biti zamrznut, kako bi se, kroz konsultacije sa njenim građanima, uvidjeli razlozi zbog kojih su građani dvije zemlje članice odbacili predlog Ustava EU . Iste godine, na sednici Evropskog vijeća koja je održana 21. i 22. juna u Briselu, postignut je dogovor o sazivanju međuvladine konferencije na kojoj bi bio usaglašen tekst novog ugovora. Pošto je Evropsko vijeće na neformalnoj sjednici u Lisabonu 18. i 19. oktobra 2007. potvrdio tekst novog ugovora, koji je usaglašen na međuvladinoj konferenciji, države članice su 23. decembra iste godine usvojile Ugovor iz Lisabona . Njemačka kancelarka Angela Merkel i predsjednik Francuske Nicolas Sarkozy su nakon odbacivanja ugovora na referendumu u Irskoj pozvali države članice da nastave se njegovim potvrđivanjem .

## Dalje širenje i novi problemi 
Pošto do 2002. nisu uspjele da ispune potrebne kriterijume za članstvo u Evropskoj uniji, Rumunija i Bugarska su njene članice postale tek 1. januara 2007. godine. Istog dana, Slovenija je, ispunivši neophodne uslove za uvođenje eura kao svoje nacionalne valute, postala prva bivša socijalistička država koja je uvela jedinstvenu evropsku valutu. Kipar i Malta su 1. januara sljedeće godine postali 14. i 15. članica Eurozone, a Slovačka im se pridružila tačno godinu dana kasnije.

Kosovski parlament je 17. februara 2008. godine proglasio nezavisnost od Srbije. Ministri vanjskih poslova država članica Evropske unije su sljedećeg dana usvojili dokument prema kojem EU neće imati zajednički stav po ovom pitanju, već će odluku o priznavanju ili nepriznavanju nezavisnosti Kosova svaka država članica donijeti pojedinačno . Nezavisnost Kosova su priznale 23 od 28 država članica EU. Kako bi pomogla u razvoju Kosova nakon proglašenja njegove nezavisnosti i kako bi od Ujedinjenih nacija, SAD i Rusije preuzela dužnosti očuvanja mira i razvoja demokratije na Kosovu, EU je na njega poslala misiju policije i civilne administracije — Euleks.

## Također pogledajte 
* Historija Evrope
* Hladni rat
* Reunifikacija Njemačke
* Eurozona

## Reference 
## Vanjski linkovi 
* Zvanična internet prezentacija
* „Evropski navigator“ — kompletna historija Evropske unije 

Kategorija:Evropska unija